«ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ»"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΛΟΓΟΣ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» «ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ» ΔΑΟΥΛΤΖΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Α.Μ. : 277 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΒΑΟΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΤΡΑ, 2014

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω πολύ τον επιβλέποντα καθηγητή της εργασίας μου, κύριο Βάο Αντώνη, που στάθηκε συνοδοιπόρος καθ όλη τη διαδικασία της διδακτικής παρέμβασης και συγγραφής της παρούσας εργασίας, και εμπλούτισε την προσπάθεια με ιδέες, γνώσεις φαντασία, δείχνοντας εμπιστοσύνη και αφήνοντας άπλετο χώρο για προσωπική δημιουργία και εξέλιξη, όπως κάθε γνήσιος εκπαιδευτικός της τέχνης. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλεγόμενα 5 Εισαγωγή.7 Δομή εργασίας.. 10 Κεφάλαιο 1 : Η Εικαστική Αγωγή στην εκπαίδευση Ο ρόλος της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου Η αναγκαιότητα της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα Η χρήση της τεχνολογίας του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο Οι νέες τεχνολογίες και η διδασκαλία της τέχνης...23 Κεφάλαιο 2 : Η καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας Χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης Τάσεις Οι ψηφιακές εικόνες, ως κομμάτι της ψηφιακής τέχνης και Δημιουργίας Οι ψηφιακές μορφές τέχνης στο σχολείο Η Εικαστική Αγωγή μέσα από τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών...31 Κεφάλαιο 3: Τα βιβλία των Εικαστικών της Γ τάξης του Δημοτικού Η φιλοσοφία του βιβλίου Οι ενότητες του σχολικού βιβλίου. 42 Κεφάλαιο 4: Η διδακτική παρέμβαση Η επιλογή του καταλληλότερου για τη δράση λογισμικού Τα στάδια της διδακτικής πρότασης Δυσκολίες εμπόδια που συναντήθηκαν Διαπιστώσεις από τη διδακτική παρέμβαση Δυναμική της Εργασίας..162 Βιβλιογραφία 165 Πηγές από το διαδίκτυο 169 3

4 Παραρτήματα: Παράρτημα I : Τα ομαδικά και ατομικά έργα των μαθητών..176 Παράρτημα II : Ψηφιακά έργα καλλιτεχνών 185 Παράρτημα ΙΙΙ : Τα ψηφιακά έργα των μαθητών 208 Παράρτημα IV : Φωτογραφίες από τη διδακτική παρέμβαση και την έκθεση των ψηφιακών έργων των μαθητών..234 Παράρτημα V : Πλανόγραμμα της διδακτικής παρέμβασης..242 Ερωτηματολόγιο 245 4

5 Turn screens into Art. Mark Amerika Προλεγόμενα Στο ελληνικό σχολείο που αγκομαχά κάτω από τον μαυροπίνακα, στο ελληνικό σχολείο που προσπαθεί να ακολουθήσει την εποχή αντί να τη δημιουργεί, στο ελληνικό σχολείο που αντιμετωπίζει την εικαστική αγωγή ως 45 λεπτά «δευτερεύουσας» σημασίας, διάλεξα να θέσω τα ερωτήματα: η εικαστική αγωγή ακολουθεί τις επιταγές της σύγχρονης τέχνης; Μπορεί ο δάσκαλος με τη βοήθεια ψηφιακών προγραμμάτων να προσφέρει στους μαθητές το ερέθισμα για τη δημιουργία σύγχρονων έργων τέχνης; Μπορεί το σχολείο να συντονιστεί με την υπάρχουσα τέχνη έξω από αυτό; Ποιος είναι ο ρόλος του δασκάλου σε αυτό; Προορισμός αυτής της μικρής έρευνας δράσης είναι να συμβάλει στην οργάνωση της σκέψης του εκπαιδευτικού σχετικά με το αντικείμενο των Εικαστικών που καλείται να διδάξει, και να συνεισφέρει στον εκτενέστερο 5

6 προβληματισμό του στην ανάπτυξη μιας ερευνητικής στάσης απέναντι σε αυτό, εμπλέκοντας τις νέες τεχνολογίες αλλά και την οργανωμένη γνώση για την τέχνη. Η παρούσα εργασία αποτελεί την καταγραφή μιας διδακτικής παρέμβασης που εμπλέκει το σχολείο και ειδικά την πρωτοσχολική ηλικία, με τη δημιουργία σύγχρονων έργων εικαστικής τέχνης με τη βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Το διδακτικό αυτό πρόγραμμα έλαβε χώρα το σχολικό έτος σε δημοτικό σχολείο της ελληνικής επαρχίας, διήρκεσε μια ολόκληρη σχολική χρονιά, και απέδωσε πολλούς καρπούς, τόσο για τους μαθητές, όσο και για εμάς ως εκπαιδευτικούς και ως ερευνητές. Η ουσία της παρέμβασής μας δεν έγκειται τόσο στα παραγόμενα έργα των μαθητών, ούτε έχει ως στόχο να αξιολογήσει το παρεχόμενο σχολικό υλικό ή την καλλιτεχνική αξία των παραγόμενων έργων, αλλά στην ανάδειξη του ενδιαφέροντος σχετικά με τη καλλιτεχνική δημιουργία στο κομμάτι της ψηφιακής εικόνας, και στην προβολή ενός ακόμα τρόπου για τον εκπαιδευτικό, με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί η επαφή του παιδιού με το φαινόμενο της σύγχρονης τέχνης. Μέσα από αυτή τη διδακτική παρέμβαση θέλουμε να ελέγξουμε δύο πτυχές: από τη μεριά του εκπαιδευτικού προσπαθούμε να δούμε κατά πόσο είναι εφικτό να οργανώσει και να εκπονήσει ένα πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με την ψηφιακή τέχνη, τι γνώσεις απαιτούνται γι αυτό και ποια πορεία μπορεί να ακολουθήσει. Από τη μεριά του μαθητή, στόχος μας είναι να ελέγξουμε κατά πόσο το παιδί μπορεί να έρθει σε επαφή με την ψηφιακή εικόνα ως καλλιτεχνικό ερέθισμα, και πώς μπορεί αυτός ο κραδασμός να το οδηγήσει σε αυτοέκφραση και καλλιτεχνική δημιουργία. Γιατί αν δεν είναι ο εκπαιδευτικός η γέφυρα που θα ενώσει το σχολείο με τον έξω κόσμο, τότε ποιος; 6

7 Εισαγωγή Η καλλιτεχνική έκφραση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Μέσα από την επαφή με τους όρους δημιουργίας και τους τρόπους πρόσληψης κάθε τέχνης, αναπτύσσονται δυνατότητες για νέους τρόπους κατανόησης και άρθρωσης κάποιων πλευρών της σχέσης μας με τον κόσμο, κάτι που αποτελεί τον κύριο στόχο της αισθητικής αγωγής. Η αισθητική αγωγή είναι μια πορεία μύησης σε μια διαδικασία γένεσης και σύλληψης νοημάτων που προκύπτουν από αυτό τον συγκεκριμένο τρόπο επαφής μας με τον κόσμο και τους διάφορους τρόπους άρθρωσής του. (Μουρίκη Βάος, 2006, σ.481) Η επαφή με την τέχνη μυεί στην αισθητική εμπειρία. Αυτή αποτελεί μια δήλωση παρουσίας, μια καταγραφή και ένας πανηγυρισμός της ζωής ενός πολιτισμού, ένα μέσο προώθησης της ανάπτυξής του, και μια τελική κρίση πάνω στην ποιότητα του πολιτισμού (Dewey, 2005, σ. 339). Τα συμπεράσματα που καταδεικνύουν οι δημοσιεύσεις των ερευνητών, συγκλίνουν στην εξής άποψη: οι εικαστικές τέχνες υπογραμμίζουν τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να εξερευνήσει και να κατανοήσει την πραγματικότητα έξω αλλά και μέσα του, να προσδιορίσει τη στάση του απέναντι σε αυτήν, και να δώσει το στίγμα του. Ακόμα, μέσω των εικαστικών τεχνών, ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του και τους άλλους και εκφράζει την ατομική και ομαδική του ταυτότητα (Camp, 1982, σ.32, Clement, 1986). Οποιαδήποτε εκπαίδευση - και δη η εκπαίδευση στην τέχνη, επειδή απευθύνεται σε ευαίσθητα σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης-, μπορεί να δημιουργήσει «ενεργούς πολίτες», ανθρώπους που έχουν επίγνωση του εγκλωβισμού τους σε κοινωνικά σχήματα, και να ενεργοποιήσει μια καινούρια 7

8 «όραση», μια νέα «ματιά». Γιατί μέσω της εκπαίδευσης, μπορεί να οδηγηθεί ο άνθρωπος σε μια ζωή εκτός των ορίων των κοινωνικών δεδομένων που έχει ενστερνιστεί (Σωτηρόπουλος, 2008, σ. 361). Η εικαστική καλλιέργεια έχει ως απότοκο ή αποτελεί μια μορφή κοινωνικής συνείδησης (Robinson, 1999, σ.43, Tritten, 1981). Και αυτό γιατί το καλλιτεχνικό φαινόμενο αποτυπώνει τους αναρίθμητους και πολυπρισματικούς τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος έχει σταθεί απέναντι στον εαυτό του και τη σχέση του με τον κόσμο που τον περιβάλλει. Ως εκτούτου, η εικαστική έκφραση συνδέεται με τις εκάστοτε συγκεκριμένες ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες. Σε αυτήν αποτυπώνεται μια συνεχής και ριζική μεταβολή σκοπών, αξιών, στάσεων, πεποιθήσεων (Read, 1978, σ. 18/ Στεφανίδης, 2001, τόμ. Α, σ. 355). Επειδή ακριβώς μέσα από την τέχνη ο άνθρωπος εκφράζει, συνδέεται, «βλέπει», αγκαλιάζει τον εαυτό του και τους άλλους, είναι πολύ σημαντική η ύπαρξή της στο σχολείο. «Ο μαθητής που θα μπορεί να προβληματιστεί πάνω στην καλλιτεχνική κουλτούρα θα έχει την ευκαιρία να ενταχθεί στον κόσμο..» ( Ardouin, 2000, σ.121). Επιπλέον, μέσα από την τέχνη δίνονται δυνατότητες νοητικής και συναισθηματικής ανάπτυξης τέτοιες, που να καθιστούν τον μαθητή έναν ευαίσθητο δέκτη και πομπό εικαστικών μηνυμάτων, προσεκτικό παρατηρητή, και στοχαστικό άνθρωπο. Αντίθετα, τα άτομα που αδυνατούν να νοηματοδοτήσουν όλα αυτά, ιδιαίτερα στον σύγχρονο πολιτισμό όπου κυριαρχεί η εικόνα, μοιάζουν να περιβάλλονται από δυνάμεις που δεν μπορούν να κατανοήσουν, και συνεπώς να κρίνουν, να ελέγξουν, ή, πολύ περισσότερο, να μεταβάλουν (Eaton Moore, 2002, σ ). Η δεκαετία του 90, γνωστή ως «ψηφιακή επανάσταση», ήταν η εποχή που οι ψηφιακές τεχνολογίες αναπτύχθηκαν με ιλιγγιώδη ρυθμό. Εξελιγμένα συστήματα hardware και software, η εξάπλωση του διαδικτύου και η χρήση δορυφόρων στις τηλεπικοινωνίες άνοιξαν το δρόμο για μια παγκόσμια συνδεσιμότητα (Stangos, 1997, σ.10). Η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν άφησε ανεπηρέαστη την τέχνη. Οι καλλιτέχνες, ανοιχτοί σε νέα μέσα και τεχνικές, προσπαθούν να εκφραστούν κάνοντας χρήση αυτών των μέσων τεχνολογίας, ενώ μουσεία και γκαλερί εκθέτουν και ψηφιακά έργα. Ψηφιακές εικόνες, εφέ, ήχοι, δημιουργούν έναν νέο καμβά 8

9 απεριόριστων δυνατοτήτων για τον καλλιτέχνη, και μια μοναδική εμπειρία για τον θεατή. Ταυτόχρονα, τα πολυμέσα κάνουν την εμφάνισή τους και στο χώρο της εκπαίδευσης, διευκολύνοντας τη μάθηση και εξοικειώνοντας τους μαθητές με τις νέες τεχνολογίες. Ως εκτούτου, και η τέχνη ως διδακτικό αντικείμενο οφείλει να συμβαδίζει με τις σύγχρονες εξελίξεις και να αναπροσαρμόζεται, το ίδιο δυνατά και συχνά όπως και έξω από το σχολείο. Το μάθημα της εικαστικής αγωγής δηλαδή οφείλει να συντονίζεται με την καλλιτεχνική πραγματικότητα. Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι πολυπρισματικός. Θα μελετήσουμε την υπάρχουσα θέση της εικαστικής αγωγής στην πρωτοσχολική ηλικία. Για το λόγο αυτό, θα κάνουμε αναφορά στα ισχύοντα αναλυτικά προγράμματα και θα παρουσιάσουμε τα παρεχόμενα σχολικά βιβλία. Θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε το φαινόμενο της ψηφιακής τέχνης. Θα γίνει αναφορά σε κάποιους καλλιτέχνες και τα έργα τους, καθώς και σε κάποια είδη ψηφιακής τέχνης. Θα παρουσιάσουμε τη διδακτική μας παρέμβαση, καθώς και τα αποτελέσματα αυτής, προσπαθώντας να απαντήσουμε στο ερώτημα: είναι δυνατή μια διδακτική συγκρότηση στην Εικαστική Αγωγή που να περιλαμβάνει και το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης; Μπορεί η Εικαστική Αγωγή να συνοδοιπορεί με τις εξελίξεις της τέχνης στα πλαίσια του σχολείου; Με ποιον τρόπο θα μπορούσε να ενταχθεί η ψηφιακή τέχνη στο σχολείο; Ειδικότερα, μέσα από αυτή τη μικρή απόπειρα, θέλουμε να μιλήσουμε για την πραγματική θέση της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση, να εντοπίσουμε τα χαρακτηριστικά αλλά και τα μέσα της ψηφιακής εικαστικής τέχνης, να διαπιστώσουμε αν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν ψηφιακά μέσα στη διδασκαλία της εικαστικής αγωγής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, και να προτείνουμε μια διδακτική παρέμβαση. 9

10 Δομή της εργασίας Η εργασία μας χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο περιγράφουμε τη θέση της εικαστικής αγωγής στην εκπαίδευση, την καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών και τα βιβλία των εικαστικών για την Γ τάξη του Δημοτικού σχολείου, ενώ στο δεύτερο μέρος προχωράμε στην περιγραφή της διδακτικής μας πρότασης. Αναλυτικότερα, το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται το ρόλο της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου, την αναγκαιότητα της ύπαρξης της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση, τον ρόλο του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή, τη φύση της Εικαστικής Αγωγής ως σχολικό μάθημα, τη χρήση της τεχνολογίας στο σχολείο και τη διδασκαλία της τέχνης μέσα από αυτήν. Στο δεύτερο κεφάλαιο βλέπουμε λίγο πιο ξεκάθαρα το φαινόμενο της καλλιτεχνικής πράξης με τη βοήθεια της τεχνολογίας, τα χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης και τις τάσεις που έχουν διαμορφωθεί, συζητάμε για το αν οι ψηφιακές μορφές τέχνης υφίστανται στο σχολείο, και πώς αυτές προτάσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Στο τρίτο κεφάλαιο προχωράμε στην περιγραφή του σχολικού βιβλίου των Εικαστικών για την Γ και Δ τάξη του Δημοτικού σχολείου, με στόχο να γίνει αισθητό στον αναγνώστη το εκπαιδευτικό πλαίσιο που έχει συνταχθεί για την Εικαστική Αγωγή αλλά και η απουσία των ψηφιακών τεχνών από το πρόγραμμα σπουδών. Μετά την περιγραφή κάθε ενότητας του σχολικού βιβλίου ακολουθεί ένα μικρό σχόλιο πάνω στο περιεχόμενό της. Στο τέταρτο κεφάλαιο περιγράφεται η διδακτική μας πρόταση, όπως πήρε χώρα κατά το σχολικό έτος Εκτός από τη διαδικασία που ακολουθήθηκε, περιγράφονται οι δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε, οι σκέψεις που προέκυψαν κατά την παρέμβασή μας αλλά και οι δυνατότητες και η δυναμική που μπορεί να έχει η εργασία. Ακολούθως, μπορεί κανείς να δει τα παραρτήματα των εικόνων και των φωτογραφιών όπως προέκυψαν κατά την ενασχόλησή μας με τους ψηφιακούς καλλιτέχνες που επιλέχθηκαν και την καλλιτεχνική ψηφιακή έκφραση των μαθητών, ενώ μπορεί κανείς να αναζητήσει και το ερωτηματολόγιο που παρασχέθηκε στους μαθητές μετά το πέρας της διδακτικής παρέμβασης. 10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η Εικαστική Αγωγή στην εκπαίδευση Η Τέχνη αντανακλά την ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει τον κόσμο έξω και μέσα του, να προσδιορίσει τη στάση του απέναντι σε αυτόν, και να δώσει το στίγμα του. Ακόμα, μέσω των εικαστικών τεχνών, ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του και τους άλλους και εκφράζει την ατομική και ομαδική του ταυτότητα. (Camp, 1982, σ.32/ Clement, 1986). Αυτή η ασίγαστη ανάγκη έκφρασης ζει μέσα του από την απαρχή της ύπαρξής του μέχρι σήμερα. Συνεπώς, είναι απαραίτητο αυτή η πρωτεύουσα ανάγκη να καταλάβει και στο εκπαιδευτικό σύστημα χώρο τόσο όσο και η σπουδαιότητά της. Δεν είναι δόκιμο στη σημερινή εποχή που χαρακτηρίζεται από φαινόμενα όπως αλλοτρίωση και απομόνωση, να τίθεται ως θέμα διαπραγμάτευσης το αν η Εικαστική Αγωγή θα υφίσταται ως μάθημα στο σχολείο, ή αν θα μειωθούν οι ώρες της καλλιτεχνικής έκφρασης του παιδιού, σαν να πρόκειται για δευτερεύουσας σημασίας παράγοντα στην ανάπτυξή του. Μέσα από τη διδασκαλία της τέχνης το παιδί αποκτά δεξιότητες, κοινωνικοποιείται, καλλιεργεί τις ευαισθησίες του, ενισχύει τη δημιουργικότητά του, και αποκρυσταλλώνει αισθητικές αξίες. Ανοίγεται στον εξωτερικό κόσμο, περνά στην προσεκτική παρατήρηση, έχει πρόσβαση στη γνώση, κατανοεί, ερμηνεύει, αποκτά κριτική στάση, αφυπνίζει την προσωπική του δράση. Η εκπαίδευση στην τέχνη προσφέρει δυνατότητες που διευκολύνουν το αναπτυσσόμενο άτομο να μετατραπεί σε ευαίσθητο δέκτη αλλά και πομπό εικαστικών μηνυμάτων, συνδέοντας την τέχνη και την αισθητική διάσταση του περιβάλλοντος στο οποίο ζει με την ποιότητα της ζωής του (Robinson, 1999, σ. 43/ Tritten, 1981). Σύμφωνα με την I. Ardouin (2000, σ. 111), «Μέσω της τέχνης δημιουργώ ένα βασικό μεταβατικό χώρο προκειμένου να αναπτυχθώ, και καθίσταμαι παρών, δηλαδή υπάρχω στον κόσμο. Πιστοποιώ την ύπαρξή μου μέσω ενός σχεδίου, μιας ζωγραφιάς, ενός αντικειμένου». Εκτός αυτού, η ίδια σημειώνει πως μέσα από τα ερωτήματα και τις απαντήσεις που αφορούν ένα έργο τέχνης, το παιδί μεγαλώνει. Επίσης, οι εικαστικές δραστηριότητες αποσκοπούν στην ολότητα της καλλιτεχνικής εμπειρίας αλλά και στην ολότητα του παιδιού, καθώς εμπλέκουν και 11

12 αναπτύσσουν όλες τις πλευρές της προσωπικότητάς του (Ματσαγγούρας, 2002, σ.25). Το μικρό παιδί είναι ένα άτομο που εξελίσσεται σωματικά, συναισθηματικά, νοητικά, κοινωνικά. Αυτοί οι τομείς είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι μεταξύ τους, οπότε και η ανάπτυξη σε έναν τομέα επηρεάζεται από την ανάπτυξη στους υπόλοιπους. (Ντολιοπούλου, 1999, σ.131) Τέλος, η τέχνη έχει μια πολύ μεγάλη «αγκαλιά». Από τη στιγμή που αποδέχεται και ανταποκρίνεται στην πολλαπλότητα των ατομικών και πολιτισμικών διαφορών, των μεθόδων, των εκφραστικών μέσων και των προσεγγίσεων, οδηγεί τους μαθητές στη συνειδητοποίηση και τη συμφιλίωση με την ιδέα της ύπαρξής τους σε έναν κόσμο πολιτισμικά ανομοιογενή. Επιπλέον, το παιδί αντιλαμβάνεται πως το στοιχείο που προσδίδει ιδιαιτερότητα σε κάθε δημιουργία δεν είναι η τεχνική, αλλά οι ιδέες του καλλιτέχνη και της κοινωνίας στο πλαίσιο της οποίας δημιουργήθηκε. Στο σημείο αυτό βρίσκεται το κλειδί για την προσέγγιση της τέχνης (Danto, 2004, σ. 319/ Gombrich, 1998, σ. 374). Γίνεται λοιπόν αντιληπτή η αναγκαιότητα διδαχής της γλώσσας της τέχνης, για έναν ισορροπημένο άνθρωπο, έναν homo universalis, με αυτογνωσία και παρρησία σε κάθε μορφή έκφρασης, είτε είναι ιδεολογική, συναισθηματική, ή καλλιτεχνική. 1.1 Ο ρόλος της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου Είναι αλήθεια πως η Εικαστική Αγωγή στη σχολική ιστορία έχει περάσει από πολλές εκφάνσεις και τις ερμηνείες των εκάστοτε κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών. Εξάλλου, κάθε παιδαγωγικό σύστημα διαποτίζεται από μια διαφορετική αντίληψη για το ρόλο και τη λειτουργία της τέχνης και την εντάσσει με διαφορετικό τρόπο στο σχολικό πρόγραμμα (Βάος, 2000, σ.243). Κατά το Ερβαρτιανό μοντέλο, ο στόχος της εικαστικής εκπαίδευσης στην πατρίδα μας ήταν η διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα και η απόκτηση χρήσιμων 12

13 δεξιοτήτων. Ο σκοπός της αγωγής συνδεόταν άμεσα με τη διάπλαση του ανθρώπου. Το δε έργο τέχνης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη δεξιοτεχνική αναπαράσταση, τις κλασικές αναφορές και το ηθικό περιεχόμενο. Υπήρχε σαφής διαχωρισμός της πραγματικής τέχνης από το παιδικό δημιούργημα και τη σχολική χειροτεχνία (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 5, Βάος & Σάλλα, 2008). Με την έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης, τα εικαστικά αντιμετωπίζονταν ως ένα μάθημα επαγγελματικής προετοιμασίας για την κατοπινή απορρόφηση από τη βιομηχανία (Amadio, Truong & Tschurenev, 2006, σ.7). O J.Dewey με το κίνημα της Νέας Αγωγής και ο Kerschensteiner με το διττό ρόλο της εκπαίδευσης φέρνουν την αλλαγή, αφού παρέχεται ελευθερία έκφρασης και αναπτύσσεται η διαθεματικότητα ενσωματώνοντας τη διδασκαλία της τέχνης ως ένα από τα βασικά στοιχεία του σχολείου. Ακολούθως, η καλλιτεχνική εκπαίδευση του 20ού αιώνα επηρεάζεται από τις αλλαγές που επιτελέστηκαν σε κοινωνικό τεχνολογικό επίπεδο. Σήμερα, ο ρόλος της εικαστικής αγωγής έρχεται πιο κοντά στο παιδί και τον άνθρωπο από κάθε άλλη φορά. Στόχος του σύγχρονου σχολείου είναι η ανάδειξη των κύριων χαρακτηριστικών κάθε παιδιού, η ενθάρρυνση της έκφρασης, η επαφή με την τέχνη, έτσι ώστε το παιδί να δημιουργήσει τις συνδέσεις και τις προεκτάσεις εκείνες που θα το οδηγήσουν στην ανακάλυψη της γνώσης και τη διαμόρφωση του δικού του εννοιολογικού χάρτη και των δικών του γνωστικών δομών (Θεοδωροπούλου, 2012, σ.10). Συνεπώς, και η αγωγή στις τέχνες στον χώρο του σχολείου αλλάζει, αφού κάθε εικαστική δραστηριότητα σχετίζεται με την ανάγκη για έκφραση που έχει ως αφετηρία της τη ζωντανή εμπειρία. Η διαδικασία αυτή βοηθάει τους μαθητές να συνειδητοποιήσουν ότι χρησιμοποιώντας τις εικαστικές μορφές περιγράφουν τη στάση τους απέναντι σε μια ιδέα, σε ένα συναίσθημα, σε ένα πρόβλημα, ή σε κάποια κατάσταση και ότι με την εικαστική τους έκφραση περιγράφεται η προσωπικότητά τους (Βάος, 2000, σ.180). 1.2 Η αναγκαιότητα της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να κάνουμε σαφές, πως η επαφή του παιδιού με τις τέχνες είναι μείζονος σημασίας, και συνεπώς αυτή η επαφή αποτελεί χρέος 13

14 του σχολείου αδιαμφισβήτητο. Γιατί όπως είπε και ο Eisner (2002, σ.208), η τέχνη εξαιτίας της μοναδικότητάς της σε σχέση με τα άλλα μαθήματα, δεν είναι δυνατόν να υποκατασταθεί από κανένα άλλο γνωστικό αντικείμενο, επειδή ακριβώς απευθύνεται σε ξεχωριστές λειτουργίες του ανθρώπινου νου. Η τέχνη, ως κατ εξοχήν εκφραστική δραστηριότητα σημασιοδοτεί την ανθρώπινη εμπειρία, συνιστώντας μια απόπειρα να δοθεί μορφή σε εκείνο το οποίο διαφορετικά ίσως παρέμενε εγκλωβισμένο μέσα στην ξεχωριστή ζωή της κάθε συνείδησης (Βάος, 2008, σ. 26). Αυτή η αμεσότητα που τη χαρακτηρίζει στη μεταφορά της υποκειμενική εμπειρίας, την καθιστά έναν ιδιαίτερο και απόλυτα αναγκαίο χώρο (Μερλώ Ποντύ, 1991, σ. 43). Χαρακτηριστικό της αισθητικής αγωγής είναι πως ενισχύει την ικανότητα των ανθρώπων να συλλαμβάνουν νοήματα που παρέχονται σε αυτούς μέσω των διαφορετικών εκφραστικών μορφών. Να κατανοούν και να ανταποκρίνονται σε πλήρεις νοήματος μορφές. Ακόμα, η ευρύτερη παιδαγωγική αξία της καλλιτεχνικής αγωγής βρίσκεται στη συγκρότηση μιας κριτικής και ερευνητικής στάσης απέναντι στην τέχνη και κατ επέκταση απέναντι στο σύνολο της πραγματικότητας (Μουρίκη & Βάος, 2006, σ.482). Η καλλιτεχνική αγωγή στο σχολείο δε στοχεύει στο να γίνουν οι μαθητές καλλιτέχνες με τη στενή έννοια του όρου, αλλά στο να καλλιεργήσει το σεβασμό στον άνθρωπο, τη φύση, την ομορφιά και τα επιτεύγματα του πολιτισμού. Η ανάπτυξη της δημιουργικότητας αντιμάχεται κάθε μορφή αυταρχισμού, μονομέρειας και τυποποίησης (Καλαφάτης, 2009, σ. 23). Ακόμα, η εκπαίδευση στην τέχνη δεν πρέπει να ληφθεί ως μια ακόμα δεξιότητα. Είναι μια διαδικασία σκέψης, φαντασίας, ρίσκου, εύρεσης συνδέσεων, ανακάλυψης και έκφρασης με μοναδικό οπτικό τρόπο (Unsworth, 1986, σ. 7). Το παιδί μέσα από την καλλιτεχνική εμπειρία θα αναζητήσει την προσωπική του ολοκλήρωση, στηριζόμενο στα άμεσα βιώματά του. Είναι απαραίτητο το παιδί να προσλάβει την κοινωνική διάσταση της τέχνης και η επαφή του μαζί της να σχετίζεται με τη ζωή. Έτσι, το παιδί θα μπορέσει να χειραφετηθεί στο μέλλον και να κάνει τις δικές του επιλογές για να συνεχίσει την προσωπική του μόρφωση και όταν ενηλικιωθεί (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 17). 14

15 Σύμφωνα με τον Eisner και τον Robinson, η διδασκαλία της τέχνης στα παιδιά έχει ως απότοκο οφέλη σε όλους τους γνωστικούς τομείς, καθώς και στην γενικότερη ψυχική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Ας δούμε τις απόψεις τους αναλυτικότερα. Ο Eisner (2002, σ.196), γράφει πως οι τέχνες μας διδάσκουν: i) Κριτική ικανότητα ii) Πως τα προβλήματα έχουν παραπάνω από μια λύσεις iii) Πολλαπλές αντιληπτικές προοπτικές iv) Ότι οι σύνθετες καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγή και σε νέες ευκαιρίες v) Κάνουν σαφές ότι ούτε οι λέξεις με τις κυριολεκτικές τους έννοιες ούτε οι αριθμοί δεν εξαντλούν όλα όσα μπορούμε να μάθουμε vi) Πως οι μικρές διαφορές μπορούν να επιφέρουν σημαντικά αποτελέσματα vii) Σκέψη δια μέσου αλλά και εντός των υλικών viii) Την έκφραση σε ό,τι δεν μπορεί να ειπωθεί ix) Προσφέρουν εμπειρίες που καμία άλλη πηγή δεν μπορεί να μας προσφέρει x) Πως η θέση που κατέχουν οι τέχνες στο αναλυτικό πρόγραμμα συμβολίζει για τους μικρούς ό,τι οι ενήλικες θεωρούν σημαντικό. Ο Robinson (1999, Θεοδωροπούλου, 2012, σ.39), αναφέρει πως η διδασκαλία της τέχνης γενικότερα συνεισφέρει με ζωτικό τρόπο στην εκπαίδευση των παιδιών σε έξι τομείς: Α) Στην ανάπτυξη της πλήρους ποικιλότητας της ανθρώπινης νοημοσύνης, διότι οργανώνεται η αντίληψη που έχουμε για τον κόσμο, Β) Στην ανάπτυξη της ικανότητας για δημιουργική σκέψη και δράση, καινοτομία, ανάπτυξη, πρωτοβουλία και επίλυση προβλημάτων, Γ) Στην εκπαίδευση του συναισθήματος και της ευαισθησίας, Δ) Στη διερεύνηση των αξιών, αφού η τέχνη πραγματεύεται θέματα που έχουν να κάνουν με την αξιολόγηση του περιβάλλοντος κόσμου ρίχνοντας μια κριτική ματιά πάνω του, Ε) Στην κατανόηση των πολιτισμικών αλλαγών 15

16 ΣΤ) Στην ανάπτυξη των σωματικών ικανοτήτων και της αντίληψης. Η ενασχόληση του παιδιού με τις τέχνες το βοηθά να εξελίξει τις πρακτικές δεξιότητες με τις οποίες είναι προικισμένο. Αν η σύγχρονη κοινωνία έχει ως ζητούμενο τη δημιουργικότητα και την καινοτομία, θα πρέπει να βασιστεί στην εκπαίδευση μέσα από την τέχνη. Εκεί μόνο μπορεί να καλλιεργηθεί η δημιουργικότητα μέσα από κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές. Εκτός αυτού, μέσα από την τέχνη θα δοθεί στο παιδί η δυνατότητα και η ευκαιρία να εκφράσει το πώς αντιλαμβάνεται τη δική του ζωή, να ανακαλύψει τα ειδικά νοήματά της και να κατανοήσει τους λόγους της μοναδικότητάς του (Chapman, 1993, σ ). Με τη διδακτική της τέχνης δημιουργούμε τις συνθήκες εκείνες που τα παιδιά θα μπορέσουν να αποκτήσουν εμπειρίες και θα βρουν τους δικούς τους λόγους για τους οποίους δημιουργείται η τέχνη. Μέσα σε αυτή θα καθρεφτίσουν την ικανότητά τους για σκέψη, στοχασμό, δημιουργία, ενώ θα μοιραστούν με άλλους ανθρώπους σκέψεις, οράματα και συναισθήματα (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 45). Η ευρύτερη παιδαγωγική αξία της εικαστικής αγωγής βρίσκεται ακριβώς στη συγκρότηση μιας κριτικής και ερευνητικής στάσης απέναντι στην τέχνη και, κατ επέκταση, απέναντι στο σύνολο της πραγματικότητας (McEvilley, 1993, σ. 36). 1.3 Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή Ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που δημιουργεί γνωστικές συγκρούσεις στο παιδί και το βοηθά να ανακαλύψει τη νέα γνώση και μέσα από αυτή να τοποθετήσει τον εαυτό του στον κόσμο, να ωριμάσει. Είναι αυτός που καλείται να δημιουργήσει ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που να έχει ως διαρκή στόχο την «κατάρρευση των παραμέτρων», δηλαδή την κατάκτηση στόχων και γνώσεων και τον συνεχή επαναπροσδιορισμό νέων στόχων (Σωτηρόπουλος, 2008, σ. 338). Όπως και στα υπόλοιπα γνωστικά αντικείμενα, έχει την ευθύνη της καλλιέργειας γόνιμου εδάφους για να συναντηθεί το παιδί με το φαινόμενο της τέχνης, και 16

17 καλείται να αναδείξει τις πολλές οπτικές και μεθόδους ως τμήματα της οργανωμένης γνώσης για την τέχνη του παρόντος και του παρελθόντος (Βάος, 2008, σ.71 ). Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι ο ίδιος πρώτα πεπεισμένος για τη σπουδαιότητα της συνάντησης του παιδιού με την τέχνη και να παίξει το ρόλο του εμψυχωτή. Δεν αρκούν οι κανονιστικές διατάξεις των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αν δεν έχει πειστεί ο ίδιος για τη σκοπιμότητα της διαμεσολάβησής του προκειμένου ο μαθητής να έρθει σε συνάντηση με τις εικαστικές τέχνες (Βάος, 2008, σ.66). Ο ρόλος του δασκάλου είναι καθοριστικός για τη συνάντηση του παιδιού με την τέχνη. Χρειάζεται να προκαλέσει στους μαθητές του την αυθεντική επιθυμία να συναντήσουν την τέχνη και να μετατρέψει στη συνέχεια αυτή τη συνάντηση σε διάλογο, διότι η ίδια η καλλιτεχνική δημιουργία είναι διάλογος (Βάος, 2008, σ.74). Ο δάσκαλος είναι αυτός που θα ανοίξει τους ορίζοντες στους μαθητές του απέναντι στην πολυσημία της τέχνης. Είναι αυτός που θα επισημάνει τις αξίες και τις στάσεις πάνω στις αλλαγές που σημειώνονται στα έργα τέχνης κατά την πάροδο του χρόνου σε συνδυασμό με το ιστορικό πλαίσιο. Ο δάσκαλος θα μιλήσει για τις αλλαγές που συμβαίνουν στις κοινωνίες και πώς αυτές αποκρυσταλλώνονται στην τέχνη. Από το δάσκαλο θα μάθουν οι μαθητές ότι υπάρχει συνέχεια στην τέχνη και οι νέες τάσεις δεν αναιρούν τις παλιές. Ο δάσκαλος με τις γνώσεις και τη στάση του απέναντι στην τέχνη, θα γίνει ο εμψυχωτής, ο άνθρωπος που θα φέρει κοντά το μαθητή με το έργο τέχνης. Είναι αυτός που θα δημιουργήσει τις συνθήκες και το περιβάλλον που θα βοηθήσουν τον μαθητή να αποκτήσει γνώσεις, δεξιότητες και αγάπη για την τέχνη, που θα μείνουν κοντά του για όλη του τη ζωή. Είναι αυτός που θα γκρεμίσει στερεότυπες αντιλήψεις και θα θέσει τα έργα τέχνης σε μελέτη, σύγκριση, υγιή αντιπαράθεση, προτίμηση. Η εκπαιδευτική παρέμβαση δεν περιορίζεται στην αποτίμηση της αξίας ή όχι ενός εικαστικού έργου αλλά προχωράει πιο βαθιά, στη συγκρότηση στάσης (Βάος, 2008, σ.65-75). Ο εκπαιδευτικός δεν είναι αυτός που θα «εξηγήσει» ένα έργο τέχνης ή θα αναδείξει σε αυτό μια «γενική αλήθεια». Ο ρόλος του έγκειται στο να βοηθήσει 17

18 το παιδί ώστε αυτό να αποκτήσει τα εργαλεία για να σταθεί ερευνητικά μπροστά σε κάθε έργο τέχνης. (Βάος, 2008, σ. 60) Οι σκοποί της διδασκαλίας της τέχνης δηλαδή στηρίζονται στους εξής άξονες: α) να βοηθήσουμε τα παιδιά να συνεχίσουν να μαθαίνουν μόνα τους για την τέχνη, και β) να αναπτύξουμε την αντίληψη των παιδιών για τις σχέσεις ανάμεσα στις καλλιτεχνικές προσπάθειες και τον κοινωνικό αντίκτυπο των οπτικών μορφών. (Chapman, 1993, σ.115) Αν και η προσέγγιση ενός έργου τέχνης μπορεί να ξεκινήσει παρουσιάζοντας την εποχή που δημιουργήθηκε, την απήχησή του στον κόσμο που το υποδέχθηκε, τα μορφοπλαστικά του στοιχεία, το θεματολογικό του περιεχόμενο, τη ζωή του καλλιτέχνη και τις επιδράσεις που αυτός δέχτηκε, δηλαδή από τα πολύ στενά εφαπτόμενα στοιχεία του έργου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο αυτό. Επόμενο στάδιο ανάγνωσης των έργων τέχνης, είναι: α) να συνειδητοποιηθούν οι τρόποι και οι λόγοι που οδήγησαν στη δημιουργία τους, οι υποκειμενικές και κοινωνικές τους οπτικές και η λειτουργία τους, το γεγονός πως δεν προέκυψαν τυχαία αλλά προϋποθέτουν γνώσεις, δεξιότητες, διανοητικές επεξεργασίες, και πως καθρεφτίζουν, μαρτυρούν, ιδέες, σκέψεις, συναισθήματα, και β) να βιωθεί πως τα εικαστικά έργα μπορούν να σχολιαστούν, και μάλιστα διαφορετικοί άνθρωποι ίσως να τοποθετηθούν με διαφορετικό τρόπο απέναντι σε αυτά. Εξάλλου, η καλλιτεχνική δημιουργία βιώνεται με διαφορετικούς τρόπους ακόμα και από ειδικούς θεωρητικούς και ιστορικούς της τέχνης. Όλες οι απόψεις όμως στην τέχνη νομιμοποιούνται. Τέλος, ένα ακόμα χαρακτηριστικό που θα βοηθήσει τον εκπαιδευτικό αν το λάβει υπόψη του, είναι η εμπειρικοβιωματική γνώση που έχουν τα παιδιά μέσα από την καθημερινότητά τους. Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ εύφορο σημείο εκκίνησης για μια βιωματική πορεία προς τη βαθύτερη κατανόηση ενός έργου, ή του φαινομένου της τέχνης γενικά. 18

19 Εξάλλου, όπως σημειώνει η L.Chapman (1993, σ. 117), Κανένα μέρος της καλλιτεχνικής κληρονομιάς δεν μπορεί να έχει προσωπικό νόημα για τα παιδιά παρά μόνο όταν συνδέεται με την ίδια τους τη ζωή. Και ας μην ξεχνάμε, σκοπός δεν είναι να δημιουργήσουμε καλλιτέχνες, αλλά φιλότεχνους (Ardouin, 2000, σ. 109). 1.4 Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα Όπως αναφέρουμε και παραπάνω, η εικαστική αγωγή δεν θα μπορούσε να υποκατασταθεί από κανένα άλλο σχολικό μάθημα, ακριβώς γιατί απευθύνεται σε ξεχωριστές λειτουργίες του ανθρώπινου νου. Επιπλέον, η εικαστική εμπειρία είναι ανεπανάληπτη, αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο και μια συγκεκριμένη στιγμή, δεν περιγράφεται απόλυτα. Έτσι, δεν διδάσκεται άμεσα, αλλά βιώνεται. Ο εκπαιδευτικός τέχνης οφείλει να αναζητήσει τις συνθήκες εκείνες που διευκολύνουν τέτοιου είδους εμπειρίες, στο πλαίσιο ενός παιδαγωγικά σχεδιασμένου μαθήματος (Κόντου, 2010, σ. 33). Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα θα μπορούσαμε να πούμε ότι περιλαμβάνει δύο τομείς. Την παραγωγή και δημιουργία εικαστικών έργων, και τη θέαση παρατήρηση εικαστικών έργων. Παράλληλα, έχει έναν επεμβατικό ρόλο στο παιδί: από τη μια πλευρά διευρύνει την ικανότητά του να δημιουργεί καλλιτεχνικές μορφές και να αποδίδει σε αυτές συγκεκριμένα νοήματα, και από την άλλη πλευρά να αντιλαμβάνεται το έργο τέχνης στο περιβάλλον του, να διακρίνει μορφικά στοιχεία και έννοιες μέσα σε διαφορετικά έργα τέχνης, να κρίνει, να συγκρίνει, να αποκτά προσωπική άποψη πάνω στο έργο τέχνης. Ουσιαστικά, η εικαστική αγωγή μετουσιώνει την οργανωμένη γνώση για την τέχνη σε εκπαιδευτικό αντικείμενο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να συστηματοποιηθούν και να οργανωθούν όλα όσα ανήκουν σε 19

20 αυτή την περιοχή, ώστε να συνιστούν το περιεχόμενο ενός μαθήματος, και τις διαδικασίες με τις οποίες αυτές μπορούν να μεταδοθούν. Ο εκπαιδευτικός εμπλέκοντας την εμπειρική γνώση που διαθέτουν τα παιδιά, δίνει το έναυσμα για μια βιωματική πορεία στην οποία οι μαθητές ξεκινώντας από την ανεπεξέργαστη πληροφορία προχωρούν σε σύνθετες επεξεργασίες, συναντούν τη γνώση και την εμπλουτίζουν με εμπειρίες, στοχασμό, και συναισθήματα οδηγούμενοι σε μια βαθύτερη κατανόηση (Βάος, 2008, σ. 68). Ο παιδαγωγός οφείλει να έχει καταστρώσει ένα σχέδιο προτού εμπλέξει τα παιδιά σε μια δραστηριότητα, έχοντας καθορίσει τους στόχους, το είδος της απασχόλησης, τις συνθήκες καθώς και τις δεξιότητες και τις πληροφορίες που θα γίνουν αντικείμενο μάθησης (Kazemi Veisari, 2000, σ. 17,23). Προκειμένου ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στην Τέχνη να είναι ολοκληρωμένο, πρέπει να προσβλέπει και να συνδυάζει τρεις βασικούς σκοπούς: 1. Να ενθαρρύνει την προσωπική ολοκλήρωση μέσω της Τέχνης, 2. Να μεταβιβάζει την εκτίμηση της καλλιτεχνικής κληρονομιάς, 3. Να αναπτύσσει τη συνείδηση του κοινωνικού ρόλου της Τέχνης (Chapman, 1993, σ ). Ακόμα, πρέπει να τροφοδοτεί μια πορεία που να οδηγεί προς τη διερεύνηση κάποιου ζητήματος και της οποίας τα εικαστικά αποτελέσματα δεν είναι εξαρχής προβλέψιμα ( Γκαγιώ, 2002, σ. 99,100). Ως καταλληλότερη για την Εικαστική Αγωγή, προτείνεται μια διδασκαλία ερευνητική και συνεργατική, που ακολουθεί τα εξής στάδια: Προετοιμασία: Σε αυτό το στάδιο τίθεται ένα ζήτημα που δημιουργεί έναν χώρο προβληματισμού. Αναλύονται τα χαρακτηριστικά του, διατυπώνονται υποθέσεις και οργανώνεται ένα σχέδιο έρευνας. Με την ανταλλαγή πληροφοριών, σκέψεων και προσωπικών βιωμάτων δημιουργείται ένα συμμετοχικό και επικοινωνιακό πλαίσιο, στο οποίο τα αποσπασματικά στοιχεία αποκτούν εσωτερική συνοχή και μετατρέπονται σε κοινό κτήμα (Χρυσαφίδης, 2000, σ. 37). Διερεύνηση: Σε αυτό το στάδιο συγκεντρώνονται πληροφορίες από διάφορες πηγές, γίνονται συγκρίσεις, συνδυασμοί και δοκιμές. 20

21 Προτάσεις: Μέσα από την παραπάνω διαδικασία προκύπτουν διάφορες προτάσεις, και εναλλακτικές προσεγγίσεις. Πραγμάτωση: Εδώ επιλέγονται και οργανώνονται όσα στοιχεία έχουν θεωρηθεί χρήσιμα, σε μια τελική σύνθεση. Αποτίμηση της προσπάθειας: Μετά το πέρας της πραγμάτωσης είναι καλό να υπάρξει μια συζήτηση, όπου θα σχολιαστεί το αποτέλεσμα σε σχέση με την πορεία που ακολουθήθηκε, και θα γίνει μια σύγκριση με τις υποθέσεις που διατυπώθηκαν αρχικά. 1.5 Η χρήση της τεχνολογίας του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει εισαγωγή του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο, όχι μόνο ως ξεχωριστό μάθημα, αλλά και ως βασικό εργαλείο με το οποίο σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα μπορούν τα παιδιά να ερευνήσουν, να λύσουν προβλήματα, να περιηγηθούν και να δημιουργήσουν. Ένας νέος όρος εισάγεται στο σχολείο, ο πληροφορικός γραμματισμός (ΙCT), που περιγράφει την ικανότητα των μαθητών να χρησιμοποιούν σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες, τα εργαλεία επικοινωνίας και τις δικτυακές υπηρεσίες για την προσπέλαση, διαχείριση, ενσωμάτωση, αξιολόγηση, δημιουργία και επικοινωνία πληροφοριών, με στόχο την επίλυση προβλημάτων και τελικά, τη μάθηση και τη συνεχή τους ανάπτυξη. Ο υπολογιστής και τα µέσα που τον συνοδεύουν, εκτός από τη χρησιµότητά τους ως εργαλεία διεκπεραίωσης καθημερινών εργασιών, ανατρέπουν την ισχύουσα κατάσταση στην εκπαιδευτική διαδικασία και συμβάλλουν τόσο στην καλλιέργεια µιας νέας παιδαγωγικής αντίληψης (διευκολύνοντας νέους ενεργητικούς τρόπους µάθησης) όσο και στην ανάπτυξη νέων στάσεων και δεξιοτήτων. Ο υπολογιστής, κάτω από το πρίσµα αυτό, καθίσταται διεπιστημονικό εργαλείο προσέγγισης της γνώσης. Σύμφωνα με τον Resnick (2002, σ ), η τεχνολογία και ο υπολογιστής ειδικότερα, όταν χρησιμοποιείται για 21

22 εκπαιδευτικούς σκοπούς θα πρέπει να θεωρείται ένα εργαλείο σχεδιασμού και δημιουργίας σημαντικών αντικειμένων. Η χρήση των νέων τεχνολογιών με τις κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές μπορεί να προσφέρει πολλά οφέλη. Εκτός από το ότι οι νέες τεχνολογίες αποτελούν πια για τον άνθρωπο ένα βασικό εργαλείο καθημερινής χρήσης για πάρα πολλές εκφάνσεις που αφορούν τη ζωή του, είναι μια δεξιότητα που δίνει κίνητρα για ένα δομημένο τρόπο σκέψης ο οποίος μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Η καθημερινή επαφή με τις σύγχρονες τεχνολογίες μπορεί να υποστηρίξει τις σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις για τη μάθηση, την επίλυση προβλημάτων και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της δημιουργικής ικανότητας των μαθητών, τις εποικοδομητικές μαθησιακές δραστηριότητες, και τη διατήρηση ενός παραθύρου επικοινωνίας με τον σύγχρονο κόσμο. Οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας έχουν δημιουργήσει μια νέα κατηγορία δεξιοτήτων που ένας σύγχρονος πολίτης πρέπει να αναπτύξει. Έχουν παράλληλα και τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη όλου του εύρους των χρήσιμων δεξιοτήτων, προσφέροντας περιβάλλοντα μάθησης για κάθε αντικείμενο σπουδών (Νικολός, 2010, σ. 11). Η εξοικείωση και η εκπαίδευση μέσα από τις ΤΠΕ, µέσα από την κριτική επεξεργασία των προσλαμβανόμενων πληροφοριών, αποτελεί πολύτιµο εργαλείο για την απόκτηση πλούσιας πολιτισµικής και επιστημονικής γνώσης, για την εξασφάλιση της δια βίου εκπαίδευσης και για την προαγωγή της εξατομικευμένης εκπαίδευσης. Συμβάλλει, επίσης, στη βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα άτοµα µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (α.µ.ε.ε.α.) στη συνήθη σχολική τάξη ή σε κατάλληλα οργανωµένα και στελεχωµένα τµήµατα ένταξης. Παράλληλα, τίθενται οι βάσεις για την ουσιαστική σύνδεση της εκπαίδευσης µε την αγορά εργασίας, η οποία θα οδηγήσει µελλοντικά, µεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη σε ατοµικό και κοινωνικό επίπεδο. Με την απόκτηση της ικανότητας να κατανοούν τις βασικές αρχές που διέπουν τη χρήση της υπολογιστικής τεχνολογίας σε σηµαντικές ανθρώπινες ασχολίες (όπως: η πληροφορία και η επεξεργασία της, η επικοινωνία, η ψυχαγωγία, οι νέες δυνατότητες προσέγγισης της γνώσης), δημιουργούνται οι 22

23 αναγκαίες προϋποθέσεις που ευνοούν µια παιδαγωγική και διδακτική µεθοδολογία επικεντρωµένη στο µαθητή, διευκολύνεται η διαφοροποίηση και εξατοµίκευση των µαθησιακών ευκαιριών και, τέλος, οι µαθητές αποκτούν τις απαραίτητες κριτικές και κοινωνικές δεξιότητες που θα τους εξασφαλίσουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στη γνώση αλλά και δυνατότητες δια βίου µάθησης (ΔΕΠΠΣ, 2011, σ. 412). 1.6 Οι νέες τεχνολογίες και η διδασκαλία της τέχνης Τα νέα πολυμέσα προσφέρουν ελκυστικότητα σε κάθε μαθησιακό αντικείμενο και η τέχνη αποτελεί έναν κατεξοχήν πόλο όχι μόνο αποκόμισης γνώσεων αλλά και μηνυμάτων για τη ζωή κάθε ανθρώπου. Οι νέες μέθοδοι διδασκαλίας, έχοντας κατακλύσει σχεδόν όλα τα παραδοσιακά μαθήματα, δεν θα έπρεπε να λείπουν από τη διδασκαλία της εικαστικής αγωγής, δεδομένου ότι η τέχνη υπήρξε πάντα πρωτοπόρα εισάγοντας νέες και πρωτοποριακές μορφές έκφρασης των δημιουργών της εδώ και αιώνες και αλλάζοντας αρκετές φορέςκαι τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων (Κόντου, 2010, σ. 13). Η χρήση των νέων τεχνολογιών αφορά όλα τα γνωστικά αντικείμενα στο δημοτικό σχολείο, και προτείνεται σε όλες τις τάξεις. Ιδιαίτερα όμως προτείνεται από το ΔΕΠΠΣ η χρήση του υπολογιστή για έκφραση του μαθητή μέσα από τη ζωγραφική, στις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Εδώ επιδιώκεται ο μαθητής να κατακτήσει κάποιες δεξιότητες όπως η χρήση γεωμετρικών σχημάτων για τη δημιουργία ζωγραφικής σύνθεσης, η ρύθμιση του χρώματος ενός εργαλείου, η χρήση εργαλείων των λογισμικών ζωγραφικής, η επιλογή, η μετακίνηση και η επανάληψη τμήματος μιας ζωγραφικής σύνθεσης, η αποθήκευση και η εκτύπωση μιας ζωγραφικής σύνθεσης. Θεωρώντας πως η εικαστική αγωγή οφείλει να συμβαδίζει με την καλλιτεχνική πράξη, δεν θα μπορούσε να αφήσει εκτός του σχολείου τα νέα μέσα που χρησιμοποιούν πολλοί καλλιτέχνες και αποτελούν το χαρακτηριστικό της 23

24 μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Ο μαθητής που διδάσκεται τέχνη είναι σημαντικό να εξοικειωθεί με τις ψηφιακές τεχνολογίες ως τα νέα εκφραστικά καλλιτεχνικά μέσα. Η εκπαίδευση στις εικαστικές τέχνες και στη χρήση των τεχνολογιών θεωρούμε πως παρουσιάζουν κάποια κοινά στοιχεία στη φιλοσοφία που τις διέπουν, στα οφέλη που παρέχουν στο παιδί, και στην αναγκαιότητα της ύπαρξής τους στη ζωή κάθε ανθρώπου και κάθε νου. Γι αυτό εξάλλου βρίσκουμε πολύ ενδιαφέρουσα την συνύπαρξη και τη συνδιαμόρφωσή τους μέσα σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο. 24

25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Η καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε πώς εμπλέκεται η εικαστική δημιουργία με τα μέσα τεχνολογίας που διαθέτει ο καλλιτέχνης σε κάθε εποχή. Θα διαπιστώσουμε πως αυτή η ανησυχία και ο πειραματισμός μετράει πολλά έτη ύπαρξης, ενώ διαμόρφωσε καλλιτεχνικά ρεύματα και δημιούργησε νέους καλλιτεχνικούς όρους, νέους τρόπους έκθεσης και διαφορετικές απαιτήσεις, τόσο στον καλλιτέχνη, όσο και στο θεατή. Ήδη στην εποχή της Αναγέννησης, ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι φτάνει στα όριά τους για την εποχή την τέχνη και την επιστήμη της μηχανικής, σχεδιάζοντας ουτοπικές πτητικές μηχανές. Με την πάροδο των χρόνων, η τεχνολογία κάνει τεράστια άλματα, και η τέχνη με τη σειρά της προσπαθεί να τα εντάξει ως ένα βαθμό στα εργαλεία της. Από την εποχή που κάνει την εμφάνισή του ο κινηματογράφος, το βίντεο, η τηλεόραση και το διαδίκτυο, για την τέχνη ανοίγεται μια θάλασσα δυνατοτήτων, νέων μέσων για καλλιτεχνική έκφραση, και οι ιδέες που έως τότε μπορεί να έμοιαζαν ουτοπικές, τώρα μπορούν να ενσαρκωθούν με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Τη δεκαετία του 90, κάνουν την εμφάνισή τους νέα εικαστικά είδη, όπως computer art, animation, net art, video art, clip art, satellite art. Ο όρος «ψηφιακή τέχνη» πέρασε από πολλές διατυπώσεις μέχρι τη σημερινή, και ουσιαστικά είναι μια ομπρέλα που κλείνει μέσα της ένα φάσμα καλλιτεχνικών μορφών και πρακτικών που δεν ανήκουν στην ίδια ομάδα. Η ψηφιακή τέχνη περιγράφει ένα σύνολο εικαστικών έργων που κάνουν χρήση αναδυόμενων τεχνολογικών μέσων και εμπλέκονται με τις πολιτιστικές, πολιτικές και αισθητικές δυνατότητες αυτών των εργαλείων. Ο πραγματικός ορισμός της ψηφιακής τέχνης δίνεται κάθε φορά από το δημιουργό της, το άτομο εκείνο που χρησιμοποιεί τα νέα μέσα σαν το πρωταρχικό του εργαλείο έκφρασης. Πολλά από τα θέματα που εμφανίζονται στον χώρο της ψηφιακής τέχνης απασχολούν τους καλλιτέχνες εδώ και πολλά χρόνια, άλλα είναι σύγχρονα και αφορούν γεγονότα ή ιδέες που σχετίζονται με το σήμερα και αντανακλούν την επίδραση των γεγονότων αυτών στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη (Κόντου, 2010, σ. 39). 25

26 2.1 Χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης - Τάσεις Η χρήση των νέων τεχνολογιών επηρεάζει την εικόνα και άρα το εικαστικό αποτέλεσμα. Το περιβάλλον της είναι διαδραστικό και απαιτεί από τον λήπτη θεατή συμμετοχή και πολλές φορές τεχνολογική εγγραμματοσύνη. Τα όρια του χώρου και του χρόνου χάνονται, αφού ειδικά στον χώρο της εικονικής πραγματικότητας, ο θεατής μπαίνει σε ένα άλλο άυλο περιβάλλον ονείρου και χάνει τον εαυτό του. H ψηφιακή τέχνη χρησιμοποιεί το συναίσθημα του θεατή για να ερμηνευθεί και να εξηγηθεί. Σύμφωνα με τον Ηλιάκη (2011), τα νέα εκφραστικά μέσα αφομοιώνουν τα στοιχεία του υλικού κόσμου ώστε να επιστρέψουν σε αυτόν και να τον επανακαθορίσουν. Βασικό εργαλείο για τη μετάδοση μηνυμάτων είναι η εικόνα, οι κινούμενες μορφές, οι ήχοι. Η ψηφιακή τέχνη έρχεται να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην υψηλή τεχνολογία και την καθημερινή ανθρώπινη αντίληψη. Παρακάτω θα αναφερθούμε περιληπτικά στις τάσεις της ψηφιακής τέχνης όπως έχουν διαμορφωθεί μέχρι σήμερα, ενώ θα σταθούμε λίγο περισσότερο στις ψηφιακές εικόνες, μιας και αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης αφορά και τη διδακτική μας παρέμβαση, όπως παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος της εργασίας. Light Art : Η Τέχνη του φωτός χρησιμοποιεί ως εκφραστικά μέσα ελαφριά αντικείμενα και τεχνητές πηγές φωτός. Στηρίζεται στις ιδιότητες του φωτός, χρησιμοποιεί κάτοπτρα, γυαλί, λαμπτήρες φωτισμού και οι εγκαταστάσεις καλλιτεχνών έχουν κοσμήσει γνωστές μεγαλουπόλεις ανά τον κόσμο. Μια τεχνική που ανήκει στο χώρο της Light Art είναι η Οπτική ολογραφία, της οποίας οι αναπαραστάσεις στον χώρο των πλαστικών τεχνών είναι πολύ πρόσφατες. Πρωτεργάτης της Light Art είναι ο Dan Flavin. Video Art : Ο τομέας αυτός της ψηφιακής τέχνης χρησιμοποιεί την κάμερα ως μέσο, ενώ οι εικόνες που παράγονται εμφανίζονται σε φωτεινή οθόνη. Οι πρώτοι καλλιτέχνες που ασχολήθηκαν με αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης επιθυμούσαν να εναντιωθούν στη φιλοσοφία και την πραγματικότητα που έθετε η τηλεόραση. Το περιεχόμενο της κινούμενης εικόνας και ο χώρος και ο χρόνος της στο βίντεο είναι νέα στοιχεία που αναδεικνύει η Video Art. Πολλές 26

27 φορές ο ήχος αντιπροσωπεύει ένα συναίσθημα ή μια τρίτη διάσταση, ενώ ο ήχος και η εικόνα γίνονται αντιληπτά στις αισθήσεις μας ως ένα σύνολο. Πρωτεργάτης της θεωρείται ο Nam June Paik. Computer Art : Η Computer Art είναι πολυσήμαντη, καθώς ο ηλεκτρονικός υπολογιστής είναι ένα μέσο με πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους ιδιότητες. Κάποιοι καλλιτέχνες τον χρησιμοποιούν ως μέσο σχεδίασης των έργων τους, όπως η Vera Molnar και ο Jack Youngerman. Κάποιοι άλλοι για να δημιουργήσουν κινούμενα γλυπτά ή εγκαταστάσεις τοπίων περιβάλλοντος, και κάποιοι για να δημιουργήσουν ή να επεξεργαστούν βίντεο και κινούμενες εικόνες. Pixel Art : Στην Pixel Art οι εικόνες επεξεργάζονται σε επίπεδο pixel. Τα γραφικά των παιχνιδιών υπολογιστή και των βίντεο αποτελούν Pixel Art, καθώς και τα εικονίδια για τα λειτουργικά συστήματα. Με την εφεύρεση των τρισδιάστατων γραφικών, η Pixel Art παραγκωνίστηκε λίγο ως παρωχημένη, αλλά κάποιοι καλλιτέχνες αντιδρώντας στην τεχνολογία των τρισδιάστατων γραφικών, επιλέγουν ακόμα και σήμερα ως μέσο έκφρασης αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης. Internet Art : Η Internet Art είναι μια διαδραστική μορφή ψηφιακής τέχνης. Δημιουργεί περιβάλλοντα στα οποία ο θεατής καλείται να πάρει πρωτοβουλίες για να οδηγηθεί σε πλήθος αντιδράσεων από το περιβάλλον. Η μορφή αυτή της ψηφιακής τέχνης απαιτεί από τον καλλιτέχνη γνώση προγραμματισμού, ενώ από το θεατή υψηλή τεχνολογική εγγραμματοσύνη, έτσι ώστε να μπορέσει να εξερευνήσει το παρεχόμενο περιβάλλον έργο τέχνης. Σημαντικοί καλλιτέχνες της Internet Art είναι οι Douglas Davis, H. Bunting, S. Gentner, και G. Bekey. Ψηφιακές εικόνες : Με αυτή τη μορφή ψηφιακής τέχνης θα ασχοληθούμε και στο δεύτερο μέρος της εργασίας, καθώς η διδακτική μας παρέμβαση αφορούσε ακριβώς αυτό το κομμάτι. Με ψηφιακά εργαλεία και μεθόδους, ο καλλιτέχνης δημιουργεί το έργο του, ενώ και για την προβολή των ψηφιακών εικόνων που δημιουργεί, απαιτείται η χρήση τεχνολογικών μέσων. Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα βασικά χαρακτηριστικά της τάσης αυτής και κάποιους καλλιτέχνες που την εκπροσωπούν, παρακάτω. 27

28 2.2 Οι ψηφιακές εικόνες, ως κομμάτι της ψηφιακής τέχνης και δημιουργίας Η καλλιτεχνική έκφραση μέσα από τις ψηφιακές τέχνες έγινε πιο έντονη από τα τέλη της δεκαετίας του 80, όταν η ψηφιακή τεχνολογία έγινε πιο προσιτή. Παρ όλα αυτά, συναντούμε και καλλιτέχνες που δημιούργησαν ψηφιακά εικαστικά έργα πολύ νωρίτερα, με όσα μέσα είχε κατακτήσει η ψηφιακή τεχνολογία τότε. Η δημιουργία ψηφιακών εικόνων είναι πολύ συνδεδεμένη με την τεχνολογική εξέλιξη, καθώς συνεχώς ανακαλύπτονται νέες δυνατότητες δημιουργίας, επεξεργασίας και έκφρασης. Η ψηφιακή εικόνα αποτελεί τον απόγονο της παραδοσιακής ζωγραφικής και φωτογραφίας. Εκτός από την ψηφιακή σχεδίαση και ζωγραφική, στον τομέα αυτό ανήκει και η ψηφιακή φωτογραφία. Η ψηφιακή φωτογραφία χρησιμοποιεί ως μέσο αφενός την ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, αφετέρου τον υπολογιστή για την επεξεργασία της εικόνας ώστε να έχει το επιθυμητό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Είναι αντιληπτό πως ο αριθμός των λογισμικών για τη δημιουργία και την επεξεργασία της εικόνας είναι πολύ μεγάλος, ενώ αυξάνεται συνέχεια, αφού προκύπτουν νέες ανάγκες αλλά και τεχνολογικές δυνατότητες. Τα μέσα αναπαραγωγής της ψηφιακής εικόνας είναι είτε η οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή, είτε άλλα μέσα ψηφιακής απεικόνισης. Επίσης, οι ψηφιακές τέχνες μπορεί να προέρχονται είτε από παραδοσιακή είτε από ψηφιακή εκτύπωση. Με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών τα στοιχεία μιας σύνθεσης ή ενός κολάζ μπορούν να συνταιριαστούν με δεκάδες διαφορετικούς τρόπους. Τέλος, ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που διαθέτει η δημιουργία ψηφιακών εικόνων, είναι πως μπορεί ο καλλιτέχνης να παρακολουθεί και να γυρίζει πίσω σε όλα τα βήματα που έκανε μέχρι να φτάσει στο τελικό έργο του. Καλλιτέχνες που έγιναν γνωστοί για την έκφρασή τους μέσα από τις ψηφιακές εικόνες είναι οι : Charles Csuri, Lillian Schwartz, Robert Rauschenberg, Vera Molnar, Mark Amerika, και άλλοι. 28

29 2.3 Οι ψηφιακές μορφές τέχνης στο σχολείο Ο καλλιτέχνης, ως δέκτης εξωτερικών συμβάντων, απορροφά από την εξωτερική πραγματικότητα τα ερεθίσματα εκείνα που τον ωθούν στη δημιουργία. Ζώντας και δρώντας σε προσδιορισμένα χρονικά και πολιτισμικά όρια, οργανώνει τα στοιχεία του έργου του όχι μόνο σύμφωνα με τις διαθέσεις και τα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά του, αλλά και σε αναφορά με τις καλλιτεχνικές πρακτικές της εποχής του (Μουρίκη, 2003, σ. 59). Συνεπώς, οφείλουμε όταν εμπλέκουμε στην τέχνη ένα παιδί να του παρέχουμε όλα τα υπάρχοντα μέσα έκφρασης και την επαφή με τις καλλιτεχνικές πρακτικές της εποχής στην οποία ζει. Έτσι θα επιτευχθεί η εναρμόνιση όλων των πτυχών της ζωής μέσα στο σχολείο και έξω από αυτό. Έτσι το σχολείο και οι πρακτικές του δεν θα μοιάζουν παρωχημένες και μακριά από το καθημερινό βίωμα του παιδιού. Με αυτό τον τρόπο, η καρδιά του σχολείου και της κοινωνίας χτυπούν με τον ίδιο ρυθμό. Οι νέες τεχνολογίες που έχουν εισαχθεί στο ελληνικό σχολείο παρέχουν νέες δυνατότητες τόσο στο μαθητή, όσο και στον εκπαιδευτικό. Η συλλογή και η διαχείριση της πληροφορίας, η αναζήτηση της γνώσης και η εξ αποστάσεως επικοινωνία με τη βοήθεια των νέων τεχνολογικών μέσων δημιουργούν ένα νέο εκπαιδευτικό πλαίσιο και εμπλουτίζουν τα αναλυτικά προγράμματα όλων των γνωστικών αντικειμένων. Τα σχολικά βιβλία των Εικαστικών για το Δημοτικό Σχολείο και συγκεκριμένα για τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού προβλέπουν ελάχιστη εμπλοκή με τις ψηφιακές τέχνες. Αυτό φαντάζει παράδοξο, αφού πλέον στο σχολείο υπάρχουν τα τεχνολογικά μέσα με τα οποία θα μπορούσε ο μαθητής να δημιουργήσει εικαστικά ψηφιακά έργα. Κάθε σχολική μονάδα διαθέτει ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές, ψηφιακές κάμερες και υπολογιστές στους οποίους υπάρχουν πολλά λογισμικά σχετικά με την επεξεργασία εικόνας. Θεωρούμε πως είναι εφικτό οι μαθητές του σήμερα να έρθουν σε επαφή με μορφές ψηφιακής τέχνης όπως η video art, το animation και η ψηφιακή εικόνα, μέσα στο χώρο του σχολείου. Τα παιδιά έχοντας ήδη μια εξοικείωση με τα νέα τεχνολογικά μέσα από το προσωπικό τους περιβάλλον, μπορούν εύκολα να γνωρίσουν της δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας και να τις χρησιμοποιήσουν 29

30 για πειραματισμό, αναπαραγωγή, τροποποίηση έργου και καλλιτεχνική δημιουργία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θα μπορούν να αποκτήσουν μια επιπλέον δεξιότητα : να ξεχωρίζουν και να κατανοούν τις διαφορές ανάμεσα στον πραγματικό και τον φανταστικό κόσμο, όπως αυτός παρουσιάζεται μέσα από την τηλεόραση, τις ταινίες, τα κινούμενα σχέδια, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια κλπ. Αυτή η δεξιότητα όταν κατακτηθεί θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα τα παιδιά να είναι σε θέση να εξετάζουν και να κρίνουν μια εικόνα, τη χρήση της, το μήνυμά της και την επίδρασή της στην καθημερινή ζωή. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως παρά το γεγονός πως τα σχολεία έχουν εξοπλιστεί με τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει προνοήσει να παράσχει σε αυτά τα εκπαιδευτικά λογισμικά καθώς και λογισμικά που να εμπλέκουν τις ψηφιακές τέχνες. Σε αυτό καλείται μόνος του ο εκπαιδευτικός να δράσει αν επιθυμεί να εμπλέξει τους μαθητές του σε αυτή τη δημιουργική διαδικασία. Παράλληλα όμως, είναι αναγκαίο να ειπωθεί πως οι εκπαιδευτικοί δεν επιμορφώνονται σχετικά με αυτό τον τομέα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, ούτε στον χώρο της ψηφιακής τέχνης, ούτε στο χώρο της σύγχρονης τεχνολογίας. Συνεπώς, ο εκπαιδευτικός για να επιτύχει τη διδασκαλία των εικαστικών μορφών ψηφιακής τέχνης καλείται να είναι τεχνολογικά εγγράμματος, καθώς και να έχει αποκρυσταλλώσει κάποιες γνώσεις και εμπειρίες γύρω από το φαινόμενο της ψηφιακής τέχνης. Αυτό ίσως είναι το φαινομενικό εμπόδιο που συναντά ο εκπαιδευτικός και δεν οδηγείται στη λήψη του διδακτικού αυτού «ρίσκου». Παρ όλα αυτά, θεωρούμε πως επειδή η εξοικείωση με τη χρήση νέων τεχνολογιών είναι πολύ μεγάλη πια σε προσωπικό επίπεδο και σε κάθε ηλικία, και ταυτόχρονα η πρόσβαση στη γνώση και στα λογισμικά με τη βοήθεια των πολυμέσων και του διαδικτύου ελεύθερη και άμεση, είναι εύκολο ο εκπαιδευτικός να φτάσει σε ικανοποιητικό βαθμό γνώσης και ευελιξίας, με την προϋπόθεση πως αυτό το ταξίδι το αποφασίζει και το εκκινά μόνος του, με δική του πρωτοβουλία, και χωρίς κάποιο έρεισμα σε κάποιο θεσμοθετημένο εκ του άνωθεν πλαίσιο. Παρακάτω θα δούμε το πλαίσιο που τίθεται από το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τα Εικαστικά στο Δημοτικό σχολείο, έτσι ώστε να διαπιστώσουμε αν 30

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Άντρη Σάββα Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Αλεθρικού Σχ. χρονιά: 2012-2013 Γενική περιγραφή Περιφερειακό

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Συμπληρωματικό κείμενο στη θέση του Δ.Σ. της ΠΕΚαΠ για την Πληροφορική στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Τελική έκδοση κειμένου: Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καθηγητής Αθανάσιος Τζιμογιάννης Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΙΤΥΕ «Διόφαντος» ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα»

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Φύλλο δασκάλου 1.1 Ένταξη δραστηριότητας στο πρόγραμμα σπουδών Τάξη: Ε και ΣΤ Δημοτικού. Γνωστικά αντικείμενα:

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση της ημερίδας με θέμα «Technology

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ. 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Η προσφορά της Τέχνης και του μαθήματος της Εικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η τάξη µου» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση»

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» INFO KIT Μέρος 2 Μάης 2011 1. Η ΕΕΥ ως εμπειρία μάθησης Η συμμετοχή ως εθελοντής ΕΕΥ είναι μια πολύτιμη προσωπική, κοινωνική και πολιτισμική εμπειρία,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ DP2021 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Τρίτο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Η Πληροφορική στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ο μικρόκοσμος μας Βαθμίδα: 3 Τάξη: Στ Διάρκεια: 3 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον κόσμο γύρω τους.

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΗΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΑΝΑ ΜΑΘΗΤΗ. Δημόσια Διαβούλευση

ΦΟΡΗΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΑΝΑ ΜΑΘΗΤΗ. Δημόσια Διαβούλευση ΦΟΡΗΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΑΝΑ ΜΑΘΗΤΗ Δημόσια Διαβούλευση ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Εισαγωγή Η εισαγωγή υπολογιστών στην εκπαίδευση μόνο καλό μπορεί να φέρει: Στην απλούστερη περίπτωση να σταματήσουν να τυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail. Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής I Εαρινό εξάμηνο 2009-2010 Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2007 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ - Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Το μάθημα της Πληροφορικής στην Α Λυκείου έχει ως

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Έντυπο Παρατήρησης της Διδασκαλίας 1. Εκπαιδευτικός: Μάθημα: Σχολείο:. Παρατηρητής:.Ημερομηνία:.. Θέμα: Χρόνος:..ως

Έντυπο Παρατήρησης της Διδασκαλίας 1. Εκπαιδευτικός: Μάθημα: Σχολείο:. Παρατηρητής:.Ημερομηνία:.. Θέμα: Χρόνος:..ως Έντυπο Παρατήρησης της Διδασκαλίας 1 Εκπαιδευτικός: Μάθημα: Σχολείο:. Παρατηρητής:.Ημερομηνία:.. Θέμα: Χρόνος:..ως Οδηγία: Στο έντυπο δεν πρέπει να καταγράφονται προσωπικές γνώμες/ εκτιμήσεις σας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα