«ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ»"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΛΟΓΟΣ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» «ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ : ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ» ΔΑΟΥΛΤΖΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Α.Μ. : 277 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΒΑΟΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΤΡΑ, 2014

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω πολύ τον επιβλέποντα καθηγητή της εργασίας μου, κύριο Βάο Αντώνη, που στάθηκε συνοδοιπόρος καθ όλη τη διαδικασία της διδακτικής παρέμβασης και συγγραφής της παρούσας εργασίας, και εμπλούτισε την προσπάθεια με ιδέες, γνώσεις φαντασία, δείχνοντας εμπιστοσύνη και αφήνοντας άπλετο χώρο για προσωπική δημιουργία και εξέλιξη, όπως κάθε γνήσιος εκπαιδευτικός της τέχνης. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλεγόμενα 5 Εισαγωγή.7 Δομή εργασίας.. 10 Κεφάλαιο 1 : Η Εικαστική Αγωγή στην εκπαίδευση Ο ρόλος της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου Η αναγκαιότητα της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα Η χρήση της τεχνολογίας του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο Οι νέες τεχνολογίες και η διδασκαλία της τέχνης...23 Κεφάλαιο 2 : Η καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας Χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης Τάσεις Οι ψηφιακές εικόνες, ως κομμάτι της ψηφιακής τέχνης και Δημιουργίας Οι ψηφιακές μορφές τέχνης στο σχολείο Η Εικαστική Αγωγή μέσα από τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών...31 Κεφάλαιο 3: Τα βιβλία των Εικαστικών της Γ τάξης του Δημοτικού Η φιλοσοφία του βιβλίου Οι ενότητες του σχολικού βιβλίου. 42 Κεφάλαιο 4: Η διδακτική παρέμβαση Η επιλογή του καταλληλότερου για τη δράση λογισμικού Τα στάδια της διδακτικής πρότασης Δυσκολίες εμπόδια που συναντήθηκαν Διαπιστώσεις από τη διδακτική παρέμβαση Δυναμική της Εργασίας..162 Βιβλιογραφία 165 Πηγές από το διαδίκτυο 169 3

4 Παραρτήματα: Παράρτημα I : Τα ομαδικά και ατομικά έργα των μαθητών..176 Παράρτημα II : Ψηφιακά έργα καλλιτεχνών 185 Παράρτημα ΙΙΙ : Τα ψηφιακά έργα των μαθητών 208 Παράρτημα IV : Φωτογραφίες από τη διδακτική παρέμβαση και την έκθεση των ψηφιακών έργων των μαθητών..234 Παράρτημα V : Πλανόγραμμα της διδακτικής παρέμβασης..242 Ερωτηματολόγιο 245 4

5 Turn screens into Art. Mark Amerika Προλεγόμενα Στο ελληνικό σχολείο που αγκομαχά κάτω από τον μαυροπίνακα, στο ελληνικό σχολείο που προσπαθεί να ακολουθήσει την εποχή αντί να τη δημιουργεί, στο ελληνικό σχολείο που αντιμετωπίζει την εικαστική αγωγή ως 45 λεπτά «δευτερεύουσας» σημασίας, διάλεξα να θέσω τα ερωτήματα: η εικαστική αγωγή ακολουθεί τις επιταγές της σύγχρονης τέχνης; Μπορεί ο δάσκαλος με τη βοήθεια ψηφιακών προγραμμάτων να προσφέρει στους μαθητές το ερέθισμα για τη δημιουργία σύγχρονων έργων τέχνης; Μπορεί το σχολείο να συντονιστεί με την υπάρχουσα τέχνη έξω από αυτό; Ποιος είναι ο ρόλος του δασκάλου σε αυτό; Προορισμός αυτής της μικρής έρευνας δράσης είναι να συμβάλει στην οργάνωση της σκέψης του εκπαιδευτικού σχετικά με το αντικείμενο των Εικαστικών που καλείται να διδάξει, και να συνεισφέρει στον εκτενέστερο 5

6 προβληματισμό του στην ανάπτυξη μιας ερευνητικής στάσης απέναντι σε αυτό, εμπλέκοντας τις νέες τεχνολογίες αλλά και την οργανωμένη γνώση για την τέχνη. Η παρούσα εργασία αποτελεί την καταγραφή μιας διδακτικής παρέμβασης που εμπλέκει το σχολείο και ειδικά την πρωτοσχολική ηλικία, με τη δημιουργία σύγχρονων έργων εικαστικής τέχνης με τη βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Το διδακτικό αυτό πρόγραμμα έλαβε χώρα το σχολικό έτος σε δημοτικό σχολείο της ελληνικής επαρχίας, διήρκεσε μια ολόκληρη σχολική χρονιά, και απέδωσε πολλούς καρπούς, τόσο για τους μαθητές, όσο και για εμάς ως εκπαιδευτικούς και ως ερευνητές. Η ουσία της παρέμβασής μας δεν έγκειται τόσο στα παραγόμενα έργα των μαθητών, ούτε έχει ως στόχο να αξιολογήσει το παρεχόμενο σχολικό υλικό ή την καλλιτεχνική αξία των παραγόμενων έργων, αλλά στην ανάδειξη του ενδιαφέροντος σχετικά με τη καλλιτεχνική δημιουργία στο κομμάτι της ψηφιακής εικόνας, και στην προβολή ενός ακόμα τρόπου για τον εκπαιδευτικό, με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί η επαφή του παιδιού με το φαινόμενο της σύγχρονης τέχνης. Μέσα από αυτή τη διδακτική παρέμβαση θέλουμε να ελέγξουμε δύο πτυχές: από τη μεριά του εκπαιδευτικού προσπαθούμε να δούμε κατά πόσο είναι εφικτό να οργανώσει και να εκπονήσει ένα πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με την ψηφιακή τέχνη, τι γνώσεις απαιτούνται γι αυτό και ποια πορεία μπορεί να ακολουθήσει. Από τη μεριά του μαθητή, στόχος μας είναι να ελέγξουμε κατά πόσο το παιδί μπορεί να έρθει σε επαφή με την ψηφιακή εικόνα ως καλλιτεχνικό ερέθισμα, και πώς μπορεί αυτός ο κραδασμός να το οδηγήσει σε αυτοέκφραση και καλλιτεχνική δημιουργία. Γιατί αν δεν είναι ο εκπαιδευτικός η γέφυρα που θα ενώσει το σχολείο με τον έξω κόσμο, τότε ποιος; 6

7 Εισαγωγή Η καλλιτεχνική έκφραση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Μέσα από την επαφή με τους όρους δημιουργίας και τους τρόπους πρόσληψης κάθε τέχνης, αναπτύσσονται δυνατότητες για νέους τρόπους κατανόησης και άρθρωσης κάποιων πλευρών της σχέσης μας με τον κόσμο, κάτι που αποτελεί τον κύριο στόχο της αισθητικής αγωγής. Η αισθητική αγωγή είναι μια πορεία μύησης σε μια διαδικασία γένεσης και σύλληψης νοημάτων που προκύπτουν από αυτό τον συγκεκριμένο τρόπο επαφής μας με τον κόσμο και τους διάφορους τρόπους άρθρωσής του. (Μουρίκη Βάος, 2006, σ.481) Η επαφή με την τέχνη μυεί στην αισθητική εμπειρία. Αυτή αποτελεί μια δήλωση παρουσίας, μια καταγραφή και ένας πανηγυρισμός της ζωής ενός πολιτισμού, ένα μέσο προώθησης της ανάπτυξής του, και μια τελική κρίση πάνω στην ποιότητα του πολιτισμού (Dewey, 2005, σ. 339). Τα συμπεράσματα που καταδεικνύουν οι δημοσιεύσεις των ερευνητών, συγκλίνουν στην εξής άποψη: οι εικαστικές τέχνες υπογραμμίζουν τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να εξερευνήσει και να κατανοήσει την πραγματικότητα έξω αλλά και μέσα του, να προσδιορίσει τη στάση του απέναντι σε αυτήν, και να δώσει το στίγμα του. Ακόμα, μέσω των εικαστικών τεχνών, ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του και τους άλλους και εκφράζει την ατομική και ομαδική του ταυτότητα (Camp, 1982, σ.32, Clement, 1986). Οποιαδήποτε εκπαίδευση - και δη η εκπαίδευση στην τέχνη, επειδή απευθύνεται σε ευαίσθητα σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης-, μπορεί να δημιουργήσει «ενεργούς πολίτες», ανθρώπους που έχουν επίγνωση του εγκλωβισμού τους σε κοινωνικά σχήματα, και να ενεργοποιήσει μια καινούρια 7

8 «όραση», μια νέα «ματιά». Γιατί μέσω της εκπαίδευσης, μπορεί να οδηγηθεί ο άνθρωπος σε μια ζωή εκτός των ορίων των κοινωνικών δεδομένων που έχει ενστερνιστεί (Σωτηρόπουλος, 2008, σ. 361). Η εικαστική καλλιέργεια έχει ως απότοκο ή αποτελεί μια μορφή κοινωνικής συνείδησης (Robinson, 1999, σ.43, Tritten, 1981). Και αυτό γιατί το καλλιτεχνικό φαινόμενο αποτυπώνει τους αναρίθμητους και πολυπρισματικούς τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος έχει σταθεί απέναντι στον εαυτό του και τη σχέση του με τον κόσμο που τον περιβάλλει. Ως εκτούτου, η εικαστική έκφραση συνδέεται με τις εκάστοτε συγκεκριμένες ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες. Σε αυτήν αποτυπώνεται μια συνεχής και ριζική μεταβολή σκοπών, αξιών, στάσεων, πεποιθήσεων (Read, 1978, σ. 18/ Στεφανίδης, 2001, τόμ. Α, σ. 355). Επειδή ακριβώς μέσα από την τέχνη ο άνθρωπος εκφράζει, συνδέεται, «βλέπει», αγκαλιάζει τον εαυτό του και τους άλλους, είναι πολύ σημαντική η ύπαρξή της στο σχολείο. «Ο μαθητής που θα μπορεί να προβληματιστεί πάνω στην καλλιτεχνική κουλτούρα θα έχει την ευκαιρία να ενταχθεί στον κόσμο..» ( Ardouin, 2000, σ.121). Επιπλέον, μέσα από την τέχνη δίνονται δυνατότητες νοητικής και συναισθηματικής ανάπτυξης τέτοιες, που να καθιστούν τον μαθητή έναν ευαίσθητο δέκτη και πομπό εικαστικών μηνυμάτων, προσεκτικό παρατηρητή, και στοχαστικό άνθρωπο. Αντίθετα, τα άτομα που αδυνατούν να νοηματοδοτήσουν όλα αυτά, ιδιαίτερα στον σύγχρονο πολιτισμό όπου κυριαρχεί η εικόνα, μοιάζουν να περιβάλλονται από δυνάμεις που δεν μπορούν να κατανοήσουν, και συνεπώς να κρίνουν, να ελέγξουν, ή, πολύ περισσότερο, να μεταβάλουν (Eaton Moore, 2002, σ ). Η δεκαετία του 90, γνωστή ως «ψηφιακή επανάσταση», ήταν η εποχή που οι ψηφιακές τεχνολογίες αναπτύχθηκαν με ιλιγγιώδη ρυθμό. Εξελιγμένα συστήματα hardware και software, η εξάπλωση του διαδικτύου και η χρήση δορυφόρων στις τηλεπικοινωνίες άνοιξαν το δρόμο για μια παγκόσμια συνδεσιμότητα (Stangos, 1997, σ.10). Η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν άφησε ανεπηρέαστη την τέχνη. Οι καλλιτέχνες, ανοιχτοί σε νέα μέσα και τεχνικές, προσπαθούν να εκφραστούν κάνοντας χρήση αυτών των μέσων τεχνολογίας, ενώ μουσεία και γκαλερί εκθέτουν και ψηφιακά έργα. Ψηφιακές εικόνες, εφέ, ήχοι, δημιουργούν έναν νέο καμβά 8

9 απεριόριστων δυνατοτήτων για τον καλλιτέχνη, και μια μοναδική εμπειρία για τον θεατή. Ταυτόχρονα, τα πολυμέσα κάνουν την εμφάνισή τους και στο χώρο της εκπαίδευσης, διευκολύνοντας τη μάθηση και εξοικειώνοντας τους μαθητές με τις νέες τεχνολογίες. Ως εκτούτου, και η τέχνη ως διδακτικό αντικείμενο οφείλει να συμβαδίζει με τις σύγχρονες εξελίξεις και να αναπροσαρμόζεται, το ίδιο δυνατά και συχνά όπως και έξω από το σχολείο. Το μάθημα της εικαστικής αγωγής δηλαδή οφείλει να συντονίζεται με την καλλιτεχνική πραγματικότητα. Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι πολυπρισματικός. Θα μελετήσουμε την υπάρχουσα θέση της εικαστικής αγωγής στην πρωτοσχολική ηλικία. Για το λόγο αυτό, θα κάνουμε αναφορά στα ισχύοντα αναλυτικά προγράμματα και θα παρουσιάσουμε τα παρεχόμενα σχολικά βιβλία. Θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε το φαινόμενο της ψηφιακής τέχνης. Θα γίνει αναφορά σε κάποιους καλλιτέχνες και τα έργα τους, καθώς και σε κάποια είδη ψηφιακής τέχνης. Θα παρουσιάσουμε τη διδακτική μας παρέμβαση, καθώς και τα αποτελέσματα αυτής, προσπαθώντας να απαντήσουμε στο ερώτημα: είναι δυνατή μια διδακτική συγκρότηση στην Εικαστική Αγωγή που να περιλαμβάνει και το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης; Μπορεί η Εικαστική Αγωγή να συνοδοιπορεί με τις εξελίξεις της τέχνης στα πλαίσια του σχολείου; Με ποιον τρόπο θα μπορούσε να ενταχθεί η ψηφιακή τέχνη στο σχολείο; Ειδικότερα, μέσα από αυτή τη μικρή απόπειρα, θέλουμε να μιλήσουμε για την πραγματική θέση της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση, να εντοπίσουμε τα χαρακτηριστικά αλλά και τα μέσα της ψηφιακής εικαστικής τέχνης, να διαπιστώσουμε αν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν ψηφιακά μέσα στη διδασκαλία της εικαστικής αγωγής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, και να προτείνουμε μια διδακτική παρέμβαση. 9

10 Δομή της εργασίας Η εργασία μας χωρίζεται σε δύο μέρη: στο πρώτο περιγράφουμε τη θέση της εικαστικής αγωγής στην εκπαίδευση, την καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών και τα βιβλία των εικαστικών για την Γ τάξη του Δημοτικού σχολείου, ενώ στο δεύτερο μέρος προχωράμε στην περιγραφή της διδακτικής μας πρότασης. Αναλυτικότερα, το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται το ρόλο της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου, την αναγκαιότητα της ύπαρξης της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση, τον ρόλο του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή, τη φύση της Εικαστικής Αγωγής ως σχολικό μάθημα, τη χρήση της τεχνολογίας στο σχολείο και τη διδασκαλία της τέχνης μέσα από αυτήν. Στο δεύτερο κεφάλαιο βλέπουμε λίγο πιο ξεκάθαρα το φαινόμενο της καλλιτεχνικής πράξης με τη βοήθεια της τεχνολογίας, τα χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης και τις τάσεις που έχουν διαμορφωθεί, συζητάμε για το αν οι ψηφιακές μορφές τέχνης υφίστανται στο σχολείο, και πώς αυτές προτάσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Στο τρίτο κεφάλαιο προχωράμε στην περιγραφή του σχολικού βιβλίου των Εικαστικών για την Γ και Δ τάξη του Δημοτικού σχολείου, με στόχο να γίνει αισθητό στον αναγνώστη το εκπαιδευτικό πλαίσιο που έχει συνταχθεί για την Εικαστική Αγωγή αλλά και η απουσία των ψηφιακών τεχνών από το πρόγραμμα σπουδών. Μετά την περιγραφή κάθε ενότητας του σχολικού βιβλίου ακολουθεί ένα μικρό σχόλιο πάνω στο περιεχόμενό της. Στο τέταρτο κεφάλαιο περιγράφεται η διδακτική μας πρόταση, όπως πήρε χώρα κατά το σχολικό έτος Εκτός από τη διαδικασία που ακολουθήθηκε, περιγράφονται οι δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε, οι σκέψεις που προέκυψαν κατά την παρέμβασή μας αλλά και οι δυνατότητες και η δυναμική που μπορεί να έχει η εργασία. Ακολούθως, μπορεί κανείς να δει τα παραρτήματα των εικόνων και των φωτογραφιών όπως προέκυψαν κατά την ενασχόλησή μας με τους ψηφιακούς καλλιτέχνες που επιλέχθηκαν και την καλλιτεχνική ψηφιακή έκφραση των μαθητών, ενώ μπορεί κανείς να αναζητήσει και το ερωτηματολόγιο που παρασχέθηκε στους μαθητές μετά το πέρας της διδακτικής παρέμβασης. 10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η Εικαστική Αγωγή στην εκπαίδευση Η Τέχνη αντανακλά την ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει τον κόσμο έξω και μέσα του, να προσδιορίσει τη στάση του απέναντι σε αυτόν, και να δώσει το στίγμα του. Ακόμα, μέσω των εικαστικών τεχνών, ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του και τους άλλους και εκφράζει την ατομική και ομαδική του ταυτότητα. (Camp, 1982, σ.32/ Clement, 1986). Αυτή η ασίγαστη ανάγκη έκφρασης ζει μέσα του από την απαρχή της ύπαρξής του μέχρι σήμερα. Συνεπώς, είναι απαραίτητο αυτή η πρωτεύουσα ανάγκη να καταλάβει και στο εκπαιδευτικό σύστημα χώρο τόσο όσο και η σπουδαιότητά της. Δεν είναι δόκιμο στη σημερινή εποχή που χαρακτηρίζεται από φαινόμενα όπως αλλοτρίωση και απομόνωση, να τίθεται ως θέμα διαπραγμάτευσης το αν η Εικαστική Αγωγή θα υφίσταται ως μάθημα στο σχολείο, ή αν θα μειωθούν οι ώρες της καλλιτεχνικής έκφρασης του παιδιού, σαν να πρόκειται για δευτερεύουσας σημασίας παράγοντα στην ανάπτυξή του. Μέσα από τη διδασκαλία της τέχνης το παιδί αποκτά δεξιότητες, κοινωνικοποιείται, καλλιεργεί τις ευαισθησίες του, ενισχύει τη δημιουργικότητά του, και αποκρυσταλλώνει αισθητικές αξίες. Ανοίγεται στον εξωτερικό κόσμο, περνά στην προσεκτική παρατήρηση, έχει πρόσβαση στη γνώση, κατανοεί, ερμηνεύει, αποκτά κριτική στάση, αφυπνίζει την προσωπική του δράση. Η εκπαίδευση στην τέχνη προσφέρει δυνατότητες που διευκολύνουν το αναπτυσσόμενο άτομο να μετατραπεί σε ευαίσθητο δέκτη αλλά και πομπό εικαστικών μηνυμάτων, συνδέοντας την τέχνη και την αισθητική διάσταση του περιβάλλοντος στο οποίο ζει με την ποιότητα της ζωής του (Robinson, 1999, σ. 43/ Tritten, 1981). Σύμφωνα με την I. Ardouin (2000, σ. 111), «Μέσω της τέχνης δημιουργώ ένα βασικό μεταβατικό χώρο προκειμένου να αναπτυχθώ, και καθίσταμαι παρών, δηλαδή υπάρχω στον κόσμο. Πιστοποιώ την ύπαρξή μου μέσω ενός σχεδίου, μιας ζωγραφιάς, ενός αντικειμένου». Εκτός αυτού, η ίδια σημειώνει πως μέσα από τα ερωτήματα και τις απαντήσεις που αφορούν ένα έργο τέχνης, το παιδί μεγαλώνει. Επίσης, οι εικαστικές δραστηριότητες αποσκοπούν στην ολότητα της καλλιτεχνικής εμπειρίας αλλά και στην ολότητα του παιδιού, καθώς εμπλέκουν και 11

12 αναπτύσσουν όλες τις πλευρές της προσωπικότητάς του (Ματσαγγούρας, 2002, σ.25). Το μικρό παιδί είναι ένα άτομο που εξελίσσεται σωματικά, συναισθηματικά, νοητικά, κοινωνικά. Αυτοί οι τομείς είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι μεταξύ τους, οπότε και η ανάπτυξη σε έναν τομέα επηρεάζεται από την ανάπτυξη στους υπόλοιπους. (Ντολιοπούλου, 1999, σ.131) Τέλος, η τέχνη έχει μια πολύ μεγάλη «αγκαλιά». Από τη στιγμή που αποδέχεται και ανταποκρίνεται στην πολλαπλότητα των ατομικών και πολιτισμικών διαφορών, των μεθόδων, των εκφραστικών μέσων και των προσεγγίσεων, οδηγεί τους μαθητές στη συνειδητοποίηση και τη συμφιλίωση με την ιδέα της ύπαρξής τους σε έναν κόσμο πολιτισμικά ανομοιογενή. Επιπλέον, το παιδί αντιλαμβάνεται πως το στοιχείο που προσδίδει ιδιαιτερότητα σε κάθε δημιουργία δεν είναι η τεχνική, αλλά οι ιδέες του καλλιτέχνη και της κοινωνίας στο πλαίσιο της οποίας δημιουργήθηκε. Στο σημείο αυτό βρίσκεται το κλειδί για την προσέγγιση της τέχνης (Danto, 2004, σ. 319/ Gombrich, 1998, σ. 374). Γίνεται λοιπόν αντιληπτή η αναγκαιότητα διδαχής της γλώσσας της τέχνης, για έναν ισορροπημένο άνθρωπο, έναν homo universalis, με αυτογνωσία και παρρησία σε κάθε μορφή έκφρασης, είτε είναι ιδεολογική, συναισθηματική, ή καλλιτεχνική. 1.1 Ο ρόλος της Εικαστικής Αγωγής στην ιστορία του ελληνικού σχολείου Είναι αλήθεια πως η Εικαστική Αγωγή στη σχολική ιστορία έχει περάσει από πολλές εκφάνσεις και τις ερμηνείες των εκάστοτε κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών. Εξάλλου, κάθε παιδαγωγικό σύστημα διαποτίζεται από μια διαφορετική αντίληψη για το ρόλο και τη λειτουργία της τέχνης και την εντάσσει με διαφορετικό τρόπο στο σχολικό πρόγραμμα (Βάος, 2000, σ.243). Κατά το Ερβαρτιανό μοντέλο, ο στόχος της εικαστικής εκπαίδευσης στην πατρίδα μας ήταν η διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα και η απόκτηση χρήσιμων 12

13 δεξιοτήτων. Ο σκοπός της αγωγής συνδεόταν άμεσα με τη διάπλαση του ανθρώπου. Το δε έργο τέχνης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη δεξιοτεχνική αναπαράσταση, τις κλασικές αναφορές και το ηθικό περιεχόμενο. Υπήρχε σαφής διαχωρισμός της πραγματικής τέχνης από το παιδικό δημιούργημα και τη σχολική χειροτεχνία (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 5, Βάος & Σάλλα, 2008). Με την έκρηξη της βιομηχανικής επανάστασης, τα εικαστικά αντιμετωπίζονταν ως ένα μάθημα επαγγελματικής προετοιμασίας για την κατοπινή απορρόφηση από τη βιομηχανία (Amadio, Truong & Tschurenev, 2006, σ.7). O J.Dewey με το κίνημα της Νέας Αγωγής και ο Kerschensteiner με το διττό ρόλο της εκπαίδευσης φέρνουν την αλλαγή, αφού παρέχεται ελευθερία έκφρασης και αναπτύσσεται η διαθεματικότητα ενσωματώνοντας τη διδασκαλία της τέχνης ως ένα από τα βασικά στοιχεία του σχολείου. Ακολούθως, η καλλιτεχνική εκπαίδευση του 20ού αιώνα επηρεάζεται από τις αλλαγές που επιτελέστηκαν σε κοινωνικό τεχνολογικό επίπεδο. Σήμερα, ο ρόλος της εικαστικής αγωγής έρχεται πιο κοντά στο παιδί και τον άνθρωπο από κάθε άλλη φορά. Στόχος του σύγχρονου σχολείου είναι η ανάδειξη των κύριων χαρακτηριστικών κάθε παιδιού, η ενθάρρυνση της έκφρασης, η επαφή με την τέχνη, έτσι ώστε το παιδί να δημιουργήσει τις συνδέσεις και τις προεκτάσεις εκείνες που θα το οδηγήσουν στην ανακάλυψη της γνώσης και τη διαμόρφωση του δικού του εννοιολογικού χάρτη και των δικών του γνωστικών δομών (Θεοδωροπούλου, 2012, σ.10). Συνεπώς, και η αγωγή στις τέχνες στον χώρο του σχολείου αλλάζει, αφού κάθε εικαστική δραστηριότητα σχετίζεται με την ανάγκη για έκφραση που έχει ως αφετηρία της τη ζωντανή εμπειρία. Η διαδικασία αυτή βοηθάει τους μαθητές να συνειδητοποιήσουν ότι χρησιμοποιώντας τις εικαστικές μορφές περιγράφουν τη στάση τους απέναντι σε μια ιδέα, σε ένα συναίσθημα, σε ένα πρόβλημα, ή σε κάποια κατάσταση και ότι με την εικαστική τους έκφραση περιγράφεται η προσωπικότητά τους (Βάος, 2000, σ.180). 1.2 Η αναγκαιότητα της Εικαστικής Αγωγής στην εκπαίδευση Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να κάνουμε σαφές, πως η επαφή του παιδιού με τις τέχνες είναι μείζονος σημασίας, και συνεπώς αυτή η επαφή αποτελεί χρέος 13

14 του σχολείου αδιαμφισβήτητο. Γιατί όπως είπε και ο Eisner (2002, σ.208), η τέχνη εξαιτίας της μοναδικότητάς της σε σχέση με τα άλλα μαθήματα, δεν είναι δυνατόν να υποκατασταθεί από κανένα άλλο γνωστικό αντικείμενο, επειδή ακριβώς απευθύνεται σε ξεχωριστές λειτουργίες του ανθρώπινου νου. Η τέχνη, ως κατ εξοχήν εκφραστική δραστηριότητα σημασιοδοτεί την ανθρώπινη εμπειρία, συνιστώντας μια απόπειρα να δοθεί μορφή σε εκείνο το οποίο διαφορετικά ίσως παρέμενε εγκλωβισμένο μέσα στην ξεχωριστή ζωή της κάθε συνείδησης (Βάος, 2008, σ. 26). Αυτή η αμεσότητα που τη χαρακτηρίζει στη μεταφορά της υποκειμενική εμπειρίας, την καθιστά έναν ιδιαίτερο και απόλυτα αναγκαίο χώρο (Μερλώ Ποντύ, 1991, σ. 43). Χαρακτηριστικό της αισθητικής αγωγής είναι πως ενισχύει την ικανότητα των ανθρώπων να συλλαμβάνουν νοήματα που παρέχονται σε αυτούς μέσω των διαφορετικών εκφραστικών μορφών. Να κατανοούν και να ανταποκρίνονται σε πλήρεις νοήματος μορφές. Ακόμα, η ευρύτερη παιδαγωγική αξία της καλλιτεχνικής αγωγής βρίσκεται στη συγκρότηση μιας κριτικής και ερευνητικής στάσης απέναντι στην τέχνη και κατ επέκταση απέναντι στο σύνολο της πραγματικότητας (Μουρίκη & Βάος, 2006, σ.482). Η καλλιτεχνική αγωγή στο σχολείο δε στοχεύει στο να γίνουν οι μαθητές καλλιτέχνες με τη στενή έννοια του όρου, αλλά στο να καλλιεργήσει το σεβασμό στον άνθρωπο, τη φύση, την ομορφιά και τα επιτεύγματα του πολιτισμού. Η ανάπτυξη της δημιουργικότητας αντιμάχεται κάθε μορφή αυταρχισμού, μονομέρειας και τυποποίησης (Καλαφάτης, 2009, σ. 23). Ακόμα, η εκπαίδευση στην τέχνη δεν πρέπει να ληφθεί ως μια ακόμα δεξιότητα. Είναι μια διαδικασία σκέψης, φαντασίας, ρίσκου, εύρεσης συνδέσεων, ανακάλυψης και έκφρασης με μοναδικό οπτικό τρόπο (Unsworth, 1986, σ. 7). Το παιδί μέσα από την καλλιτεχνική εμπειρία θα αναζητήσει την προσωπική του ολοκλήρωση, στηριζόμενο στα άμεσα βιώματά του. Είναι απαραίτητο το παιδί να προσλάβει την κοινωνική διάσταση της τέχνης και η επαφή του μαζί της να σχετίζεται με τη ζωή. Έτσι, το παιδί θα μπορέσει να χειραφετηθεί στο μέλλον και να κάνει τις δικές του επιλογές για να συνεχίσει την προσωπική του μόρφωση και όταν ενηλικιωθεί (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 17). 14

15 Σύμφωνα με τον Eisner και τον Robinson, η διδασκαλία της τέχνης στα παιδιά έχει ως απότοκο οφέλη σε όλους τους γνωστικούς τομείς, καθώς και στην γενικότερη ψυχική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Ας δούμε τις απόψεις τους αναλυτικότερα. Ο Eisner (2002, σ.196), γράφει πως οι τέχνες μας διδάσκουν: i) Κριτική ικανότητα ii) Πως τα προβλήματα έχουν παραπάνω από μια λύσεις iii) Πολλαπλές αντιληπτικές προοπτικές iv) Ότι οι σύνθετες καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγή και σε νέες ευκαιρίες v) Κάνουν σαφές ότι ούτε οι λέξεις με τις κυριολεκτικές τους έννοιες ούτε οι αριθμοί δεν εξαντλούν όλα όσα μπορούμε να μάθουμε vi) Πως οι μικρές διαφορές μπορούν να επιφέρουν σημαντικά αποτελέσματα vii) Σκέψη δια μέσου αλλά και εντός των υλικών viii) Την έκφραση σε ό,τι δεν μπορεί να ειπωθεί ix) Προσφέρουν εμπειρίες που καμία άλλη πηγή δεν μπορεί να μας προσφέρει x) Πως η θέση που κατέχουν οι τέχνες στο αναλυτικό πρόγραμμα συμβολίζει για τους μικρούς ό,τι οι ενήλικες θεωρούν σημαντικό. Ο Robinson (1999, Θεοδωροπούλου, 2012, σ.39), αναφέρει πως η διδασκαλία της τέχνης γενικότερα συνεισφέρει με ζωτικό τρόπο στην εκπαίδευση των παιδιών σε έξι τομείς: Α) Στην ανάπτυξη της πλήρους ποικιλότητας της ανθρώπινης νοημοσύνης, διότι οργανώνεται η αντίληψη που έχουμε για τον κόσμο, Β) Στην ανάπτυξη της ικανότητας για δημιουργική σκέψη και δράση, καινοτομία, ανάπτυξη, πρωτοβουλία και επίλυση προβλημάτων, Γ) Στην εκπαίδευση του συναισθήματος και της ευαισθησίας, Δ) Στη διερεύνηση των αξιών, αφού η τέχνη πραγματεύεται θέματα που έχουν να κάνουν με την αξιολόγηση του περιβάλλοντος κόσμου ρίχνοντας μια κριτική ματιά πάνω του, Ε) Στην κατανόηση των πολιτισμικών αλλαγών 15

16 ΣΤ) Στην ανάπτυξη των σωματικών ικανοτήτων και της αντίληψης. Η ενασχόληση του παιδιού με τις τέχνες το βοηθά να εξελίξει τις πρακτικές δεξιότητες με τις οποίες είναι προικισμένο. Αν η σύγχρονη κοινωνία έχει ως ζητούμενο τη δημιουργικότητα και την καινοτομία, θα πρέπει να βασιστεί στην εκπαίδευση μέσα από την τέχνη. Εκεί μόνο μπορεί να καλλιεργηθεί η δημιουργικότητα μέσα από κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές. Εκτός αυτού, μέσα από την τέχνη θα δοθεί στο παιδί η δυνατότητα και η ευκαιρία να εκφράσει το πώς αντιλαμβάνεται τη δική του ζωή, να ανακαλύψει τα ειδικά νοήματά της και να κατανοήσει τους λόγους της μοναδικότητάς του (Chapman, 1993, σ ). Με τη διδακτική της τέχνης δημιουργούμε τις συνθήκες εκείνες που τα παιδιά θα μπορέσουν να αποκτήσουν εμπειρίες και θα βρουν τους δικούς τους λόγους για τους οποίους δημιουργείται η τέχνη. Μέσα σε αυτή θα καθρεφτίσουν την ικανότητά τους για σκέψη, στοχασμό, δημιουργία, ενώ θα μοιραστούν με άλλους ανθρώπους σκέψεις, οράματα και συναισθήματα (Θεοδωροπούλου, 2012, σ. 45). Η ευρύτερη παιδαγωγική αξία της εικαστικής αγωγής βρίσκεται ακριβώς στη συγκρότηση μιας κριτικής και ερευνητικής στάσης απέναντι στην τέχνη και, κατ επέκταση, απέναντι στο σύνολο της πραγματικότητας (McEvilley, 1993, σ. 36). 1.3 Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην Εικαστική Αγωγή Ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που δημιουργεί γνωστικές συγκρούσεις στο παιδί και το βοηθά να ανακαλύψει τη νέα γνώση και μέσα από αυτή να τοποθετήσει τον εαυτό του στον κόσμο, να ωριμάσει. Είναι αυτός που καλείται να δημιουργήσει ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που να έχει ως διαρκή στόχο την «κατάρρευση των παραμέτρων», δηλαδή την κατάκτηση στόχων και γνώσεων και τον συνεχή επαναπροσδιορισμό νέων στόχων (Σωτηρόπουλος, 2008, σ. 338). Όπως και στα υπόλοιπα γνωστικά αντικείμενα, έχει την ευθύνη της καλλιέργειας γόνιμου εδάφους για να συναντηθεί το παιδί με το φαινόμενο της τέχνης, και 16

17 καλείται να αναδείξει τις πολλές οπτικές και μεθόδους ως τμήματα της οργανωμένης γνώσης για την τέχνη του παρόντος και του παρελθόντος (Βάος, 2008, σ.71 ). Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι ο ίδιος πρώτα πεπεισμένος για τη σπουδαιότητα της συνάντησης του παιδιού με την τέχνη και να παίξει το ρόλο του εμψυχωτή. Δεν αρκούν οι κανονιστικές διατάξεις των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αν δεν έχει πειστεί ο ίδιος για τη σκοπιμότητα της διαμεσολάβησής του προκειμένου ο μαθητής να έρθει σε συνάντηση με τις εικαστικές τέχνες (Βάος, 2008, σ.66). Ο ρόλος του δασκάλου είναι καθοριστικός για τη συνάντηση του παιδιού με την τέχνη. Χρειάζεται να προκαλέσει στους μαθητές του την αυθεντική επιθυμία να συναντήσουν την τέχνη και να μετατρέψει στη συνέχεια αυτή τη συνάντηση σε διάλογο, διότι η ίδια η καλλιτεχνική δημιουργία είναι διάλογος (Βάος, 2008, σ.74). Ο δάσκαλος είναι αυτός που θα ανοίξει τους ορίζοντες στους μαθητές του απέναντι στην πολυσημία της τέχνης. Είναι αυτός που θα επισημάνει τις αξίες και τις στάσεις πάνω στις αλλαγές που σημειώνονται στα έργα τέχνης κατά την πάροδο του χρόνου σε συνδυασμό με το ιστορικό πλαίσιο. Ο δάσκαλος θα μιλήσει για τις αλλαγές που συμβαίνουν στις κοινωνίες και πώς αυτές αποκρυσταλλώνονται στην τέχνη. Από το δάσκαλο θα μάθουν οι μαθητές ότι υπάρχει συνέχεια στην τέχνη και οι νέες τάσεις δεν αναιρούν τις παλιές. Ο δάσκαλος με τις γνώσεις και τη στάση του απέναντι στην τέχνη, θα γίνει ο εμψυχωτής, ο άνθρωπος που θα φέρει κοντά το μαθητή με το έργο τέχνης. Είναι αυτός που θα δημιουργήσει τις συνθήκες και το περιβάλλον που θα βοηθήσουν τον μαθητή να αποκτήσει γνώσεις, δεξιότητες και αγάπη για την τέχνη, που θα μείνουν κοντά του για όλη του τη ζωή. Είναι αυτός που θα γκρεμίσει στερεότυπες αντιλήψεις και θα θέσει τα έργα τέχνης σε μελέτη, σύγκριση, υγιή αντιπαράθεση, προτίμηση. Η εκπαιδευτική παρέμβαση δεν περιορίζεται στην αποτίμηση της αξίας ή όχι ενός εικαστικού έργου αλλά προχωράει πιο βαθιά, στη συγκρότηση στάσης (Βάος, 2008, σ.65-75). Ο εκπαιδευτικός δεν είναι αυτός που θα «εξηγήσει» ένα έργο τέχνης ή θα αναδείξει σε αυτό μια «γενική αλήθεια». Ο ρόλος του έγκειται στο να βοηθήσει 17

18 το παιδί ώστε αυτό να αποκτήσει τα εργαλεία για να σταθεί ερευνητικά μπροστά σε κάθε έργο τέχνης. (Βάος, 2008, σ. 60) Οι σκοποί της διδασκαλίας της τέχνης δηλαδή στηρίζονται στους εξής άξονες: α) να βοηθήσουμε τα παιδιά να συνεχίσουν να μαθαίνουν μόνα τους για την τέχνη, και β) να αναπτύξουμε την αντίληψη των παιδιών για τις σχέσεις ανάμεσα στις καλλιτεχνικές προσπάθειες και τον κοινωνικό αντίκτυπο των οπτικών μορφών. (Chapman, 1993, σ.115) Αν και η προσέγγιση ενός έργου τέχνης μπορεί να ξεκινήσει παρουσιάζοντας την εποχή που δημιουργήθηκε, την απήχησή του στον κόσμο που το υποδέχθηκε, τα μορφοπλαστικά του στοιχεία, το θεματολογικό του περιεχόμενο, τη ζωή του καλλιτέχνη και τις επιδράσεις που αυτός δέχτηκε, δηλαδή από τα πολύ στενά εφαπτόμενα στοιχεία του έργου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο αυτό. Επόμενο στάδιο ανάγνωσης των έργων τέχνης, είναι: α) να συνειδητοποιηθούν οι τρόποι και οι λόγοι που οδήγησαν στη δημιουργία τους, οι υποκειμενικές και κοινωνικές τους οπτικές και η λειτουργία τους, το γεγονός πως δεν προέκυψαν τυχαία αλλά προϋποθέτουν γνώσεις, δεξιότητες, διανοητικές επεξεργασίες, και πως καθρεφτίζουν, μαρτυρούν, ιδέες, σκέψεις, συναισθήματα, και β) να βιωθεί πως τα εικαστικά έργα μπορούν να σχολιαστούν, και μάλιστα διαφορετικοί άνθρωποι ίσως να τοποθετηθούν με διαφορετικό τρόπο απέναντι σε αυτά. Εξάλλου, η καλλιτεχνική δημιουργία βιώνεται με διαφορετικούς τρόπους ακόμα και από ειδικούς θεωρητικούς και ιστορικούς της τέχνης. Όλες οι απόψεις όμως στην τέχνη νομιμοποιούνται. Τέλος, ένα ακόμα χαρακτηριστικό που θα βοηθήσει τον εκπαιδευτικό αν το λάβει υπόψη του, είναι η εμπειρικοβιωματική γνώση που έχουν τα παιδιά μέσα από την καθημερινότητά τους. Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ εύφορο σημείο εκκίνησης για μια βιωματική πορεία προς τη βαθύτερη κατανόηση ενός έργου, ή του φαινομένου της τέχνης γενικά. 18

19 Εξάλλου, όπως σημειώνει η L.Chapman (1993, σ. 117), Κανένα μέρος της καλλιτεχνικής κληρονομιάς δεν μπορεί να έχει προσωπικό νόημα για τα παιδιά παρά μόνο όταν συνδέεται με την ίδια τους τη ζωή. Και ας μην ξεχνάμε, σκοπός δεν είναι να δημιουργήσουμε καλλιτέχνες, αλλά φιλότεχνους (Ardouin, 2000, σ. 109). 1.4 Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα Όπως αναφέρουμε και παραπάνω, η εικαστική αγωγή δεν θα μπορούσε να υποκατασταθεί από κανένα άλλο σχολικό μάθημα, ακριβώς γιατί απευθύνεται σε ξεχωριστές λειτουργίες του ανθρώπινου νου. Επιπλέον, η εικαστική εμπειρία είναι ανεπανάληπτη, αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο και μια συγκεκριμένη στιγμή, δεν περιγράφεται απόλυτα. Έτσι, δεν διδάσκεται άμεσα, αλλά βιώνεται. Ο εκπαιδευτικός τέχνης οφείλει να αναζητήσει τις συνθήκες εκείνες που διευκολύνουν τέτοιου είδους εμπειρίες, στο πλαίσιο ενός παιδαγωγικά σχεδιασμένου μαθήματος (Κόντου, 2010, σ. 33). Η Εικαστική Αγωγή ως σχολικό μάθημα θα μπορούσαμε να πούμε ότι περιλαμβάνει δύο τομείς. Την παραγωγή και δημιουργία εικαστικών έργων, και τη θέαση παρατήρηση εικαστικών έργων. Παράλληλα, έχει έναν επεμβατικό ρόλο στο παιδί: από τη μια πλευρά διευρύνει την ικανότητά του να δημιουργεί καλλιτεχνικές μορφές και να αποδίδει σε αυτές συγκεκριμένα νοήματα, και από την άλλη πλευρά να αντιλαμβάνεται το έργο τέχνης στο περιβάλλον του, να διακρίνει μορφικά στοιχεία και έννοιες μέσα σε διαφορετικά έργα τέχνης, να κρίνει, να συγκρίνει, να αποκτά προσωπική άποψη πάνω στο έργο τέχνης. Ουσιαστικά, η εικαστική αγωγή μετουσιώνει την οργανωμένη γνώση για την τέχνη σε εκπαιδευτικό αντικείμενο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να συστηματοποιηθούν και να οργανωθούν όλα όσα ανήκουν σε 19

20 αυτή την περιοχή, ώστε να συνιστούν το περιεχόμενο ενός μαθήματος, και τις διαδικασίες με τις οποίες αυτές μπορούν να μεταδοθούν. Ο εκπαιδευτικός εμπλέκοντας την εμπειρική γνώση που διαθέτουν τα παιδιά, δίνει το έναυσμα για μια βιωματική πορεία στην οποία οι μαθητές ξεκινώντας από την ανεπεξέργαστη πληροφορία προχωρούν σε σύνθετες επεξεργασίες, συναντούν τη γνώση και την εμπλουτίζουν με εμπειρίες, στοχασμό, και συναισθήματα οδηγούμενοι σε μια βαθύτερη κατανόηση (Βάος, 2008, σ. 68). Ο παιδαγωγός οφείλει να έχει καταστρώσει ένα σχέδιο προτού εμπλέξει τα παιδιά σε μια δραστηριότητα, έχοντας καθορίσει τους στόχους, το είδος της απασχόλησης, τις συνθήκες καθώς και τις δεξιότητες και τις πληροφορίες που θα γίνουν αντικείμενο μάθησης (Kazemi Veisari, 2000, σ. 17,23). Προκειμένου ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στην Τέχνη να είναι ολοκληρωμένο, πρέπει να προσβλέπει και να συνδυάζει τρεις βασικούς σκοπούς: 1. Να ενθαρρύνει την προσωπική ολοκλήρωση μέσω της Τέχνης, 2. Να μεταβιβάζει την εκτίμηση της καλλιτεχνικής κληρονομιάς, 3. Να αναπτύσσει τη συνείδηση του κοινωνικού ρόλου της Τέχνης (Chapman, 1993, σ ). Ακόμα, πρέπει να τροφοδοτεί μια πορεία που να οδηγεί προς τη διερεύνηση κάποιου ζητήματος και της οποίας τα εικαστικά αποτελέσματα δεν είναι εξαρχής προβλέψιμα ( Γκαγιώ, 2002, σ. 99,100). Ως καταλληλότερη για την Εικαστική Αγωγή, προτείνεται μια διδασκαλία ερευνητική και συνεργατική, που ακολουθεί τα εξής στάδια: Προετοιμασία: Σε αυτό το στάδιο τίθεται ένα ζήτημα που δημιουργεί έναν χώρο προβληματισμού. Αναλύονται τα χαρακτηριστικά του, διατυπώνονται υποθέσεις και οργανώνεται ένα σχέδιο έρευνας. Με την ανταλλαγή πληροφοριών, σκέψεων και προσωπικών βιωμάτων δημιουργείται ένα συμμετοχικό και επικοινωνιακό πλαίσιο, στο οποίο τα αποσπασματικά στοιχεία αποκτούν εσωτερική συνοχή και μετατρέπονται σε κοινό κτήμα (Χρυσαφίδης, 2000, σ. 37). Διερεύνηση: Σε αυτό το στάδιο συγκεντρώνονται πληροφορίες από διάφορες πηγές, γίνονται συγκρίσεις, συνδυασμοί και δοκιμές. 20

21 Προτάσεις: Μέσα από την παραπάνω διαδικασία προκύπτουν διάφορες προτάσεις, και εναλλακτικές προσεγγίσεις. Πραγμάτωση: Εδώ επιλέγονται και οργανώνονται όσα στοιχεία έχουν θεωρηθεί χρήσιμα, σε μια τελική σύνθεση. Αποτίμηση της προσπάθειας: Μετά το πέρας της πραγμάτωσης είναι καλό να υπάρξει μια συζήτηση, όπου θα σχολιαστεί το αποτέλεσμα σε σχέση με την πορεία που ακολουθήθηκε, και θα γίνει μια σύγκριση με τις υποθέσεις που διατυπώθηκαν αρχικά. 1.5 Η χρήση της τεχνολογίας του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει εισαγωγή του ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σχολείο, όχι μόνο ως ξεχωριστό μάθημα, αλλά και ως βασικό εργαλείο με το οποίο σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα μπορούν τα παιδιά να ερευνήσουν, να λύσουν προβλήματα, να περιηγηθούν και να δημιουργήσουν. Ένας νέος όρος εισάγεται στο σχολείο, ο πληροφορικός γραμματισμός (ΙCT), που περιγράφει την ικανότητα των μαθητών να χρησιμοποιούν σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες, τα εργαλεία επικοινωνίας και τις δικτυακές υπηρεσίες για την προσπέλαση, διαχείριση, ενσωμάτωση, αξιολόγηση, δημιουργία και επικοινωνία πληροφοριών, με στόχο την επίλυση προβλημάτων και τελικά, τη μάθηση και τη συνεχή τους ανάπτυξη. Ο υπολογιστής και τα µέσα που τον συνοδεύουν, εκτός από τη χρησιµότητά τους ως εργαλεία διεκπεραίωσης καθημερινών εργασιών, ανατρέπουν την ισχύουσα κατάσταση στην εκπαιδευτική διαδικασία και συμβάλλουν τόσο στην καλλιέργεια µιας νέας παιδαγωγικής αντίληψης (διευκολύνοντας νέους ενεργητικούς τρόπους µάθησης) όσο και στην ανάπτυξη νέων στάσεων και δεξιοτήτων. Ο υπολογιστής, κάτω από το πρίσµα αυτό, καθίσταται διεπιστημονικό εργαλείο προσέγγισης της γνώσης. Σύμφωνα με τον Resnick (2002, σ ), η τεχνολογία και ο υπολογιστής ειδικότερα, όταν χρησιμοποιείται για 21

22 εκπαιδευτικούς σκοπούς θα πρέπει να θεωρείται ένα εργαλείο σχεδιασμού και δημιουργίας σημαντικών αντικειμένων. Η χρήση των νέων τεχνολογιών με τις κατάλληλες διδακτικές στρατηγικές μπορεί να προσφέρει πολλά οφέλη. Εκτός από το ότι οι νέες τεχνολογίες αποτελούν πια για τον άνθρωπο ένα βασικό εργαλείο καθημερινής χρήσης για πάρα πολλές εκφάνσεις που αφορούν τη ζωή του, είναι μια δεξιότητα που δίνει κίνητρα για ένα δομημένο τρόπο σκέψης ο οποίος μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Η καθημερινή επαφή με τις σύγχρονες τεχνολογίες μπορεί να υποστηρίξει τις σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις για τη μάθηση, την επίλυση προβλημάτων και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της δημιουργικής ικανότητας των μαθητών, τις εποικοδομητικές μαθησιακές δραστηριότητες, και τη διατήρηση ενός παραθύρου επικοινωνίας με τον σύγχρονο κόσμο. Οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας έχουν δημιουργήσει μια νέα κατηγορία δεξιοτήτων που ένας σύγχρονος πολίτης πρέπει να αναπτύξει. Έχουν παράλληλα και τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη όλου του εύρους των χρήσιμων δεξιοτήτων, προσφέροντας περιβάλλοντα μάθησης για κάθε αντικείμενο σπουδών (Νικολός, 2010, σ. 11). Η εξοικείωση και η εκπαίδευση μέσα από τις ΤΠΕ, µέσα από την κριτική επεξεργασία των προσλαμβανόμενων πληροφοριών, αποτελεί πολύτιµο εργαλείο για την απόκτηση πλούσιας πολιτισµικής και επιστημονικής γνώσης, για την εξασφάλιση της δια βίου εκπαίδευσης και για την προαγωγή της εξατομικευμένης εκπαίδευσης. Συμβάλλει, επίσης, στη βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα άτοµα µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (α.µ.ε.ε.α.) στη συνήθη σχολική τάξη ή σε κατάλληλα οργανωµένα και στελεχωµένα τµήµατα ένταξης. Παράλληλα, τίθενται οι βάσεις για την ουσιαστική σύνδεση της εκπαίδευσης µε την αγορά εργασίας, η οποία θα οδηγήσει µελλοντικά, µεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη σε ατοµικό και κοινωνικό επίπεδο. Με την απόκτηση της ικανότητας να κατανοούν τις βασικές αρχές που διέπουν τη χρήση της υπολογιστικής τεχνολογίας σε σηµαντικές ανθρώπινες ασχολίες (όπως: η πληροφορία και η επεξεργασία της, η επικοινωνία, η ψυχαγωγία, οι νέες δυνατότητες προσέγγισης της γνώσης), δημιουργούνται οι 22

23 αναγκαίες προϋποθέσεις που ευνοούν µια παιδαγωγική και διδακτική µεθοδολογία επικεντρωµένη στο µαθητή, διευκολύνεται η διαφοροποίηση και εξατοµίκευση των µαθησιακών ευκαιριών και, τέλος, οι µαθητές αποκτούν τις απαραίτητες κριτικές και κοινωνικές δεξιότητες που θα τους εξασφαλίσουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στη γνώση αλλά και δυνατότητες δια βίου µάθησης (ΔΕΠΠΣ, 2011, σ. 412). 1.6 Οι νέες τεχνολογίες και η διδασκαλία της τέχνης Τα νέα πολυμέσα προσφέρουν ελκυστικότητα σε κάθε μαθησιακό αντικείμενο και η τέχνη αποτελεί έναν κατεξοχήν πόλο όχι μόνο αποκόμισης γνώσεων αλλά και μηνυμάτων για τη ζωή κάθε ανθρώπου. Οι νέες μέθοδοι διδασκαλίας, έχοντας κατακλύσει σχεδόν όλα τα παραδοσιακά μαθήματα, δεν θα έπρεπε να λείπουν από τη διδασκαλία της εικαστικής αγωγής, δεδομένου ότι η τέχνη υπήρξε πάντα πρωτοπόρα εισάγοντας νέες και πρωτοποριακές μορφές έκφρασης των δημιουργών της εδώ και αιώνες και αλλάζοντας αρκετές φορέςκαι τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων (Κόντου, 2010, σ. 13). Η χρήση των νέων τεχνολογιών αφορά όλα τα γνωστικά αντικείμενα στο δημοτικό σχολείο, και προτείνεται σε όλες τις τάξεις. Ιδιαίτερα όμως προτείνεται από το ΔΕΠΠΣ η χρήση του υπολογιστή για έκφραση του μαθητή μέσα από τη ζωγραφική, στις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Εδώ επιδιώκεται ο μαθητής να κατακτήσει κάποιες δεξιότητες όπως η χρήση γεωμετρικών σχημάτων για τη δημιουργία ζωγραφικής σύνθεσης, η ρύθμιση του χρώματος ενός εργαλείου, η χρήση εργαλείων των λογισμικών ζωγραφικής, η επιλογή, η μετακίνηση και η επανάληψη τμήματος μιας ζωγραφικής σύνθεσης, η αποθήκευση και η εκτύπωση μιας ζωγραφικής σύνθεσης. Θεωρώντας πως η εικαστική αγωγή οφείλει να συμβαδίζει με την καλλιτεχνική πράξη, δεν θα μπορούσε να αφήσει εκτός του σχολείου τα νέα μέσα που χρησιμοποιούν πολλοί καλλιτέχνες και αποτελούν το χαρακτηριστικό της 23

24 μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Ο μαθητής που διδάσκεται τέχνη είναι σημαντικό να εξοικειωθεί με τις ψηφιακές τεχνολογίες ως τα νέα εκφραστικά καλλιτεχνικά μέσα. Η εκπαίδευση στις εικαστικές τέχνες και στη χρήση των τεχνολογιών θεωρούμε πως παρουσιάζουν κάποια κοινά στοιχεία στη φιλοσοφία που τις διέπουν, στα οφέλη που παρέχουν στο παιδί, και στην αναγκαιότητα της ύπαρξής τους στη ζωή κάθε ανθρώπου και κάθε νου. Γι αυτό εξάλλου βρίσκουμε πολύ ενδιαφέρουσα την συνύπαρξη και τη συνδιαμόρφωσή τους μέσα σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο. 24

25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Η καλλιτεχνική πράξη με τη βοήθεια της τεχνολογίας Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε πώς εμπλέκεται η εικαστική δημιουργία με τα μέσα τεχνολογίας που διαθέτει ο καλλιτέχνης σε κάθε εποχή. Θα διαπιστώσουμε πως αυτή η ανησυχία και ο πειραματισμός μετράει πολλά έτη ύπαρξης, ενώ διαμόρφωσε καλλιτεχνικά ρεύματα και δημιούργησε νέους καλλιτεχνικούς όρους, νέους τρόπους έκθεσης και διαφορετικές απαιτήσεις, τόσο στον καλλιτέχνη, όσο και στο θεατή. Ήδη στην εποχή της Αναγέννησης, ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι φτάνει στα όριά τους για την εποχή την τέχνη και την επιστήμη της μηχανικής, σχεδιάζοντας ουτοπικές πτητικές μηχανές. Με την πάροδο των χρόνων, η τεχνολογία κάνει τεράστια άλματα, και η τέχνη με τη σειρά της προσπαθεί να τα εντάξει ως ένα βαθμό στα εργαλεία της. Από την εποχή που κάνει την εμφάνισή του ο κινηματογράφος, το βίντεο, η τηλεόραση και το διαδίκτυο, για την τέχνη ανοίγεται μια θάλασσα δυνατοτήτων, νέων μέσων για καλλιτεχνική έκφραση, και οι ιδέες που έως τότε μπορεί να έμοιαζαν ουτοπικές, τώρα μπορούν να ενσαρκωθούν με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Τη δεκαετία του 90, κάνουν την εμφάνισή τους νέα εικαστικά είδη, όπως computer art, animation, net art, video art, clip art, satellite art. Ο όρος «ψηφιακή τέχνη» πέρασε από πολλές διατυπώσεις μέχρι τη σημερινή, και ουσιαστικά είναι μια ομπρέλα που κλείνει μέσα της ένα φάσμα καλλιτεχνικών μορφών και πρακτικών που δεν ανήκουν στην ίδια ομάδα. Η ψηφιακή τέχνη περιγράφει ένα σύνολο εικαστικών έργων που κάνουν χρήση αναδυόμενων τεχνολογικών μέσων και εμπλέκονται με τις πολιτιστικές, πολιτικές και αισθητικές δυνατότητες αυτών των εργαλείων. Ο πραγματικός ορισμός της ψηφιακής τέχνης δίνεται κάθε φορά από το δημιουργό της, το άτομο εκείνο που χρησιμοποιεί τα νέα μέσα σαν το πρωταρχικό του εργαλείο έκφρασης. Πολλά από τα θέματα που εμφανίζονται στον χώρο της ψηφιακής τέχνης απασχολούν τους καλλιτέχνες εδώ και πολλά χρόνια, άλλα είναι σύγχρονα και αφορούν γεγονότα ή ιδέες που σχετίζονται με το σήμερα και αντανακλούν την επίδραση των γεγονότων αυτών στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη (Κόντου, 2010, σ. 39). 25

26 2.1 Χαρακτηριστικά της ψηφιακής τέχνης - Τάσεις Η χρήση των νέων τεχνολογιών επηρεάζει την εικόνα και άρα το εικαστικό αποτέλεσμα. Το περιβάλλον της είναι διαδραστικό και απαιτεί από τον λήπτη θεατή συμμετοχή και πολλές φορές τεχνολογική εγγραμματοσύνη. Τα όρια του χώρου και του χρόνου χάνονται, αφού ειδικά στον χώρο της εικονικής πραγματικότητας, ο θεατής μπαίνει σε ένα άλλο άυλο περιβάλλον ονείρου και χάνει τον εαυτό του. H ψηφιακή τέχνη χρησιμοποιεί το συναίσθημα του θεατή για να ερμηνευθεί και να εξηγηθεί. Σύμφωνα με τον Ηλιάκη (2011), τα νέα εκφραστικά μέσα αφομοιώνουν τα στοιχεία του υλικού κόσμου ώστε να επιστρέψουν σε αυτόν και να τον επανακαθορίσουν. Βασικό εργαλείο για τη μετάδοση μηνυμάτων είναι η εικόνα, οι κινούμενες μορφές, οι ήχοι. Η ψηφιακή τέχνη έρχεται να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην υψηλή τεχνολογία και την καθημερινή ανθρώπινη αντίληψη. Παρακάτω θα αναφερθούμε περιληπτικά στις τάσεις της ψηφιακής τέχνης όπως έχουν διαμορφωθεί μέχρι σήμερα, ενώ θα σταθούμε λίγο περισσότερο στις ψηφιακές εικόνες, μιας και αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης αφορά και τη διδακτική μας παρέμβαση, όπως παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος της εργασίας. Light Art : Η Τέχνη του φωτός χρησιμοποιεί ως εκφραστικά μέσα ελαφριά αντικείμενα και τεχνητές πηγές φωτός. Στηρίζεται στις ιδιότητες του φωτός, χρησιμοποιεί κάτοπτρα, γυαλί, λαμπτήρες φωτισμού και οι εγκαταστάσεις καλλιτεχνών έχουν κοσμήσει γνωστές μεγαλουπόλεις ανά τον κόσμο. Μια τεχνική που ανήκει στο χώρο της Light Art είναι η Οπτική ολογραφία, της οποίας οι αναπαραστάσεις στον χώρο των πλαστικών τεχνών είναι πολύ πρόσφατες. Πρωτεργάτης της Light Art είναι ο Dan Flavin. Video Art : Ο τομέας αυτός της ψηφιακής τέχνης χρησιμοποιεί την κάμερα ως μέσο, ενώ οι εικόνες που παράγονται εμφανίζονται σε φωτεινή οθόνη. Οι πρώτοι καλλιτέχνες που ασχολήθηκαν με αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης επιθυμούσαν να εναντιωθούν στη φιλοσοφία και την πραγματικότητα που έθετε η τηλεόραση. Το περιεχόμενο της κινούμενης εικόνας και ο χώρος και ο χρόνος της στο βίντεο είναι νέα στοιχεία που αναδεικνύει η Video Art. Πολλές 26

27 φορές ο ήχος αντιπροσωπεύει ένα συναίσθημα ή μια τρίτη διάσταση, ενώ ο ήχος και η εικόνα γίνονται αντιληπτά στις αισθήσεις μας ως ένα σύνολο. Πρωτεργάτης της θεωρείται ο Nam June Paik. Computer Art : Η Computer Art είναι πολυσήμαντη, καθώς ο ηλεκτρονικός υπολογιστής είναι ένα μέσο με πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους ιδιότητες. Κάποιοι καλλιτέχνες τον χρησιμοποιούν ως μέσο σχεδίασης των έργων τους, όπως η Vera Molnar και ο Jack Youngerman. Κάποιοι άλλοι για να δημιουργήσουν κινούμενα γλυπτά ή εγκαταστάσεις τοπίων περιβάλλοντος, και κάποιοι για να δημιουργήσουν ή να επεξεργαστούν βίντεο και κινούμενες εικόνες. Pixel Art : Στην Pixel Art οι εικόνες επεξεργάζονται σε επίπεδο pixel. Τα γραφικά των παιχνιδιών υπολογιστή και των βίντεο αποτελούν Pixel Art, καθώς και τα εικονίδια για τα λειτουργικά συστήματα. Με την εφεύρεση των τρισδιάστατων γραφικών, η Pixel Art παραγκωνίστηκε λίγο ως παρωχημένη, αλλά κάποιοι καλλιτέχνες αντιδρώντας στην τεχνολογία των τρισδιάστατων γραφικών, επιλέγουν ακόμα και σήμερα ως μέσο έκφρασης αυτό το κομμάτι της ψηφιακής τέχνης. Internet Art : Η Internet Art είναι μια διαδραστική μορφή ψηφιακής τέχνης. Δημιουργεί περιβάλλοντα στα οποία ο θεατής καλείται να πάρει πρωτοβουλίες για να οδηγηθεί σε πλήθος αντιδράσεων από το περιβάλλον. Η μορφή αυτή της ψηφιακής τέχνης απαιτεί από τον καλλιτέχνη γνώση προγραμματισμού, ενώ από το θεατή υψηλή τεχνολογική εγγραμματοσύνη, έτσι ώστε να μπορέσει να εξερευνήσει το παρεχόμενο περιβάλλον έργο τέχνης. Σημαντικοί καλλιτέχνες της Internet Art είναι οι Douglas Davis, H. Bunting, S. Gentner, και G. Bekey. Ψηφιακές εικόνες : Με αυτή τη μορφή ψηφιακής τέχνης θα ασχοληθούμε και στο δεύτερο μέρος της εργασίας, καθώς η διδακτική μας παρέμβαση αφορούσε ακριβώς αυτό το κομμάτι. Με ψηφιακά εργαλεία και μεθόδους, ο καλλιτέχνης δημιουργεί το έργο του, ενώ και για την προβολή των ψηφιακών εικόνων που δημιουργεί, απαιτείται η χρήση τεχνολογικών μέσων. Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα βασικά χαρακτηριστικά της τάσης αυτής και κάποιους καλλιτέχνες που την εκπροσωπούν, παρακάτω. 27

28 2.2 Οι ψηφιακές εικόνες, ως κομμάτι της ψηφιακής τέχνης και δημιουργίας Η καλλιτεχνική έκφραση μέσα από τις ψηφιακές τέχνες έγινε πιο έντονη από τα τέλη της δεκαετίας του 80, όταν η ψηφιακή τεχνολογία έγινε πιο προσιτή. Παρ όλα αυτά, συναντούμε και καλλιτέχνες που δημιούργησαν ψηφιακά εικαστικά έργα πολύ νωρίτερα, με όσα μέσα είχε κατακτήσει η ψηφιακή τεχνολογία τότε. Η δημιουργία ψηφιακών εικόνων είναι πολύ συνδεδεμένη με την τεχνολογική εξέλιξη, καθώς συνεχώς ανακαλύπτονται νέες δυνατότητες δημιουργίας, επεξεργασίας και έκφρασης. Η ψηφιακή εικόνα αποτελεί τον απόγονο της παραδοσιακής ζωγραφικής και φωτογραφίας. Εκτός από την ψηφιακή σχεδίαση και ζωγραφική, στον τομέα αυτό ανήκει και η ψηφιακή φωτογραφία. Η ψηφιακή φωτογραφία χρησιμοποιεί ως μέσο αφενός την ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, αφετέρου τον υπολογιστή για την επεξεργασία της εικόνας ώστε να έχει το επιθυμητό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Είναι αντιληπτό πως ο αριθμός των λογισμικών για τη δημιουργία και την επεξεργασία της εικόνας είναι πολύ μεγάλος, ενώ αυξάνεται συνέχεια, αφού προκύπτουν νέες ανάγκες αλλά και τεχνολογικές δυνατότητες. Τα μέσα αναπαραγωγής της ψηφιακής εικόνας είναι είτε η οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή, είτε άλλα μέσα ψηφιακής απεικόνισης. Επίσης, οι ψηφιακές τέχνες μπορεί να προέρχονται είτε από παραδοσιακή είτε από ψηφιακή εκτύπωση. Με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών τα στοιχεία μιας σύνθεσης ή ενός κολάζ μπορούν να συνταιριαστούν με δεκάδες διαφορετικούς τρόπους. Τέλος, ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που διαθέτει η δημιουργία ψηφιακών εικόνων, είναι πως μπορεί ο καλλιτέχνης να παρακολουθεί και να γυρίζει πίσω σε όλα τα βήματα που έκανε μέχρι να φτάσει στο τελικό έργο του. Καλλιτέχνες που έγιναν γνωστοί για την έκφρασή τους μέσα από τις ψηφιακές εικόνες είναι οι : Charles Csuri, Lillian Schwartz, Robert Rauschenberg, Vera Molnar, Mark Amerika, και άλλοι. 28

29 2.3 Οι ψηφιακές μορφές τέχνης στο σχολείο Ο καλλιτέχνης, ως δέκτης εξωτερικών συμβάντων, απορροφά από την εξωτερική πραγματικότητα τα ερεθίσματα εκείνα που τον ωθούν στη δημιουργία. Ζώντας και δρώντας σε προσδιορισμένα χρονικά και πολιτισμικά όρια, οργανώνει τα στοιχεία του έργου του όχι μόνο σύμφωνα με τις διαθέσεις και τα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά του, αλλά και σε αναφορά με τις καλλιτεχνικές πρακτικές της εποχής του (Μουρίκη, 2003, σ. 59). Συνεπώς, οφείλουμε όταν εμπλέκουμε στην τέχνη ένα παιδί να του παρέχουμε όλα τα υπάρχοντα μέσα έκφρασης και την επαφή με τις καλλιτεχνικές πρακτικές της εποχής στην οποία ζει. Έτσι θα επιτευχθεί η εναρμόνιση όλων των πτυχών της ζωής μέσα στο σχολείο και έξω από αυτό. Έτσι το σχολείο και οι πρακτικές του δεν θα μοιάζουν παρωχημένες και μακριά από το καθημερινό βίωμα του παιδιού. Με αυτό τον τρόπο, η καρδιά του σχολείου και της κοινωνίας χτυπούν με τον ίδιο ρυθμό. Οι νέες τεχνολογίες που έχουν εισαχθεί στο ελληνικό σχολείο παρέχουν νέες δυνατότητες τόσο στο μαθητή, όσο και στον εκπαιδευτικό. Η συλλογή και η διαχείριση της πληροφορίας, η αναζήτηση της γνώσης και η εξ αποστάσεως επικοινωνία με τη βοήθεια των νέων τεχνολογικών μέσων δημιουργούν ένα νέο εκπαιδευτικό πλαίσιο και εμπλουτίζουν τα αναλυτικά προγράμματα όλων των γνωστικών αντικειμένων. Τα σχολικά βιβλία των Εικαστικών για το Δημοτικό Σχολείο και συγκεκριμένα για τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού προβλέπουν ελάχιστη εμπλοκή με τις ψηφιακές τέχνες. Αυτό φαντάζει παράδοξο, αφού πλέον στο σχολείο υπάρχουν τα τεχνολογικά μέσα με τα οποία θα μπορούσε ο μαθητής να δημιουργήσει εικαστικά ψηφιακά έργα. Κάθε σχολική μονάδα διαθέτει ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές, ψηφιακές κάμερες και υπολογιστές στους οποίους υπάρχουν πολλά λογισμικά σχετικά με την επεξεργασία εικόνας. Θεωρούμε πως είναι εφικτό οι μαθητές του σήμερα να έρθουν σε επαφή με μορφές ψηφιακής τέχνης όπως η video art, το animation και η ψηφιακή εικόνα, μέσα στο χώρο του σχολείου. Τα παιδιά έχοντας ήδη μια εξοικείωση με τα νέα τεχνολογικά μέσα από το προσωπικό τους περιβάλλον, μπορούν εύκολα να γνωρίσουν της δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας και να τις χρησιμοποιήσουν 29

30 για πειραματισμό, αναπαραγωγή, τροποποίηση έργου και καλλιτεχνική δημιουργία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θα μπορούν να αποκτήσουν μια επιπλέον δεξιότητα : να ξεχωρίζουν και να κατανοούν τις διαφορές ανάμεσα στον πραγματικό και τον φανταστικό κόσμο, όπως αυτός παρουσιάζεται μέσα από την τηλεόραση, τις ταινίες, τα κινούμενα σχέδια, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια κλπ. Αυτή η δεξιότητα όταν κατακτηθεί θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα τα παιδιά να είναι σε θέση να εξετάζουν και να κρίνουν μια εικόνα, τη χρήση της, το μήνυμά της και την επίδρασή της στην καθημερινή ζωή. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως παρά το γεγονός πως τα σχολεία έχουν εξοπλιστεί με τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει προνοήσει να παράσχει σε αυτά τα εκπαιδευτικά λογισμικά καθώς και λογισμικά που να εμπλέκουν τις ψηφιακές τέχνες. Σε αυτό καλείται μόνος του ο εκπαιδευτικός να δράσει αν επιθυμεί να εμπλέξει τους μαθητές του σε αυτή τη δημιουργική διαδικασία. Παράλληλα όμως, είναι αναγκαίο να ειπωθεί πως οι εκπαιδευτικοί δεν επιμορφώνονται σχετικά με αυτό τον τομέα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, ούτε στον χώρο της ψηφιακής τέχνης, ούτε στο χώρο της σύγχρονης τεχνολογίας. Συνεπώς, ο εκπαιδευτικός για να επιτύχει τη διδασκαλία των εικαστικών μορφών ψηφιακής τέχνης καλείται να είναι τεχνολογικά εγγράμματος, καθώς και να έχει αποκρυσταλλώσει κάποιες γνώσεις και εμπειρίες γύρω από το φαινόμενο της ψηφιακής τέχνης. Αυτό ίσως είναι το φαινομενικό εμπόδιο που συναντά ο εκπαιδευτικός και δεν οδηγείται στη λήψη του διδακτικού αυτού «ρίσκου». Παρ όλα αυτά, θεωρούμε πως επειδή η εξοικείωση με τη χρήση νέων τεχνολογιών είναι πολύ μεγάλη πια σε προσωπικό επίπεδο και σε κάθε ηλικία, και ταυτόχρονα η πρόσβαση στη γνώση και στα λογισμικά με τη βοήθεια των πολυμέσων και του διαδικτύου ελεύθερη και άμεση, είναι εύκολο ο εκπαιδευτικός να φτάσει σε ικανοποιητικό βαθμό γνώσης και ευελιξίας, με την προϋπόθεση πως αυτό το ταξίδι το αποφασίζει και το εκκινά μόνος του, με δική του πρωτοβουλία, και χωρίς κάποιο έρεισμα σε κάποιο θεσμοθετημένο εκ του άνωθεν πλαίσιο. Παρακάτω θα δούμε το πλαίσιο που τίθεται από το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τα Εικαστικά στο Δημοτικό σχολείο, έτσι ώστε να διαπιστώσουμε αν 30

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου. (μάθημα ενδιαφέροντος) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ I Β Ενιαίου Λυκείου (μάθημα ενδιαφέροντος) 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Με τη διδασκαλία του μαθήματος επιδιώκεται η μύηση των μαθητών στον κόσμο της φωτογραφίας ώστε να: 1. Αντιλαμβάνονται οι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα!

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Τάξη: Ε Δημοτικού Διδακτικό έτος: 2012-2013 Εισαγωγή Κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας προκύπτουν ερωτήματα και προβληματισμοί των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας Σπουδές.....5 Απορρόφηση των Αποφοίτων του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Γενικές πληροφορίες Οι «Δημιουργικές Συνεργασίες με Καλλιτέχνες» στοχεύουν στην επαφή και εξοικείωση των παιδιών με τους καλλιτέχνες της Κύπρου. Παράλληλα στοχεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress. ΣΤΑΔΙΟ I : Προετοιμασία-Εισαγωγή-Διερεύνηση (διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες) Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://wwwteensafenetwordpresscom

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

«Λογισμικές εφαρμογές στην Επαγγελματική Εκπαίδευση. Το παράδειγμα του Τομέα Οχημάτων»

«Λογισμικές εφαρμογές στην Επαγγελματική Εκπαίδευση. Το παράδειγμα του Τομέα Οχημάτων» «Λογισμικές εφαρμογές στην Επαγγελματική Εκπαίδευση. Το παράδειγμα του Τομέα Οχημάτων» Ευστράτιος Ντουμανάκης Τεχνολόγος Οχημάτων, Εκπαιδευτικός, 12 ο Επαγγελματικό Λύκειο Θεσσαλονίκης entoum@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας Οι ΤΠΕ στο Α.Π. του νηπιαγωγείου και η επιμόρφωση των νηπιαγωγών στην αξιοποίηση και εφαρμογή τους στη διδακτική πράξη: Σκέψεις, προβληματισμοί και προτάσεις Συντονίστρια: Γιώτα Παναγιωτοπούλου Σχολ. Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Σκιαγραφώντας το σχολείο / τη γειτονιά μου Ομάδα Εικαστικής Αγωγής 2014 Σκιαγραφώντας το σχολείο/τη γειτονιά μου Τάξεις: Γ Στ Περιγραφή ενότητας: Οι μαθητές/τριες καταγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS

Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Ψηφιακές πολύμεσες βιβλιοθήκες στο INTERNET - CHILIAS Αλεξάνδρα Παπάζογλου Ελληνοαμερικανικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, Βιβλιοθήκη Κολλεγίου Αθηνών Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδομής σε συνδυασμό με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας. Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητες-ικανότ ητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) Το Πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

One Laptop Per Child

One Laptop Per Child One Laptop Per Child Παρουσίαση του μαθητικού υπολογιστή Αν. Καθηγητής Τσινάκος Αύγουστος, Προϊστάμενος, Τμ. Βιομηχανικής Πληροφορικής TEI Kαβάλας tsinakos@teikav.edu.gr Γιατί μας αφορά ή όλη προσπάθεια?

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Π Α Ι Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Σ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Η Σ Τ Η Ν Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Αθανάσιος Βράντζας 1 vrantzas@sch.gr 1 Καθηγητής Πληροφορικής Περίληψη Στην εργασία αυτή θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η διδασκαλία του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης.

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. 1. Τι είναι _Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. _Στόχος μας για να γίνει η Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Δημιουργία Ψηφιακών Διαθεματικών Εφαρμογών Συνεργατικά από Μαθητές στα Πλαίσια του Μαθήματος Πληροφορικής στο Λύκειο»

«Δημιουργία Ψηφιακών Διαθεματικών Εφαρμογών Συνεργατικά από Μαθητές στα Πλαίσια του Μαθήματος Πληροφορικής στο Λύκειο» 2o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Δημιουργία Ψηφιακών Διαθεματικών Εφαρμογών Συνεργατικά από Μαθητές στα Πλαίσια του Μαθήματος Πληροφορικής στο Λύκειο» Χριστίνα Τίκβα 1, Αθανάσιος Πέρδος

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint

Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint 20 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ - ΠΑΤΡΑ 28-30/4/2011 1139 Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint Μ. Μπέση1, Λ. Παππά2 1Σχολική Σύμβουλος Νηπιαγωγών, 43η εκπ. Περιφέρεια Άρτας, marinabesi@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Πληροφορικής Σπουδές...... 4 Θέσεις Εργασίας για τους Αποφοίτους του Τμήματος Πληροφορικής....

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα