Επιπτώσεις σεισμών σε αρχαιολογικές θέσεις και μνημεία της Β. Πελοποννήσου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιπτώσεις σεισμών σε αρχαιολογικές θέσεις και μνημεία της Β. Πελοποννήσου"

Transcript

1 Επιπτώσεις σεισμών σε αρχαιολογικές θέσεις και μνημεία της Β. Πελοποννήσου Διατριβή ειδίκευσης του Βασίλειου Παναγιωτόπουλου Που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Γενικής-θαλάσσιας γεωλογίας και Γεωδυναμικής Πάτρα Οκτώβρης

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΊΕΣ Οι παράγοντες που καθορίζουν την πορεία µιας ερευνητικής δραστηριότητας είναι πολλοί. Η υποστήριξη και η βοήθεια των ανθρώπων που συµµετέχουν σ αυτή είναι ένας από τους κυριότερους. Με την ολοκλήρωση της µεταπτυχιακής διατριβής µου, µου δίνεται η ευκαιρία να ευχαριστήσω όλους αυτούς που συνέβαλαν στην διαµόρφωση της. Αρχικά την τριµελή συµβουλευτική επιτροπή η οποία αποτελείται από: τον Καθηγητή κ. Ιωάννη Κουκουβέλα, και τους Επίκουρος Καθηγητές κ.κ. Σωτήρη Κοκκάλα και Παρασκευά Ξυπολιά, για τη θερµή υποστήριξη τους, τις συνεχείς συµβουλές τους και την καθοδήγηση τους µε σκοπό να εργαστώ µε τρόπο µεθοδικό, διευρύνοντας τις γνώσεις µου και τις ικανότητες µου. Αισθάνοµαι πολύ τυχερός που είχα την ευκαιρία να τους γνωρίσω και να τους εκτιµήσω ως διδάσκοντες και ως ανθρώπους. Επίσης ευχαριστώ: Τους διδάσκοντες µου στο µεταπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών του Τµήµατος Γεωλογίας του Πανεπιστηµίου Πατρών Καθηγητές κ.κ. Ιωάννη Κουκουβέλα, Νικόλαο Κοντόπουλο, Αβραάµ Ζεληλίδη, Κίµωνα Χρηστάνη και Κωνσταντίνο Χατζηπαναγιώτου, τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Γεώργιο Παπαθεοδώρου, τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Σωτήρη Κοκκάλα, που µε υποδέχτηκαν ζεστά από την πρώτη στιγµή, µου µετέδωσαν σηµαντικές γεωλογικές γνώσεις, τον τρόπο σκέψης των θετικών επιστηµών και ήταν πάντα διαθέσιµοι για οποιαδήποτε δυσκολία είχα. Στην επιτυχή ολοκλήρωση της παρούσας µελέτης συνέβαλαν επίσης οι ακόλουθοι, τους οποίους ευχαριστώ θερµά: Την αρχαιολόγο κ. Ερωφίλη Κόλλια, από τον χώρο εργασίας µου, για την υποστήριξη της σε επιστηµονικά και διαδικαστικά θέµατα στην πορεία της ολοκλήρωσης αυτής της διατριβής. Τον αρχαιολόγο κ. Μιχάλη Πετρόπουλο για την άµεση ανταπόκριση του στην παροχή βιβλιογραφικών δεδοµένων. Την αρχαιολόγο και προϊσταµένη της 6 ΕΒΑ κ. Ανίτα Κουµούση για την άµεση ανταπόκριση της στην παροχή βιβλιογραφίας. Τον συµφοιτητή µου στο µεταπτυχιακό Νικόλαο Κοκίδη για την υποστήριξη του. Τέλος αφιερώνω την εργασία αυτή στην σύντροφο µου Βασιλική για την αµέριστη υποστήριξή της καθ όλη τη διάρκεια της παρούσας εργασίας. 2

3 Περιεχόµενα Σελίδα Εισαγωγή 1 Κεφάλαιο Γεωαρχαιολογία Στρωµατογραφία αρχαιολογικών θέσεων Ανθρωπογενή στρώµατα Φάσεις ή στρώµατα καταστροφής Ειδικά στρωµατογραφικά προβλήµατα 10 Κεφάλαιο Η τάφρος της Κορίνθου Γεωδυναµικό καθεστώς της τάφρου Πατρών Κορίνθου Τεκτονική δοµή Σεισµικότητα Μεθοδολογία 16 Κεφάλαιο Σεισµοί Σεισµοί την περίοδο µ.χ Αναφορές σεισµών την περίοδο µ.χ. σε φιλολογικές και αρχαιολογικές µαρτυρίες στους καταλόγους ιστορικής σεισµικότητας Σεισµοί 365, 375 µ.χ Αναφορές σεισµών τον 4 ο αιώνα µ.χ. σε φιλολογικές και αρχαιολογικές µαρτυρίες στους καταλόγους ιστορικής σεισµικότητας Σεισµοί 521/2, 551/2 µ.χ Αναφορές σεισµών τον 6 ο αιώνα µ.χ. σε φιλολογικές και αρχαιολογικές µαρτυρίες στους καταλόγους ιστορικής σεισµικότητας 41 Κεφάλαιο Συζήτηση Συµπεράσµατα 45 ABSTRACT 48 Βιβλιογραφία 49 3

4 Εισαγωγή Στον Ελλαδικό χώρο από τους προϊστορικούς χρόνους έως και σήµερα, υπάρχει συνεχής κατοίκηση και ανάπτυξη µεγάλων πολιτισµών, όπως ο Μυκηναϊκός, οι ελληνικές πόλεις κράτη, η βυζαντινή αυτοκρατορία κ.τ.λ. Πιο ειδικά, η περιοχή της βόρειας Πελοποννήσου κατοικείται από τα νεολιθικά χρόνια και οι αρχαιολογικές έρευνες επιβεβαιώνουν όλο και περισσότερες θέσεις κατοίκησης σε όλες τις αρχαίες περιόδους (Εικόνα 1). Αρχαϊκή περίοδος Κλασσική περίοδος Ελληνιστική περίοδος Ρωµαϊκή περίοδος Υστερορωµαϊκή/Πρώιµη Βυζαντινή περίοδος π.χ π.χ π.χ 146 π.χ-330 µ.χ 330 µ.χ- 843(;) µ.χ Εικόνα 1. Χρονολογικός πίνακας (Camp 2005). Μέσα σε αυτό τον χώρο και χρόνο, πολιτισµοί, πόλεις ή περιοχές παρήκµασαν ή καταστράφηκαν είτε από ανθρωπογενείς παράγοντες ( πόλεµος, λιµός, παρακµή οικονοµίας κτλ) είτε από φυσικές καταστροφές ( ξηρασία, πληµµύρες, σεισµούς κτλ). Στις αρχαιολογικές ανασκαφές η χρονολογική διακοπή, δηλαδή, η παύση στην κατοίκηση µιας περιοχής είναι ένα συνηθισµένο φαινόµενο, ενώ ο αρχαιολόγος καλείται να απαντήσει στα αίτια που την προκάλεσαν και στο χρόνο που συνέβη. Αρωγός στα ερωτήµατα αυτά, είναι τα αρχαιολογικά ευρήµατα που σε συνδυασµό µε τη στρωµατογραφία, θα ορίσουν το χρονικό πλαίσιο χρήσης της περιοχής και τις αντίστοιχες χρονολογικές φάσεις. Τα αίτια της καταστροφής ενός οικισµού συνήθως µπορούν να απαντηθούν µέσα από την κατάσταση που βρέθηκε ο οικισµός και από τον τύπο των ευρηµάτων. Η χρονολόγηση της καταστροφής γίνεται συνήθως µε ευκολία από τους αρχαιολόγους, αν και µερικές φορές τα αίτια της καταστροφής δεν είναι πάντα προφανή. Ειδικότερα, οι καταστροφές των αρχαίων θέσεων από σεισµούς, είναι ένα συχνό φαινόµενο ειδικά στη Βόρεια Πελοπόννησο όπου η ιστορική και σύγχρονη σεισµικότητα είναι έντονη. Η περιοχή της Βόρειας Πελοποννήσου αποτελεί τµήµα του Αιγιακού χώρου και υπόκειται σε διαστολή από το ανώτερο Μειοκαίνο έως σήµερα (McKenzie1978, Angelier 1979, Jackson and McKenzie 1988, Papazachos and Kiratzi 1992). Αυτή η διαστολή πιστοποιείται από την ανάπτυξη µιας σειράς κανονικών ρηγµάτων σηµαντικού µήκους της επιφανειακής τους εκδήλωσης (Jackson et al. 1982, Doutsos and Poulimenos 1992, Doutsos and Kokkalas 2001). Σειρά ερευνητικών εργασιών καταδεικνύει ότι η παραµόρφωση του Ελληνικού χώρου σχετίζεται µε δύο κύριες µεγαδοµές, που είναι γνωστές ως το ρήγµα της Βόρειας Ανατολίας και η Ελληνική ζώνη καταβύθισης. Έτσι, η ενόργανη σεισµικότητα στο χώρο του Αιγαίου θεωρείται συγκεντρωµένη σε ορισµένες περιοχές, όπως η τάφρος του βορείου Αιγαίου (Pavlides et al.1990, Koukouvelas and Aydin 2002), η τάφρος Πάτρας Κορίνθου ( Koukouvelas et al. 1996; Jackson 1999; Koukouvelas et al. 2005) και κατά µήκος 4

5 του σύγχρονου Ελληνικού τόξου ενώ ιδιαίτερα αυξηµένη σεισµική δραστηριότητα αναπτύσσεται στην υτική Ελλάδα (Clement et al. 2000, Papadimitriou et al. 2006). Παρά το γεγονός ότι το γεωτεκτονικό πλαίσιο της σεισµικότητας είναι καλά µελετηµένο, η χρονολόγηση και ο αριθµός των σεισµών που εκδηλώθηκαν κατά τα ιστορικά χρόνια όπως αυτή καταδεικνύεται από τα αρχαιολογικά ευρήµατα των ανασκαφών, είναι κάτι το οποίο δεν έχει επιχειρηθεί συστηµατικά. Αποτέλεσµα της απουσίας αυτού του είδους των µελετών είναι σηµαντικοί σεισµοί του παρελθόντος να µην έχουν προσδιορισθεί κατά µέγεθος ή κατά χρόνο εκδήλωσης. Αντικείµενο της παρούσας διατριβής ειδίκευσης αποτελεί η µελέτη των σεισµών που εκδηλώθηκαν στην αρχαιότητα από τον 1 ο µ.χ έως τον 6 ο µ.χ, στην περιοχή της βόρειας Πελοποννήσου µέσα από τις αρχαίες πηγές και από ενδείξεις σεισµικών καταστροφών σε αρχαιολογικούς χώρους. Η αρχαιολογία σε συνδυασµό µε την γεωλογία γίνεται ένα σηµαντικό εργαλείο στο να επιβεβαιώσει, να προσθέσει, ν απορρίψει σεισµούς του παρελθόντος ή να περιορίσει χρονικά τα σεισµικά γεγονότα. Συγκεκριµένα, οι στόχοι της διατριβής ειδίκευσης περιλαµβάνουν: Χρονικό προσδιορισµό της εκδήλωσης των σεισµικών γεγονότων σε σύγκριση µε τις υπάρχουσες καταγραφές σε γνωστούς καταλόγους ιστορικών σεισµών. Για παράδειγµα ο σεισµός που αναφέρεται από τους Guidoboni et al. (1994) ότι έγινε το µ.χ στα πλαίσια της παρούσας εργασίας θα τοποθετηθεί µε βάση την αρχαιολογική µαρτυρία µε την µέγιστη δυνατή ακρίβεια. Να προστεθούν επιπλέον σεισµικά γεγονότα ή να αφαιρεθούν σεισµοί ανάλογα µε το αν έχουν ή δεν έχουν αναγνωρισθεί στις αρχαιολογικές ανασκαφές. Αξιολόγηση και συµπλήρωση και περαιτέρω έλεγχος της εγκυρότητας των γραπτών πηγών πληροφόρησης για ισχυρούς σεισµούς του παρελθόντος. Πιθανότητα της συσχέτισης ενός ρήγµατος µε ισχυρούς σεισµούς του παρελθόντος µε βάση την γειτνίαση ή την διασπορά των καταστροφών σε αρχαιολογικές ανασκαφικές µαρτυρίες. 5

6 Κεφάλαιο Γεωαρχαιολογία Οι πληροφορίες για τις αρχαιολογικές θέσεις προέρχονται συνήθως ως το σύνθετο αποτέλεσµα ανθρώπινων ενεργειών και φυσικών διαδικασιών τόσο κατά τη διάρκεια χρήσης της θέσης όσο και µετά την εγκατάλειψη της (Καρκάνας 2010). Ο Schiffer (1987) επισήµανε δύο µεγάλες κατηγορίες διαδικασιών οι οποίες σχηµατίζουν µια αρχαιολογική θέση: τους πολιτισµικούς µετασχηµατισµούς και τους φυσικούς µετασχηµατισµούς. Οι φυσικοί µετασχηµατισµοί, προέρχονται από ενδογενείς και εξωγενείς γεωλογικές διεργασίες και αναφέρονται σε όλες αυτές τις διαδικασίες οι φυσικές, χηµικές και βιολογικές διαδικασίες οι οποίες είναι υπεύθυνες για τον ενταφιασµό της θέσης κάτω από αποθέσεις ή τη διάβρωση και την εν γένει αλλαγή της αρχικής αρχαιολογικής διάταξης (Κουκουβέλας κ. αλ. 2011). Επιπλέον, δεν πρέπει να µας διαφεύγει ότι οι φυσικές διεργασίες δρουν και καθ όλη τη διάρκεια της κατοίκησης µιας θέσης ή γενικότερα της χρήσης µιας επιφάνειας (γεωµορφής) που «συµµετείχαν» στη τελική διαµόρφωση των αρχαιολογικών θέσεων. Σε ένα γενικότερο πλαίσιο η µελέτη των φυσικών διαδικασιών σχηµατισµού µιας θέσης είναι σηµαντικό στοιχείο για να κατανοήσουµε τη σχέση αυτής της θέσης µε το περιβάλλον της. Οι πολιτισµικοί µετασχηµατισµοί αναφέρονται στις διαδικασίες µε τις οποίες η ανθρώπινη συµπεριφορά δηµιουργεί συγκεκριµένη αναγνωρίσιµη διάταξη των υλικών στο χώρο που χρησιµοποιούνται (π.χ., η κουζίνα αναγνωρίζεται από το είδος και τη διάταξη της οικοσκευής, την ύπαρξη εστίας µαγειρέµατος κλπ). Αυτή η διάταξη συχνά διαστρέφεται και αλλάζει από την καθηµερινή δραστηριότητα του ανθρώπου, µεταβάλλοντας την πρωτογενή θέση των υλικών και µεταφέροντας τα σε µη λειτουργικούς γι αυτά χώρους (π.χ., η απόρριψη στους δρόµους κάθε είδους υλικού). Όµως ακόµη και σε αυτή την περίπτωση οι µετατροπές αυτές µπορούν θεωρητικά να υποδείξουν στον αρχαιολόγο συγκεκριµένες συµπεριφορές του ανθρώπου. Για να αναλυθούν οι παρατηρούµενες διατάξεις του αρχαίου υλικού πολιτισµού έχει πολύ µεγάλη σηµασία να διακριθούν οι πολιτισµικοί από τους φυσικούς µετασχηµατισµούς οι οποίοι είναι το κατεξοχήν αντικείµενο της γεωαρχαιολογίας. Έτσι, το κύριο πεδίο της γεωαρχαιολογίας είναι το σύστηµα άνθρωπος-περιβάλλον κατά το παρελθόν και ο στόχος της η καταγραφή και η ερµηνεία της φύσης, της διαδικασίας και των αιτιών των ανθρώπινων επιδράσεων πάνω στο τοπίο σε αντιδιαστολή µε τις φυσικές επιδράσεις (French 2003). Επίσης ένας επιµέρους κλάδος της γεωαρχαιολογίας, είναι η αρχαιοσεισµολογία, η οποία µελετά τις βλάβες από σεισµούς σε αρχαία µνηµεία. 1.2 Στρωµατογραφία αρχαιολογικών θέσεων Ανθρωπογενή στρώµατα Είναι συχνό το φαινόµενο να δηµιουργείται σύγχυση µεταξύ της έννοιας του στρώµατος και του περιεχοµένου του. Ένα στρώµα δηµιουργείται όταν ένας συγκεκριµένος τρισδιάστατος χώρος στην επιφάνεια της γης πληρώνεται από ιζήµατα (ανθρωπογενή ή φυσικά) υπό συνθήκες που µένουν σταθερές καθ όλη τη διάρκεια σχηµατισµού του (Καρκάνας 2010). Έτσι ένα στρώµα καθορίζεται από τη στιγµή ή το χρονικό διάστηµα της 6

7 πλήρωσης του χώρου που καταλαµβάνει και από τις συνθήκες ιζηµατογένεσης ή της εναπόθεσης που επικρατούσαν εκείνη την περίοδο. Η στιγµή ή το χρονικό διάστηµα αναφέρεται στην ηλικία του στρώµατος (Εικόνα 2) ενώ οι συνθήκες περιγράφουν τον τρόπο δηµιουργίας του γνωστή στη γεωλογική βιβλιογραφία ως φάση ή λιθοφάση. Το περιεχόµενο των στρωµάτων µπορεί κατά περίπτωση µόνο να δίνει πληροφορίες για τις συνθήκες δηµιουργίας του και την ηλικία σχηµατισµού του, εφόσον αυτό έχει πρωτογενώς σχηµατιστεί ταυτόχρονα µε τη δηµιουργία του στρώµατος εξελίσσεται και η ανθρώπινη δραστηριότητα, ενώ, όταν το στρώµα προϋπάρχει της κατοίκησης δείχνει το υπόβαθρο µιας αρχαιολογικής θέσης. Για παράδειγµα όταν λέµε ότι δύο αντικείµενα βρέθηκαν µαζί στην ίδια αρχαιολογική εναπόθεση, εννοούµε, γενικά ότι τάφηκαν ταυτόχρονα. εδοµένου ότι η εναπόθεση, µπορεί είναι "σφραγισµένη", χωρίς στρωµατογραφικές παρεµβάσεις από µεταγενέστερη εναπόθεση, µπορεί να ειπωθεί ότι τα συσχετιζόµενα δεν είναι µεταγενέστερα (όχι πρόσφατα) από την ίδια την εναπόθεση. Έτσι, µια ακολουθία σφραγισµένων εναποθέσεων δίνει µια σχετική χρονολόγηση-για τον χρόνο ταφής των αντικειµένων που βρέθηκαν µαζί µέσα σ αυτές τις εναποθέσεις (Θέµελης 1985, Renfrew and Bahn 1991, Καραλή 2005) (Εικόνα 3). Εικόνα 2. Το σχεδιάγραµµα, από τον Mortimer Wheeler, µιας τοµής σ' ένα τελλ στην κοιλάδα του Ινδού, στο σηµερινό Πακιστάν. Η διατάραξη του λάκκου καθιστά τη χρονολόγηση δύσκολη, αλλά η σφραγίδα από τη Harappa, για παράδειγµα ( που χρονολογείται σαφώς µε βάση όµοιες σφραγίδες που βρέθηκαν παντού), βρέθηκε σ ένα αδιατάραχτο τµήµα του στρώµατος 8 και µπορεί εποµένως να βοηθήσει στη χρονολόγηση αυτού του στρώµατος και του τοίχου επάνω στο οποίο ακουµπά το στρώµα (Renfrew and Bahn 1991). 7

8 Εικόνα 3. Τοµές στο καταφύγιο Catecliff της Νεβάδα, από τον David Hurst Thomas, δείχνουν πως οι χρονολογήσεις που προέρχονται από ραδιοχρονολόγηση σχετίζονται µε τη στρωµατογραφική ακολουθία (Renfrew and Bahn 1991). Αυτή είναι µια πολύ σηµαντική θεώρηση, γιατί αν σ ένα από εκείνα τα αντικείµενα (ας πούµε ένα κοµµάτι ξυλοκάρβουνου που µπορεί να χρονολογηθεί στο εργαστήριο µε ραδιενεργό άνθρακα) δοθεί αργότερα µια απόλυτη χρονολόγηση, στη συνέχεια είναι δυνατόν ν αποδοθεί η ίδια απόλυτη χρονολόγηση όχι µόνο στο ξυλοκάρβουνο, αλλά και στη σφραγισµένη εναπόθεση καθώς και στα άλλα αντικείµενα που σχετίζονται µε αυτήν. Μια σειρά τέτοιων χρονολογήσεων από διαφορετικές εναποθέσεις θα δώσει µια απόλυτη χρονολόγηση για όλη την ακολουθία. Αυτή η αλληλοσύνδεση των στρωµατογραφικών ακολουθιών µε απόλυτες µεθόδους χρονολόγησης παρέχει την πιο αξιόπιστη βάση για την χρονολόγηση των αρχαιολογικών θέσεων και των περιεχόµενων τους (Renfrew and Bahn 1991). Ωστόσο, αυτό που χρειαζόµαστε για ν ανασυγκροτήσουµε και να χρονολογήσουµε είναι οι δραστηριότητες και η συµπεριφορά του ανθρώπου κατά το παρελθόν, όπως αυτές αντιπροσωπεύονται στις εναποθέσεις και το περιεχόµενό τους (Θέµελης 1985 Renfrew and Bahn 1991). Αν µία από αυτές τις εναποθέσεις είναι ένας λάκκος απορριµµάτων που έχει µέσα κεραµική, η εναπόθεση της από µόνη της είναι ενδιαφέρουσα ως ένα παράδειγµα ανθρώπινης δραστηριότητας και η χρονολογία της θα είναι η χρονολογία της χρήσης του λάκκου από τους ανθρώπους. Αυτή θα είναι επίσης η χρονολογία της τελικής ταφής της κεραµικής αλλά δεν θα είναι η χρονολογία της χρήσης της από τους ανθρώπους, αφού τα αγγεία θα µπορούσαν να έχουν χρησιµοποιηθεί δεκάδες ή εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα, πριν πεταχτούν θαµµένα ίσως σε µια άλλη εναπόθεση και έπειτα ανασκαµµένα απρόσεκτα και αναµιγµένα µε άλλα σκουπίδια, για να πεταχτούν τελικά στον λάκκο (Renfrew and Bahn 1991) (Εικόνα 4). 8

9 Από την άλλη δεν πρέπει να ξεχνάµε ότι τα στρώµατα σε µια ανασκαφή συνήθως περιέχουν θραύσµατα από πετρώµατα τα οποία δεν χρονολογούν το σχηµατισµό του στρώµατος. Κατ αναλογία, λοιπόν, υπάρχει πιθανότητα τα στρώµατα µιας αρχαιολογικής θέσης να εγκλείουν ανθρωπογενούς προέλευσης υλικά αλλά και γεωλογικά πετρώµατα τα οποία προέρχονται από τη διάβρωση µιας παρακείµενης πλαγιάς και έχουν µεταφερθεί στις αποθέσεις νεότερων στρωµάτων. Στην περίπτωση αυτή τα αρχαιολογικά κατάλοιπα δεν χρονολογούν τη δηµιουργία του στρώµατος, δηλαδή, τη χρονική περίοδο που πληρώθηκε ο συγκεκριµένος χώρος µε ιζήµατα, αλλά την χρονική περίοδο της διάβρωσης Η θέση της αρχαιολογίας ουσιαστικά είναι να µελετήσει και να χρονολογήσει, τις µεταβολές αυτές και τους παράγοντές τους µέσα από τα ανθρώπινα κατάλοιπα (Θέµελης 1985). Ένα διακριτό στρώµα ή λιθόφαση είναι δυνατόν να έχει σχηµατιστεί κατά την διάρκεια κατοίκησης µιας αρχαιολογικής θέσης. Η αλλαγή της λιθόφασης ή του ρυθµού απόθεσής της µπορεί να υποδηλώνεται από ένα νέο στρώµα. Τότε η στρωµατογραφία µιας αρχαιολογικής θέσης παραπέµπει σε συγκεκριµένες πολιτισµικές πρακτικές που ακολουθούνται περίπου µε τον ίδιο τρόπο για ένα χρονικό διάστηµα ( π.χ. χρήση ενός χώρου µε τον ίδιο τρόπο). Επίσης συχνά τα στρώµατα που αντιπροσωπεύουν µια ρυθµικά επαναλαµβανόµενη διαδικασία µπορεί να αντιπροσωπεύουν µικρότερης χρονικής διάρκειας διεργασίες ή ακόµη και διεργασίες που ακολουθούν καταστροφικά γεγονότα (π.χ., µια αδιατάραχτη εστία καύσης είναι δυνατόν να αναλυθεί σε επιµέρους καύσεις). Με αυτό τον τρόπο µπορούν να αναλυθούν διεργασίες σε επίπεδο γενιάς, εποχής ή και ηµέρας. Μια τέτοια ανάλυση µπορεί, για παράδειγµα, να επιτευχθεί σε ακολουθίες δαπέδων στο εσωτερικό σπιτιών. Οι επαφές µεταξύ των στρωµάτων ορίζουν είτε απότοµη αλλαγή των συνθηκών δηµιουργίας τους, διάβρωση, ή απόθεση νεώτερων στρωµάτων ή συνδυασµό των παραπάνω. Στην περίπτωση της διάβρωσης αυτή υποδηλώνεται από απώλεια υλικού ή και στρωµατογραφικό κενό. Στην περίπτωση της διακοπής της ιζηµατογένεσης δεν έχουµε απόθεση ιζηµάτων για κάποιο χρονικό διάστηµα, αυτή έχει σαν αποτέλεσµα την αλλοίωση της επιφάνειας του στρώµατος και ως εκ τούτου την αποτύπωση αυτής της επαφής στη στρωµατογραφία ως διακριτής επιφάνειας. Συνοψίζοντας η καταγραφή της µορφής και της γεωµετρίας των επαφών των στρωµάτων είναι µεγάλης σηµασίας για την ερµηνεία της δηµιουργίας των στρωµάτων (Καρκάνας 2010) Φάσεις ή στρώµατα καταστροφής Ένα στρώµα καταστροφής είναι ένα στρώµα που βρέθηκε κατά την ανασκαφή ενός αρχαιολογικού χώρου και χαρακτηρίζεται ως αποτέλεσµα φυσικών καταστροφών ή εν γένει καταστροφών λόγω ότι υπέρκειται και υποκρύπτει τιµφαλή, χαρακτηρίζεται από την παρουσία εκτεταµένης πυρκαγιάς, άταφους νεκρούς µέσα σε ερείπια, σκορπισµένα όπλα σε δηµόσιους χώρους ως αποτέλεσµα στρατιωτικής δράσης, ή άλλα αποδεικτικά στοιχεία καταστροφής, π.χ. σεισµοί που προκαλούν πτώσεις κιόνων προς µια συστηµατική διεύθυνση (Eικόνα 4). Τα στρώµατα καταστροφής συχνά συνδέονται µε αλλαγή στην κεραµική ή στα αντικείµενα του υλικού πολιτισµού, που µπορούν να αποδοθούν σε µια εισβολή ή εγκατάλειψη και µετέπειτα κατοίκηση λόγω του ότι στην περιοχή έχουν υπάρξει φυσικά καταστροφικά φαινόµενα. 9

10 Εικόνα 4. Πεσµένοι κίονες πάνω σε στρώµα καταστροφής (http://static.panoramio.com/photos/original/ jpg). Χαρακτηριστικό παράδειγµα στρωµάτων καταστροφής σε γνωστό αρχαιολογικό χώρο είναι η πόλη της Τροίας στην οποία έχουν διαπιστωθεί δύο εκτεταµένα στρώµατα καταστροφής, στο επίπεδο 2 (χρονολογείται περίπου 2200 π.χ.) και το επίπεδο 7 (χρονολογείται περίπου το 1200 π.χ. και θεωρείται ότι συνδέεται µε τον Τρωικό Πόλεµο). Από τις πιο διαδεδοµένες αιτίες καταστροφής, αλλά και από τις πιο δύσκολες να επιβεβαιωθούν είναι οι σεισµοί. Οι σεισµοί αποτελούν συχνή αιτία καταστροφής οικισµών, πόλεων ακόµη και πολιτισµών ( µια καταγραφή ελληνικών ιστορικών σεισµών παρουσιάζεται από τους Ambraseys and Jackson 1990;; Guidoboni et al 1994 Papazachos and Papazachou 1997 Papadopoulos et al και Ambraseys 2009 ). Για παράδειγµα, τόσο η καταστροφή των Μυκηνών, όσο και της Τίρυνθας έχουν αποδοθεί σε αλλεπάλληλους σεισµούς (βλέπε Maroukian et al. 1996, Zangger 1994 και την περιεχόµενη βιβλιογραφία τους). Πολλά άλλα παραδείγµατα στρωµάτων καταστροφής αναφέρονται και στην έκδοση Stiros and Jones (1996). Αν και η γεωµορφολογική και σεισµοτεκτονική ανάλυση µιας περιοχής µπορεί να µας δώσει πληροφορίες ως προς την σεισµική επικινδυνότητα κατά το παρελθόν ωστόσο άµεσες πληροφορίες από την ανασκαφή είναι δύσκολο να εξαχθούν. Ο Nikonov (1988) συστηµατοποιεί τις περισσότερες ενδείξεις που παραπέµπουν σε καταστροφές λόγου σεισµού στο επίπεδο ενός ή πολλών κτισµάτων, αλλά επισηµαίνει και την ανάγκη µιας ολοκληρωµένης προσέγγισης όπου όλοι οι άλλοι λόγοι (φυσικοί αλλά και πολιτισµικοί) λαµβάνονται εξίσου υπόψη πριν από το τελικό συµπέρασµα. Από τις σηµαντικότερες ενδείξεις πιστοποίησης της ύπαρξης στρωµάτων καταστροφής λόγω σεισµών κατά τον Nikonov (1988) είναι: α) ο οµοειδής τρόπος κατάρρευσης κτιρίων ανεξαρτήτως σηµασίας και χρήσης (Εικόνα 5), β) η κατάρρευση όλων των τµηµάτων του κτιρίου, συµπεριλαµβανόµενου των τοίχων των κάτω ορόφων ακόµη και των δαπέδων του και όχι µόνο των εξωτερικών κατασκευών ή των πάνω ορόφων, γ) η συστηµατική και µε ίδια ή µε 10

11 αντίθετες κατευθύνσεις κατάρρευση (Εικόνα 8) ή κλίση των κατασκευών, η συστηµατική διεύθυνση των ρωγµών τόσο στους τοίχους (επικλινή) όσο και στα δάπεδα, δ) η πτώση αντικειµένων στο εσωτερικό κτιρίων που είναι συγκρίσιµη µε διεύθυνση των καταρρεύσεων των κατασκευών, η συστηµατική κυµατοειδής παραµόρφωση επιφανειών, οι ρωγµές (Εικόνα 6, 7) που συνεχίζουν από το δάπεδο στους τοίχους, οι ρωγµές που γίνονται ανοιχτές προς τα κάτω, ρωγµάτωση των πιο αδύνατων σηµείων των κατασκευών (γωνίες, παράθυρα κλπ) και ε) οι επιδιορθώσεις των ζηµιών µετά το καταστροφικό γεγονός, µε τέτοιο τρόπο ώστε οι κατασκευές να γίνονται ισχυρότερες και µεγαλύτερης αντοχής από τις προηγούµενες. Εικόνα 5. Κίονες οι οποίοι έχουν καταρρεύσει προς την ίδια κατεύθυνση (Galadini et al. 2006). Εικόνα 6. Ρωγµή στην γωνία ρωµαϊκού κτιρίου (Galadini et al. 2006). 11

12 Εικόνα 7. Περιστροφή γύρω από τον κάθετο άξονα του ρωµαϊκού στύλου (Galadini et al. 2006). Εικόνα 8. Καταστροφή κτιρίων από σεισµό. Κίονες και τµήµατα από την τοιχοποιία έχουν καταρρεύσει σε αντίθετες κατευθύνσεις (http://israeltours.files.wordpress.com/2011/01/bet-shean-earthquake.jpg). 12

13 Επιπλέον ο Marco (2008) αναφέρει ότι στις σπάνιες περιπτώσεις που ρήγµατα διατρέχουν αρχαιολογικές θέσεις, η διάρρηξη και µετακίνηση κατασκευών, είναι από τα πιο αξιόπιστα στοιχεία για να εξαχθούν συµπεράσµατα ως προς τη διεύθυνση και το µέγεθος της µετακίνησης. Κατά τον ίδιο ερευνητή πολύ αξιόπιστα στοιχεία σεισµογενούς καταστροφής είναι η οριζόντια µετατόπιση µεγάλων δοµών, η προς τα κάτω µετακίνηση λίθων σε τοξοειδείς κατασκευές, η θραύση γωνιακών στοιχείων κτιρίων (Εικόνα 6) ή κατασκευών και η συστηµατική πτώση τοίχων και στύλων κλπ. Άλλες πολύ γνωστές φυσικές καταστροφές που σχετίζονται µε στρώµατα καταστροφής, είναι η ηφαιστειακή δράση, που έχει εξαφανίσει ολόκληρες πόλεις ακόµα και πολιτισµούς (π.χ., Ακρωτήρι Σαντορίνης κ.α.), τα µεγάλα παλιρροϊκά κύµατα γνωστά ως τσουνάµι και οι αποθέσεις που σχετίζονται µε αυτά (Παλαιόκαστρο και Φαλάσσαρνα Κρήτης, Bruins et al. 2008) Ειδικά στρωµατογραφικά προβλήµατα Οι αρχιτεκτονικές κατασκευές, παρεµβαίνουν, στρωµατογραφικά στο επιφανειακό έδαφος, αλλά και στο πέρασµα του χρόνου, λειτουργούν ως µάρτυρες, εγκατάστασης, εγκατάλειψης της θέσης και των φυσικών και ανθρωπίνων καταστροφών. Επειδή η αρχαιολογική θέση µε αρχιτεκτονικά κατάλοιπα εµπεριέχει τους παραπάνω παράγοντες, χρήζει ιδιαίτερης παρατήρησης στα ειδικά στρωµατογραφικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει: Α) Οι τοίχοι συνήθως θεµελιώνονται µέσα σε παλαιότερα ιζήµατα. Συνεπώς ο τοίχος θα είναι νεώτερος από το στρώµα θεµελίωσης και παλαιότερος ή σύγχρονος από το στρώµα που βρίσκεται στο εσωτερικό ενός κτιρίου (Θέµελης 1985). Β) Η καταστροφή µιας οικίας δηµιουργεί συνήθως στρωµατογραφική αναστροφή µεταξύ της ανοδοµής, των τοίχων και των δαπέδων. Γ) Φαινοµενικές αναστροφές της στρωµατογραφίας, αναµένονται κατά την θεµελίωση ενός κτιρίου από απόθεση του σκαµµένου στρώµατος στην επιφάνεια χρήσης. Για παράδειγµα µια εκσκαφή µιας τάφρου στο παρελθόν µπορεί να φέρει κεραµική του παρελθόντος στην επιφάνεια ενός νεότερου στρώµατος. ) Σε χώρους πλαγιών ή σε πολύ παλαιότερα ιζήµατα της απώτερης προϊστορίας τα στρώµατα µπορεί να παρουσιάζουν κλίση. Η κλίση αυτή οφείλεται είτε σε απόθεση σε επικλινή επιφάνεια (πλαγιά) είτε σε µετα-αποθετικούς παράγοντες. Ε) Στο αρχαιολογικό στρώµα που έχει διαπιστωθεί καταστροφή από σεισµό, να µην γίνει ορθή χρονολόγηση του γεγονότος για τον ακόλουθο λόγο. Για παράδειγµα ένα κτίριο παθαίνει βλάβες, εξαιτίας ενός σεισµού το 100 µ.χ, τέτοιες ώστε το κτίριο να µην καταρρεύσει, αλλά παράλληλα να µην είναι κατοικήσιµο, οπότε και εγκαταλείπεται. Το κτίριο καθίσταται πλέον ευάλωτο, καταρρέει, σε µεταγενέστερο χρόνο, από έναν ίδιου µεγέθους ή και µικρότερου σεισµό. Έτσι είναι πιθανό στην περίπτωση αυτή η καταστροφή να προέρχεται από το συνδυασµό των σεισµών και όχι ένα σεισµό. 13

14 Κεφάλαιο Η τάφρος της Κορίνθου Γεωδυναµικό καθεστώς της τάφρου Πατρών Κορίνθου Η ευρύτερη περιοχή του Αιγιακού χώρου αποτελεί έναν χώρο ενεργού διαστολής ( McKenzie 1978, Le Pichon and Angelier 1979, 1981, Jackson and McKenzie 1988, Jolivet et al. 1994). H διαστολή αυτή ξεκινά κυρίως από το Ανώτερο Μειόκαινο και διαρκεί έως και σήµερα. Σήµερα µε βάση γεωδαιτικά δεδοµένα η διαστολή υπολογίζεται σε 30mm/yr σε σχέση µε τη σταθερή ευριασιτική πλάκα (Εικόνα 11) Reilinger et al. 1997, Kahle et al. 2000, McClusky et al. 2000). Άλλες διαδικασίες βάθους όπως η προς νότο οπισθοχώρηση της καταδυόµενης Αφρικανικής πλάκας καθώς και η προς τα δυτικά εξώθηση της πλάκας της Ανατολίας κατά µήκος του ρήγµατος οριζόντιας µετατόπισης της Βόρειας Ανατολίας (Εικόνα 11) (Dewey and Sengor 1979, Le Pichon et al. 1995, Armijo et al. 1996, McClusky et al. 2000, Doutsos and Kokkalas 2001, Koukouvelas and Aydin 2002) δείχνουν να επηρεάζουν σηµαντικά κινήσεις που προαναφέρθηκαν αλλά και τη δηµιουργία της τάφρου της Κορίνθου (Εικόνα 12). Επιπλέον η τάφρος της Κορίνθου θεωρείται ότι συνδέει το ρήγµα της Βόρειας Ανατολίας µε την Ελληνική Ζώνη Καταβύθισης (Doutsos and Kokkalas 2001). Η τάφρος της Κορίνθου περιορίζεται από τον κόλπο των Αλκυονίδων στα ανατολικά και από τον πορθµό Ρίου Αντιρρίου στα δυτικά. Η συνολική έκτασή της υπολογίζεται στα 4100 km 2 από τα οποία 2400 km 2 καταλαµβάνονται από τον Κορινθιακό κόλπο ο οποίος φτάνει σε µέγιστο βάθος 896 m έναντι του Πατραϊκού κόλπου µε µέγιστο βάθος 135 m (Εικόνα 13). Η θέση της τάφρου της Κορίνθου, όπως απεικονίστηκε από σεισµικές τοµογραφίες όπως αυτές των Tiberi et al. (2000), βρίσκεται σχεδόν επάνω από το σηµείο όπου η Αφρικανική πλάκα ξεκινά την απότοµη βύθισή της προς βορρά (Le Pourhiet et al. 2003). Αυτή η αλλαγή στη γωνία κλίσης της καταδυόµενης Αφρικανικής πλάκας θεωρείται ότι επηρεάζει σηµαντικά τόσο το τοπικό πεδίο τάσης όσο και την εξέλιξη της γεωµετρίας των ρηγµάτων στην περιοχή της τάφρου της Κορίνθου. Στα πλαίσια της γενικότερης διαστολής που προαναφέρθηκε και αρχίζει από το ανώτερο Μειόκαινο-Κατώτερο Πλειόκαινο (Doutsos et al. 1988, Doutsos and Piper 1990, Billiris et al. 1991, Roberts 1996, Doutsos and Kokkalas 2001) σχηµατίζονται µια σειρά ταφρών που διατρέχουν την ελληνική χερσόνησο και ονοµάζονται, η τάφρος της Πάτρας, της Κορίνθου και του Ρίου Αντιρρίου (Εικόνα 12). Η τάφρος Πάτρας Κορίνθου συγκαταλέγεται ανάµεσα στις τρεις πιο ενδιαφέρουσες, από γεωλογική άποψη, περιοχές σε παγκόσµια κλίµακα. Πρόκειται για µια Β -διευθυνόµενη περιοχή βύθισης µήκους130 Κm και πλάτους έως 30 Km η οποία αναπτύσσεται εγκάρσια προς τις αλπικές ενότητες (ισοπικές ζώνες) των Ελληνίδων οροσειρών. 14

15 Εικόνα 11. Χάρτης στον οποίο φαίνονται οι κύριες γεωτεκτονικές δοµές που επικρατούν στον Ελλαδικό χώρο ( ανάγλυφο από β. Χάρτης στον οποίο φαίνονται οι κυριότεροι µηχανισµοί παραµόρφωσης κατά µήκος του ελληνικού τόξου και του ρήγµατος της Ανατολίας οι οποίοι αλληλεπιδρούν στο σχηµατισµό της τάφρου της Κορίνθου (τροποποιηµένο από Doutsos and Kokkalas 2001). Η τάφρος της Πάτρας αποτελεί το δυτικότερο τµήµα της τάφρου Πάτρας Κορίνθου µε µήκος 30 Κm και πλάτος 20 Κm (Εικόνα 12). Χαρακτηρίζεται από χαµηλούς ρυθµούς βύθισης σε σύγκριση µε τις υπόλοιπες τάφρους (Piper et al. 1990) και ελέγχεται από ένα ροµβοειδές σύστηµα ρηγµάτων ΑΒΑ διεύθυνσης και Β διεύθυνσης (Zelilidis et al. 1988). Εικόνα 12.Απλοποιηµένος γεωλογικός χάρτης της τάφρου Πάτρας Κορίνθου, στον οποίο φαίνονται οι τρεις υπολεκάνες στις οποίες µπορεί να διαχωριστεί (Ζυγούρη 2009). Μέσα στο σύστηµα αυτών των τάφρων σχηµατίζονται διάφορες υπολεκάνες ιζηµατογένεσης. Έτσι, η υπολεκάνη του Ρίου µε διεύθυνση ΒΑ Ν φτάνει σε µήκος τα 15 Κm και πλάτος τα 3 Κm (Εικόνα 13) (Doutsos et al. 1988, Kontopoulos and Zelilidis 1992). Η υπολεκάνη του Ρίου διαµορφώνεται στο Ανώτερο Πλειόκαινο Κατώτερο Πλειστόκαινο εξαιτίας της δράσης ΒΑ- διευθυνόµενων ρηγµάτων και πληρώνεται µε θαλάσσιες λιµνοθαλάσσιες και χερσαίες αποθέσεις. 15

16 Εικόνα 13.Ψηφιακό µοντέλο εδάφους της Βόρειας Πελοποννήσου, στο οποίο έχει συµπεριληφθεί η βυθοµετρία του Κορινθιακού κόλπου(ζυγούρη 2009). Κατά τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου ολόκληρη η υπολεκάνη εξαιτίας των µεταβολών στο προϋπάρχων καθεστώς της τάσεως λειτουργεί ως ζώνη µετασχηµατισµού ανάµεσα στις τάφρους της Πάτρας και της Κορίνθου (Doutsos et al. 1988). Με αυτό τον τρόπο διαχωρίζεται η ζώνη εντονότερης παραµόρφωσης στα ανατολικά ( τάφρος της Κορίνθου) από τη ζώνη ηπιότερης παραµόρφωσης (τάφρος της Πάτρας) στα δυτικά. Σύγχρονες γεωδαιτικές µετρήσεις στην περιοχή της βόρειας Πελοποννήσου και της νότιας Στερεάς Ελλάδας (Clarke et al. 1997, Briole et al. 2000, Avallone et al. 2004), η ιστορική και η ενόργανα καταγεγραµµένη σεισµικότητα (Ambraseys and Jackson 1990, 1997, Abercrombie et al. 1995, Papazachos and Papazachou 1997, Collier et al. 1998, Papadopoulos 2000) καθώς και τα αποτελέσµατα χερσαίων νεοτεκτονικών ερευνών (Vita-Finzi and King 1985, Doutsos et al. 1988, Roberts and Jackson 1991, Doutsos and Poulimenos 1992, Roberts and Koukouvelas 1996, Doutsos and Kokkalas 2001, Koukouvelas et al. 2005; Zygouri et al. 2008) κατατάσσουν τον Κορινθιακό κόλπο στις πιο γρήγορα διανοιγόµενες τάφρους στον κόσµο µε µέσο αριθµό διάνοιξης ~1.5 cm/yr και διεύθυνση διαστολής περίπου Β Ν (Avallone et al. 2004). Οι υψηλότεροι ρυθµοί διαστολής εντοπίζονται στο δυτικό άκρο της τάφρου και υπολογίζονται σε cm/yr (Clarke et al. 1997; Avallone et al. 2004). Τέλος, σεισµικά προφίλ που πραγµατοποιήθηκαν στην τάφρο έδειξαν ότι το πάχος το ηπειρωτικού φλοιού πάνω στον οποίο αναπτύσσεται η τάφρος διαφοροποιείται από δυτικά προς ανατολικά από 40 km σε 25 km αντίστοιχα (Tiberi et al. 2001, Clement et al. 2004, Sachpazi et al. 2007) Τεκτονική δοµή Η απόθεση των Πλειοκαινικών ιζηµάτων της τάφρου της Κορίνθου ελέγχεται και τροποποιείται από δύο διακριτά συστήµατα ρηγµάτων (Εικόνα 14) (Doutsos et al. 1988, Poulimenos et al. 1989, Πουληµένος 1991): α) ένα κύριο σύστηµα Β κανονικών ρηγµάτων, συνοδευόµενο από ΒΒΑ διεύθυνσης ρήγµατα µεταβίβασης. ύο σενάρια µπορούν να εξηγήσουν την προέλευση των ρηγµάτων µεταβίβασης: 16

17 Θεωρούνται ως ζώνες αλληλεπίδρασης, µεταξύ των Β κανονικών ρηγµάτων. Εποµένως η ανάπτυξη µιας τέτοιας δοµής περιορίζεται από την απόσταση των ρηγµάτων µεταξύ τους. Αυτό το είδος δοµών έχει παρατηρηθεί πολλές φορές σε γεωτεκτονικά περιβάλλοντα διαστολής (Peacock 2002). Εναλλακτικά, στα ρήγµατα µεταβίβασης το µήκος τους µπορεί να φτάνει τα δεκάδες km και να κόβει εγκάρσια τα µεγάλα κανονικά ρήγµατα. Επιβεβαίωση αυτής της υπόθεσης αποτελεί η τάφρος του Ρίου, που αποτελεί ζώνη µεταβίβασης µεταξύ της τάφρου της Πάτρας και της Κορίνθου (Doutsos et al. 1988). β) ένα δευτερεύον σύστηµα ΑΒΑ κανονικών ρηγµάτων και ΒΒ ρηγµάτων µεταβίβασης (Zelilidis et al 1988, Doutsos and Kokkalas 2001). Αυτό το σύστηµα ρηγµάτων θεωρείται ότι προήλθε λόγω κατάρρευσης της ΒΒ προϋπάρχουσας δοµής των Ελληνίδων όπως έχει προταθεί από τους Doutsos 1984, Doutsos et al 1988, Koukouvelas et al. 1996, Kokkalas et al Λαµβάνοντας υπόψη την γνώµη αυτή τα ΑΒΑ ρήγµατα δραστηριοποιούνται και ελέγχουν την εξέλιξη της ιζηµατογένεσης κατά τη διάρκεια της Πλειο-Πλειστοκαινικής διάνοιξης του κόλπου. Τα ρήγµατα Β σύµφωνα µε γεωφυσικά και σεισµολογικά δεδοµένα διεύθυνσης, έχουν ληστρική γεωµετρία και στο βάθος περιλαµβάνουν ένα ανώτερο τµήµα κλίσης <45 o, ενώ το κατώτερο τµήµα τους έχει κλίση <20 ο. Τα ρήγµατα χαρακτηρίζονται από κανονικό ως πλάγιο χαρακτήρα κίνησης. Έχουν κυρίως διεύθυνση κλίσης προς Βορρά, και γωνίες κλίσης κοντά στην επιφάνεια 40 ο -60 ο, ενώ συνοδεύονται από 1-3 αντιθετικά µικρότερα ρήγµατα διεύθυνσης κλίσης, σχηµατίζοντας µε αυτό τον τρόπο µικρής κλίµακας ασύµµετρες τάφρους (Doutsos et al. 1988, Poulimenos et al. 1989, Doutsos and Piper 1990, Doutsos and Poulimenos 1992, Roberts et al. 1993, Roberts 1996). To µήκος τους δεν είναι πάνω από 25 km και για ένα µικρό αριθµό από αυτά θεωρείται σίγουρη η υποθαλάσσια προέκταση τους (Armijo et al. 1996, Doutsos and Kokkalas 2001, Zygouri et al. 2008). Εικόνα 14. Ο Τεκτονο-γεωµορφολογικός χάρτης της Κορινθιακής τάφρου µε σκιαγραφηµένο ανάγλυφο απεικονίζει τις ζώνες των κανονικών ρηγάτων (Geomorphic and biological indicators of paleoseismicity and Holocene uplift rate at a coastal normal fault footwall (western Corinth Gulf, Greece, N. Palyvos, F. Lemeille, D. Sorel, D. Pantosti, K. Pavlopoulos, 2008). 17

18 Η τάφρος χαρακτηρίζεται ως µια σύνθετη ασύµµετρη τάφρος (µε την έννοια ότι στο βόρειο περιθώριο της λεκάνης τα ρήγµατα εµφανίζουν µικρότερο ρυθµό βύθισης) (Brooks and Ferentinos 1984, Hatzafeld et al. 2000),εξαιτίας της ύπαρξης µεγάλων και εντυπωσιακών ρηξιγενών πρανών στο νότιο περιθώριο της λεκάνης τόσο στον υποθαλάσσιο τµήµα όσο και στο χερσαίο τµήµα της τάφρου. Τα ρήγµατα του βόρειου περιθωρίου κλίνουν νότια και εµφανίζουν ρυθµό βύθισης µικρότερο ή ίσο µε το ρυθµό βύθισης που θεωρείται ότι οφείλεται στη λειτουργία των υποθαλάσσιων ρηγµάτων του νοτίου περιθωρίου (Εικόνα 14 Stefatos et al. 2002). Επιπλέον οι Exadaktylos et al.(2003) διαπίστωσαν σε πειράµατα διάνοιξης της τάφρου ότι η ολίσθηση σε κύρια ρήγµατα που κλίνουν προς βορρά, προκαλεί σε επόµενο στάδιο την ολίσθηση σε ρήγµατα που κλίνουν προς νότο Σεισµικότητα Ο σεισµός είναι αποτέλεσµα της στιγµιαίας απελευθέρωσης ενέργειας που είναι αποθηκευµένη στο εσωτερικό της Γης λόγω της κίνησης και θραύσης των πετρωµάτων από φυσικά αίτια. Η εκλυόµενη ενέργεια καταναλώνεται για τη µετακίνηση των πετρωµάτων και τη δηµιουργία σεισµικών κυµάτων (Τσελέντης 1997, Παπαζάχος κ λ 2005). Τα ρήγµατα θεωρείται πλέον σήµερα ότι φιλοξενούν τους σεισµούς (Εικόνα 15). Εικόνα 15. Απλοποιηµένος χάρτης δοµών του Κορινθιακού κόλπου (Koukouvelas et al. 2005) Μια από τις κύριες πήγες πληροφόρησης που χρησιµοποιούνται για την σεισµικότητα κατά την αρχαιότητα είναι οι ιστορικές πηγές. Η µέθοδος αυτή έχει ως βάση τη λεπτοµερή µελέτη των καταγραφών. Συνήθως στις καταγραφές αυτές, υπάρχουν στοιχεία τα οποία είναι περιγραφικά. Η εκτίµηση των στοιχείων µιας ιστορικής πηγής είναι αρκετά δύσκολη στο να συγκριθούν µε τις επιπτώσεις ανάλογων φαινόµενων του σήµερα, αλλά είναι εφικτό να επανεκτιµηθούν µε µια διαφορετική προσέγγιση όπως είναι αυτή της αρχαιολογίας. Ωστόσο, στις πηγές αυτές συνήθως καταγράφονται οι µεγαλύτεροι σεισµοί µε βάση το µέγεθος της καταστροφής (Κουκουβέλας κ λ 2011). Αυτή η θεώρηση όµως µπορεί να είναι λανθασµένη επειδή η καταστροφή µπορεί να συνδέεται µε διαδοχικούς και χρονικά κοντινούς σεισµούς. Επίσης είναι δυνατό οι δύο διαδοχικοί σεισµοί να προέρχονται από δύο διαφορετικές 18

19 σεισµικές πηγές (ρήγµατα) οι οποίες δεν απέχουν ίση απόσταση από τη θέση παρατήρησης. Μια άλλη δυσκολία που αντιµετωπίζει η ιστορική σεισµικότητα, είναι ότι συνήθως δεν µπορεί να χρονολογηθεί µε ακρίβεια το σεισµικό γεγονός. Για παράδειγµα ένας σεισµός που έγινε στην αρχαιότητα µπορεί να καλύπτει σύµφωνα µε τις πηγές το χρονικό πλαίσιο µιας διετίας, αλλά ακόµα και µιας δεκαετίας. Η σεισµικότητα της βόρειας Πελοποννήσου αποτελεί αντικείµενο έρευνας από την αρχαιότητα καθώς οι ισχυροί σεισµοί που έδρασαν στη περιοχή είχαν ως αποτέλεσµα την απώλεια πολλών ανθρώπινων ζωών ή ακόµα και την καταστροφή ολόκληρων πόλεων. Ήδη ο Στράβων (64 24 π. Χ. ) στα Γεωγραφικά και ο Παυσανίας ( µ. Χ.) στις Περιηγήσεις περιέγραψαν την ολική καταστροφή αρχαίων πόλεων όπως της Βούρας, της Ελίκης και της Εφύρας ( αρχαία Κόρινθος) που οφείλονταν στη δράση καταστρεπτικών σεισµών. Σήµερα η ενόργανα καταγεγραµµένη σεισµικότητα, στην περιοχή µελέτης, είναι εξίσου έντονη. Είναι αξιοσηµείωτο ότι πέντε γεγονότα µε µέγιστο σεισµικό µέγεθος µεγαλύτερο από 5.8 έχουν παρατηρηθεί στην περιοχή της τάφρου της Κορίνθου κατά τη διάρκεια των τελευταίων 40 χρόνων ( Papazachos and Papazachou 1997). Η πλειοψηφία των σεισµικών γεγονότων σχετίζεται µε µια µικρού βάθους σεισµούς. Η εντονότερη συγκέντρωση σεισµικών επικέντρων τοποθετείται σε βάθος µεταξύ 6-12 km µε πιο σύνηθες το βάθος των 10 km. Τα ισχυρά σεισµικά γεγονότα εµφανίζουν µεγαλύτερη συγκέντρωση στις περιοχές µεταξύ Αιγίου και Ακράτας και µεταξύ Κορίνθου Αλκυονίδων (Εικόνα 15). Αυτή η συγκέντρωση συµπίπτει χωρικά µε το δυτικό (περιοχή Αιγίου Ακράτας) και ανατολικό περιθώριο ( κόλπος Αλκυονίδων) της τάφρου της Κορίνθου (Koukouvelas and Doutsos 1996, Koukouvelas et al. 2005). 2.2 Μεθοδολογία Για τη µελέτη των σεισµών κατά την αρχαιότητα, επιλέχθηκε η περιοχή της αρχαίας Κορίνθου και της Πάτρας. Οι περιοχές αυτές επιλέχθηκαν, επειδή στην αρχαία Κόρινθο είναι γνωστή η έντονη ιστορική σεισµικότητα, ενώ ταυτόχρονα για την περιοχή είναι δηµοσιευµένες συστηµατικές και σωστικές ανασκαφές σε σύνολο οχτώ θέσεων. Τα άρθρα που µελετήθηκαν για την περιοχή είναι στο σύνολο εικοσιπέντε ( Meritt 1932, Broneer 1935, Edwards 1937, Dinsmoor 1949, Stillwell 1952, Scracton 1957, Weinberg 1960, Broneer 1954, Kent 1966,, Wiseman 1967, Gregory 1972, Miller 1972, Wiseman 1972, Calting , Robinson 1976, Calting , Scracton et al. 1978, Gregory 1979, Williams and Zervos 1987, Pallas 1990, William and Zervos 1990, Pirazzoli et al. 1994, Rothaus 1995 Stiros and Pirazzoli 1998, Blackman ). Αντίθετα στην ευρύτερη περιοχή της Πάτρας δεν υπάρχει έντονη ιστορική σεισµικότητα και οι δηµοσιευµένες σωστικές και συστηµατικές ανασκαφές που επιβεβαιώνουν καταστροφές από σεισµό είναι σε σύνολο τέσσερις. Τα άρθρα που µελετήθηκαν για την ευρύτερη περιοχή της Πάτρας είναι έξι (Καλλιπολίτης 1959, Καλλιπολίτης 1960 ADelt 33 Chr 79-98, Calting 1987, Κουµούση 1996, Πετρόπουλος 2004). Επιπλέον επιλέχθηκε να µελετηθεί αυτή η χρονική περίοδος, διότι οι αρχιτεκτονικές κατασκευές επί ρωµαϊκής κυριαρχίας, είναι πιο ανθεκτικές στον χρόνο. Στις ανασκαφές οι αρχιτεκτονικές κατασκευές επί ρωµαϊκής περιόδου σώζονται σε καλύτερη κατάσταση, όπως σχεδόν πάντα υπάρχει η ανωδοµή και σε κάποιες περιπτώσεις σώζεται έως το ανώτερο 19

20 σηµείο της. Αυτό έχεις ως αποτέλεσµα όταν υπάρχουν βλάβες από σεισµό να διακρίνονται ευκολότερα στις κατασκευές αυτές. Οι κύριες πηγές στις ανασκαφές από τις οποίες συνάγονται σεισµικά επεισόδια είναι τα στρώµατα καταστροφής χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις στην ανασκαφή για εισβολή ή για πυρκαγιά (εκτός και αν προκλήθηκε από σεισµό). Επίσης λήφθηκαν υπόψη επισκευές που πραγµατοποιήθηκαν σε αρχαία κτίρια προκειµένου να ενισχυθούν τοιχοποιίες που έχουν χαρακτηριστικού τύπου αστοχίες που αποδίδονται σε σεισµούς (δες υποκεφάλαιο 1.2.2). Για να αποφευχθεί η ερµηνεία καταστροφών που δεν συνδέονται µε σεισµούς ως αποτέλεσµα σεισµού πραγµατοποιήθηκε αποδελτίωση των σεισµών για την περιοχή µελέτης, από τους ιστορικούς καταλόγους σεισµών των Guidoboni et al. (1994) και Papazachos and Papazachou (1997), Papadopoulos et al. (2000), Ambraseys (2009). Τέλος ως µια περίοδος σηµαντική επιλέχθηκε αυτή των πρώτων έξι αιώνων µετά την γένεση του Χριστού, λόγω του ότι οι περισσότερες διαθέσιµες ανασκαφές αφορούν αυτή την περίοδο. 20

21 Κεφάλαιο Σεισµοί Σεισµοί την περίοδο µ.χ Τη δεκαετία αυτή θεωρείτε ότι έγιναν στην περιοχή της Κορίνθου, ένας σεισµός ή µια σειρά από σεισµούς στην ευρύτερη περιοχή της Κορινθίας (Guidoboni et al. 1994, Papazachos and Papazachou 1997, Papadopoulos et al. 2000, Ambraseys 2009). Επειδή τα στοιχεία στους καταλόγους της ιστορικής σεισµικότητας ήταν αντιφατικά και δεν προσδιοριζόταν ο αριθµός των σεισµών, επιλέχθηκε να γίνει συστηµατική διερεύνηση των δηµοσιευµένων αρχαιολογικών ανασκαφών. Στην περιοχή προκαλούνται καταστροφές και ζηµιές σε αρχαία κτίρια σε δύο θέσεις. Η πρώτη θέση είναι η πόλη της αρχαίας Κορίνθου και η δεύτερη το αρχαίο λιµάνι της Κορίνθου στις Κεχριές (Εικόνα 16). Οι φιλολογικές µαρτυρίες επιβεβαιώνουν την σεισµική δραστηριότητα την δεκαετία αυτή χωρίς να συγκλίνουν σε µια συγκεκριµένη ηµεροµηνία. Εικόνα 16. Χάρτης µε την ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Κορίνθου (Brown 2008). 21

22 Στην πρώτη θέση, στην αρχαία Κόρινθο, σύµφωνα µε ανασκαφικές µαρτυρίες, αρκετά και σπουδαία κτίρια, παθαίνουν σηµαντικές ζηµιές, από σεισµό το 77 µ.χ. Τα κτίρια αυτά βρίσκονται στο δυτικό τµήµα του κέντρου της πόλης. Σύµφωνα µε τα ανασκαφικά δεδοµένα θα πρέπει οι καταρρεύσεις να ήταν περιορισµένες επειδή κάποια από αυτά επισκευάζονται και άλλα ενισχύονται για να µην επέλθει η κατάρρευσή τους. Η Κόρινθος την ρωµαϊκή περίοδο φαίνεται να επηρεάζεται από το σεισµό αυτό επειδή µετά την εκδήλωσή του τερµατίζεται η ρωµαϊκή φάση 1 (Williams and Zervos 1987). Μετά τον σεισµό του 77 µ.χ., γίνονται επισκευές στο θέατρο (Εικόνα 17), που περιλαµβάνει την κατασκευή αντηρίδων, για την ενίσχυση του τοίχου του κοίλου, ειδικά στην περιοχή του vomitorium. O τοίχος µε τους τετραγωνισµένους λίθους που ενίσχυε την είσοδο του διαδρόµου του vomitorium επιµηκύνθηκε κατά τις επισκευές κατά δύο µέτρα προς νότο και κατασκευάστηκε νέο δάπεδο διαδρόµου (Stillwell R. 1952, Williams and Zervos 1987). Σε αυτή τη δραστηριότητα των επισκευών, µετά τον σεισµό, πρέπει επίσης να συµπεριληφθούν οι µετατροπές-επισκευές στον ναό D (Εικόνα 17) (Williams and Zervos 1990) και η ανακατασκευή του κτιρίου 1 και πιθανόν η ανακατασκευή του κτιρίου 3 που πιστοποιείται από την αλλαγή στην τοιχοποιία µε opus africanum (Williams and Zervos 1987) (Εικόνα 17). Εικόνα 17. Σχέδιο κάτοψης της κεντρικής περιοχής της αρχαίας Κορίνθου το 50 µ.χ. (Williams and Zervos 1990). Η δεύτερη αρχαιολογική θέση που επιβεβαιώνει τον σεισµό του 77 µ.χ., στο δυτικό Σαρωνικό κόλπο, είναι τα βυθισµένα ερείπια του νότιου µόλου του ανατολικού λιµανιού της Κορίνθου στη θέση Κεχριές (Stiros and Pirazzoli 1998) (Εικόνα 18). Ο µόλος αυτός είναι τώρα βυθισµένος κατά 4.0 m από την επιφάνεια της θάλασσας. Με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν, η βύθιση των 2.3m έγινε στα τελευταία 2300 χρόνια (Stiros and Pirazzoli 1998). Σύµφωνα µε τον Scranton et al. (1978, p. 147) έχει πραγµατοποιηθεί βύθιση µε τον σεισµό του 77 µ.χ. κατά 0.7m (Εικόνα 19, 20, 21). 22

23 Εικόνα 18.Κεχριές κατά την ύστερη αρχαιότητα (Brown 2008). Εικόνα 19. Αεροφωτογραφία από το βυθισµένο λιµάνι των Κεχριών (Stiros and Pirazzoli 1998). 23

24 Εικόνα 20. Μέρος από το βυθισµένο λιµάνι των Κεχριών όπως είναι σήµερα. (http://v17.nonxt3.c.bigcache.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/ jpg?ir=1&re direct_counter=1). Εικόνα 21. Το βυθισµένο λιµάνι των Κεχριών όπως είναι σήµερα. (http://alt1.v4.cache4.c.bigcache.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/ jpg?ir=1& redirect_counter=4). 24

25 3.1.2 Αναφορές σεισµών την περίοδο µ.χ. σε φιλολογικές και αρχαιολογικές µαρτυρίες στους καταλόγους ιστορικής σεισµικότητας Σύµφωνα µε τις αρχαίες πηγές υπήρξε τουλάχιστον ένα σεισµικό γεγονός µεταξύ µ.χ. Αυτό συνάγεται από την ανεύρεση στον Ισθµό της Κορίνθου επιγραφής η οποία αναφέρεται στο σεισµικό γεγονός της περιόδου αυτής και πιθανόν να αναφέρεται στα ιερά της Ελευσίνας ή σε κάποια άλλα ιερά κοντινά στον Ισθµό (κωδικός επιγραφής ΙG 4.203) : [Publius Licinius Priscus Iuventianus] Καὶ τοὺς ναοὺς / τῆς Εὐτηρίας καὶ τῆς Κόρης καὶ τὸ Πλου/τὼνειον καὶ τὰς ἀναβάσεις καὶ τὰ αναλήµ/µατα ὑπὸ σεισµῶν και παλαιότητος δια/λελυµένα ἐπεσκεύασεν. O Curtius ( , pp.544-5) χρονολογεί ανακατασκευή κτιρίων στην περιοχή, την χρονική περίοδο που ο Παυσανίας επισκέφτηκε την Κόρινθο, δηλαδή γύρω στα µέσα του 2 ου αιώνα µ.χ. Ο ρωµαίος ιστορικός Σουητώνιος (69/ µ.χ.) αναφέρει ότι ο κατά την περίοδο που ήταν αυτοκράτορας (69-79 µ.χ.) της Ρώµης ο Βεσπασιανός ανακατασκεύασε και ανακαίνισε πολλές πόλεις που είχαν πληγεί από σεισµό ή φωτιά (Guidoboni et al. 1994, Suet.Vesp. 17). Και ο βυζαντινός χρονογράφος Μαλάλας (Guidoboni et al. 1994, Mal.261) ( µ.χ.) επιβεβαιώνει µε τα γραπτά του ότι κατά πληροφορίες η Κόρινθος καταστρέφεται από σεισµό την νύχτα στις 20 Ιουνίου επί της αυτοκρατορίας Βεσπασιανού και ανακατασκευάζεται από τον ίδιο. Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἔπαθεν ὑπὸ θεοµηνίας ἡ Κόρινθος, µητρόπολις τῆς Ἑλλάδος µηνὶ ἰουνίῳ τῶ καὶ δαισὶῳ κ, ἑσπέρας βαθείας. καὶ ἐχαρίσατο τοῖς ζήσασι καὶ τῆ πόλει πολλά. (Guidoboni et al. 1994, Mal.261) Για το σεισµό αυτό στην Κόρινθο οι Papazachos and Papazachou (1997) µε βάση και τα στοιχεία από Georgiades (1904) θεωρεί ως ποιο πιθανή χρονολογία εκδήλωσης του σεισµού το 74 µ.χ και µε ένταση Μ=6.3. Σύµφωνα µε τα αρχαιολογικά δεδοµένα, η αβεβαιότητα στον κατάλογο της Guidoboni et al. (1994), και ο χρόνος πιθανής εκδήλωσης του σεισµού που προτείνεται από Papazachos and Papazachou (1997) πρέπει να αναθεωρηθούν. Στην περιοχή τα υπάρχοντα αρχαιολογικά δεδοµένα δείχνουν την εκδήλωση ενός σεισµού το 77 µ.χ., που προκάλεσε σοβαρές ζηµιές στην Κόρινθο και βύθιση στο λιµάνι των Κεχριών. Επίσης το ότι οι αρχαιολόγοι σηµατοδοτούν ανασκαφικά το τέλος της ρωµαϊκής φάσης 1 από τον σεισµό αυτό, παραπέµπει στο ότι ο σεισµός αυτός άλλαξε κάποια αρχαιολογικά δεδοµένα, ή υπήρξαν εκτεταµένα στρώµατα καταστροφής. Οι φιλολογικές µαρτυρίες, αλλά και η επιγραφή που βρέθηκε στον Ισθµό επιβεβαιώνουν τις επισκευές σε κτίρια από σεισµό το µ.χ. Οι µαρτυρίες αυτές µπορούν να ταυτιστούν µε τις επισκευές που πραγµατοποιήθηκαν και στην Κόρινθο, όπως αποδεικνύουν τα αρχαιολογικά δεδοµένα. Μερικά από τα κτίρια που υπέστησαν ζηµιές ήταν κοινής ωφέλειας όπως το θέατρο και ο ναός D και σίγουρα η επισκευή τους, θα χρειαζόταν κι ένα µεγάλο χρηµατικό ποσό λόγο του όγκου και της αξίας τους. Στην περίπτωση αυτή, µπορεί να συνέβαλε οικονοµικά ο αυτοκράτορας όπως αναφέρει ο Μαλάλας. Αν και ο Μαλάλας έζησε πολύ αργότερα από το γεγονός, η ηµεροµηνία 20 Ιουνίου θα µπορούσε να ταυτιστεί µε τον σεισµό του 77 µ.χ. Οι Papazachos and Papazachou (1997) τοποθετούν τον 25

26 σεισµό 20 Ιουνίου το 74 µ.χ χωρίς όµως να προσθέτουν νέα δεδοµένα για αυτόν. Στην παρούσα εργασία προτείνεται ως πιο πιθανή ως ηµεροµηνία εκδήλωσης του σεισµού η 20 Ιουνίου του 77 µ.χ. Εικόνα 22. Χάρτης µε τις αρχαιολογικές θέσεις που υπέστησαν καταστροφές µε τον σεισµό του 77µ.Χ Σεισµοί 365, 375 µ.χ. Τον 4 ο αιώνα µ.χ. η ευρύτερη περιοχή της Κορίνθου πλήττεται από τουλάχιστον ένα σεισµικό γεγονός. Στους καταλόγους ιστορικής σεισµικότητας αναφέρουν τους σεισµούς του 365 και 375 µ.χ. αλλά δεν υπάρχει σαφή εικόνα για την ένταση και την καταστροφική έκταση που είχαν αυτοί οι σεισµοί. Αν και επηρεάζουν την περιοχή µελέτης σύµφωνα µε τα αρχαία κείµενα, ωστόσο υπάρχει πιθανότητα να έχουν συγχυστεί µε µεγαλύτερους σεισµούς ή µε τοπικούς µικρότερου µεγέθους. Από την άλλη πλευρά τα αρχαιολογικά δεδοµένα υποδεικνύουν τρεις θέσεις όπου αναγνωρίζονται επιπτώσεις επί του εδάφους ή των κτιρίων, η αρχαία πόλη της Κορίνθου, το αρχαίο λιµάνι στις Κεχριές και το Ηραίο της Περαχώρας. Επίσης τη περίοδο αυτή, και συγκεκριµένα το 396 µ.χ. η Κόρινθος δέχεται επίθεση από τους Βισιγότθους µε αρχηγό τον Αλάριχο, πράγµα που επηρεάζει την αξιοποίηση κατεστραµµένων οικιών για τον προσδιορισµό επιπτώσεων σεισµών εξαιτίας της εκδήλωσης και της επιδροµής. Τα άρθρα για αυτό τον σεισµό µπορούν να χωριστούν στα γεωλογικά, σε αυτά που δεν αποδίδουν µια συγκεκριµένη ηµεροµηνία εκδήλωσης του σεισµικού γεγονότος και σ αυτές που είναι χρονικά συγκεκριµένες. Παρά την ύπαρξη της επίθεσης των Βισιγότθων µια µαρτυρία για ένα σεισµό την περίοδο αυτή, χωρίς όµως να είναι αρκετά συγκεκριµένη χρονικά, αφορά θέση στην Περαχώρα Κορινθίας στο Ηραίο (Εικόνα 23). Στην περιοχή αυτή η νότια ακτή της χερσονήσου ανυψώθηκε 1.1 m από σεισµό και η ανύψωση αυτή χρονολογείται µε βάση την απόλυτη χρονολόγηση ότι έχει συµβεί την περίοδο από το µ.χ. (Pirazzoli et al. 26

27 1994). O σεισµός αυτός δεν µπορεί να αξιοποιηθεί περαιτέρω γιατί δεν υπάρχουν ανασκαφικές µαρτυρίες που χρονολογούν συγκεκριµένα κάποιο σεισµό την περίοδο αυτή. Εικόνα 23. Περιοχή Περαχώρας ( Pirazzoli et al. 1994). Τα βυθισµένα ερείπια του νότιου µόλου του ανατολικού λιµανιού της Κορίνθου στις Κεχριές στο Σαρωνικό κόλπο (Εικόνα 16) επιβεβαιώνουν σεισµικό γεγονός τον 4 ο αιώνα µ.χ. Ο µόλος σήµερα, όπως προαναφέρθηκε, είναι βυθισµένος 4.0 m κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και η συνολική αυτή βύθιση προήλθε από µια σειρά σεισµών (Stiros S. and Pirazzoli P. 1998). Σύµφωνα µε τον Scranton et al. (1978, p. 147) η βύθιση του 4 ου αιώνα µ.χ. πραγµατοποιήθηκε µε τον σεισµό του 365 ή 375 µ.χ. και ήταν της τάξης των 0.8m (Εικόνα 18, 19, 20, 21). Στην πόλη της Κορίνθου τα στοιχεία για κάποιο σεισµικό γεγονός στον 4 ο αιώνα είναι πιο έντονα. Συγκεκριµένα στο ύστερο ρωµαϊκό τείχος της πόλης, στις προσόψεις του, χρησιµοποιήθηκε υλικό από άλλα παλαιότερα κτίρια, τα οποία πρέπει να είχαν καταστραφεί από σεισµό ή από την επίθεση των Βισιγότθων όπως προαναφέρθηκε (Gregory 1979). Μια καλή πηγή υλικού για το τείχος θεωρείται ότι ήταν το αµφιθέατρο (Εικόνα 25), το οποίο κατασκευάστηκε στο τέλος του 3 ου ή αρχές 4 ου µ.χ. (Gregory 1979). Το κτίριο R σύµφωνα µε τα νοµίσµατα που βρέθηκαν, καταστράφηκε από φωτιά την περίοδο µ.χ. ενώ θεωρείται ως πιθανή αιτία για την πυρκαγιά η εκδήλωση των σεισµών του 365 ή του 375 (Blackman ). Στην συνέχεια, στα πρώιµα αυτοκρατορικά λουτρά, η σκεπή καταρρέει από σεισµό το 375 µ.χ. ή από κατακλυσµό µια δεκαετία αργότερα (Wiseman 1972). Όµοια θεωρείται ότι µια ρωµαϊκή βίλα στην περιοχή της αρχαίας Κορίνθου (Εικόνα 24) καταστρέφεται και αυτή από τον ίδιο σεισµό ή από την επίθεση του Αλάριχου (Miller 1972, Gregory T. 1979). 27

28 Εικόνα 24. Σχεδιαστική κάτοψη της αρχαίας Κορίνθου στην ύστερη ρωµαϊκή εποχή ( Gregory 1979). Εικόνα 25. H κεντρική περιοχή της Κορίνθου και η περιοχή του γυµνασίου (Wiseman 1972). 28

29 Εικόνα 26. H κεντρική περιοχή της Κορίνθου και η περιοχή του γυµνασίου (Wiseman 1972). Πιο συγκεκριµένες ενδείξεις για καταστροφές κτιρίων από σεισµό την περίοδο αυτή και µε ακριβέστερη χρονολόγηση προέρχεται από το σύνολο των δυτικών καταστηµάτων της αρχαίας Κορίνθου το οποίο όµως σύµφωνα µε τα ανασκαφικά δεδοµένα δεν πλήττεται σηµαντικά από τον σεισµό του 365 µ.χ και έτσι η χρήση τους συνεχίζεται µετά από επισκευές (Εικόνα 27). Οι επιγραφικές µαρτυρίες για τις επισκευές είναι καταγεγραµµένες στο επιστύλιο κιονοστοιχίας (Williams and Zevros 1990, Kent 1966). Άλλες δύο επιγραφές στην ίδια περιοχή αναφέρουν επισκευές που έγιναν στα κτίρια της αρχαίας Κορίνθου µετά τον σεισµό του 375 µ.χ. (Meritt 1932). Μια από αυτές που βρέθηκε σε τµήµα από τη ζωοφόρο των δυτικών καταστηµάτων αναφέρει τα ακόλουθα (Broneer 1935): Σωτηρίας κ[αὶ] νείκης κ[αὶ] αἰω[νίου διαµονῆς], Εικόνα 27. Επισκευασµένο κιονόκρανο από τα δυτικά καταστήµατα. (Williams and Zervos 1989). 29

30 Εικόνα 28. Τµήµα από τα δυτικά καταστήµατα όπως είναι σήµερα. Παράλληλα ο ναός Ε στην αρχαία Κόρινθο (Εικόνα 25), θεωρείται ότι έχει πληγεί σε µικρότερο βαθµό από τον σεισµό του 365 µ.χ., αλλά δεν υπέστη ανάλογες ζηµιές όσο η στοά (Williams and Zevros 1990). Επίσης το ορθογώνιο κτίριο που βρέθηκε στη ρωµαϊκή αγορά της αρχαίας Κορίνθου, καταστρέφεται ή υφίσταται σηµαντικές ζηµιές στο τρίτο τέταρτο του 4 ου αιώνα µ.χ. συνέπεια του οποίου είναι το ανατολικό τµήµα του να εγκαταλειφθεί (Calting ). Σύµφωνα µε χρονολόγηση που πραγµατοποιήθηκε, βασισµένη στα νοµίσµατα και στη κεραµική θεωρείται ότι η καταστροφή του κτιρίου κατά πάσα πιθανότητα συσχετίζεται µε το σεισµό του 365 µ.χ. (Calting H ). Το Επιστύλιο τείχος (Epistyle wall) (κατασκευάστηκε πριν την επίθεση του Αλάριχου) που βρίσκεται στην περιοχή του γυµνάσιου (Εικόνα 24, 29, 30, 31), περιλαµβάνει σύµφωνα µε τους Dinsmoor (1949) και Wiseman (1972) αρχιτεκτονικά µέρη από γειτονικά κτίρια όπως είναι το γυµνάσιο, ένα τεράστιο δωρικό ναό του 5 ου αιώνα π.χ. (Dinsmoor 1949),το θολωτό (domed) κτίριο και τις δυτικές κρήνες (West waterworks), που πιθανόν προήλθαν από καταρρεύσεις στη διάρκεια του σεισµού του 375 µ.χ ( Wiseman 1967). 30

ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΗ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ

ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΗ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΗ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ii Εξεταστική Επιτροπή Τριµελής Συµβουλευτική επιτροπή: Κουκουβέλας Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τµήµα Γεωλογίας, Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΥΡΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Α.Μ. 08010

ΒΕΖΥΡΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Α.Μ. 08010 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΛΙΞΗ ΓΕΩΜΟΡΦΩΝ ΤΥΠΟΥ BADLANDS ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΔΕΡΒΕΝΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΤΑΦΡΟΣ (Β. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΛΛΑΔΑ) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ.

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΙΧΟΠΟΙΙΑΣ Τεκμηρίωση Βλαβών περιλαμβάνει : Αποτύπωση φερόντων στοιχείων κατασκευής. Πιθανές επεμβάσεις λόγω της μεγάλης διάρκειας ζωής κτιρίων από τοιχοποιία την καθιστούν δύσκολη. Αναζήτηση αρχικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΗΣ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΩΝ ΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

"Γεωπεριβαλλοντικές επιπτώσεις των πυρκαγιών στον ευρύτερο χώρο της Αρχαίας Ολυµπίας, Κρόνιος λόφος - Προτάσεις µέτρων."

Γεωπεριβαλλοντικές επιπτώσεις των πυρκαγιών στον ευρύτερο χώρο της Αρχαίας Ολυµπίας, Κρόνιος λόφος - Προτάσεις µέτρων. "Γεωπεριβαλλοντικές επιπτώσεις των πυρκαγιών στον ευρύτερο χώρο της Αρχαίας Ολυµπίας, Κρόνιος λόφος - Προτάσεις µέτρων." Dr. rer nat. ΗΛΙΑΣ ΜΑΡΙΟΛΑΚΟΣ, Οµότιµος Καθηγητής Γεωλογίας* Dr. ΙΩΑΝΝΗΣ ΦΟΥΝΤΟΥΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΡΑΓΓΑ ΑΝΗΛΙΟΥ ΑΣΤΟΧΙΑ ΠΡΑΝΟΥΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ

ΣΗΡΑΓΓΑ ΑΝΗΛΙΟΥ ΑΣΤΟΧΙΑ ΠΡΑΝΟΥΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΣΗΡΑΓΓΑ ΑΝΗΛΙΟΥ ΑΣΤΟΧΙΑ ΠΡΑΝΟΥΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ Η.Σωτηρόπουλος Δρ.Ν.Μουρτζάς 1. Εισαγωγή Ο όρος «αστοχία» χρησιμοποιείται εδώ με την έννοια μιάς μή «αποδεκτής απόκλισης» ανάμεσα στην πρόβλεψη και τη

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων

FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ FloReTo Μοντέλο εκτίμησης ζημιών πλημμυρικών φαινομένων Επιστημονικός Υπεύθυνος Επίκ. Καθηγήτρια MSc Δρ. Δρ. Νίκη Ευελπίδου Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Συνθετική Εργασία στη Γεωγραφία, Σχολικό έτος 2012 2013, Α Γυμνασίου. Θέμα: «Φυσικές Καταστροφές»

Συνθετική Εργασία στη Γεωγραφία, Σχολικό έτος 2012 2013, Α Γυμνασίου. Θέμα: «Φυσικές Καταστροφές» Συνθετική Εργασία στη Γεωγραφία, Σχολικό έτος 2012 2013, Α Γυμνασίου Θέμα: «Φυσικές Καταστροφές» Μαθητές: Θοδωρής Μαραγκάκης Μάνος Παπαστεφανάκης Νίκος Ρομάνος Σίφης Σηφογιαννάκης Περιεχόμενα 1. Τι ονομάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωδυναµικό Ινστιτούτο Ε.Α.Α. στην Περιφέρεια Πελοποννήοσυ

Γεωδυναµικό Ινστιτούτο Ε.Α.Α. στην Περιφέρεια Πελοποννήοσυ ρ Αθανάσιος Γκανάς ρ Γεώργιος ρακάτος Γεωδυναµικό Ινστιτούτο Ε.Α.Α Ανάπτυξη συστήµατος παρακολούθησης ευστάθειας κλιτύων στην Περιφέρεια Πελοποννήοσυ 1 Το πρόβληµα των κατολισθήσεων στην Περιφέρεια Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΚΟΥ ΑΡΓΟΥΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Η µορφολογία του επιφανειακού αναγλύφου που έχει δηµιουργηθεί από δράση του τρεχούµενου νερού ονοµάζεται ποτάµια µορφολογία. Οι διεργασίες δηµιουργίας της ονοµάζονται ποτάµιες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές επιλογές σχετικά με το περιεχόμενο Στον επαναπροσδιορισμό της θεματολογίας, της διδακτέας ύλης και της διδακτικής προσέγγισης, που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, έχουν ληφθεί υπόψη οι ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας"

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. Φυσική της Λιθόσφαιρας ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7 Καθ. Αναστασία Κυρατζή Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας" 1 Εισαγωγή Υπόθεση της Μετάθεσης των ηπείρων Wegener 1912 Υπόθεση της Επέκτασης του θαλάσσιου πυθµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Ο ΣΕΙΣΜΟΣ 7,1 της 4/9/2010 ΤΟΥ CANTERBURY ΝΕΑΣ ΖΗΛΑΝΔΙΑΣ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Μαρίνος 1 Π., Ροντογιάννη 1 Θ., Χρηστάρας 2 Β., Τσιαμπάος 1 Γ., Σαμπατακάκης 3 Ν. 1. Εθνικό Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Προσεισμικός Έλεγχος Κτιρίων Δημόσιας και Κοινωφελούς Χρήσης

Προσεισμικός Έλεγχος Κτιρίων Δημόσιας και Κοινωφελούς Χρήσης Προσεισμικός Έλεγχος Κτιρίων Δημόσιας και Κοινωφελούς Χρήσης Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού & Προστασίας (Ο.Α.Σ.Π.) Περιφερειακή Ενότητα Πειραιά και Περιφερειακή Ενότητα Νήσων Συνάντηση Εργασίας (workshop)

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη 14/4/2006

Θεσσαλονίκη 14/4/2006 Θεσσαλονίκη 14/4/2006 ΘΕΜΑ: Καταγραφές δικτύου επιταχυνσιογράφων του ΙΤΣΑΚ από τη πρόσφατη δράση στη περιοχή της Ζακύνθου. Στις 01:05 (ώρα Ελλάδας) της 5 ης Απριλίου 2006 συνέβη στο θαλάσσιο χώρο της Ζακύνθου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

3) ΤΑ ΡΗΓΜΑΤΑ...29 3.1. Ορισµός...29 3.2. Τύποι ρηγµάτων...30 3.3. ιαδικασία διάρρηξης των ρηγµάτων και σεισµοί...39

3) ΤΑ ΡΗΓΜΑΤΑ...29 3.1. Ορισµός...29 3.2. Τύποι ρηγµάτων...30 3.3. ιαδικασία διάρρηξης των ρηγµάτων και σεισµοί...39 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Με την ολοκλήρωση της πτυχιακής αυτής εργασίας θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον επιβλέποντα καθηγητή κύριο Νίκο Ζούρο, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε στην ανάθεση του θέµατος, την

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Συντονιστική επιτροπή: ΡΟΖΟΣ., Τεχν. Γεωλόγος, Επικ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΓΕΩΡΓΙΑ ΗΣ Π., Γεωλόγος, Επιστ. Συνεργάτης Ε.Μ.Π. Ερευνητική οµάδα: ΑΛΕΞΟΥΛΗ ΛΕΙΒΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΞΑΜΗΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΙΝΟΣ, Επ. ΚΑΘ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, ΚΑΘ. Φεβρουάριος 2015 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία»

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ» Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» Βασικά εργαλεία Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Επικ. Καθηγ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12: Τεχνική γεωλογία και θεµελίωση γεφυρών 12.1

Κεφάλαιο 12: Τεχνική γεωλογία και θεµελίωση γεφυρών 12.1 Κεφάλαιο 12: Τεχνική γεωλογία και θεµελίωση γεφυρών 12.1 12. ΓΕΦΥΡΕΣ 12.1 Γενικά Οι γέφυρες γενικά αποτελούνται από το τµήµα της ανωδοµής και το τµήµα της υποδοµής. Τα φορτία της ανωδοµής (µόνιµα και κινητά)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Στις Βαθιές Λάκες βρέθηκαν σηµαντικότατα ευρήµατα, τα οποία θεωρείται σκόπιµο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν. Τα ευρήµατα αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΘΕΣΗ : ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟ- ΧΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΤΕΧΝΙΚΗ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΘΕΣΗ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ: 40 49 17 Ν 14 25 32 Ε ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ. EYXARISTOYME GIA TIN PROSOXI

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΦΕΡΟΝΤΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ - ΙΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΦΕΡΟΝΤΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ - ΙΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΦΕΡΟΝΤΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ - ΙΙ Άρης Αβδελάς, Καθηγητής Εργαστήριο Μεταλλικών Κατασκευών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης

8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης 8. Υπολογισµός Α.Υ. επαφής σε τυχαία θέση: Το «πρόβληµα» της γεώτρησης 1. Γενικά... 78 2. Γεώτρηση σε απλά κεκλιµένα στρώµατα... 78 3. Γεώτρηση σε διερρηγµένα στρώµατα... 81 4. Γεώτρηση σε ασύµφωνα στρώµατα...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ Η μέθοδος των πρώτων αποκλίσεων των επιμήκων κυμάτων sin i = υ V υ : ταχύτητα του κύματος στην εστία V: μέγιστη αποκτηθείσα ταχύτητα Μέθοδος της προβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua. ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.gr) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο εργασίας για την τοπική ιστορία της Πρέβεζας. Καινούργιος Βαγγέλης Π.Ε 70 Ι ΑΚΤΙΚΑ ΜΕΣΑ

Σχέδιο εργασίας για την τοπική ιστορία της Πρέβεζας. Καινούργιος Βαγγέλης Π.Ε 70 Ι ΑΚΤΙΚΑ ΜΕΣΑ Σχέδιο εργασίας για την τοπική ιστορία της Πρέβεζας Καινούργιος Βαγγέλης Π.Ε 70 Τίτλος: «Η αρχαία Νικόπολη» Τάξη : Ε ηµοτικού Γνωστικό αντικείµενο: Τοπική ιστορία Ρωµαϊκή & Βυζαντινή ιστορία ιαθεµατικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Γ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11

Γ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11 Ομάδα Εργασίας: εωγραφία Δημοτικής Εκπαίδευσης ΕΩ1_Κ07Δ.2.11 - Αναπτυγμένες Δραστηριότητες: Δραστηριότητα 11 Μάθημα Τίτλος Δραστηριότητας Τάξη εωγραφία ΕΛΛΑΔΑ: ΕΩΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Δ Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

TITLE: ECOdome NAME OF PARTICIPANT: NIKOS ASIMAKIS ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΟΙΤΗΤΗ: ΝΙΚΟΣ ΑΣΗΜΑΚΗΣ

TITLE: ECOdome NAME OF PARTICIPANT: NIKOS ASIMAKIS ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΟΙΤΗΤΗ: ΝΙΚΟΣ ΑΣΗΜΑΚΗΣ Εισαγωγή Κατανάλωση ενέργειας Στις μέρες μας το ενδιαφέρον για τα αποτελέσματα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και τις επιπτώσεις αυτών στο φυσικό περιβάλλον είναι αυξημένο σε σχέση με το παρελθόν. Οι πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

Αντισεισμικοί κανονισμοί Κεφ.23. Ε.Σώκος Εργαστήριο Σεισμολογίας Παν.Πατρών

Αντισεισμικοί κανονισμοί Κεφ.23. Ε.Σώκος Εργαστήριο Σεισμολογίας Παν.Πατρών Κεφ.23 Ε.Σώκος Εργαστήριο Σεισμολογίας Παν.Πατρών Ο αντισεισμικός σχεδιασμός απαιτεί την εκ των προτέρων εκτίμηση των δυνάμεων που αναμένεται να δράσουν επάνω στην κατασκευή κατά τη διάρκεια της ζωής της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ πηγή:nasa - Visible Earth ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Παγετώδης δράση Οι παγετώνες καλύπτουν σήµερα το 1/10 περίπου της γήινης επιφάνειας. Η δράση των παγετώνων, αποτέλεσε ένα σηµαντικό µορφογενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ιερεύνηση, τεκµηρίωση φέροντος οργανισµού υφιστάµενου δοµήµατος Αθήνα 2012 Παρουσίαση: ΣΤΑΥΡΟΣ Μ. ΘΕΟ ΩΡΑΚΗΣ Πολιτικός Μηχανικός (1) ιερεύνηση:προσεκτικήέρευναγιαεξακρίβωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ Η αρχαία πόλη της Κέρκυρας, εγκαταστημένη σε απόσταση 4 χλμ. νότια του σημερινού ιστορικού Κέντρου, εκτείνονταν περίπου στο κέντρο της σημερινής χερσονήσου του Κανονιού, που περιβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Τοπογραφικοί χάρτες Βασικό στοιχείο του χάρτη αποτελεί : το τοπογραφικό υπόβαθρο, που αναπαριστά µε τη βοήθεια γραµµών (ισοϋψών)

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών (4) Αλλαγές μεταβολές του γεωϋλικού με το χρόνο Αποσάθρωση: αλλοίωση (συνήθως χημική) ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ «ΔΙΑΖΩΜΑ» κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 13-17 Νοεμβρίου 2008 Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», Μπουμπουλίνας 30, Τ.Κ. 10682, Αθήνα www.diazoma.gr / info@diazoma.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης

Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης "Οι μελέτες Γεωλογικής Καταλληλότητας (ΜΓΚ) στα πλαίσια εκπόνησης ΣΧΟΟΑΠ - ΓΠΣ: Προβλήματα και δυνατότητες Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης Δρ Αθανάσιος Η. Γκανάς

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΑ Το αρχιτεκτονικό σχέδιο κάθε κατασκευής είναι από τα πρώτα και σημαντικότερα στάδια μιας κατασκευής. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός πρέπει να ικανοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΕ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Ομάδα εργασίας: ΒΑΝΝΑ ΝΙΝΙΟΥ ΚΙΝΔΕΛΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΕ ΕΠΚΑ-ΥΠΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό Πάρκο Δίου

Αρχαιολογικό Πάρκο Δίου Αρχαιολογικό Πάρκο Δίου Αρχαιολογική έρευνα, προβολή και ανάδειξη µε τη χρήση ψηφιακών καινοτοµιών Το Αρχαιολογικό Πάρκο του Δίου Στο Αρχαιολογικό Πάρκο του Δίου αποκαλύπτονται, συντηρούνται, µελετώνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΕΥΗ-ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ- ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

ΕΠΙΣΚΕΥΗ-ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ- ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΠΙΣΚΕΥΗ-ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ- ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Αντικείμενο της μελέτης απετέλεσε η αποτίμηση της στατικής επάρκειας του φέροντος οργανισμού του Ιερού Ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Γλυφάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνητική Εργασία. Διαχείριση κρίσεων

Διερευνητική Εργασία. Διαχείριση κρίσεων Διερευνητική Εργασία Διαχείριση κρίσεων Η Ελλάδα είναι η έκτη πιο σεισμογενείς χώρα του κόσμου. Αυτό οφείλεται εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης, δηλαδή κοντά στα όρια της ευρασιατικής πλάκας με την αφρικάνικη.

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός Αντιστηρίξεων : Θεωρία Μέθοδοι Παραδείγματα Εφαρμογής Περιεχόμενα και Αξιολόγηση Γεωτεχνικών Μελετών

Σχεδιασμός Αντιστηρίξεων : Θεωρία Μέθοδοι Παραδείγματα Εφαρμογής Περιεχόμενα και Αξιολόγηση Γεωτεχνικών Μελετών Σχεδιασμός Αντιστηρίξεων : Θεωρία Μέθοδοι Παραδείγματα Εφαρμογής Περιεχόμενα και Αξιολόγηση Γεωτεχνικών Μελετών Χ. ΤΣΑΤΣΑΝΙΦΟΣ / ΠΑΝΓΑΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. 1 Γ. ΓΚΑΖΕΤΑΣ, Σημειώσεις Ε ΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

KANEPECostEstimation Εργαλείο εκτίμησης του συνολικού κόστους που θα προκύψει από τον έλεγχο ενός κτιρίου κατά ΚΑΝ.ΕΠΕ

KANEPECostEstimation Εργαλείο εκτίμησης του συνολικού κόστους που θα προκύψει από τον έλεγχο ενός κτιρίου κατά ΚΑΝ.ΕΠΕ KANEPECostEstimation Εργαλείο εκτίμησης του συνολικού κόστους που θα προκύψει από τον έλεγχο ενός κτιρίου κατά ΚΑΝ.ΕΠΕ 2 KANEPECostEstimation Εργαλείο εκτίμησης κόστους Περίληψη: Το KANEPECostEstimation

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΠΘ-Θεσσαλονίκη 20/3/2015 ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Βασιλική Ελευθερίου, αρχιτέκτων μηχανικός, Διευθύντρια Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (Υ.Σ.Μ.Α.)

Διαβάστε περισσότερα