Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ"

Transcript

1 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ Καθηγητές :Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ & Ζ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ Παπακωνσταντίνου Γεωργία Α.Μ : ΤΗΛ: ΑΘΗΝΑ 2006

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...σελ.1 I. ΓΕΝΙΚΑ...σελ.2 1)Το απόρρητο...σελ.2 2)Το δικηγορικό απόρρητο-γενική προσέγγιση...σελ.3 3) ικηγόρος-συνήγορος...σελ.5 II. ΟΓΜΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ...σελ.6 1)Το δικηγορικό απόρρητο ως επαγγελµατικό προνόµιο...σελ.6 2)Το δικηγορικό απόρρητο ως θεσµός δηµοσίας τάξεως...σελ.7 3)Το δικηγορικό απόρρητο ως θεσµός προστατευτικός του ιδιωτικού συµφέροντος...σελ.7 III. ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΟΥ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ...σελ.8 1)άρθρα 2παρ.1 και 5παρ.1:τα µητρικά θεµελιώδη δικαιώµατα...σελ.8 2)άρθρα 9παρ.1 και 19:η ιδιωτική σφαίρα...σελ.9 i)ά.9παρ.1εδ.β:ελευθερία και απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής...σελ.9 ii)ά.9παρ.1εδ.α:το άσυλο της κατοικίας...σελ.11 iii)ά.19:η ελευθερία της επικοινωνίας...σελ.12 α)έγγραφη επικοινωνία δικηγόρου-πελάτη...σελ.13 β)επικοινωνία συνηγόρου-κρατουµένου...σελ.13 γ)έγγραφη επικοινωνία µεταξύ δικηγόρων...σελ.14 3)άρθρο 20παρ.1 και 2:τα δικαστικά συνταγµατικά δικαιώµατα...σελ.15 i)ά.20παρ.1:παροχή έννοµης προστασίας...σελ.15 ii)ά.20παρ.2:δικαίωµα προηγούµενης ακρόασης...σελ.16 IV. ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ-Η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ. Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΜΗΣ ΤΑΞΗΣ...σελ.17 Α. Ο Κώδικας Πολιτικής ικονοµίας...σελ.17 i)άρθρο 400:εξαιρετέοι µάρτυρες...σελ.17 ii)άρθρο 401:πρόσωπα δικαιούµενα σε άρνηση µαρτυρίας...σελ.19 iii)άρθρο 402:δικαίωµα αρνήσεως καταθέσεως...σελ.19 Β. Ο Κώδικας Ποινικής ικονοµίας...σελ.20 ii

3 i)άρθρο 212:επαγγελµατικό απόρρητο των µαρτύρων...σελ.20 ii)άρθρα 261 και 262:υποχρέωση για παράδοση και κατάσχεση εγγράφων...σελ.23 Γ. Ο Ποινικός Κώδικας...σελ.25 i)ά.231:υπόθαλψη εγκληµατία...σελ.25 ii)ά.233:απιστία δικηγόρου...σελ.26 iii)ά.371:παραβίαση επαγγελµατικής εχεµύθειας...σελ.29. Ο Κώδικας περί ικηγόρων...σελ.33 i)ά.49 ν.δ.3026/ σελ.33 ii)ά.50 ν.δ.3026/ σελ.34 Ε. Ο Κώδικας Φορολογικού ικαίου άρθρα 155 και 156 ν.4125/ σελ.35 V. ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ-ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ...σελ.35 VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...σελ.39 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...σελ.40 SUMMARY...σελ.40 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...σελ.41 ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ...σελ.46 ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ...σελ.49 iii

4 ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το δικηγορικό απόρρητο αποτελεί ένα είδος επαγγελµατικού απορρήτου. ιαφοροποιείται ωστόσο ριζικά από τη γενική κατηγορία του επαγγελµατικού απορρήτου λόγω της ειδικότερης επιρροής που ασκεί στο σύστηµα της απονοµής της δικαιοσύνης. Πράγµατι, µπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένα από τα ισχυρότερα προπύργια επαγγελµατικής εχεµύθειας και εµπιστοσύνης ενώ συγκαταλέγεται µεταξύ των βασικών εγγυήσεων της άσκησης του δικηγορικού λειτουργήµατος. Η διαφύλαξη του απορρήτου αποτελεί καθήκον και δικαίωµα του δικηγόρου, του οποίου η συµβολή στην εξυπηρέτηση της λειτουργίας της δικαιοσύνης είναι σπουδαία. Έτσι, για την εις βάθος κατανόηση του θεσµού κρίνεται απαραίτητη η προηγούµενη διασάφηση της έννοιας του απορρήτου καθώς και της θέσης και των καθηκόντων του δικηγόρου-συνηγόρου στα πλαίσια του συστήµατος απονοµής της δικαιοσύνης. Το δικηγορικό απόρρητο, το οποίο αποτελεί επαγγελµατικό προνόµιο, θεσµό δηµοσίας τάξεως και θεσµό προστατευτικό του ιδιωτικού συµφέροντος διακρίνεται για το στενό δεσµό του µε το Σύνταγµα. Ο σύνδεσµος αυτός νοείται ως πραγµάτωση αλλά και ως εγγύηση ορισµένων θεµελιωδών δικαιωµάτων, τα κυριότερα εκ των οποίων είναι τα προβλεπόµενα στα άρθρα 2παρ.1, 5παρ.1, 9παρ.1, 19παρ.1, 20 παρ.1 και 2 του ισχύοντος Συντάγµατος. Ωστόσο, παρατηρούνται περιορισµοί των δικαιωµάτων που κατοχυρώνονται στα άρθρα αυτά, στα πλαίσια ειδικών κυριαρχικών σχέσεων. Οι περιορισµοί αυτοί είναι ανεκτοί ενόψει της ύπαρξης αιτιώδους συνάφειας µεταξύ δικαιώµατος και θεσµού. Επιπλέον, ο Έλληνας νοµοθέτης έχει θεσπίσει σειρά σηµαντικών κανόνων για το ζήτηµα. Συγκεκριµένα, σχετικές διατάξεις περιλαµβάνουν οι Κώδικες Πολιτικής και Ποινικής ικονοµίας, ο Ποινικός Κώδικας καθώς και ο Κώδικας περί ικηγόρων, δηλαδή νοµοθετήµατα, τα οποία συγκροτούν τον παραδοσιακό κορµό της ελληνικής έννοµης τάξης. Το προστατευόµενο έννοµο αγαθό της εκάστοτε διατάξεως, βέβαια, εγείρει ερωτήµατα. Η απάντηση θα πρέπει να αναζητηθεί µε την εξής σκέψη:η ίδια η ένταξή τους σε διαφορετικά νοµοθετήµατα προσδιορίζει και τις προτεραιότητες που δικαιολογούν τη θέσπισή τους. Ιδιαίτερο, τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι σηµειούµενες εξελίξεις στο πεδίο του ευρωπαϊκού-κοινοτικού δικαίου, οι οποίες και φαίνονται να απειλούν να επιφέρουν ρήγµα στο υφιστάµενο σαφές και στέρεο οικοδόµηµα του δικηγορικού απορρήτου. 1

5 I. ΓΕΝΙΚΑ 1)Το απόρρητο Το απόρρητο, το κρυφό από τους άλλους, το περιέβαλε ανέκαθεν µια ιδιαίτερη µαγεία. Η έννοια του απορρήτου συνδέεται πολύ στενά µε τις έννοιες της µυστικότητας και της δηµοσιότητας. Σαν απόρρητο µπορεί να χαρακτηρισθεί γεγονός ή γεγονότα, δηλαδή πραγµατικά περιστατικά τα οποία είναι γνωστά µόνο σ' εκείνον στον οποίο αναφέρονται ή σε στενό, περιορισµένο κύκλο προσώπων και στη µη αποκάλυψη των οποίων έχει συµφέρον αυτός στον οποίο αφορούν. Εποµένως, απόρρητο θεωρείται κάθε γεγονός, κατάσταση ή υπόθεση, που δεν είναι δηµόσια γνωστό, επειδή το πρόσωπο, που αφορά, έχει συµφέρον από τη διατήρηση της µυστικότητας και επιθυµεί τη µη κοινολόγησή του. Την έννοια του απορρήτου, λοιπόν, συγκροτούν: α)η ύπαρξη γεγονότος σχετικά άγνωστου, όχι ήδη πλατιά γνωστού, β)η επιθυµία µυστικότητας και γ)ενδιαφέρον(συµφέρον)να µη φανερωθεί παραπέρα. Ο παραπάνω ορισµός ανταποκρίνεται στη γενική µορφή απορρήτου που ονοµάζουµε ιδιωτικό απόρρητο, αφού ο φορέας του, εκείνος δηλαδή στον οποίο αφορά το απόρρητο στην τήρηση του οποίου έχει συµφέρον είναι ιδιώτης. Αυτό µπορεί να αναφέρεται σε υποθέσεις, την κατάσταση του σώµατος, την υγεία, την περιουσία, την οικογένεια, τις σεξουαλικές σχέσεις, τις πεποιθήσεις κλπ. Το δηµόσιο απόρρητο αντίθετα είναι απόρρητο που περιήλθε σε γνώση δηµοσίου υπαλλήλου λόγω των καθηκόντων του και του υπ' αυτού ασκουµένου κρατικού λειτουργήµατος και για την τήρηση του οποίου υφίσταται δηµόσιο συµφέρον. Μπορούµε να διακρίνουµε το ιδιωτικό απόρρητο, το οποίο ενδιαφέρει επί του παρόντος, υπό στενότερη έννοια, δηλαδή το γεγονός περί του οποίου µόνο ένας έχει γνώση από το απόρρητο υπό ευρύτερη έννοια, από το γεγονός δηλαδή εκείνο για το οποίο το άτοµο έχει συµφέρον να γίνει γνωστό και σε άλλα πρόσωπα, ορισµένου όµως κύκλου. 1 Παραδείγµατα απορρήτου γνωστού σε περισσότερα πρόσωπα που ανήκουν, όµως, σε ορισµένο κύκλο λόγω συγκεκριµένων συνθηκών είναι το εµπορικό, το οικογενειακό, το υπηρεσιακό απόρρητο. Από την τελευταία αυτή έννοια πρέπει να διαχωριστεί η περίπτωση εκείνη που κάποιο γεγονός γνωστό σε ορισµένα πρόσωπα, ανακοινωθεί παραπέρα, ενώ ο ενδιαφερόµενος επιθυµεί να παραµείνει αυτό γνωστό µόνο σ' αυτούς που αρχικά το γνώριζαν. Επιπλέον, η βούληση του ενδιαφεροµένου προσώπου παίζει βασικό αλλά όχι 1 βλ. Φιλιππίδη Τ., Η παραβίασις της επαγγελµατικής εχεµυθίας, ΠοινΧρον 1952, τόµος Β, σελ.98 2

6 αποκλειστικό ρόλο για το χαρακτηρισµό ενός γεγονότος σαν απορρήτου ή όχι. Έτσι, είναι δυνατόν περιστατικό ή κατάσταση να απολέσει την ιδιότητα του απορρήτου, όπως επίσης είναι δυνατόν να ανακτηθεί εκ νέου. 'Ο, τι είναι σήµερα µυστικό µπορεί αύριο να κοινολογηθεί και ό, τι σήµερα είναι παγκοσµίως γνωστό δύναται µετά πάροδο ετών να να καταστεί απόρρητο. Συνεπώς το απόρρητο είναι έννοια αρνητική(τι δεν είναι γνωστό γενικά ή τουλάχιστον δεν είναι γνωστό σε αόριστο αριθµό ατόµων), χρονικά σχετική και εξαρτώµενη κυρίως από τη βούληση του ενδιαφεροµένου. 2 2)Το δικηγορικό απόρρητο-γενική προσέγγιση Το δικηγορικό απόρρητο περιλαµβάνεται στη γενική κατηγορία του επαγγελµατικού απορρήτου. Το επαγγελµατικό απόρρητο είναι το απόρρητο που εµπιστεύθηκε κάποιος σε ορισµένους λειτουργούς ή επαγγελµατίες, ή περιήλθε σε γνώση αυτών δυνάµει του επαγγέλµατός τους ή αυτό το οποίο εµπιστεύθηκε κάποιος σε κάποια άλλα πρόσωπα, στα οποία διαπιστεύονται συνήθως ιδιωτικά απόρρητα λόγω ορισµένης ιδιότητάς τους ή το οποίο περιήλθε σε γνώση τους λόγω αυτής της ιδιότητάς τους. Πολλές φορές οι ιδιώτες είναι αναγκασµένοι να αναφέρουν κάποια γεγονότα της ιδιωτικής τους ζωής σε πρόσωπα, που χάρη στη φύση του επαγγέλµατος ή λειτουργήµατος που ασκούν, µπορούν να προσφέρουν ηθική, νοµική ή ιατρική συµπαράσταση. Αν δεν παρεχόταν η εγγύηση ότι τα πρόσωπα αυτά θα σιωπούσαν, δύσκολα οι ιδιώτες θα ανακοίνωναν τις σκέψεις τους, τα γεγονότα ή τις πράξεις αυτές της ιδιωτικής τους ζωής. Μάλιστα, πολλές φορές οι εκµυστηρεύσεις αυτές στον επαγγελµατία-λειτουργό είναι απαραίτητες για την επιτέλεση του κοινωνικού του έργου, αφού γι' αυτό χρειάζεται συχνά η γνώση από τον επαγγελµατία και της τελευταίας λεπτοµέρειας της κατάστασης ή της υπόθεσης για την οποία ζητήθηκε η συνδροµή του. Ο πολίτης δικαιούται να πιστεύει ότι η σφαίρα της ιδιωτικής του ζωής, που προστατεύεται από το Σύνταγµα και άλλες ιεθνείς ιακηρύξεις, είναι χώρος προσπελάσιµος µόνο σε εκείνους που, από παράδοση έχουν αναγάγει την εχεµύθεια σε απαραβίαστο ιερό κανόνα. Το δικηγορικό λειτούργηµα, συγκεκριµένα, εδράζεται κυρίως στην απόλυτη εµπιστοσύνη, την οποία πρέπει να εµπνέει ο ασκών αυτό προς το κοινό, τους συναλλασσοµένους µε αυτόν και ιδιαίτερα τους πελάτες του. Κατ' ακολουθία, επιβάλλεται 2 βλ. Φιλιππίδη Τ., σελ.99 3

7 πρωτίστως στον ασκούντα το δικηγορικό λειτούργηµα άκρα εχεµύθεια περί όσων αυτοί του εµπιστεύονται. Θα ήταν, άλλωστε, αδιανόητο αν ο ιδιώτης πελάτης, απευθυνόµενος για την υπεράσπιση υπόθεσής του σε δικηγόρο να διατηρεί για αυτόν αµφιβολίες, για το αν δηλαδή αυτός θα τηρήσει όσα σχετικά µε την υπόθεση απόρρητα του εµπιστεύεται, η αποκάλυψη των οποίων θα απέβαινε επιζήµια για αυτόν. 3 Τέτοιο ενδεχόµενο θα σήµαινε κατάλυση του δικαιώµατος υπεράσπισης. Η απόλυτη εµπιστοσύνη αποτελεί τον πυρήνα της σχέσεως δικηγόρου-πελάτη. Ο πελάτης πρέπει να µπορεί να εγκαταλείψει τις προφυλάξεις που λαµβάνει στις συνήθεις υποθέσεις του και να µη φοβάται να ανοίξει ολόκληρη την ψυχή του στον υπερασπιστή του. Η δικηγορική εχεµύθεια αποτελεί ηθική δέσµευση και νοµική υποχρέωση. Προβλέπονται µάλιστα και πειθαρχικές, αστικές και ποινικές κυρώσεις για την περίπτωση παραβίασής της, οι οποίες αναλύονται στα οικεία κεφάλαια. Το επαγγελµατικό απόρρητο είναι ως προς το δικηγόρο καθήκον και δικαίωµα ταυτόχρονα: απέναντι στον πελάτη είναι καθήκον, έναντι των δηµοσίων αρχών είναι δικαίωµα. Η θέση του νοµοθέτη έναντι του δικηγορικού λειτουργήµατος εναρµονίζεται και µε την ευρύτερη αντίληψη περί δηµοσίου συµφέροντος, η εξυπηρέτηση του οποίου έχει σαν απαραίτητη προϋπόθεση την περιφρούρηση των δικαιωµάτων των ατόµων που συνθέτουν µια κοινωνία, περιφρούρηση που είναι συνδεδεµένη µε το δικηγορικό λειτούργηµα. Αυτό δε µε το καθήκον της εχεµύθειας. Η αρχή που ισχύει είναι η εξής: ο δικηγόρος υποχρεούται να τηρήσει αυστηρά το µυστικό, το οποίο του εµπιστεύθηκε ο πελάτης του υπό την ιδιότητα του πρώτου ως δικηγόρου. Το ακριβές περιεχόµενο του καθήκοντος εχεµύθειας καθώς και τα όριά του θα διαγραφούν πληρέστερα κατωτέρω. Εδώ αρκούµαστε να αναφέρουµε ότι η εχεµύθεια οφείλεται όχι µόνο για όσα έµαθε ο δικηγόρος από τις εκµυστηρεύσεις του πελάτη αλλά και για αυτά που αντιλαµβάνεται αυτός κατά την άσκηση του επαγγέλµατος, για όσα του εµπιστεύθηκε άλλος συνάδελφός του, ακόµα και για αυτά που πληροφορήθηκε κατόπιν συνοµιλιών που ήταν αναγκαίες, για να επιτευχθεί συµφωνία, που τελικά δεν πραγµατοποιήθηκε. Ο δικηγόρος δεσµεύεται και πέραν του τέλους της υπόθεσης για όλα όσα λόγω και χάριν αυτής έµαθε. εν έχει σηµασία για την τήρηση της εχεµύθειας εάν ο δικηγόρος ανέλαβε τελικά ή όχι την υπεράσπιση του πελάτη, διότι η εµπιστευτική ανακοίνωση έγινε προς αυτόν ως δικηγόρο, και αν ακόµη αυτός δεν έγινε πληρεξούσιος. Η δέσµευσή του δεν εδράζεται στην εντολή αλλά στο δικηγορικό αξίωµα, γι αυτό ισχύει ακόµη και µετά το θάνατο του εντολέα. Το καθήκον εχεµύθειας πρέπει να το επιβάλει στους 3 βλ. Τσατσώνη Σ., Το πειθαρχικόν δίκαιον των δικηγόρων µετά πλούσιας νοµολογίας, σελ.135, 136 4

8 συνεργάτες και τους υπαλλήλους του. Η υποχρέωση προς εχεµύθεια δεν είναι συµβατική αλλά διατάσσεται από υπέρτερο δηµόσιο συµφέρον. εν θα πρέπει να προσφέρει τις υπηρεσίες του, όταν διαπιστώσει ότι οι παραπάνω υποχρεώσεις του εµποδίζουν την πλήρη εκπλήρωση των καθηκόντων του προς τον προηγούµενο ή νέο πελάτη. 4 3) ικηγόρος-συνήγορος Ο θεσµός έχει παλαιότατες ρίζες. Εµφανίσθηκε ήδη στην αρχαία Ελλάδα µε τη µορφή των ρητόρων που συνέθεταν τους δικανικούς λόγους. Από τότε διαπλάστηκε και επιβίωσε σε πολλές χώρες και υπό ποικίλα καθεστώτα, ως απαραίτητος βοηθός των διαδίκων και συνεργάτης των δικαστηρίων στην ορθή τοµή των διαφορών. 5 Η δικηγορική ιδιότητα αναγνωρίζεται ως λειτούργηµα υψηλής περιωπής καθώς και ως αναγκαίος συντελεστής στην απονοµή της δικαιοσύνης. Τα έργα του δικηγόρου ανάγονται κυρίως στην αντιπροσώπευση και υπεράσπιση των εντολέων τους στα δικαστήρια καθώς και στην παροχή προς αυτούς νοµικών συµβουλών και γνωµοδοτήσεων. Είναι άµισθος δικαστικός λειτουργός που βρίσκεται σε σχέση αµειβόµενης εντολής προς τον πελάτη και δικαιούται αµοιβής για κάθε δικαστική και εξώδικη εργασία του. Ενεργεί ελεύθερα, σε σχέση µε τον πελάτη του, σύµφωνα µε την επιστηµονική του πεποίθηση, χωρίς να τελεί σε σχέση εξάρτησης. Ο νόµος θέλησε τον δικηγόρο όχι απλό επαγγελµατία αλλά λειτουργό, µύστη και εξοµολογητή, αναγκαίο συνεργάτη της ικαιοσύνης και ταυτόχρονα ακοίµητο φρουρό των ατοµικών δικαιωµάτων. Αν η ικαιοσύνη είναι ο σηµαντικότερος και σταθερότερος πυλώνας ενός δηµοκρατικού πολιτεύµατος και κάθε έννοιας Κράτους ικαίου και ευνοµούµενης πολιτείας, τότε ο ρόλος του δικηγόρου είναι τόσο σηµαντικός ώστε ορθά να υποστηρίζεται ότι η ικαιοσύνη χωρίς τους δικηγόρους µένει χωρίς στήριγµα και ο πολίτης χωρίς ικαιοσύνη! Την απονοµή της δικαιοσύνης ενδιαφέρει κυρίως ο δικηγόρος-συνήγορος. Ο ρόλος του είναι ιδιαίτερα σπουδαίος στο διαλεκτικό σύστηµα αναζήτησης της ορθής κρίσης που εκφράζει η αρχή εκατέρωθεν ακροάσεως. Γίνεται σπουδαιότερος στην ποινική δίκη, όπου το διαλεκτικό σύστηµα προσλαµβάνει εντονότερα δραµατική, βαθύτατα ανθρώπινη µορφή. 6 Ως συνήγορος, ο δικηγόρος υπερασπίζεται το δίκαιο του εντολέα του. Για την ακρίβεια, ο συνήγορος στην ποινική δίκη είναι νοµικός παραστάτης του κατηγορουµένου, γιατί 4 βλ.χαραλαµπόπουλο Γ., Ο δικηγόρος, ιστορική, φιλοσοφική, κοινωνιολογική, επαγγελµατική άποψιςηµεδαπή και αλλοδαπαί νοµοθεσίαι, σελ.229επ, Βουρβάχη Ελ., ικηγόρος και δεοντολογία, σελ.86, 87 5 βλ.κεραµέα Κ.., Αστικό ικονοµικό ίκαιο I, σελ βλ.σχινά Ι.Γ., Οι σχέσεις των παραγόντων της δίκης, Ελλ νη 30, 1989 Α, σελ.464 5

9 συµπαρίσταται σε αυτόν σε κάθε στάδιο της ποινικής δίκης και αγωνίζεται αποκλειστικά για την αντιµετώπιση της κατηγορίας που αποδίδεται στον εντολέα του εκπληρώνοντας τα καθήκοντά του, όπως αυτός νοµίζει σωστό, ακόµα και παρά τη θέληση του κατηγορουµένου. 7 Οι ποικίλες τεχνικές υπεράσπισης εντάσσονται στον ενδιάµεσο χώρο ανάµεσα στην αναζήτηση της αλήθειας και στα αθέµιτα και αξιόποινα υπερασπιστικά τεχνάσµατα. Πράγµατι, ο συνήγορος, στα πλαίσια και για χάρη της υπεράσπισης του πελάτη του µπορεί να υποπέσει σε αξιόποινες παρεκτροπές, οι οποίες δύνανται να καταταγούν σε δύο βασικές κατηγορίες: α)οι αξιόποινες πράξεις που στρέφονται κατά ατοµικών εννόµων αγαθών, βασικά της τιµής κάποιου προσώπου και β)οι αξιόποινες πράξεις που στρέφονται κατά κοινωνικών εννόµων αγαθών, βασικά κατά της απονοµής της δικαιοσύνης. 8 Ωστόσο, ο διαχωρισµός πολλές φορές ανάµεσα σε νόµιµη και µη νόµιµη υπεράσπιση είναι τόσο δυσχερής ώστε να επιβεβαιώνεται απόλυτα ο ισχυρισµός περί της εντελώς ιδιάζουσας θέσης του συνηγόρου στο πλαίσιο της ποινικής δίκης. II. ΟΓΜΑΤΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ Η δογµατική θεµελίωση του δικηγορικού απορρήτου γνώρισε διαφορετική κατά καιρούς αντιµετώπιση από χώρα σε χώρα, ανάλογα και µε τα συµφέροντα που σκόπευε κάθε φορά να προστατεύσει. Οι έρευνες για τη δογµατική αυτή θεµελίωση άρχισαν στις περισσότερες χώρες στα τέλη του 18ου αιώνα. 1)Το δικηγορικό απόρρητο ως επαγγελµατικό προνόµιο Η θεωρία αυτή αναπτύχθηκε µόνο στο χώρο του αγγλοαµερικανικού δικαίου. Συγκεκριµένα, είχε υιοθετηθεί η αντίληψη ότι το απόρρητο αποτελεί ζήτηµα τιµής του δικηγόρου(a point of honour)στον οποίο τα δικαστήρια αναγνωρίζουν το δικαίωµα σιγής, όπως ταιριάζει σε ένα gentleman. Ο δικηγόρος είναι ο κύριος του µυστικού, ενώ το τελευταίο ισχυροποιεί περισσότερο τη θέση του κατόχου παρά προστατεύει τον πελάτη. Η θεωρία αυτή, αν και παραγκωνισµένη πια, επιζεί µέσα από κατάλοιπα στις µέρες µας, όπως εκφράζονται µέσα από την άρση του απορρήτου όταν διακυβεύονται σηµαντικά δικηγορικά συµφέροντα. 9 7 βλ.κωνσταντινίδη Άγγ., Καθήκον αληθείας, επαγγελµατικό απόρρητο και ιδιωτικές έρευνες του συνηγόρου, ΠοινΧρον ΜΖ, 1997 I, σελ βλ.μανωλεδάκη Ι., Αξιόποινες παρεκτροπές του δικηγόρου κατά την υπεράσπιση του κατηγορούµενου πελάτη του και δικαιολόγησή τους, ίκαιο και πολιτική, 1983, τεύχος 7, σελ βλ.μακρίδου Κ.Θ., Το δικηγορικό απόρρητο, σελ.26 6

10 2)Το δικηγορικό απόρρητο ως θεσµός δηµοσίας τάξεως Μέχρι τα µέσα περίπου του 19ου αιώνα υπερίσχυε στο χώρο του γαλλικού δικαίου η συµβατική θεωρία, κατά την οποία το δικηγορικό απόρρητο βασίζεται στη σύµβαση που συνδέει εντολέα-εντολοδόχο. Η βάση αυτή παραµερίζεται µετά τα µέσα του 19ου αιώνα, δίνοντας το προβάδισµα στο κοινωνικό, δηµόσιο συµφέρον. Ο δικηγόρος έχει δικαίωµα και υποχρέωση σιγής, όχι µε σκοπό την προστασία του ιδιώτη ή του ίδιου του δικηγόρου, αλλά της σχέσεως δικηγόρου-πελάτη, για την οποία πρωτίστως ενδιαφέρεται η κοινωνία. Η προάσπιση της σχέσης αυτής καθεαυτής ανάγει το θέµα του δικηγορικού απορρήτου στις απαιτήσεις του συστήµατος δικαιοσύνης και στον τρόπο λειτουργίας του. Το σύστηµα αυτό, απαιτεί δικονοµικά ίσους αντιπάλους, µε δυνατότητα ανάπτυξης στο νοµικό τους σύµβουλο του προβλήµατός τους µε απόλυτη ελευθερία, ώστε από µία διαλεκτική αντιδικία να αναδυθεί ως σύνθεση η αλήθεια. Το απόρρητο λοιπόν της επικοινωνίας δικηγόρου-πελάτη αποτελεί έκφραση του ίδιου του ανταγωνιστικού συστήµατος δικαιοσύνης και η προστασία του συντείνει στην προστασία του συστήµατος αυτού. Σήµερα, βέβαια, ακόµα και στο γαλλικό δίκαιο, η µερική αποδοχή της στάθµισης και ιεράρχησης των αξιών σε κάθε περίπτωση, έχει επιφέρει καίρια πλήγµατα στο οικοδόµηµα της δηµοσίας τάξεως ως βάσεως του δικηγορικού απορρήτου. 10 3)το δικηγορικό απόρρητο ως θεσµός προστατευτικός του ιδιωτικού συµφέροντος Η ένταξη του απορρήτου στη σφαίρα του πελάτη επιχειρήθηκε από διάφορες θεωρίες στην Αγγλία του 17ου αιώνα. Αυτή που σφράγισε όµως το δεύτερο µισό του 18ου αιώνα είναι η θεωρία περί θεµελίωσης της προστασίας του απορρήτου στην ίδια τη φύση του δικηγορικού επαγγέλµατος και στην ανάγκη για ακώλυτη και πλήρη εκµυστήρευση του πελάτη. Ο 18ος αιώνας σηµαδεύεται από µια ευρεία προστασία του απορρήτου και παράλληλα από την αναγωγή πλέον του πελάτη σε µοναδικό κύριο του µυστικού. Σήµερα στο ελληνικό δίκαιο γίνεται δεκτό ότι το απόρρητο είναι συµφυές µε το δικηγορικό επάγγελµα και ότι προστατεύει τόσο συγκεκριµένα άτοµα όσο και την ολότητα, χωρίς όµως να θεωρείται θεσµός απόλυτος ή δηµοσίας τάξεως. Ανάµεσα στο τρίπτυχο ιδιώτη-δικηγόρου-πολιτείας, ο ιδιώτης ανάγεται στο πρώτιστα προστατευόµενο µέρος, όπως θα αναπτυχθεί διεξοδικότερα στις αναλύσεις των επιµέρους νοµοθετικών ρυθµίσεων που θα 10 βλ.μακρίδου Κ.Θ., σελ.27, 28 7

11 ακολουθήσουν και όπου θα φανεί η βαρύνουσα σηµασία που προσδίδει ο Έλληνας νοµοθέτης στην προάσπιση του ιδιωτικού συµφέροντος. Σε αναφορά, πάντως, µε τις ισχύουσες θεωρίες, η ορθή άσκηση του δικηγορικού επαγγέλµατος, µε κύριο στοιχείο την εµπιστοσύνη των πελατών, δε διαχωρίζεται πάντα από την προστασία του ιδιωτικού συµφέροντος, που εκφράζεται µε την εφαρµογή της πιο σκόπιµης υπερασπιστικής τακτικής. Τα δύο λοιπόν συµφέροντα, κοινωνικό και ιδιωτικό, µπορούν να συνυπάρξουν και το επαγγελµατικό απόρρητο επιχειρεί καταρχήν να εξυπηρετήσει και τα δύο εκ παραλλήλου. 11 III. ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΟΥ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ Το δικηγορικό απόρρητο δε µνηµονεύεται ρητά από το Σύνταγµα, ωστόσο η συνταγµατική αναγωγή του θεσµού προκύπτει από την ερµηνεία πληθώρας συνταγµατικών διατάξεων. Πράγµατι, ο θεσµός πραγµατώνει συνταγµατικά δικαιώµατα και εγγυάται συνταγµατικές ελευθερίες. Συγκεκριµένα, βρίσκει έρεισµα στα άρθρα:2παρ.1(σεβασµός και προστασία της ανθρώπινης αξίας), 5παρ.1(δικαίωµα για ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας), 9παρ.1(ελευθερία και απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής, ελευθερία και άσυλο της κατοικίας), 19(το απόρρητο της επικοινωνίας), 20 παρ 1(δικαίωµα έννοµης δικαστικής προστασίας)και 2(δικαίωµα προηγούµενης ακρόασης). 1)άρθρα 2παρ.1 και 5παρ.1:τα µητρικά θεµελιώδη δικαιώµατα Κατά το άρθρο 2παρ.1: ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας. Η ανθρώπινη αξία είναι ο σκοπός και η καταστατική αρχή του δικαίου. Το Σύνταγµα στο ά.2παρ.1 καθιερώνει αντικειµενική συνταγµατική αρχή από την οποία απορρέουν ατοµικά δικαιώµατα. Η διάταξη καθιερώνει αυτοτελές δικαίωµα και µάλιστα το ανώτατο µητρικό δικαίωµα. Αυτό εφαρµόζεται όχι µόνο στις σχέσεις κράτους-πολιτών, αλλά και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Στην ίδια συνταγµατική διάταξη, η οποία υποχρεώνει το κράτος όχι µόνο να σέβεται αλλά και να προστατεύει την ανθρώπινη αξία θεµελιώνεται η διαπροσωπική εφαρµογή των αµυντικών δικαιωµάτων. 12 Στο ά.5παρ.1 κατοχυρώνεται η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Η διάταξη 11 βλ.μακρίδου Κ.Θ, σελ βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ.15 8

12 του άρθρου αυτού δεν περιέχει προγραµµατική πρόταση, αλλά ισχύον δίκαιο, κατοχυρώνει συνταγµατικό δικαίωµα που αναπτύσσει πλήρη νοµική δύναµη. Ως µητρικό δικαίωµα η διάταξη τελεί σε σχέση γενικού προς ειδικό, µε πολλές άλλες συνταγµατικές διατάξεις που κατοχυρώνουν επιµέρους πλευρές της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας. Η διάταξη καθιερώνει δικαίωµα αυτοδιάθεσης του ατόµου. Η συνταγµατική προστασία έχει καθολικό χαρακτήρα, αναφέρεται δηλαδή σε οποιαδήποτε εκδήλωση και περιοχή της ανθρώπινης ζωής. Πράγµατι, το Σύνταγµα αναγνωρίζει τρία γενικού χαρακτήρα δικαιώµατα, το δικαίωµα συµµετοχής στην κοινωνική, πολιτική και οικονοµική ζωή της χώρας. Η συµµετοχή αυτή εξασφαλίζεται µέσα στα όρια που θέτει η τριπλή οριοθέτηση, τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα και τα χρηστά ήθη. 13 Ως έννοια είδους η ανθρώπινη αξία ταυτίζεται µε την προσωπικότητα. Προσωπικότητα είναι η ανθρώπινη αξία του συγκεκριµένου ατόµου. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το δικηγορικό απόρρητο συνδέεται : α)µε το δικαίωµα ανάπτυξης του δικηγορικού επαγγέλµατος ως πτυχή της προσωπικότητας του ατόµου. Υπό την έννοια αυτήν προστατεύεται και ταυτοχρόνως οριοθετείται από το ά.5παρ.1/σ, β)µε το δικαίωµα ακώλυτης πρόσβασης στη δικηγορική συνδροµή. Το δικαίωµα αυτό έχει αυτοτελές περιεχόµενο ως στοιχείο της προσωπικότητας, προστατευόµενο από τα άρθρα 2παρ.1, 5παρ.1 και 20παρ.1/Σ. Ταυτόχρονα αποτελεί βασική παράµετρο για την ανάπτυξη της επαγγελµατικής δραστηριότητας του δικηγόρου, ουσιώδες στοιχείο της οποίας αποτελεί η δυνατότητα ακώλυτης παροχής και λήψης δικηγορικής συµβουλής(ά.5παρ.1/σ). 14 Πάνω από όλα, µέσω του θεσµού θωρακίζεται η σφαίρα των απορρήτων του ανθρώπου, σαν µια ηθική έκφανση του δικαιώµατος της προσωπικότητάς του. Τέλος, στα πλαίσια της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, διασφαλίζεται και η ελευθερία έκφρασης και διάθεσης του προφορικού λόγου, συνεπώς δε το δικαίωµα του πελάτη για εχέµυθη επικοινωνία µε το δικηγόρο του. 2)άρθρα 9παρ.1 και 19:η ιδιωτική σφαίρα i)ά.9παρ.1εδ.β:ελευθερία και απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής Το Σύνταγµα κατοχυρώνει το απαραβίαστο της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. Η 13 βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ βλ.χρυσανθάκη Χ.Γ., Το δικηγορικό απόρρητο-ενώπιον του διλήµµατος:ασφάλεια των συναλλαγών ή προστασία των δικαιωµάτων του Ανθρώπου;, Ε 45, 2001, σελ.627 9

13 ελευθερία στην ιδιωτική ζωή κατοχυρώνεται ως αντικειµενική συνταγµατική αρχή και ως συνταγµατικό δικαίωµα. Το δικαίωµα στον ιδιωτικό βίο κατοχυρώνει και το ά.8παρ.1 της ΕΣ Α. Η ιδιωτική ζωή εµφανίζει ιδιαίτερες δυσκολίες προσδιορισµού. Πάντως προστατευόµενο αγαθό δεν είναι η ζωή ως βιολογικό αλλά ως κοινωνικό αγαθό, ως βιοτική περιοχή. Από την πλευρά της η ιδιωτική ζωή αποτελεί µητρικό δικαίωµα πολλών άλλων επιµέρους δικαιωµάτων και διατάξεων, που προστατεύουν ειδικότερες εκφάνσεις της, όπως του ασύλου της κατοικίας, της οικογένειας, του απορρήτου των επικοινωνιών κλπ. Στο περιεχόµενο του δικαιώµατος περιλαµβάνεται τόσο η ελευθερία διαµόρφωσης όσο και η ελευθερία αποκάλυψης/απόκρυψης της ιδιωτικής ζωής. Πρόκειται για αµυντικό αλλά και προστατευτικό δικαίωµα. Το κράτος, δηλαδή, υποχρεούται όχι µόνο να µην παραβιάζει το ίδιο, αλλά να φροντίζει για το απαραβίαστο, να προστατεύει δηλαδή την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή και από απειλές άλλων. Εξάλλου, η συνταγµατικά προστατευόµενη ελευθερία έκφρασης(ά.14παρ.1), οριοθετούµενη από τα δικαιώµατα των άλλων και συγκεκριµένα από το δικαίωµα στην ιδιωτική ζωή, δεν παρέχει εξουσία γνωστοποίησης πληροφοριών που ανάγονται στην ιδιωτική ζωή άλλων προσώπων. Επιπλέον, η προστασία της ιδιωτικής ζωής του καθενός συνδέεται άµεσα και µε τη διαφύλαξη των προσωπικών του δεδοµένων κάθε είδους και, ιδίως, αυτών που µπορούν να χαρακτηρισθούν ως ευαίσθητα. 15 Είναι φανερό ότι η καθιέρωση του επαγγελµατικού απορρήτου συµπληρώνει την προστασία της ιδιωτικής ζωής. Μάλιστα, η Βόρεια Συνδιάσκεψη για το οµώνυµο δικαίωµα, υιοθετώντας έναν απογραφικό προσδιορισµό των συνιστωσών του ιδιωτικού βίου, κατέγραψε δέκα περιπτώσεις προσβολής του, µεταξύ των οποίων και την αποκάλυψη πληροφοριών που εντάσσονται στο επαγγελµατικό απόρρητο. 16 Ιδιωτικός βίος και δικηγορικό απόρρητο µοιάζουν περισσότερο µε δυο κύκλους που τέµνονται και των οποίων η ενδεχόµενη κοινή τοµή αφορά γεγονότα της ιδιωτικής ζωής που ο εντολέας εµπιστεύεται στον εντολοδόχο του και που απολαύουν την συνταγµατική προστασία λόγω του ά.9 περισσότερο και όχι µόνο λόγω του δικηγορικού απορρήτου. Έτσι, εάν συµβαίνει συχνά το δικηγορικό απόρρητο να προστατεύει την ιδιωτική ζωή, δεν προστατεύει ωστόσο µόνο αυτή, καθώς το ίδιο τείνει συγχρόνως στην επιτυχή λειτουργία του συστήµατος δικαιοσύνης και του δικηγόρου µέσα σε αυτήν. 17 Για παράδειγµα, το ά.371 του Π.Κ.(παραβίαση 15 βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ.93, 153, βλ.μαυριά Κ.Γ., Το συνταγµατικό δικαίωµα ιδιωτικού βίου, σελ.87, βλ.μακρίδου Κ.Θ., το δικηγορικό απόρρητο, σελ.31 10

14 επαγγελµατικής εχεµύθειας) θεωρείται ότι προστατεύει πρωταρχικά το άτοµο και µάλιστα το δικαίωµά του να έχει και να διατηρεί έναν κύκλο µυστικών γεγονότων της ιδιωτικής του ζωής. Αντίθετα, στις σχετικές µε το θεσµό διατάξεις του Κώδικα των ικηγόρων, σαφώς προηγείται ως στόχος η επαγγελµατική δεοντολογία και ακολουθεί σε δεύτερη θέση η προστασία των ιδιωτικών απορρήτων. 18 Το προστατευόµενο αγαθό εκάστης των σχετικών διατάξεων θα προσδιορισθεί, βέβαια, µε σαφήνεια στα οικεία κεφάλαια. ii)ά.9παρ.1εδ.α:το άσυλο της κατοικίας Ο συντακτικός νοµοθέτης αποβλέποντας στην προστασία του κάθε ατόµου και της οικογένειας, καθιερώνει το άσυλο της κατοικίας. Όπως ορίζει, η κατοικία του καθενός είναι άσυλο. Η κατοικία αποτελεί φυσικό και ιδιωτικό χώρο, που σηµαίνει ότι ο κύριος, ο δικαιούχος της κατοικίας µπορεί να απαγορεύει ή να επιτρέπει την είσοδο στους άλλους. Το άσυλο δηλαδή της κατοικίας είναι ο συνταγµατικά προστατευόµενος ιδιωτικός φυσικός χώρος του ανθρώπου, στον οποίο απαγορεύεται οποιαδήποτε επέµβαση χωρίς τη θέληση του δικαιούχου. Η συνταγµατική έννοια της κατοικίας είναι ευρύτατη ώστε να εξασφαλίζει την όσο το δυνατό µεγαλύτερη προστασία. Στην έννοια αυτή περιλαµβάνεται ο χώρος της κύριας και µόνιµης εγκατάστασης του ανθρώπου αλλά όχι µόνο. Ο σκοπός ή η συχνότητα της χρήσης δεν επηρεάζουν τη συνταγµατική προστασία. Κατοικία εποµένως είναι και η κύρια αλλά και η εξοχική, όπως επίσης και το γραφείο ή το δωµάτιο του ξενοδοχείου κλπ. Αναγκαία συνέπεια της αναγωγής της κατοικίας σε άσυλο είναι η απαγόρευση διεξαγωγής οποιασδήποτε έρευνας. Το Σύνταγµα ρητά ορίζει ότι καµία έρευνα δε γίνεται σε κατοικία, παρά µόνο όταν και όπως ορίζει ο νόµος και πάντοτε µε την παρουσία εκπροσώπων της δικαστικής εξουσίας. Στα πλαίσια ειδικών σχέσεων, όπως της ποινικής σχέσης, υπάρχει κάµψη της απόλυτης απαγόρευσης έρευνας που δικαιολογείται από την αιτιώδη συνάφεια που συνδέει το δικαίωµα στο άσυλο µε την έννοµη σχέση µέσα στην οποία ασκείται. 19 Το δικηγορικό γραφείο, λοιπόν, ως επαγγελµατικός χώρος, εντάσσεται στην έννοια της κατοικίας. Αποτελεί δε άσυλο, στο µέτρο που εκλαµβάνεται ως κατοικία του δικηγόρου. 18 βλ.συµεωνίδου-καστανίδου Ε., Η παραβίαση της επαγγελµατικής εχεµύθειας από τον δικηγόρο, ίκαιο και πολιτική, 1983, τεύχος 7, σελ.121, βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ.168,

15 Το τελευταίο συµβαίνει µόνο κατά τις ώρες και µέρες που δεν επιτρέπεται η είσοδος σε οποιονδήποτε. Η διαπίστωση αυτή δε σηµαίνει πάντως την υπαγωγή του δικηγορικού γραφείου στις κοινές περί έρευνας διατάξεις του ΚΠοιν. Από την άλλη, η παρέκκλιση από την κοινή ρύθµιση ισχύει µόνο στο µέτρο που επιβάλλεται από την ανάγκη προστασίας του δικηγορικού απορρήτου. 20 ιότι αν ήταν δυνατόν να γίνονται έρευνες στα δικηγορικά γραφεία και να επιχειρούνται κατασχέσεις εγγράφων, τότε δεν θα υπήρχε καµιά εγγύηση για την απόρρητη σφαίρα υπερασπίσεως που διαµορφώνεται κατά βάση στα πλαίσια της ελεύθερης και ανεµπόδιστης επικοινωνίας του συνηγόρου µε τον κατηγορούµενο. Η προστασία του δικηγορικού απορρήτου συµπληρώνεται µε τις ρυθµίσεις των άρθρων 261, 262/Κ.Ποιν.. και ά.49παρ.3 Ν /1954 περί του κώδικος των ικηγόρων, που αναφέρονται στις έρευνες και τις κατασχέσεις σε δικηγορικά γραφεία και οι οποίες θα αναλυθούν στους οικείους τόπους. Επιπλέον, γίνεται δεκτό ότι υπάρχει απαγόρευση αξιοποίησης του παράνοµα αµέσως ή εµµέσως αποκτηθέντος αποδεικτικού µέσου. iii)ά.19:η ελευθερία της επικοινωνίας Το Σύνταγµα κατοχυρώνει την ελευθερία της επικοινωνίας ως αντικειµενική αρχή. Η µε οποιονδήποτε τρόπο επικοινωνία είναι ελεύθερη. Το Σύνταγµα προστατεύει την άµεση και την έµµεση, την κλειστή αλλά και την ανοικτή επικοινωνία. Κατοχυρώνεται το απολύτως απαραβίαστο του απορρήτου των επιστολών και της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας µε οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Σύµφωνα µε το δεύτερο εδάφιο της παρ.1 του ά.19/σ το απόρρητο της επικοινωνίας κάµπτεται για τους περιοριστικά αναφερόµενους λόγους(εθνική ασφάλεια και διακρίβωση σοβαρών εγκληµάτων) και υπό τις εγγυήσεις δικαστικής αρχής. Στην παρ.3 του ά.19/σ απαντάται η ρητή απαγόρευση της χρήσης αποδεικτικών µέσων, εφόσον τα µέσα αυτά αποκτήθηκαν κατά παράβαση των άρθρων 19, 9 και 9Α(προστασία προσωπικών δεδοµένων). Πρόκειται για µία από τις σηµαντικότερες ρυθµίσεις της συνταγµατικής αναθεώρησης του 2001, η οποία υπερβαίνει το κανονιστικό πλαίσιο του ά.19/σ. 21 Παράλληλα µε το Σύνταγµα, ο Ποινικός Κώδικας στο ά.370 τιµωρεί διαζευκτικά µε χρηµατική ποινή ή φυλάκιση µέχρι ενός έτους, την παραβίαση της µυστικότητας των επιστολών ή άλλων εγγράφων από κρατικό όργανο ή ιδιώτη. Και βέβαια η διάκριση σφραγισµένων-ασφράγιστων επιστολών που επιχειρείται, και που οδηγεί σε περιορισµό της 20 βλ.μακρίδου Κ.Θ., Το δικηγορικό απόρρητο, σελ.142, βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ.181,

16 συνταγµατικής προστασίας µόνο στις κλειστές επιστολές, δεν έχει καµιά θέση στα πλαίσια του δικηγορικού απορρήτου. Αν η συνταγµατική προστασία περιορίζεται στις κλειστές επιστολές, δεν συµβαίνει το ίδιο και µε την ποινική. Στη γ περίπτωση που διαζευκτικά στοιχειοθετεί το έγκληµα της παραβιάσεως του απορρήτου των επιστολών, προστατεύεται το απόρρητο των ανοικτών επιστολών ή εγγράφων. Ο παραπάνω προβληµατισµός, βέβαια, µικρή σηµασία έχει ειδικά για το δικηγορικό απόρρητο. Στην προκειµένη περίπτωση η παράδοση της επιστολής από τον εντολέα σε κάποιον τρίτο, που εδώ είναι ο έµπιστος δικηγόρος, δεν σηµαίνει παύση του υφιστάµενου απορρήτου, αφού αυτός ο τρίτος αποτελεί το alter ego του πελάτη, µε γενική υποχρέωση εχεµύθειας. 22 Ειδικότερα, µπορούµε να διακρίνουµε: α)έγγραφη επικοινωνία δικηγόρου-πελάτη ε χρειάζεται ιδιαίτερη επιµονή στη διερεύνηση της γενικής προστασίας που καλύπτει την έγγραφη επικοινωνία δικηγόρου-πελάτη. Αποτελεί κλασσική έκφανση της εχεµύθειας που χαρακτηρίζει τη σχέση, απολαµβάνει δε της ίδιας προστασίας µε την προφορική επικοινωνία. β)επικοινωνία συνηγόρου-κρατουµένου Οι κρατούµενοι απολαύουν το δικαίωµα του ά.19, θεσµικά προσαρµοζόµενο. Η φυλάκιση δε συνεπάγεται στέρηση της επικοινωνίας µε τον έξω κόσµο. Έχουν, εποµένως, οι φυλακισµένοι δικαίωµα επικοινωνίας, όπως επίσης δικαίωµα απόρρητης επικοινωνίας. Ειδικά όµως εφόσον πρόκειται για ποινικούς κρατουµένους, έχει πρόσφορη εφαρµογή η δυνατότητα άρσης του απορρήτου, για διακρίβωση ιδιαιτέρως σοβαρών εγκληµάτων. Πρακτικές δυσχέρειες στην άσκηση του δικαιώµατος(συχνότητα, τρόπος επικοινωνίας κλπ)προκύπτουν από τον ίδιο τον εγκλεισµό των φυλακισµένων. Σε καµιά πάντως περίπτωση η φυλάκιση δε µπορεί να οδηγεί σε στέρηση του δικαιώµατος επικοινωνίας. Οφείλουν εποµένως οι αρχές να εξασφαλίζουν σε κάθε κρατούµενο δυνατότητα ανταπόκρισης(ταχυδροµείο)αλλά και προσωπικής επικοινωνίας(επισκεπτήριο). 23 Η ελεύθερη επικοινωνία κατηγορουµένου-συνηγόρου εξασφαλίζεται κατά τρόπο απόλυτο στο δίκαιό µας(ά.100παρ.4/κ.ποιν. ). Ως ανυποχώρητο αίτηµα προβάλλει εδώ ο αποκλεισµός της παρακολούθησης-εποπτείας της συνοµιλίας του συνηγόρου µε τον κατηγορούµενο. Η οποιαδήποτε µορφή επικοινωνίας κατηγορουµένουσυνηγόρου(αλληλογραφία, τηλεφωνική ή τηλεγραφική επαφή)είναι απαραβίαστη. Η ελεύθερη επικοινωνία εκτείνεται σε όλους τους χώρους κράτησης, όπως στις δικαστικές 22 βλ.μακρίδου Κ.Θ., Το δικηγορικό απόρρητο, σελ.149, βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ

17 φυλακές και τα αστυνοµικά τµήµατα, ενώ απαγορεύεται κάθε έλεγχος του περιεχοµένου των επιστολών που ο κρατούµενος απευθύνει προς τον νόµιµα διορισµένο συνήγορό του. Όπως είναι φανερό, η οποιαδήποτε στέρηση της επικοινωνίας του συνηγόρου µε τον κατηγορούµενο µεταβάλλει τη νοµική θέση του συνηγόρου ως συµπαραστάτη του κατηγορουµένου σε όργανο, που δε µπορεί να κάνει χρήση υπερασπιστικών δυνατοτήτων ούτε να δικαιολογήσει το διορισµό του από τον κατηγορούµενο, αφού αυτός δεν θα ήταν σε θέση να προετοιµάσει µε εκείνον την υπεράσπισή του. Τα ίδια ισχύουν για την περίπτωση παρακολουθήσεως της επικοινωνίας του συνηγόρου µε τον κατηγορούµενο. Συνεπώς, ορθά έχει υποστηριχθεί ότι αν έχει αποκτηθεί ένα αποδεικτικό µέσο από την παρακολούθηση του κατηγορουµένου κατά το χρόνο της επικοινωνίας µε το συνήγορό του, τότε απαγορεύεται να αξιοποιηθεί το µέσο αυτό σε βάρος του πρώτου. 24 γ)έγγραφη επικοινωνία µεταξύ δικηγόρων Αυτονόητη θεωρείται η ύπαρξη απορρήτου ως προς την επικοινωνία µεταξύ περισσότερων δικηγόρων του ίδιου διαδίκου. Ακόµη, επιστολές που ανταλλάσσουν οι πληρεξούσιοι των αντιδίκων υπάγονται στη συνταγµατική προστασία του ά.19 που εµποδίζει την κατάσχεσή τους. εν είναι δυνατόν να αµφισβητηθεί ο κίνδυνος που το δικηγορικό απόρρητο θα διέτρεχε, εάν η αλληλογραφία των δικηγόρων δεν καλυπτόταν από την απαιτούµενη µυστικότητα, αφού στην προσπάθεια επίτευξης συµφωνίας ή συµβιβασµού, είναι πιθανό να αποκαλύπτονται στον αντίδικο γεγονότα και πληροφορίες απαραίτητες µεν για την επίτευξη συµφωνίας, επιβαρυντικές όµως για τον πελάτη στα πλαίσια µιας αντιδικίας. Εντούτοις η υπαγωγή της αλληλογραφίας µεταξύ πληρεξουσίων στα άρθρα 371 και 49 ν.δ.3026/1954 δύσκολα θα έβρισκε έρεισµα στο ελληνικό δίκαιο. Μόνο η σύµφωνη µε τις παραδόσεις του Σώµατος συµπεριφορά αποτελεί τη βάση της προστασίας της έγγραφης επικοινωνίας που οι δικηγόροι των αντιδίκων ανταλλάσσουν Το ά.45 του Κώδικα ικηγόρων επιβάλλει ένα πνεύµα συναδελφικότητας στις µεταξύ τους σχέσεις. Η αναγωγή της συναδελφικότητας σε µοναδική βάση δεν είναι άµοιρη συνεπειών. Η παράβασή της µε τη µορφή παράδοσης των επιστολών στον πελάτη ή στο δικαστήριο, µπορεί να αποτελέσει ενδεχοµένως πειθαρχικό παράπτωµα κατά παράβαση του ά.45. Εξάλλου οι δικηγόροι και όχι οι πελάτες θεωρούνται κύριοι του περιεχοµένου των επιστολών, ώστε η συναίνεση των τελευταίων να µην επηρεάζει τη δυνατότητα παραδόσεως των εγγράφων βλ.κωνσταντινίδη Άγγ., Η θέση του συνηγόρου υπερασπίσεως στην ποινική δίκη, Ποινικά 36, σελ.232, βλ.μακρίδου Κ.Θ., Το δικηγορικό απόρρητο, σελ.159,

18 3)άρθρο 20παρ.1 και 2:τα δικαστικά συνταγµατικά δικαιώµατα i)ά.20παρ.1:παροχή έννοµης προστασίας Το Σύνταγµα κατοχυρώνει την παροχή έννοµης προστασίας. Κατά ρητή διατύπωση της διάταξης επιφορτισµένα είναι τα δικαστήρια. Η µεγάλη σηµασία που έχει η δικαστική προστασία οδήγησε στην κατοχύρωσή της και µε διεθνείς συµβάσεις(ά.10 της Οικουµενικής ιακήρυξης των ικαιωµάτων του Ανθρώπου, ά.6παρ.1 και ά.13 της ΕΣ Α). Ο συντακτικός νοµοθέτης κατοχυρώνει το δικαίωµα σε δίκη του κάθε ατόµου. Καθένας έχει το δικαίωµα να αχθεί η υπόθεσή του σε δικαστήριο και να δικαστεί από αυτό. Η έννοµη προστασία του ά.20παρ.1 είναι προστασία εννόµων αντικειµένων. Το Σύνταγµα εγγυάται τη δικαστική προστασία δικαιωµάτων και συµφερόντων του ατόµου, τα οποία το ίδιο το σύστηµα δικαίου αναγνωρίζει. Το δικαίωµα παροχής έννοµης προστασίας περιλαµβάνει το µε στενή έννοια οµώνυµο δικαίωµα, δηλαδή την αξίωση του φορέα να απευθυνθεί στη δικαιοσύνη και να ζητήσει προστασία και το δικαίωµα δικαστικής ακρόασης, δηλαδή την αξίωση παρουσίασης των θέσεων και απόψεων του φορέα του δικαιώµατος σχετικά µε τα νοµικά και πραγµατικά ζητήµατα της συγκεκριµένης υπόθεσης. 26 Το Σύνταγµα, παράλληλα προς τα συνταγµατικά δικαιώµατα, γνωρίζει και προστατεύει ως θεσµό την ποινική δίκη, την ποινική σχέση. Η ποινική σχέση ατόµουκράτους αποτελεί µια ειδική κυριαρχική σχέση από την οποία προκύπτουν περιορισµοί της ελευθερίας και γενικότερα των συνταγµατικών δικαιωµάτων, π.χ. υποχρεώσεις κατηγορουµένου. 27 Στο ά.20 το Σύνταγµα καθιερώνει το θεσµό της δίκαιης δίκης και ειδικότερα της δίκαιης ποινικής δίκης. Στο επίκεντρο της δίκαιης δίκης αναδεικνύεται η αποκάλυψη της αλήθειας ως κεντρικός άξονας. Τα συνταγµατικά δικαιώµατα των διαφόρων παραγόντων της δίκης ασκούµενα στο θεσµό αυτό προσαρµόζονται θεσµικά. Ο κοινός νοµοθέτης µπορεί να επιβάλλει περιορισµούς, οι οποίοι είναι θεµιτοί µόνο κατά το µέτρο που επιβάλλονται από την αιτιώδη συνάφεια δικαιώµατος και θεσµού. Το δικηγορικό απόρρητο αναδεικνύει το λειτουργικό χαρακτήρα της δικηγορίας, εγγυώµενο, µέσω της απρόσκοπτης επικοινωνίας δικηγόρου και εντολέα, την οµαλή πραγµάτωση των δικαιωµάτων του ά.20παρ.1/σ και ά.6 της ΕΣ Α. Το δικαίωµα υπεράσπισης και νοµικής εκπροσώπησης εν γένει αποτελεί σήµερα πλέον αυτονόητο, πλην 26 βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ.270, βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά ικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ

19 όµως πάντοτε ουσιώδη παράµετρο κατά την απονοµή της δικαιοσύνης. Η αποψίλωση της σχέσης δικηγόρου-εντολέα από τον εµπιστευτικό χαρακτήρα της έχει ως συνέπεια την επιφανειακή άσκηση του δικαιώµατος δικαστικής ακρόασης και προστασίας, το οποίο απογυµνώνεται από µία ουσιώδη εγγύηση. Ταυτόχρονα διαταράσσεται και ο λειτουργικός χαρακτήρας της δικηγορίας. Η δυσπιστία αντικαθιστά την εµπιστοσύνη, το δε λειτούργηµα του δικηγόρου χάνει την εµπιστευτικότητα που το διακρίνει. ii)ά.20παρ.2:δικαίωµα προηγούµενης ακρόασης Το ά.20παρ.2/σ καθιερώνει το δικαίωµα προηγούµενης ακρόασης, δηλαδή διαδικαστικό δικαίωµα ενώπιον της διοίκησης. Η συνταγµατική κατοχύρωση της προηγούµενης ακρόασης επηρεάζει σηµαντικά τη λεγόµενη πειθαρχική δίκη. Η εφαρµογή του δικαιώµατος προηγούµενης ακρόασης εµπεριέχει το δικαίωµα (συν)παράστασης µε δικηγόρο, ώστε η προηγούµενη ακρόαση να καθίσταται πράγµατι αποτελεσµατική. Πράγµατι λόγω των νοµικών ζητηµάτων τα οποία τίθενται και των οποίων η αντιµετώπιση απαιτεί ειδικές γνώσεις, είναι απαραίτητη η παρουσία συνηγόρου στις διαδικασίες ενώπιον των πειθαρχικών συµβουλίων της διοίκησης. Είναι αντισυνταγµατικές οι διατάξεις νόµων που αποκλείουν την παράσταση δικηγόρου. 28 Η υπονόµευση της εµπιστοσύνης του εντολέα, λοιπόν, προς το πρόσωπο του δικηγόρου θα είχε ως συνέπεια τη µειωµένη συµβολή του λειτουργήµατος αυτού στην προστασία των δικαιωµάτων που εγγυάται το Σύνταγµα και η νοµοθεσία στον πολίτη. Η αποστολή του δικηγόρου συνδέεται µε την προστασία των θεµελιωδών και λοιπών δικαιωµάτων και εννόµων συµφερόντων του ενδιαφεροµένου, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνεται και η οµαλή λειτουργία της δικαιοσύνης. Με τον τρόπο αυτό το δικηγορικό λειτούργηµα και κατ' επέκταση το απόρρητο, εισφέρουν στην ενδυνάµωση της αρχής του κράτους δικαίου και εντέλει στη δηµοκρατική λειτουργία του πολιτεύµατος βλ. ηµητρόπουλο Α.Γ., Συνταγµατικά δικαιώµατα-ειδικό µέρος, σελ βλ.χρυσανθάκη Χ.Γ., Το δικηγορικό απόρρητο-ενώπιον του διλήµµατος:ασφάλεια των συναλλαγών ή προστασία των δικαιωµάτων του Ανθρώπου;, Ε 45, 2001, σελ.627,

20 IV. ΤΟ ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ-Η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ. Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΜΗΣ ΤΑΞΗΣ Α. Ο Κώδικας Πολιτικής ικονοµίας i)άρθρο 400:εξαιρετέοι µάρτυρες Εξαιρετέοι είναι οι µάρτυρες των οποίων η εξέταση είναι ανεπίτρεπτη µε την ενεργοποίηση της ένστασης εξαίρεσης από τον αντίδικο του διαδίκου που έχει καλέσει και προσάγει αυτούς. Η θεσµοθέτηση της εξαίρεσης των µαρτύρων επιτρέπεται στο δικονοµικό δίκαιο προς εξυπηρέτηση και διασφάλιση του άξιου προστασίας ιδιωτικού συµφέροντος του διαδίκου που ζητεί την εξαίρεση και όχι του δηµοσίου συµφέροντος. 30 Κατ'ά.400αρ.1 λοιπόν είναι ορισµένα πρόσωπα, (κληρικοί, δικηγόροι κλπ), τα οποία ασκούν ορισµένα επαγγέλµατα, που από τη φύση τους επιβάλλεται τήρηση εχεµύθειας. Οι αναφερόµενοι στον ΚΠολ. λόγοι εξαίρεσης των µαρτύρων είναι περιοριστικοί. Έτσι, παρέχεται η δυνατότητα εξαίρεσης µαρτύρων, µεταξύ άλλων, των δικηγόρων(για την ταυτότητα του νοµικού λόγου και των δικολάβων), συµβολαιογράφων, των βοηθών τους(π.χ. των ασκουµένων δικηγόρων) και των συµβούλων των διαδίκων, που έχουν κατά το νόµο υποχρέωση έναντι των διαδίκων για τήρηση επαγγελµατικού µυστικού. Ο συγκεκριµένος λόγος εξαιρέσεως καθιερώνεται µόνο υπέρ του πελάτη. 31 Η εξαίρεση ενεργοποιείται µετά από ένσταση του πελάτη τους(ο λόγος εξαίρεσης είναι σχετικός) 32. Η ρύθµιση αυτή, η οποία αναµφίβολα αποτελεί θεµιτό περιορισµό του δικαιώµατος απόδειξης του αντιδίκου, αποσκοπεί στην προστασία και διασφάλιση της σχέσης εµπιστοσύνης που δηµιουργείται αναγκαία µεταξύ των άνω προσώπων και του πελάτη τους, ενόψει της φύσης και των λόγων δηµιουργίας αυτής της σχέσης και των επιπτώσεων για τον πελάτη της κοινολόγησης των µεταξύ αυτών διαµειβοµένων. Τα πρόσωπα αυτά εξαιρούνται να µαρτυρήσουν για πραγµατικά περιστατικά που από ανάγκη τους εµπιστεύθηκαν ή οι ίδιοι διαπίστωσαν κατά την άσκηση του επαγγέλµατός τους, προκειµένου να παράσχουν βοήθεια για την οποία κλήθηκαν και για τα οποία περιστατικά έχουν καθήκον εχεµύθειας. Γεγονότα που δεν έχουν καµία σχέση µε τη βοήθεια για την 30 βλ.βαθρακοκοίλη Β.Α., σελ.806 σηµείο 2, σελ.807 σηµείο 7 31 βλ.εφπειρ απ.78/1998, Ελλ νη 39, 1998 I, σελ.443 επ. 32 βλ.εφετ.λάρ., απ.749/1980, Ελλ νη 23, 1982, σελ

21 οποία κλήθηκαν τα άνω πρόσωπα δεν εξαιρούνται να µαρτυρήσουν. Ο λόγος εξαίρεσης υφίσταται και αν κατά το χρόνο κατάθεσης έπαυσε η ιδιότητα που είχαν κατά το χρόνο του γεγονότος. Η γνώση των περιστατικών πρέπει να προέρχεται από τον πελάτη και όχι από τρίτα πρόσωπα, ενώ για το δικηγόρο δεν ισχύει η εξαίρεση αν το µυστικό αφορά και τον αντίδικο του πελάτη του δικηγόρου. 33 Στην πολιτική δίκη που από τη φύση της δεν είναι παρά η σύγκρουση αντίθετων ιδιωτικών συµφερόντων, ο ατοµικός χαρακτήρας στην προστασία των ιδιωτικών απορρήτων επικρατεί. Η ένσταση εξαίρεσης µπορεί να προβληθεί µόνο από τον πελάτη και όχι από τον αντίδικό του, γιατί το επαγγελµατικό απόρρητο έχει ταχθεί προς το συµφέρον του πελάτη εκείνου που αφορά το απόρρητο και όχι του αντιδίκου του. 34 Συνεπώς χωρεί παραίτηση του πελάτη από την ένσταση οπότε εξετάζεται, όπως αν καλέσει αυτό στη δίκη, οπότε ο αντίδικός του δεν έχει έννοµο συµφέρον να προβάλει την ένσταση εξαίρεσης. Η ένσταση µε την οποία αποκρούεται η από τον αποδεικνύοντα ή ανταποδεικνύοντα εξέταση ως µάρτυρα προσώπου, στη δίκη στην οποία εξετάσθηκε, προβάλλεται πριν από την όρκισή του, µπορεί όµως παραδεκτώς να προβληθεί µετά την όρκισή του αλλά και µετά το πέρας της κατάθεσής του, µόνο όµως στην περίπτωση αυτή κατά τη µετ' απόδειξη συζήτηση και µόνον εφόσον ο λόγος εξαίρεσης αποδεικνύεται εγγράφως(ά.400συνδ.403παρ.2 και 5). 35 Η ένσταση για να γίνει δεκτή απαιτείται πιθανολόγηση των λόγων που τη στηρίζουν. Η από την παράβαση του ά.400αρ.1 ακυρότητα είναι σχετική και µπορεί να την προτείνει µόνο ο πελάτης του δικηγόρου. 36 Αν παρά τη συνδροµή των προϋποθέσεων της διατάξεως και την προβολή ενστάσεως δοθεί η κατάθεση και ληφθεί υπόψη από το δικαστήριο, ιδρύεται ο λόγος αναίρεσης του ά.559αριθ Επιπλέον, κατά το ά.49παρ.2 του Κώδικα περί ικηγόρων, το οποίο θα αναλυθεί στο οικείο κεφάλαιο, ο δικηγόρος δε µπορεί να εξεταστεί ως µάρτυρας σε υπόθεση στην οποία αναµείχθηκε ως δικηγόρος, χωρίς προηγούµενη άδεια του Σ του Συλλόγου στον οποίο ανήκει, ή σε κατεπείγουσα περίπτωση του προέδρου αυτού. Η διάταξη αυτή δεν καθιερώνει λόγο εξαίρεσης του δικηγόρου, αλλά µόνη κύρωση έχει, η παράβαση αυτής, την πειθαρχική δίωξη του δικηγόρου. 33 βλ. ΑΠ, απ.126/1970, ΝοΒ 18, 1970, σελ βλ.εφεταθ, απ.1202/1983, Ελλ νη 24, , σελ.1020 επ, ΕφετΑθ, απ.7547/1982, Ελλ νη 24, 1983 Α, σελ.62 επ. 35 βλ.εφεταθ, απ.8770/1988, Ελλ νη 34, , σελ.1356επ 36 βλ.απ, απ.126/1970, ΝοΒ 18, 1970, σελ βλ.απ, απ.844/92, ΕΕΝ 60, 1993, σελ.600 επ. 18

22 ii)άρθρο 401:πρόσωπα δικαιούµενα σε άρνηση µαρτυρίας Με την υπόψη διάταξη καθορίζονται τα πρόσωπα, περιοριστικώς, που έχουν δικαίωµα να αρνηθούν µαρτυρία εξολοκλήρου, όπως οι συγγενείς των διαδίκων έως τον 3ο βαθµό ή ορισµένοι επαγγελµατίες, σχετικά µε γεγονότα των οποίων έλαβαν γνώση κατά την άσκηση του επαγγέλµατός τους. Το δικαίωµα αυτό, που αποτελεί εξαίρεση του γενικού κανόνα και της δηµόσιας υποχρέωσης των προσώπων προς µαρτυρία, αποκλείει τις συνέπειες άρνησης της µαρτυρίας για τα πρόσωπα αυτά και για τους λόγους άρνησης µαρτυρίας που ορίζονται στη διάταξη. Το δικαίωµα αρνήσεως της µαρτυρίας παρέχεται στο µάρτυρα χάριν σεβασµού της προσωπικότητάς του και προστασίας των δικών του εννόµων σχέσεων. Συνεπώς, µπορεί να ασκηθεί, ασχέτως προς τη θέληση των διαδίκων, ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου, µε οποιαδήποτε διαδικασία κι αν δικάζεται η υπόθεση. Πρόσωπα δικαιούµενα να αρνηθούν τη µαρτυρία είναι τα ίδια που αναφέρονται ως εξαιρετέοι µάρτυρες στο ά.400αρ.1. Στην περίπτωση όµως αυτή η µαρτυρία αφορά γενικώς γεγονότα που περιήλθαν σε γνώση τους κατά την άσκηση του επαγγέλµατός τους. Ο κύκλος θεµάτων εποµένως, στον οποίον αναφέρεται η προκείµενη διάταξη, είναι ευρύτερος από τον αντίστοιχο του ά.400αρ.1. Περιλαµβάνει, δηλαδή, αφενός µεν όσα γεγονότα καλύπτονται από το καθήκον εχεµύθειας, για τα οποία µπορεί ο µάρτυρας να εξαιρεθεί µε αίτηση του διαδίκου, αφετέρου δε και άλλα γεγονότα, που εκφεύγουν από το καθήκον εχεµύθειας, περιήλθαν όµως σε γνώση του µάρτυρα κατά την άσκηση του επαγγέλµατός του. Ο νόµος αφήνει την απόφαση για την εξέτασή τους σ αυτά τα ίδια και όχι στο δικαστήριο ή στους διαδίκους, από τους οποίους δε µπορούν να εξαιρεθούν. Αν ο µάρτυρας δεν προβάλει το λόγο ή τον προβάλει και απορριφθεί από το δικαστήριο ή τον δικαστή ως µη πιθανολογούµενος(ά.403αρ.4/κπολ ), η µαρτυρία δεν πάσχει. Για την εξέταση των δικηγόρων στην προκείµενη περίπτωση απαιτείται, όπως και σ' εκείνη του ά.400, κατ' ά.49 Κωδ. ικ., άδεια του ικηγορικού Συλλόγου που ανήκει, αλλά µόνη συνέπεια της εξέτασης χωρίς την άδεια αυτή είναι η πειθαρχική τιµωρία του δικηγόρου και όχι η ακυρότητα της κατάθεσης. iii)άρθρο 402:δικαίωµα αρνήσεως καταθέσεως Με την άνω διάταξη παρέχεται στο µάρτυρα το δικαίωµα να αρνηθεί να καταθέσει 19

23 ορισµένα περιστατικά, για τα οποία απαλλάσσεται από το καθήκον κατάθεσης, χωρίς τον κίνδυνο επιβολής κυρώσεων. Τα περιστατικά που δεν επιθυµεί και δεν υποχρεούται να καταθέσει ο µάρτυρας τα προτείνει ο ίδιος, πριν την έναρξη ή στη διάρκεια της εξέτασής του, και αποφαίνεται το δικαστήριο ή ο δικαστής ενώπιον του οποίου διεξάγεται η απόδειξη, κατά πιθανολόγηση. Κατά την ίδια διάταξη, µεταξύ των περιστατικών που δεν υποχρεώνεται ο µάρτυρας να καταθέσει είναι περιστατικά που αποτελούν επαγγελµατικό ή καλλιτεχνικό απόρρητο, δηλαδή εκείνα που γνωρίζουν µόνον ορισµένα πρόσωπα και έχουν καθήκον να µην τα ανακοινώσουν σε τρίτους. Β. Ο Κώδικας Ποινικής ικονοµίας i)άρθρο 212:επαγγελµατικό απόρρητο των µαρτύρων Στην ποινική διαδικασία βασική υποχρέωση των µαρτύρων είναι και η υποχρέωση για κατάθεση των πραγµατικών περιστατικών που γνωρίζουν και η οποία προβλέπεται στο ά.209 ΚΠοιν. Παρά το δηµόσιο-υποχρεωτικό όµως χαρακτήρα της µαρτυρίας, ο νοµοθέτης καθιέρωσε ορισµένες εξαιρέσεις, κι αυτό γιατί υπάρχουν περιπτώσεις, όπου ο µάρτυρας βρίσκεται µπροστά σε δίληµµα, σε σύγκρουση καθηκόντων, ανάµεσα στο νοµικό καθήκον που επιτάσσει η υποχρέωση για κατάθεση µε σκοπό την ανεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας και στο ηθικό καθήκον που πηγάζει µεταξύ άλλων και από το επαγγελµατικό απόρρητο. Η βασική εξαίρεση προβλέπεται στο ά.212/κποιν. Η διάταξη περιέχει αποδεικτική απαγόρευση. Η Πολιτεία επιβάλλει υποχρέωση σιγής(καθήκον εχεµύθειας) σε ορισµένες κατηγορίες επαγγελµάτων-λειτουργηµάτων, µεταξύ αυτών και του δικηγορικού, απειλώντας µε ακύρωση όλες τις πράξεις της διαδικασίας που στηρίχθηκαν σε καταθέσεις γεγονότων, για τα οποία έπρεπε να διαφυλαχθεί το ιδιωτικό απόρρητο. Στην ποινική δίκη η προστασία των ιδιωτικών απορρήτων παύει να ταυτίζεται µε την προστασία του ατόµου και σκοπεύει να εξυπηρετήσει κυρίως την πίστη του κοινού σε ορισµένα επαγγέλµατα. Προβλήµατα δηµιουργούνται από τη θέση σε επαφή της διάταξης αυτής µε εκείνη του ά.371/π.κ., που αφορά στο έγκληµα της παραβίασης της επαγγελµατικής εχεµύθειας, τα οποία, όµως, κρίνεται σκόπιµο να αναπτυχθούν µετά και την ερµηνεία του τελευταίου αυτού άρθρου. Εδώ αξίζει µόνο να σηµειωθεί ότι η διάταξη του ά.212, ως δικονοµική κύρωση του ά.371/π.κ., δικαιολογεί και συµπληρώνει το νοµοθετικό λόγο της ποινικής ευθύνης του συνηγόρου για παραβίαση της επαγγελµατικής εχεµύθειας. 20

24 Ορίζεται, λοιπόν, στην πρώτη παράγραφο του ά.212 ότι: Η διαδικασία ακυρώνεται, αν εξετασθούν στην προδικασία ή στην κύρια διαδικασία:...β)οι συνήγοροι, οι τεχνικοί σύµβουλοι και οι συµβολαιογράφοι σχετικά µε όσα τους εµπιστεύθηκαν οι πελάτες τους, οι συνήγοροι και οι τεχνικοί σύµβουλοι κρίνουν σύµφωνα µε τη συνείδησή τους αν και σε ποιο µέτρο πρέπει να καταθέτουν όσα άλλα έµαθαν µε αφορµή την άσκηση του λειτουργήµατός τους. Η απαγόρευση, λοιπόν, καλύπτει µόνο την κατάθεση του προσώπου. Έτσι, τα πρόσωπα αυτά έχουν αντίθετα υποχρέωση εµφάνισης, όρκισης, όπως επίσης και καθήκον αληθείας. Καλούµενοι στο δικαστήριο να καταθέσουν, πρέπει να δηλώσουν ένορκα ότι µε το να καταθέσουν, θα παραβιάσουν τα απόρρητα (ά.212 παρ.3/κποιν ). Επέρχεται ακυρότητα της διαδικασίας, µόνο αν παρά τη γενόµενη δήλωση εξετασθεί ο δικηγόρος ως µάρτυρας. 38 Όµως αν η δήλωση των προσώπων αυτών αποδειχθεί ψευδής, τότε θα τιµωρηθούν για ψευδορκία. Για γεγονότα που αφορούν σε τρίτους µη-πελάτες του δικηγόρου, αυτός, όπως και όλα τα άλλα πρόσωπα, έχει τη γενική υποχρέωση προς µαρτυρία, κατά τη διάταξη του ά.209/κποιν. 39 Το πρώτο ζήτηµα που τίθεται, σε ό, τι αφορά το ά.212 είναι το αν µε τη διάταξη αυτή καθιερώνεται απλή απαλλαγή από την υποχρέωση κατάθεσης ή αν πρόκειται για απαγόρευση προς κατάθεση. Το ότι πρόκειται για απαγόρευση εξετάσεως προκύπτει καταρχήν από την ιστορική ερµηνεία της διατάξεως. Πέρα όµως από αυτήν στην παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου γίνεται λόγος για την απαγόρευση των περιπτώσεων α, β, γ της παρ.1 που δεν αίρεται και αν ακόµη τα πρόσωπα περί των οποίων πρόκειται απηλλάγησαν της υποχρεώσεως προς τήρηση του επαγγελµατικού απορρήτου υπό του διαπιστευθέντος αυτό. Πρόκειται λοιπόν για απαγόρευση µαρτυρίας και όχι για απαλλαγή η οποία άλλωστε αν επετρέπετο θα έκανε ύποπτη τη θέση του µη απαλλάσσοντος, του πελάτου δηλαδή που δε θα συναινούσε στην κοινολόγηση του µυστικού. 40 Το ότι η εξαίρεση εξακολουθεί να υφίσταται και παρά τη συναίνεση υπογραµµίζει το γεγονός ότι το προστατευόµενο έννοµο αγαθό του εν λόγω άρθρου είναι κοινωνικό. Έτσι, η υποχρέωση σιγής, όλων όσων δεσµεύονται από το ιδιωτικό απόρρητο, επιβάλλεται για λόγους ηθικής τάξης και τήρησης των αρχών της επαγγελµατικής ιδεολογίας κι όταν ακόµα ο πελάτης τους επιτρέψει την αποκάλυψη του µυστικού. Για τους ίδιους λόγους η δέσµευση του επαγγελµατικού απορρήτου διατηρείται κι 38 βλ. ΑΠ, απ.250/1961, ΝοΒ 10, 1962, σελ βλ.συµβαπ, απ.818/2000, Ποιν ικ 3, 2000, σελ.1206επ. 40 βλ.γιαννόπουλο Θ.Ηλ., Σύγχρονες διαστάσεις της προβληµατικής του επαγγελµατικού απορρήτου, Ελλ νη, 1986 Β, σελ.930, Ζαγκαρόλα Ιάκ, Οι δικηγόροι ως µάρτυρες, ΠοινΧρον Θ, 1959σελ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1 ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1.Πολύ συχνά άγονται ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις, κυρίως οικογενειακής υφής, στις οποίες ένα εκ των εµπλεκοµένων µερών, παρουσιάζει σοβαρά προβλήµατα υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις»

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» Θέµα: Τροποποίηση άρθρου 200 Α Κώδικα Ποινικής ικονοµίας Α. Αιτιολογική

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4430, 21.2.2014 Ν. 18(Ι)/2014 18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ: L. 280, 26.10.2010,

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου Πειραιώς

Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου Πειραιώς ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ www.dskalamatas.gr Καλαμάτα 9 Σεπτεμβρίου 2013 Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ Α ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΤΜΗΜΑ Α ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Σχέδιο Νόμου Για την ενσωμάτωση της οδηγίας «2010/64/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβούλιου της 20 ης Οκτώβριου 2010 σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: ρ. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Αρ. Πρωτ. 1290 Αθήνα 26/11/2014 Προς Συλλόγους Εκπαιδευτικών Π.Ε. ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Το Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. έχει τονίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - Γενικό Μέρος. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β - Απόκτηση δικηγορικής Ιδιότητας - Άσκηση - Εξετάσεις. - Τμήμα Α - Άσκηση

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - Γενικό Μέρος. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β - Απόκτηση δικηγορικής Ιδιότητας - Άσκηση - Εξετάσεις. - Τμήμα Α - Άσκηση ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - Γενικό Μέρος Άρθρο 1: Η φύση της δικηγορίας Αρθρο 2: Η θέση του δικηγόρου στην απονομή της Δικαιοσύνης Άρθρο 3: Το επάγγελμα του δικηγόρου Άρθρο 4: Απόκτηση της δικηγορικής ιδιότητας

Διαβάστε περισσότερα

αναφορικά με τους ειδικούς συνεργάτες των νέων Περιφερειαρχών, δεν προβλέφθηκε αντίστοιχη αρμοδιότητα εξαίρεσης από την αναστολή.

αναφορικά με τους ειδικούς συνεργάτες των νέων Περιφερειαρχών, δεν προβλέφθηκε αντίστοιχη αρμοδιότητα εξαίρεσης από την αναστολή. ικηγορικό Γραφείο Γιούλης Αποστολοπούλου Στέφανου Ζαφ. Βαzάκα Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η Μου ετέθη το εξής θέμα: Δημοτική αρχή (δήμαρχος) προτίθεται να προσλάβει ένα νομικό - δικηγόρο σε θέση ειδικού συνεργάτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ Άρθρο 1801 : Γενικές διατάξεις περί υποβολής παραπόνων. 1. Κάθε στρατιωτικός του Π.Ν. έχει το δικαίωµα να υποβάλει παράπονο σύµφωνα µε τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ Αριθµ. Απόφ.: 1768/2006 ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ Το ικαστήριο που συγκροτήθηκε από τους ικαστές: 1. ΠΑΠΑ ΑΚΑΚΗ Νικόλαο, Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία ΕΝ ΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι δικαστικές αποφάσεις υπόκεινται σε αιτήσεις διόρθωσης ουσιαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3818, 12/3/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3818, 12/3/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ ΝΟΜΟ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. Κεφ. 9 42 του 1978 86 του 1986 54(Ι) του 1994 94(Ι) του 1994. 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα)

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής καρδιολογικής κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη 28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη Κύριο Μιχάλη Κοντογιάννη Ειδικό Γραµµατέα Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας, ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων

Διαβάστε περισσότερα

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική

'Αρθρο 3 : Προσωρινή δικαστική προστασία 1. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει προσωρινή δικαστική Ν. 2522/8-9-97 (ΦΕΚ-178 Α') : Δικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συμβάσεως δημόσιων έργων, κρατικών προμηθειών και υπηρεσιών σύμφωνα με την οδηγία 89/665 ΕΟΚ 'Αρθρο 1 : Πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

D.A.S. HELLAS Ασφάλειες Νοµικής Προστασίας Εισαγωγή - Ιστορικά Η ασφάλιση Νοµικής Προστασίας είναι ένας από τους νεώτερους ασφαλιστικούς κλάδους. Στην Ευρώπη εµφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Κ Π 544/2003 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Ο Επίτροπος Ρυθµίσεως Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων, ασκώντας τις εξουσίες που του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός 180(Ι) του 2002 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΙΚΗΓΟΡΩΝ ΝΟΜΟ. Για σκοπούς εναρμόνησης με τις πράξεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητος με τίτλο

Αριθμός 180(Ι) του 2002 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΙΚΗΓΟΡΩΝ ΝΟΜΟ. Για σκοπούς εναρμόνησης με τις πράξεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητος με τίτλο .Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 3 638, 27. 9.2002 Ν. 1 80 (Ι)/2002 Ο περί Δικηγόρων (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 2002 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32. H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32. H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32 3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2006 H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες Δρ.Ν.,., Μαρία Δάφνη Παπαδοπούλου, LL.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ 1 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΡΘΡΟ 1. ΣΚΟΠΟΣ Ο Κώδικας αυτός Δεοντολογίας έχει συνταχθεί από την Επιτροπή Δεοντολογίας της Ενωσης με την επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή:

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή: ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 2522 ικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συµβάσεως δηµόσιων έργων, κρατικών προµηθειών και υπηρεσιών σύµφωνα µε την οδηγία 89/665 Ε.Ο.Κ. Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ (ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΠΑΣΥΠ ΔΕΗ) ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΤΙΡΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ - Ενημέρωση για το σχετικό Νομοθετικό Πλαίσιο - Ενημέρωση για τη δομή και το περιεχόμενο του Σχεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7)

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) C 326/266 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.10.2012 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΠΕΙΔΗ τα άρθρα 343 της Συνθήκης για τη

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα:

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: «Αντιμετώπιση θεμάτων λόγω κεφαλαιακών ελέγχων») ο Προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός Λειτουργίας

Κανονισμός Λειτουργίας Κανονισμός Λειτουργίας Υπηρεσίας Παροχής Συνδρομής και Πληροφόρησης για θέματα Διαφθοράς «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΤΩΡΑ!» Α. ΠΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 1. Υπηρεσία Παροχής Συνδρομής και Πληροφόρησης για θέματα Διαφθοράς 1.1. Το Σωματείο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Τροποποίηση διατάξεων για τη διεξαγωγή αναγκαστικών πλειστηριασµών κινητών και ακινήτων

Άρθρο 1 Τροποποίηση διατάξεων για τη διεξαγωγή αναγκαστικών πλειστηριασµών κινητών και ακινήτων ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘΜ. 3714,ΦΕΚ Α 231/7.11.2008 Προστασία δανειοληπτών και άλλες διατάξεις 1 Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδουµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή: Άρθρο 1 Τροποποίηση διατάξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΑΣΥΛΟΥ ΜΕ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ (Συνέχεια διαμεσολάβησης)

ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΑΣΥΛΟΥ ΜΕ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ (Συνέχεια διαμεσολάβησης) Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου Θέμα: ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΑΣΥΛΟΥ ΜΕ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ (Συνέχεια διαμεσολάβησης) Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδική Επιστήμονας : Καλλιόπη Στεφανάκη 1 ΙΟΥΛΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 75/2011

Α Π Ο Φ Α Σ Η 75/2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 07-06-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3987/07-06-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 75/2011 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ»

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» Άρθρο 1 Τροποποίηση διατάξεων για τη διεξαγωγή αναγκαστικών πλειστηριασμών κινητών και ακινήτων 1. Οι παράγραφοι 1 και 2 του Άρθρου 959 του Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Συχνές Ερωτήσεις για τον Κώδικα εοντολογίας του Ν.4224/2013 1) Ποιός είναι ο σκοπός του Κώδικα εοντολογίας;... 2

Συχνές Ερωτήσεις για τον Κώδικα εοντολογίας του Ν.4224/2013 1) Ποιός είναι ο σκοπός του Κώδικα εοντολογίας;... 2 Συχνές Ερωτήσεις για τον Κώδικα εοντολογίας του Ν.4224/2013 1) Ποιός είναι ο σκοπός του Κώδικα εοντολογίας;... 2 2) Ποιοι υπάγονται στον Κώδικα εοντολογίας;... 2 3) Τι απαιτείται από τους δανειολήπτες

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ Αρ. Εξερχομένου: 176/2008 Αθήνα, 4.11.2008 ENΩΠΙΟΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ ΑΙΤΗΣΗ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ Του Γεωργίου Μπροδήμα του Νικολάου, Επίκουρου Καθηγητή, κατοίκου Πατρών,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟ Για σκοπούς ολοκλήρωσης της εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο - «Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3 ης Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ

ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ Ευγενία Αλεξανδροπούλου-Αιγυπτιάδου Αιγυπτιάδου Δικηγόρος -Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής, Παν/μιο Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 12ης Μαρτίου 2013 σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 4 Μαρτίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιεχόμενο: H έννομη προστασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ & ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Η ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ Η έννομη προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε.

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Οι διατάξεις περί ευθύνης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου εφαρμόζονται και σε πρόσωπα που δεν είναι μέλη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. Αθήνα, 17-06-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4267/17-06-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 81/2011

ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. Αθήνα, 17-06-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4267/17-06-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 81/2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 17-06-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4267/17-06-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 81/2011 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4129, 22/6/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4129, 22/6/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L303, 02.12.2000, σ.16 Για σκοπούς ορθής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο «Οδηγία 2000/78/ΕΚ του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995 εξέδωσε Σύσταση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α.

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΓΡΥΠΙΩΤΗ ΜΑΡΙΑ Α.Μ. 1340200300085

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Σ ΕΝΣΤΑΣΗ ΑΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΛΗΨΗΣ DNA

Π Ρ Ο Σ ΕΝΣΤΑΣΗ ΑΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΛΗΨΗΣ DNA 1 ΚΩΣΤΑΣ ΑΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Δ Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΚΑΝΙΓΓΟΣ 23-3ος ΟΡ. - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 38 34 545, 33 00 690 FAX 33 00 690 Π Ρ Ο Σ Τον 33 ο Ανακριτή του Πρωτοδικείου Αθηνών ΕΝΣΤΑΣΗ ΑΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΛΗΨΗΣ DNA ΑΙΤΗΜΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65 Προστιθέμενης Αξίας. Πάγια αντιμισθία. Κανονιστική απόφαση διοίκησης. Aριθ. Aπόφ. 909/2011 (Β τμ. Σ.τ.Ε.) Πρόεδρος: Φ. Αρναούτογλου, Αντιπρόεδρος. Εισηγητής: Ε. Νίκα, Σύμβουλος. Δικηγόροι: Π. Γιαννόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Συντοµογραφίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ 1. Εννοιολογικός προσδιορισµός 1. Σύνολο ειδικών διατάξεων 2. Η εξυγίανση ως µορφή συλλογικής εκτέλεσης 3. Ανάγκη συνύπαρξης εξυγιαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα