Εθνική ταυτότητα και η ποίηση ως τραγούδι Ο Παλαµάς και η µουσική. Πολίνα Ταµπακάκη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνική ταυτότητα και η ποίηση ως τραγούδι Ο Παλαµάς και η µουσική. Πολίνα Ταµπακάκη"

Transcript

1 Εθνική ταυτότητα και η ποίηση ως τραγούδι Ο Παλαµάς και η µουσική Πολίνα Ταµπακάκη Όταν ξεκίνησα τη συστηµατική µελέτη της σχέσης του Σεφέρη µε τη µουσική που ήταν το αντικείµενο της διδακτορικής µου διατριβής σύντοµα βρέθηκα µπροστά σε µια αντίφαση: από τη µια πλευρά, στην ποιητική του Σεφέρη η αντίληψη της ποίησης ως τραγουδιού, η οποία είχε βρει την αφοριστική έκφρασή της στην παλαµική δήλωση «ποίηση είναι ο λόγος που πάει να γίνει τραγούδι», 1 δεν φαινόταν να έχει ισχύ από την άλλη πλευρά, σε µελέτες πάνω στο έργο του Σεφέρη η παλαµική αντίληψη για τη µουσική ήταν έντονα αισθητή, και µέσα από αυτήν κρινόταν η ίδια η σεφερική «µουσική ποιητική». Ιδιαίτερα η αντιδιαστολή που έκανε ο Παλαµάς ανάµεσα στη µουσική και τη λογική, όπως στο γνωστό κείµενό του «Η µουσική και η λογική στην ποίηση», ανιχνευόταν συχνά σε αξιωµατικές εκφράσεις που λειτουργούσαν ως θεωρητικές βάσεις αφετηρίας. 2 Ωστόσο, πουθενά στον Σεφέρη δεν µπορούσα να βρω κάτι αντίστοιχο. Η παλαµική αυτή «σκιά» για να χρησιµοποιήσω τη γνωστή έκφραση του Κ. Θ. Δηµαρά, 3 δηλ. η «υπόγεια» και «ά-κριτη» αναπαραγωγή παλαµικών µουσικοποιητικών ιδεών (πολύ σύντοµα θα διευκρινίσω µε ποια έννοια χρησιµοποιώ τη λέξη «ά-κριτος»), είναι γενικά κυρίαρχη στην κριτική όχι µόνο στη σεφερική κριτική, κάνοντας κατ αυτόν τον τρόπο και πάλι επίκαιρη την άποψη που διατύπωσε το 1941 ο ίδιος ο Σεφέρης: «ο Κωστής Παλαµάς είναι ως τα σήµερα ο πιο σηµαντικός κριτικός της νέας ελληνικής λογοτεχνίας». 4 Η οµιλία αυτή αναπτύσσει ιδέες που βρίσκονται διατυπωµένες στο πρώτο κεφάλαιο της διδακτορικής µου διατριβής, Η «µουσική ποιητική» του Γιώργου Σεφέρη. Μια µελέτη της σχέσης της µοντερνιστικής ποίησης µε τη µουσική (υπό έκδοση). Οι µεταφράσεις από τα ξενόγλωσσα βιβλία είναι δικές µου, εκτός αν υπάρχει διαφορετική ένδειξη. 1 Κωστής Παλαµάς, Άπαντα (Αθήνα, χ.χ.), viii. 171 και x Βλ. π.χ. την παρατήρηση του Νάσου Βαγενά στη θεµελιώδη µελέτη του Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη (Αθήνα, 1979), σελ. 114: «[αυτοί οι στίχοι] προαναγγέλλουν εκείνο που θα γίνει για τον Σεφέρη µια µόνιµη επιδίωξη: την προσπάθειά του για µια ποίηση όσο το δυνατόν πιο αρµονική (µε τη µουσική έννοια του όρου), και, ταυτόχρονα, την επιθυµία του να µιλήσει µ έναν τρόπο όσο γίνεται πιο συγκεκριµένο. Αυτές οι δύο αντίρροπες τάσεις του θα καθορίζουν τις εκφραστικές διακυµάνσεις ολόκληρης της ποιητικής του πορείας και θα γίνουν τα κύρια στοιχεία προτιµήσεως στις σχέσεις του µε τους άλλους ποιητές» (δική µου η υπογράµµιση). Είναι ενδεικτικό ότι ο Βαγενάς δεν µελέτησε τον ρόλο που έπαιζε στην ποιητική θεωρία του Σεφέρη ο µουσικός όρος των «αρµονικών», τον οποίο ο Σεφέρης (σε αντίθεση µε τους συµβολιστές) χρησιµοποίησε ακριβώς για να εκφράσει την «επιθυµία του να µιλήσει µ έναν τρόπο όσο γίνεται πιο συγκεκριµένο» βλ. Ταµπακάκη, Η «µουσική ποιητική» του Γιώργου Σεφέρη, ιδιαίτερα το κεφάλαιο του δεύτερου µέρους «Από την κοινή στην ποιητική λέξη: ο ρόλος των αρµονικών». 3 Κ. Θ. Δηµαράς, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Από τις πρώτες ρίζες ως την εποχή µας (Αθήνα, 1968, πρώτη έκδοση 1948), σελ Γιώργος Σεφέρης, Δοκιµές Α (Αθήνα, 1974), σελ Πρβλ. Βενετία Αποστολίδου, Ο Κωστής Παλαµάς ιστορικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Αθήνα, 1992). 1

2 Θα ξεκινήσω από µια παρατήρηση που, όπως πιστεύω, όλοι θα συµφωνήσουµε πως συµπυκνώνει µε τον πιο έγκυρο τρόπο την αντίληψη της νεοελληνικής ποίησης ως τραγουδιού, µια αντίληψη που, κάτω από διάφορες εκδοχές και διατυπώσεις, έχει ισχύ έως τις µέρες µας. 5 Μιλώντας το 1983 για την ποίηση «γύρω στα 1880», όταν δηλ. εµφανίζεται η λεγόµενη «Νέα Αθηναϊκή Σχολή», ο Παναγιώτης Μουλλάς έγραψε: Κοιτάξτε τους συνηθισµένους τίτλους των ποιητικών συλλογών της εποχής: τα ποιήµατα λέγονται τραγούδια, ο ποιητής ονοµάζεται τραγουδιστής. Γιατί τραγούδια; Για να συνδηλωθούν ταυτόχρονα ο λυρισµός, η σχέση της ποίησης µε το δηµοτικό τραγούδι και οι µουσικές-συµβολιστικές προθέσεις της. Τελικά, για να δηµιουργηθούν οι όροι µιας νέας νοµιµότητας. 6 Στόχος της οµιλίας µου είναι να εξετάσω κατά πόσο αυτοί οι όροι της «νέας νοµιµότητας» είναι προβληµατικοί, µέσα από µια διερεύνηση του «µουσικού» λόγου του Παλαµά, της αδιαµφισβήτητης ηγετικής µορφής της «Νέας Αθηναϊκής Σχολής». Δύο είναι οι βασικοί άξονες που θα χρησιµοποιήσω, όπως αυτοί έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια από την πολιτισµική µελέτη της µουσικής: 1. Το ερώτηµα της δυτικής µουσικής και των άλλων «µουσικών». 7 Χοντρικά, η σιωπηρή και ιδεολογικά φορτισµένη ταύτιση της «µουσικής» µε τη λεγόµενη «κλασική µουσική» ή αλλιώς (όπως έχει χαρακτηριστεί σύµφωνα µε ένα γκραµσικό λεξιλόγιο), «η ηγεµονική (hegemonic) παγκοσµιότητα που συνδέεται µε τον γερµανικό όρο die Musik». 8 Στην περίπτωσή µας, αυτό σηµαίνει ότι κάθε φορά που ο Παλαµάς αναφέρεται γενικά στη «µουσική» (όπως κάνει πολύ συχνά) αξίζει (καλύτερα: είµαστε αναγκασµένοι) να αναρωτηθούµε: ποια µουσική άραγε εννοούσε µε αυτό τον όρο ο Έλληνας ποιητής; Το ερώτηµα αυτό είναι ασφαλώς σηµαντικό σε όποια συζήτηση σχετικά µε την έννοια της «εθνικής ποίησης» και της «εθνικής µουσικής». Και 2. Η διαφορά ανάµεσα στον τρόπο που µιλά ή σκέπτεται κανείς για τη µουσική και στην ίδια τη µουσική εµπειρία του. Με άλλα λόγια, και στη συγκεκριµένη περίπτωση που εξετάζουµε, αυτό σηµαίνει ότι ο τρόπος µε τον οποίο βιώνει ο Παλαµάς τη µουσική δεν «καθρεφτίζεται» αναγκαστικά στον τρόπο µε τον οποίο µιλά για αυτήν, ή, αλλιώς, ότι τα λόγια του µπορεί µερικές φορές περισσότερο να «αλλοιώνουν» τη µουσική εµπειρία του παρά να τη διαφωτίζουν. 9 5 Πρβλ. Michel Grodent, Le Bandit, le prophète et le mécréant: la poésie et la chanson dans l histoire de la Grèce moderne (Αθήνα, 1989). 6 Παναγιώτης Μουλλάς, Ρήξεις και συνέχειες. Μελέτες για τον 19 ο αιώνα (Αθήνα, 1993), σελ. 98 για την ηµεροµηνία της πρώτης δηµοσίευσης του κειµένου βλ. ό.π. σελ Ο Παναγιώτης Μουλλάς έφυγε τις µέρες που βρισκόταν σε εξέλιξη το συνέδριο της ΕΕΝΣ στη Γρανάδα. Το κείµενο αυτό δεν µπορεί παρά να είναι ένας µικρός φόρος τιµής στη µεγάλη προσφορά του. 7 Πρβλ. Georgina Born και David Hesmondhalgh, Western Music and its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music (Berkeley, 2000). 8 Philip V. Bohlman, «Ontologies of Music», στο Nicholas Cook και Mark Everist (επιµ.), Rethinking Music (Oxford, 1999), σελ Βλ. Nicholas Cook, Music, Imagination and Culture (Oxford, 1990), σελ. 1: «Το βασικό θέµα αυτού του βιβλίου είναι η διαφορά ανάµεσα στο πώς σκεφτόµαστε ή µιλάµε για τη µουσική, από τη µία πλευρά, και στην ίδια τη µουσική εµπειρία µας, από την άλλη». Για την έννοια της «αλλοίωσης» της µουσικής 2

3 Και οι δύο άξονες συνεπάγονται µια «κριτική» και «αυτο-κριτική» στάση του ίδιου του ερευνητή απέναντι στην αναγκαστικά διαµεσολαβητική και επεµβατική λειτουργία του, µια στάση που τονίζουν τόσο πολύ οι λεγόµενες πολιτισµικές σπουδές (cultural studies): να λαµβάνει υπόψη του τους άξονες αυτούς όχι µόνο σε σχέση µε το αντικείµενο µελέτης του, αλλά και σε σχέση µε τη ίδια τη δική του προσέγγιση. 10 Ξεκινώντας από το δεύτερο ερώτηµα/άξονα, δηλ. τη σχέση ανάµεσα στο «µουσικό» λόγο και τη µουσική εµπειρία ενός ποιητή, πρέπει να πούµε ότι τα µουσικά ακούσµατα του Παλαµά µπορούν να χαρτογραφηθούν µε σχετικά µεγαλύτερη ευκολία από ό,τι στην περίπτωση άλλων ποιητών. Γιατί ο Παλαµάς έζησε και διαµορφώθηκε σε µια εποχή πριν την άφιξη του γραµµοφώνου και, όπως είναι γνωστό, ταξίδεψε πολύ λίγο και ποτέ εκτός Ελλάδας. Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1859 και έζησε εκεί µέχρι τα έξι του χρόνια. Στη συνέχεια, µετά τον θάνατο και των δύο γονιών του, έζησε στο Μεσολόγγι έως το 1875, οπότε ήρθε στην Αθήνα, όπου έζησε µέχρι τον θάνατό του το Ο ίδιος δεν έπαιζε κάποιο µουσικό όργανο και δεν είχε λάβει καµία µουσική εκπαίδευση. Εδώ θα περιοριστούµε στα µουσικά ακούσµατα που µπορούσε να έχει ο Παλαµάς ως παιδί στο Μεσολόγγι, ανατρέχοντας πρώτα σε πηγές έξω από τα κείµενά του. Λέει π.χ. ο Μανώλης Καλοµοίρης: Και είναι ίσως αξιοπρόσεκτον ότι ο περίφηµος λαϊκός βιολιτζής και τραγουδιστής Μπαταριάς που τον ύµνησαν ο Παλαµάς και ο Μαλακάσης προέρχεται από το Μεσολόγγι, όπου προ του 1900 ήδρευεν επί µακρά έτη στρατιωτική µουσική από την εµπειρίας και το «µουσικολογικό» λεξιλόγιο που χρησιµοποιούµε για να την περιγράψουµε, πρβλ. Nicholas Cook, Music: A Very Short Introduction (Oxford, 1998, σελ. 70-1) «η υφέρπουσα, θεµελιώδης µεταφορά του δυτικού µουσικού πολιτισµού [είναι] ότι η µουσική είναι ένα είδος αντικειµένου. η δυτική σηµειογραφία δείχνει τη µουσική να κινείται πάνω και κάτω, από τα αριστερά προς τα δεξιά. Αλλά τι είναι αυτό που πραγµατικά κινείται; Στην πραγµατικότητα τίποτε. Όπως έχει δείξει ο Roger Scruton, όταν λέµε ότι η µουσική κινείται, την αντιµετωπίζουµε ως φανταστικό αντικείµενο. Εδώ βρίσκεται το βασικό παράδοξο της µουσικής. Βιώνουµε τη µουσική µέσα στον χρόνο, αλλά για να τη χειριστούµε, ακόµα και να την καταλάβουµε, τη βγάζουµε έξω από το χρόνο και µε αυτόν τον τρόπο την αλλοιώνουµε. Αλλά είναι µια αλλοίωση που δεν µπορούµε να την αποφύγουµε. Το σηµαντικό είναι να αναγνωρίζουµε την αλλοίωση ως τέτοια, και να µην συγχέουµε τα φανταστικά αντικείµενα της µουσικής µε τις χρονικές εµπειρίες τις οποίες αντιπροσωπεύουν». Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερες προεκτάσεις για το «µουσικολογικό» λόγο που µπορεί να χρησιµοποιεί ένας «απλός ακροατής» (κάποιος δηλ. που δεν έχει ιδιαίτερες «γνώσεις» µουσικής ή δεν έχει λάβει µια «µουσική εκπαίδευση». Σε αυτή την κατηγορία, ανήκουν πολλοί ποιητές που µίλησαν για τη µουσική και τη σχέση της ποίησης µε αυτήν, όπως ο Παλαµάς, ο Μαλλαρµέ, ο Έλιοτ ή ο Σεφέρης), όπως και για την εξέταση της ίδιας της «ποιητικής εµπειρίας». 10 Βλ. Martin Clayton, Trevor Herbert και Richard Middleton (επιµ.), The Cultural Study of Music: A Critical Introduction (London, 2003, σελ. 13): «Τέλος και ίσως κάτι που έχει τη µεγαλύτερη σπουδαιότητα για µια κριτική (critical) εισαγωγή στην πολιτισµική µελέτη της µουσικής πρέπει να τονίσουµε τη διαµεσολάβηση (agency) του ερευνητή, και ιδιαίτερα τη σηµασία της ερευνητικής αυτοσκόπησης (scholarly self-reflexivity)» (έµφαση στο πρωτότυπο). Σε σχέση ιδιαίτερα µε τη Σχολή της Φρανκφούρτης, βλ. Max Paddison, Adorno, Modernism and Mass Culture: Essays on Critical Theory and Music (London, 2004). 3

4 οποίαν προήλθον οι αδελφοί Καίσαρη 11 και όπου υπηρέτησε και αυτός ο Διονύσιος Λαυράγκας ως στρατιωτικός µουσικός. 12 Ο ίδιος ο Λαυράγκας (ο γνωστός ιδρυτής του «Ελληνικού Μελοδράµατος») στα αποµνηµονεύµατά του γράφει σχετικά µε την παραµονή του στο Μεσολόγγι, περίπου δεκαπέντε χρόνια αφότου ο Παλαµάς είχε φύγει από εκεί: Η συναυλία της στρατιωτικής µπάντας καµιά δεκαπενταριά πνευστά και κρουστά, όργανα µετρίας ικανότητας ήταν η µόνη ψυχαγωγία των κατοίκων. Αυτή, καθώς κι ένα δυο καφέ-αµάν. Κατά τα άλλα τίποτε, ούτε ένα έστω και φάλτσο ευρωπαϊκό τραγούδι, ούτε καν κάποια µακρινή απήχηση του ντο, ρε, µι, φα, σολ κ.λπ. Πιάνο υπήρχε µόνον ένα στο Μεσολόγγι, κι αυτό το κουβάλησε από την Αθήνα, µαζί µε τα δυο κορίτσια του ο γερο-διοικητής µας. 13 Είναι σαφές ότι η δυτική µουσική είχε µια πενιχρή (ποσοτική και ποιοτική) παρουσία στο ένδοξο Μεσολόγγι, όπου ο Παλαµάς µεγάλωνε. Τον κορµό των µουσικών ακουσµάτων του πρέπει να τον αποτελούσαν τα δηµοτικά τραγούδια και οι βυζαντινές ψαλµωδίες, που συνόδευαν όλες τις δραστηριότητες της κοινότητας, αλλά και των ατόµων ξεχωριστά: από τις θρησκευτικές γιορτές και τα πανηγύρια µέχρι τον αργαλειό. Αν κοιτάξουµε τώρα τον «µουσικό» λόγο του ίδιου του Παλαµά, στα ποιήµατά του η παρουσία των δηµοτικών τραγουδιών είναι βέβαια κυρίαρχη. Ήδη στην πρώτη του συλλογή, Τα τραγούδια της πατρίδος µου (1886), στο ποίηµα «Οι στίχοι ς την πατρίδα µου» (1883) διαβάζουµε για το πώς τα τραγούδια αυτά καθοδηγούν τον ποιητή: Οι στίχοι ς την πατρίδα µου είνε καθάριο µέλι Απ της καρδιάς βυζαίνονται το άνθος µυστικά, Μέσα ς το νου φυλάγονται, σα µέσα σε κυψέλη, Κ είνε στολίδια της χαράς, της λύπης γιατρικά. Οι στίχοι ς την πατρίδα µου είνε καθάριο µέλι. Σας αγαπώ κ έχω από σας µια δόξα να ζητήσω, Ω στίχοι, που αηδονόλαλοι φωλιάζετ εδώ πέρα 11 Πρόκειται για τους µουσικούς Ιωσήφ και Σπυρίδωνα Καίσαρη. 12 Μανώλης Καλοµοίρης, «Η εξέλιξις της δηµώδους οργανικής µουσικής», Πρακτικά της Ακαδηµίας Αθηνών τοµ. 27, σελ Στο σηµείο αυτό ο Καλοµοίρης µιλούσε για τον ερχοµό του βιολιού στην Ελλάδα (ας θυµόµαστε αυτές τις παρατηρήσεις όταν διαβάζουµε τον Δωδεκάλογο του γύφτου): «το βιολί, το οποίον και αυτό πάσαν βεβαιότητα εισήχθη στην λαϊκήν µας οργανολογίαν µετά την απελευθέρωσιν, διά των στρατιωτικών µουσικών και των πλανοδίων Ιταλών µουσικών, οι οποίοι επεσκέπτοντο τας διαφόρους µικροεπαρχιακάς πόλεις της Ελλάδος». Πρβλ. το ποίηµα του Μαλακάση «Μπαταριάς» (1919). Για τον Μπαταριά στην ποίηση του Παλαµά, βλ. παρακάτω. 13 Διονύσιος Λαυράγκας, Τ αποµνηµονεύµατά µου (Αθήνα, 2009), σελ. 91. Πρβλ. τον πολύ ενδιαφέροντα σύντοµο «ιστορικό χάρτη του πιάνου» στην Ελλάδα στο Αλέξης Πολίτης, Ροµαντικά χρόνια. Ιδεολογίες και νοοτροπίες στην Ελλάδα του (Αθήνα, 2003), σελ Επίσης Παλαµάς, Άπαντα, x. 519 και iv. 5. 4

5 Ελάτε να µε µάθετε να σας βαστώ το ίσο Επάνω ς τα δροσόχορτα µε µια καλή φλογέρα! Σας αγαπώ κ έχω από σας µια δόξα να ζητήσω! [πρώτη και έβδοµη (τελευταία) στροφή] Στο καταληκτικό ποίηµα της ίδιας συλλογής «Επίλογος» (1885) το όραµα του ποιητή για το σύγχρονο ελληνικό «τραγούδι» γίνεται ακόµα πιο σαφές: εδώ αυτά τα «φτωχά τραγούδια» συνδέονται µε τους αρχαίους ποιητές-τραγουδιστές, προετοιµάζοντας την άφιξη των καινούργιων Πινδάρων: Φτωχά γεννάς τραγούδια, πατρίς, φτωχή µητέρα! Όµως θα ρθή µια µέρα που η πατρίς, µεγάλη, Τη γλώσσα τη µεγάλη θα βρη µέσ ς την καρδιά Και θε να έχουν ταίρι του κλέφτ οι στίχοι πάλι Κ οι Πίνδαροι παιδιά! [πρώτος στίχος, και τρίτη στροφή] Στη συλλογή πάλι Οι καηµοί της λιµνοθάλασσας (που εκδόθηκε το 1912), αυτές τις «λυρικές αναπολήσεις» από τη ζωή του ποιητή στο Μεσολόγγι, 14 βρίσκουµε το ποίηµα «Ανατολή» (1907) µε τους διάσηµους στίχους: Γιαννιώτικα, σµυρνιώτικα, πολίτικα, µακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα, λυπητερά, πώς η ψυχή µου σέρνεται µαζί σας! Είναι χυµένη από τη µουσική σας και πάει µε τα δικά σας τα φτερά. [πρώτη στροφή] Αν και το ποίηµα συνδέεται κυρίως µε µέρη που βρίσκονταν υπό τουρκοκρατία (τα Γιάννενα, που απελευθερώθηκαν το 1913 κατά τον Α Βαλκανικό Πόλεµο, τη Σµύρνη και την Πόλη) δεν µπορούµε να µη φέρουµε στο νου µας το κείµενο του Λαυράγκα και το «ένα δυο καφέ-αµάν» που ανέφερε ότι υπήρχαν στο Μεσολόγγι. Και είναι στους Καηµούς της λιµνοθάλασσας που βρίσκουµε επίσης «Του βιολιτζή του Μπαταριά το εγκώµιο», στο οποίο αναφέρθηκε, όπως είδαµε, ο Καλοµοίρης: Γεια σου, καηµένε Μπαταριά, της δοξαριάς τεχνίτη κι αφέντη του βιολιού! µε το βιολί σου ξύπνησες τη λεβεντιά του κόσµου κ η Ρωµιοσύνη, µια φωτιά, µεσ στο βιολί σου ζη. 14 Λίνος Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Αθήνα, 1978), σελ

6 [από τις δύο πρώτες στροφές] Αξίζει ωστόσο να σηµειώσουµε ότι, αν στην ποίηση του Παλαµά τα δηµοτικά τραγούδια και οι δηµοτικές και λαϊκές µελωδίες ακούγονται αρκετές φορές ηχηρά, δεν συµβαίνει το ίδιο µε το δεύτερο σκέλος της λεγόµενης «γνήσιας ελληνικής µουσικής»: οι βυζαντινοί ήχοι πολύ δύσκολα µπορούν να ανιχνευτούν εκεί θα επιστρέψουµε στο θέµα αυτό παρακάτω. Ας σταθούµε πρώτα στη χρήση της λέξης «τραγούδι» στα ποιήµατα του Παλαµά σε σχέση µε εκείνη της λέξης «µουσική». Ήδη στο ποίηµα «Ανατολή» είδαµε τις δύο λέξεις δίπλα-δίπλα. Αλλά, αντίθετα µε ό,τι συµβαίνει στο ποίηµα αυτό, συνήθως η λέξη «µουσική» φαίνεται να έχει στην ποίηση του Παλαµά µια πιο «αφηρηµένη» και «συµβολική/συµβολιστική» έννοια, µε υπόβαθρο την ιδέα της µουσικής όπως αυτή συνδέεται µε την «ανώτερη» δυτική µουσική. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της χρήσης βρίσκεται ίσως στο ποίηµα ακριβώς µε τον τίτλο «Η µουσική»: 15 Κάµε σε µιαν εκστατική στιγµή, στον ουρανό µας να πάη µια µουσική µπετόβεια τ όνειρό µας. Αν περάσουµε από τα ποιήµατα του Παλαµά στα δοκίµιά του, αυτή η σιωπηρή ταύτιση της «µουσικής» µε τη δυτική «κλασική µουσική», όπως τη βλέπουµε στο παραπάνω ποίηµα, είναι πολύ πιο πρόδηλη. Γράφει στον πρόλογό του στον Δωδεκάλογο του γύφτου, στη συλλογή όπου, από τη µία πλευρά, ο γύφτος κάνει συντρίµµια τον γύφτικο ζουρνά, προτού βρει και παίξει µε τρόπο πρωτόγνωρο το βιολί του ασκητή, ενώ, από την άλλη, το ρητό του Πλάτωνα «µουσικήν ποίει και εργάζου» στέκει ως επίγραµµα: 16 Οι αρχαίοι µεστώνανε από νόηµα τη λέξη µουσική. Μουσική γι αυτούς και η ποίηση, µουσική και η φιλοσοφία, η µεγίστη µουσική. Μουσική και κάθε τι που σύµµετρα και καλόρρυθµα µορφώνει τη ζωή και την τέχνη µουσική, κάθε παιδεία της ψυχής. Οι νεώτεροι περιώρισαν το νόηµα της λέξης µουσική, µα το βαθύνανε πιο πολύ. 17 Ποιοι είναι αυτοί οι νεώτεροι; Δεν υπάρχει αµφιβολία, «οι προοδεµένοι στη µουσικοί λαοί», όπως έλεγε ο Καλοµοίρης στο µανιφέστο µε το οποίο θεµελίωνε την «Εθνική 15 Παλαµάς, Άπαντα, ix. 319 (από τη συλλογή Περάσµατα και χαιρετισµοί). 16 Μια εξέταση των µουσικών οργάνων στον Δωδεκάλογο του γύφτου και της συµβολικής λειτουργίας τους παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ως προς τον «δυαδισµό» του Παλαµά (βλ. Κ. Θ. Δηµαράς, Κωστής Παλαµάς. Η πορεία του προς την τέχνη (Αθήνα, 1989, τρίτη έκδοση)). 17 Παλαµάς, Άπαντα, vi

7 Σχολή Μουσικής» το Αυτής της «ανώτερης µουσικής» η εµβληµατική µορφή ήταν ο Μπετόβεν τη µουσική του οποίου, όπως είδαµε, υµνούσε και ο Παλαµάς στο ποίηµά του «Η µουσική». Η δυτική µουσική όµως έθετε έντονα το ζήτηµα της αυτονοµίας κυρίαρχο στη µουσικο-ποιητική δυτική σκέψη και πρακτική του 19 ου αιώνα. Στη µουσική, αυτό σήµαινε την ανεξαρτησία της όχι µόνο από τις λέξεις, αλλά και από τα συναισθήµατα που επιδέχονται λεκτικές περιγραφές. 19 Στην ποίηση, από την άλλη πλευρά, αυτό το ιδεώδες ενσαρκωνόταν στην εικόνα του ποιητή που λέει ότι τραγουδά ενώ στην πραγµατικότητα γράφει στίχους για ανάγνωση, όχι για τραγούδι. 20 Ο ίδιος ο Παλαµάς στο κείµενό του «Μουσική και λογική στην ποίηση» έλεγε: Ο κ. Παράσχος πιστεύει αφορµή του ξεπεσµού της ποιητικής τέχνης στους αρχαίους καιρούς την ανεπάρκειαν, καθώς την ονοµάζει, του ποιητικού λόγου, µόλις χώρισε από τον ήχο τον µουσικό. Αλλά τάχα ο αποχωρισµός αυτός δεν έχει και τα καλά του; Δεν είναι κάποιος χαλασµός που καθαρίζει το έδαφος και φέρνει αγάλια-αγάλια, προς την ποίηση των νεωτέρων καιρών, την ανεξάρτητη, την αυτόνοµη την ποίηση που διά τινας δεν είναι η µηλιατική Αφροδίτη, όµως είναι η φλωρεντινή Ζοκόντα, και αξίζει να της τονισθή ο ίδιος ύµνος που τόνισε στο βιβλίο του για την «Αναγέννηση» ο Βάλτερ Πάτερ προς το αριστούργηµα του Λεονάρδου Νταβίντση; 21 Ας θυµηθούµε εδώ ότι ήταν ακριβώς ο Ουόλτερ Πέιτερ, τον οποίο ο Παλαµάς αναφέρει στο τέλος αυτού του παραθέµατος, στον οποίο ανήκει η αφοριστική φράση που συµπυκνώνει τις µουσικο-ποιητικές αναζητήσεις του τέλους του 19 ου αιώνα και επηρέασε εκείνες των αρχών του 20 ού : «όλες οι τέχνες τείνουν προς την κατάσταση της µουσικής». 22 Ήταν ασφαλώς η µη-παραστατική πλευρά της λεγόµενης «καθαρής µουσικής» 23 στην οποία ο Πέιτερ αναφερόταν. 18 Μανώλης Καλοµοίρης, Η ζωή και η τέχνη µου (Αθήνα, 1988), σελ Βλ. επίσης παρακάτω, σηµ James Anderson Winn, Unsuspected Eloquence: A History of the Relations between Poetry and Music (New Haven, 1981), σελ Ο όρος «απόλυτη» ή «καθαρή» µουσική συνδέεται ακριβώς µε την αυτονοµία της µουσικής, καθώς αναφέρεται στην καθαρά ενόργανη µουσική που δεν αναφέρεται σε ο,τιδήποτε εξω-µουσικό, π.χ. µέσα από µια σύνδεση µε τον λόγο, όπως στην όπερα, ή µέσα από ένα περιγραφικό περιεχόµενο, όπως στη λεγόµενη «προγραµµατική µουσική» (βλ. Daniel Chua, Absolute Music and the Construction of Meaning (Cambridge, 1999)). Η έως τώρα εµπεριστατωµένη µελέτη της «καθαρής ποίησης» στην Ελλάδα (βλ. Αγορή Γκρέκου, Η καθαρή ποίηση στην Ελλάδα. Από τον Σολωµό ως τον Σεφέρη: (Αθήνα, 2000)) µπορεί να αποκτήσει νέες προεκτάσεις αν λάβει υπόψη της το µουσικό αυτό ανάλογο. 20 Πρβλ. ένα από τα βασικά ερωτήµατα της µελέτης του Marc Berley, After the Heavenly Tune: English Poetry and the Aspiration to Song (Pittsburg, 2000), σελ. 2: «Γιατί ποιητές που βρίσκονται µακριά από µια προφορική παράδοση επιµένουν να λένε ότι τραγουδούν ενώ δεν τραγουδούν στην πραγµατικότητα;». Αξίζει να αναλογιστούµε αν το γενικό αυτό ερώτηµα, διατυπωµένο αναφορικά µε την αγγλική ποίηση, θα πρέπει να τροποποιηθεί σε σχέση µε τους Έλληνες ποιητές του 19 ου αιώνα. 21 Παλαµάς, Άπαντα, xii («Μουσική και λογική στην ποίηση»). Πρβλ. επίσης τη διευκρίνιση που έκανε σε σχέση µε την ίδια την αφοριστική φράση του σχετικά µε την ποίηση ως τον λόγο «που πάει να γίνει τραγούδι» (βλ. παραπάνω): «πάει να γίνει τραγούδι δε γίνεται» έγραψε ο Παλαµάς (ό.π., x. 567). 22 Βλ. Brad Bucknell, Literary Modernism and Musical Aesthetics: Pater, Pound, Joyce, and Stein (Cambridge, 2001). 23 Βλ. παραπάνω, σηµ

8 Τα δηµοτικά τραγούδια όµως είναι ταυτόχρονα στίχοι και µουσική. Και το ερώτηµα που ανακύπτει είναι: πώς µπόρεσε ο Παλαµάς να συµβιβάσει στα κείµενά του τα πραγµατικά αυτά τραγούδια µε την ιδέα της αυτόνοµης µουσικής και ποίησης που κυριαρχούσε στη δυτικο-ευρωπαϊκή παράδοση; Η απάντησή µου είναι: µε την αποσιώπηση. Γιατί στα δοκίµια του Παλαµά πολύ περισσότερο από ό,τι στα ποιήµατά του η ίδια η λέξη «τραγούδι» χάνει πολλές φορές τη σύνδεσή της µε τα πραγµατικά τραγούδια ή τους ήχους του Μπαταριά, και αναφέρεται έµµεσα, αλλά αναµφιβήτητα, σε στίχους για ανάγνωση. Τα δηµοτικά τραγούδια µετατρέπονται δηλ. σε γραπτά κείµενα τα οποία ο ποιητής διαβάζει σιωπηρά. Και είναι µε αυτόν τον τρόπο που γίνεται δυνατό στον Παλαµά να χειριστεί και να µιλήσει για τον δεκαπεντασύλλαβο ως το ελληνικό αντίστοιχο του γαλλικού αλεξανδρινού δωδεκασύλλαβου ενός στίχου δηλ. ο οποίος συνδέεται µε µια µακρά παράδοση που αφορά στην ανάγνωση ή την απαγγελία και µόνο περιστασιακά στο τραγούδι. 24 Το πιο χαρακτηριστικό ίσως παράδειγµα αυτής της µετατροπής των τραγουδιών σε κειµένων ανάγνωσης είναι ο τρόπος που ο Παλαµάς µίλησε για την επίδραση που είχε πάνω του το δηµοτικό τραγούδι «Της Λιογέννητης» και τον ρόλο του στους δικούς του Χαιρετισµούς της ηλιογέννητης (1900): [Οι χαιρετισµοί της Ηλιογέννητης] δεν θα γράφονταν ανίσως δεν κρατούσα µέσα µου αξέχαστη τη βαθύτατη εντύπωση από το δηµοτικό τραγούδι της Ηλιογέννητης όταν το πρωτοδιάβασα παιδάκι ανάµεσα στα λογής διαβάσµατα και τους θαυµασµούς καθαρευουσιάνικων στίχων και δηµοτικιστικών, αξίας πολύ αµφίβολης. 25 Αυτή η εικόνα της σιωπηρής ανάγνωσης δηµοτικών τραγουδιών αποκτά πρόσθετη αξία καθώς δεν αφορά π.χ. στον µεσήλικα Καβάφη του «Πάρθεν» (1921): 26 Αυτές τες µέρες διάβαζα δηµοτικά τραγούδια, για τ άθλα των κλεφτών και τους πολέµους, πράγµατα συµπαθητικά δικά µας, Γραικικά. (πρώτοι 3 στίχοι) Ο Παλαµάς προβάλλει πίσω στα παιδικά χρόνια του στο Μεσολόγγι την εικόνα του σιωπηρού µελλοντικού αστού ποιητή ή αλλιώς την εικόνα του ποιητή ως «ήρωα της θεωρίας και του βιβλίου», όπως θα έλεγε επίσης. 27 Και αξίζει να επιστρέψουµε ακόµα 24 Βλ. π.χ. Παλαµάς, Άπαντα, vi («Μετρικά»). Για τον αλεξανδρινό στίχο, βλ. Shaw 2003: 179. Η µελέτη της προσπάθειας του Παλαµά να ανανεώσει τον δεκαπεντασύλλαβο ακολουθώντας τις αντίστοιχες προσπάθειες στη γαλλική λογοτεχνία σε σχέση µε τον αλεξανδρινό (βλ. Αλεξάνδρα Σαµουήλ, Ο Παλαµάς και η κρίση του στίχου (Αθήνα, 2007)) είναι σηµαντικό να λάβει υπόψη τις διαφορετικές αυτές ιστορικές καταβολές και «τραγουδιστικές» ή µη συγγένειες του κάθε στίχου. 25 Παλαµάς, Άπαντα, x. 506 («Η ποιητική µου». «Οι τρεις λυρισµοί Α. Ο λυρισµός του εµείς»). 26 Πρβλ. Κ. Π. Καβάφης, Πεζά, επιµ. Γ. Α. Παπουτσάκης (Αθήνα, 1963) σελ. 115: «Εκείνο που µε άρεσε καλλίτερα µες στα Ακριτικά τραγούδια είναι Της Λιογέννητης» (κριτική του Καβάφη το 1914, για το βιβλίο του Νικολάου Πολίτη Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού). 27 Παλαµάς, Άπαντα, x. 502 («Η ποιητική µου». «Οι τρεις λυρισµοί Α. Ο λυρισµός του εµείς»). 8

9 στο εναρκτήριο ποίηµα της συλλογής Τα τραγούδια της πατρίδος µου και να προσέξουµε ότι ήδη εκεί µίλησε για «στίχους» όχι για τραγούδια η ίδια η λέξη «τραγούδι» απαντά µόνο στον στίχο για την κόρη µπροστά στον αργαλειό: «Οι στίχοι από τα χείλη της πετούν τραγουδιστά». Αν ήδη στους τελευταίους στίχους της πρώτης αυτής συλλογής του Παλαµά, όπως τους είδαµε προηγουµένως, βλέπουµε ότι ο πραγµατικός ήχος του δηµοτικού τραγουδιού βοηθούσε σε προγραµµατικό επίπεδο την προώθηση της προνοµιακής θέσης ενός Νεοέλληνα ποιητή σε σχέση µε τους αρχαίους ποιητές-τραγουδιστές τους Πινδάρους, ταυτόχρονα γίνεται σαφές ότι αποτελούσε ένα σοβαρό πρόβληµαπρόκληση για έναν ποιητή που φιλοδοξούσε να δηµιουργήσει τη σύγχρονη ελληνική «ανώτερη, αυτόνοµη ποίηση». Ένα αντίστοιχο πρόβληµα έθετε φυσικά και η βυζαντινή µουσική παρόλο που εδώ τα πράγµατα ήταν ίσως πιο σύνθετα, αν και, από µία άλλη άποψη, ταυτόχρονα πιο απλά. Γιατί η βυζαντινή µουσική είχε µεν µια εξαιρετικά µακρά και εκλεπτυσµένη παράδοση, αλλά αυτή η παράδοση βρισκόταν έξω από τη δυτική µουσική και ήταν γνωστή σε λίγους, ενώ απτόταν ταυτόχρονα του γλωσσικού ζητήµατος και του ρόλου της θρησκείας. Έγραψε ο Παλαµάς, κάνοντας αναφορές και πάλι στα παιδικά του χρόνια στο Μεσολόγγι: Μεταφυσική ανησυχία στα πρώτα µου χρόνια που απ αυτά σφραγίζεται και ο χαραχτήρας του ανθρώπου, ίσα µε τα τελευταία του, µπορώ να πω δεν είχα. Στην εκκλησιά δεν πήγαινα παρά για ν ακολουθήσω τη λαµπρότητα καθώς φαίνοταν στα παιδικά µάτια µου, της ιεροτελεστίας, όταν µάλιστα χοροστατούσε ο Δεσπότης. Με γοήτευαν οι ζωγραφισµένοι άγγελοι στις θύρες του ιερού σαν ωραίες γυναίκες. Στον εσπερινό τακτικός, παιδάκι, και στη λειτουργία της Κυριακής. Παπάδες, διάκοι, ψαλτάδες, συµπαθητικοί ή αποκρουστικοί, κατά την όψη τους, το ντύσιµό τους και το ψάλσιµό τους. 28 Αν αναζητήσουµε αντίστοιχες «µετατροπές» των βυζαντινών τραγουδιών/ύµνων σε κείµενα ανάγνωσης, όπως στην περίπτωση των δηµοτικών τραγουδιών, ο Ρωµανός ο Μελωδός αποτελεί ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγµα. Γιατί στις θετικές αναφορές του Παλαµά σε εκείνον, πουθενά δεν υπάρχει κάτι που να µας θυµίζει ότι τα ποιήµατά του δεν ήταν µόνο στίχοι αλλά και µελωδίες ότι δηλ. ο Ρωµανός ήταν κυριολεκτικά Μελωδός. 29 Αυτό κάνει ο Παλαµάς ακόµα κι όταν αναφέρεται αναλυτικά στον ύµνο «Εις την Γέννησιν του Χριστού». 30 Αλλά αυτό «το ποίηµα των Χριστουγέννων», όπως λέει, αρχίζει µε τους στίχους «Η παρθένος σήµερον/τον υπερούσιον τίκτει», που είναι για όλους µας (και φυσικά και για τον Παλαµά που ως παιδάκι τουλάχιστον πήγαινε πολύ συχνά στην εκκλησία) άρρηκτα δεµένες µε τη µουσική τους ακόµα κι αν γνωρίζουµε ότι αυτό που έχει σωθεί έως εµάς είναι µόνο οι στίχοι του Ρωµανού και όχι η ίδια η µουσική. 28 Παλαµάς, Άπαντα, x. 519 («Η ποιητική µου». «Οι τρεις λυρισµοί Γ. Ο λυρισµός των όλων»). 29 Αξίζει να µελετηθεί η έµφαση στην καθαρά ποιητική πλευρά του Ρωµανού και στο κείµενο του Οδυσσέα Ελύτη για τον Ρωµανό (Εν λευκώ (Αθήνα, 1992), σελ ). 30 Βλ. Παλαµάς, Άπαντα, vi

10 Η σύγκριση του «µουσικού λόγου» του Παλαµά µε εκείνον του Παπαδιαµάντη, όπως τον βρίσκουµε όχι µόνο στα διηγήµατά του και στις αναφορές εκεί στα «τραγούδια του Θεού», αλλά και στα λεγόµενα «µουσικολογικά κείµενά του», όπου αντιδιαστέλλει τη βυζαντινή (την «Εθνική µουσική», όπως λέει) µε τη δυτική µουσική, 31 µπορεί να εµπλουτίσει σηµαντικά τη σύνθετη εικόνα της «µουσικής ποιητικής» της σύγχρονης Ελλάδας και να µας κάνει πιο ευαίσθητους στο ιδεολογικό υπόβαθρο όχι µόνο των διαφόρων δηλώσεων, αλλά και των διαφόρων συνειδητών ή ασύνειδων αποσιωπήσεων. Σύγχρονες µουσικολογικές µελέτες από την πλευρά των πολιτισµικών σπουδών µπορούν να βοηθήσουν καίρια στον τρόπο προσέγγισης της µουσικο-ποιητικής παράδοσης της σύγχρονης Ελλάδας, αναδεικνύοντας θέµατα και δυναµικές µε ευρύτερο ενδιαφέρον: πάνω από όλα, τους πολύπλοκους συµβιβασµούς, τις αναγκαίες αλλοιώσεις και τις λεπτές προσαρµογές που απαιτούσε η προσπάθεια δηµιουργίας εθνικής ποίησης και µουσικής µέσα από τη «σύνθεση της εγχώριας παράδοσης µε τις σύγχρονες καλλιτεχνικές εξελίξεις που συνέβαιναν σε άλλα µέρη της Ευρώπης». 32 Ας µην ξεχνάµε ότι ο ίδιος ο Μανώλης Καλοµοίρης και η «Εθνική Σχολή Μουσικής» αξιοποίησε και ενίσχυσε Παλαµικές ιδέες για να χτίσει το «παλάτι» της ελληνικής µουσικής ένα «παλάτι», που παρόλες τις σπάνιες µουσικές γνώσεις και δεξιότητες, καθώς και την ευρεία «ευρωπαϊκή κουλτούρα» του Καλοµοίρη, προγραµµατικά βασιζόταν στη διακήρυξη µιας αυτονόητης και νοµοτελειακής σύνδεσης της µουσικής µε τη γλώσσα, η οποία ωστόσο βρισκόταν σε διάσταση µε τις µουσικές εξελίξεις στην Ευρώπη. Είναι ενδεικτικό πώς έκλεινε ο Καλοµοίρης τον πρόλογο του προγράµµατος της πρώτης συναυλίας µε έργα του στην Ελλάδα, το λεγόµενο «µανιφέστο του 1908»: Είναι φανερό που για αιστητικούς λόγους η καθαρέβουσα δε θα σταθή ποτές άξια να θρέψη και µια δυνατή µουσική. Και όπως η φιλολογία µας τότε µόνο αντρώθηκε όταν ξέφυγε από τα πνιχτικά βρόχια της καθαρέβουσας, έτσι κ η µουσική µας τότε µόνο θα φτάση σε κάποιο ύψος, όταν ακολουθήση το µεγάλο δρόµο της αλήθειας, που µας έδειξε ο ποιητής του Ταξιδιού, και πετάξη µε τα φτερά τα µεγάλα, που χάρισε της Ρωµιοσύνης ο ποιητής του Δωδεκάλογου του Γύφτου Βλ. Αλέξανδρος Παπαδιαµάντης, Άπαντα (Αθήνα, ), τόµ. 5, σελ Πρόκειται για τέσσερα κείµενα µε τίτλους: «Μικρά απάντησις», «Φωνή αύρας λεπτής», «Ο Απόλλων και το δέρµα του Μαρσύου» και «Αποσπάσµατα σκέψεων». 32 Ρόντρικ Μπήτον, Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία, µτφ. Ε. Ζουργού και Μ. Σπανάκη (Αθήνα, 1996), σελ Βλ. όλο το «µανιφέστο του 1908» στο Καλοµοίρης, Η ζωή µου και η τέχνη µου, σελ , µαζί µε το ποίηµα του Παλαµά «Στο µουσικό Μανώλη Καλοµοίρη» που δηµοσιεύτηκε στην πρώτη σελίδα του Νουµά λίγες µέρες µετά τη συναυλία: «µ εσένα πέλαγο ο Ρυθµός, µ εσέ καράβι ο Στίχος./Για κάµε [...]/Ήχοι και Στίχοι τα παλιά να ξαναγίνουν ταίρια/µε µια καινούργια ορµή./ Σε βλέπω, αργοϋψώνεσαι, παλάτι µουσικό! /Ώρα καλή κι ώρα αγαθή. Γεια σου, Καλέ, χαρά σου!» (το ποίηµα συµπεριλήφθηκε αργότερα στη συλλογή Πολιτεία και µοναξιά). Για ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις πάνω στη σχέση Καλοµοίρη-Παλαµά, βλ. Αναστασία Σιώψη, Τρία δοκίµια για τον Μανώλη Καλοµοίρη (Αθήνα, 2003), σελ

11 Οι σύγχρονες µουσικολογικές µελέτες από την πλευρά των πολιτισµικών σπουδών µας βοηθούν επίσης να γίνουµε πιο προσεκτικοί στη λειτουργία και τις αντιλήψεις του ερευνητή κατά πόσο εµείς οι ίδιοι είµαστε έτοιµοι να ταυτίσουµε τη «µουσική» µε τη δυτική µουσική, όπως και να προβάλλουµε ιστορικές πραγµατικότητες, αναγκαιότητες, φιλοδοξίες της εποχής µας στη µελέτη µας του Παλαµά. Όταν διαβάζουµε π.χ. τις αναφορές του Παλαµά στον Μπετόβεν, πόσο δύσκολο είναι για µας σήµερα, στην εποχή της «κατανάλωσης» της µουσικής και της πληθώρας ηχογραφήσεων υψηλότατων προδιαγραφών, να θυµόµαστε το εξαιρετικά φτωχό σε δυτικά ακούσµατα µουσικό περιβάλλον του ποιητή; Ή όταν λέµε ότι ο Παλαµάς δεν είχε λάβει καµία µουσική εκπαίδευση, αξίζει να σταµατήσουµε να αναρωτηθούµε: άραγε ποια µουσική εκπαίδευση θα µπορούσε να έχει πάρει ένα παιδί που µεγάλωνε στο Μεσολόγγι στα , αλλά και τι εννοούµε εµείς οι ίδιοι όταν λέµε «µουσική εκπαίδευση»; 11

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 6 η ενότητα: «Το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 6 η ενότητα: «Το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 6 η ενότητα: «Το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Εκδοχές του θέματος της μελαγχολίας έτσι όπως το διαχειρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq Όλα όσα ζήσαμε, όλα όσα αγαπήσαμε, όλα όσα είπαμε δικά μας, θα επαναλαμβάνονται στην απουσία μας μ άλλους να τα ζουν, άλλους να τ αγαπούν, άλλους να τα λεν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ 3-4-2002 ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΙΟΡΤΑΣΑΝ ΕΜΜΕΤΡΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Ταξιδευτής ο λογισμός καράβι το βιβλίο... Με μαντινάδες επέλεξαν οι μαθητές και οι μαθήτριες του 2ου και του 4ου Τεχνικού

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών; Ποιητικό Κουίζ 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; Ο Γιώργος Σεφέρης Ο Κωνσταντίνος Καβάφης Ο Οδυσσέας Ελύτης 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61)

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Νεωτερική παιδική ποίηση

Νεωτερική παιδική ποίηση Τα χαρακτηριστικά των ποιημάτων αυτής της κατηγορίας είναι τα παρακάτω: Είναι κυρίως ποιήματα, τα οποία, αν και γράφονται για παιδιά, αναφέρονται σε μια πραγματικότητα παιδική, η οποία όμως απογειώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012 ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΜΑΣ ΤΡΑΓΟΥΔΑ Η ΧΟΡΩΔΙΑ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΑΦΗΝΑΣ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΕΛΥΔΡΟΝ ΠΥΞ-ΛΑΞ ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΑ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΓΙΑΤΙ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΚΙ ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ιερα Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ιερα Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ιερα Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2011 Ύμνος της ομάδας «Υπακοή» Σιγανά βαδίζεις πάντα σιωπηλή άγρυπνη ν ακούσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ (Υποκείμενο, Αντικείμενο, Κατηγορούμενο)

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ (Υποκείμενο, Αντικείμενο, Κατηγορούμενο) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:. ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ (Υποκείμενο, Αντικείμενο, Κατηγορούμενο) Ρήμα: Είναι η λέξη της πρότασης που φανερώνει ότι κάποιος ή κάτι ενεργεί, παθαίνει κάτι ή βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006 Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) (συµπληρώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου Με αφορµή το εκαπενθήµερο Οδικής Ασφάλειας που διοργανώθηκε στο σχολείο µας µε θέµα «Μαθαίνω να περπατώ µε ασφάλεια στο δρόµο», τα παιδιά της Β 2 αποφάσισαν να

Διαβάστε περισσότερα

Κουρδίσµατα (περίληψη)

Κουρδίσµατα (περίληψη) Κουρδίσµατα (περίληψη) Ι. Αρµονική στήλη Κάθε νότα που παράγεται µε φυσικά µέσα είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόµενο. Ως προς το τονικό ύψος, συνιστώσες του ("αρµονικοί") είναι η συχνότητα που ακούµε ("θεµελιώδης")

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΤΑΞΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΣΤΟΧΟΙ Σε όλες τις δραστηριότητες η πιο μεγάλη έμφαση θα πρέπει να είναι στην απόλαυση της Μουσικής

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΤΑΞΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΣΤΟΧΟΙ Σε όλες τις δραστηριότητες η πιο μεγάλη έμφαση θα πρέπει να είναι στην απόλαυση της Μουσικής ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΤΑΞΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εξερεύνηση Πειραματισμός με ένα πλατύ φάσμα ηχητικών πηγών. Να γίνονται ατομικές, ομαδικές δραστηριότητες σε ζευγάρια. Να αναπτυχθεί η ακουστική ικανότητα Να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών 001-012:Layout 3 11/17/14 3:24 PM Page 1 Στέλλα Πριόβολου Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α1. Τα βασικά θέµατα της Επτανησιακής σχολής είναι η φύση, η θρησκεία, η πατρίδα, η γυναίκα και ο έρωτας στην εξιδανικευµένη τους µορφή. Στο πρώτο απόσπασµα γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. ΘΕΜΑΤΑ Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειµένου χωρίς δικά σας σχόλια σε λέξεις.

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. ΘΕΜΑΤΑ Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειµένου χωρίς δικά σας σχόλια σε λέξεις. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 IOYNIOY 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ: Πολύς λόγος έχει

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας Τμήμα Φιλολογίας EΚΠΑ Επιστημονικό συνέδριο Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Πέμπτη 28 Νοεμβρίου - Σάββατο 30 Νοεμβρίου 2013 Αίθουσα «Αντώνης Τρίτσης»

Διαβάστε περισσότερα

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 7 Πρόλογος 9 Ο Καβάφης, ο χρόνος και η Ιστορία 11 ΜΕΡΟΣ Α Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ: Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 25 Η χρηστική αξία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ Ενότητα 5 - Πάμε για επανάληψη Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ 1. Συμπληρώστε τα κενά με λέξεις από το πλαίσιο: βιβλιοθήκη, φιλοσοφία, εγκυκλοπαίδεια, παιδίατρος, φωτογραφία, αθλητισμό, Ελλάδα, σχολείο, φίλο, κινηματογράφο,

Διαβάστε περισσότερα

Η µαγεία του βιβλίου

Η µαγεία του βιβλίου Η µαγεία του βιβλίου Χριστιάνα Αντρέου Παναγιώτα Χαραλάµπους για το βιβλίο Το βιβλίο, το βιβλίο είναι φίλος µου καλός. Το κρατώ και το διαβάζω, και λεπτό δε σταµατώ. Η µαγεία του µε ταξιδεύει στο δικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές Ενότητα 1 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Αρχική επικοινωνία με την οικογένεια για πρόσληψη Διάλογος 2: Προετοιμασία υποδοχής ασθενούς Διάλογος 3: Η επικοινωνία με τον ασθενή Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διαβάστε περισσότερα

Παροράµατα βιβλίου Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυµνασίου

Παροράµατα βιβλίου Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυµνασίου Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυµνασίου 1 4 η αράδα 1 ης διαθεµατικής 2 75 4 η αράδα από το τέλος 157 11 η αράδα 4 194 19 η αράδα 5 149 4 η αράδα 1 ης διαθεµατικής 6 152 Τελευταία αράδα 7 240 ιαθεµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα