Η απεικόνιση πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές στη νεότερη ελληνική ζωγραφική ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η απεικόνιση πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές στη νεότερη ελληνική ζωγραφική (1832-1922)"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ Η απεικόνιση πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές στη νεότερη ελληνική ζωγραφική ( ) Μεταπτυχιακή εργασία Θεσσαλονίκη 2009

2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΣΑΚΙΡΙΔΟΥ Η απεικόνιση πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές στη νεότερη ελληνική ζωγραφική ( ) Επιβλέπων καθηγητής: Άλκης Χαραλαµπίδης Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται τις γνώµες του συγγραφέα.

4 στην Αλεξάνδρα

5 Περιεχόµενα Εισαγωγή: Η πολιτική διάσταση στην τέχνη.2 Εικονογραφική παράδοση...6 Α'. Η καλλιτεχνική δραστηριότητα στην Οθωνική περίοδο ( ).14 1.Νεοκλασικισµός και εθνικιστική ιδεολογία.14 2.Προς την πραγµάτωση της εθνικής ενότητας. Ξένοι καλλιτέχνες στην Ελλάδα Οι µάζες στο προσκήνιο: πολιτικά πρόσωπα στη λαϊκή ζωγραφική Μεµονωµένη περίπτωση: Η δολοφονία του Καποδίστρια.35 Β '. Η καλλιτεχνική δηµιουργία στην περίοδο Εικόνες βασιλέων και η ανεπαίσθητη απεικόνιση του κύρους Πολιτική(οι) και πόλεµος: τέχνη στην υπηρεσία των κρατούντων ( ) Η επίδραση του Τύπου στην καλλιτεχνική δηµιουργία...63 Επίλογος 70 Βιβλιογραφία...73 Εικόνες...82

6 Εισαγωγή: Η πολιτική διάσταση στην τέχνη Μεταξύ των πολυάριθµων θεωρητικών προσεγγίσεων της τέχνης που πραγµατοποιήθηκαν έως σήµερα, οι κοινωνικές θεωρίες δηλαδή εκείνες που δεν την αντιµετωπίζουν ως µεταφυσική ουσία ή αιώνια αξία, αλλά ως διαδικασία και ιδιάζον µέρος της κοινωνικής πρακτικής στην αρένα των κοινωνικών σχέσεων δύναµης φαίνεται να κατέχουν µια εξέχουσα θέση στο πεδίο των επιστηµονικών αντιπαραθέσεων. Από τις πρώτες απόπειρες νοησιαρχικής θεµελίωσης της αισθητικής στο κλίµα της Καντιανής λογικής του 18 ου αιώνα, 1 τις κοινωνιολογικές πρακτικές του W. F. Hegel στις αρχές του 19 ου, 2 και από εκεί στην κληρονοµιά του Arnold Hauser 3 και στις µαρξιστικές και νεοµαρξιστικές θεωρίες του 20 ού αιώνα, 4 έχει γίνει σαφής ο ιδεολογικός ρόλος της καλλιτεχνικής δηµιουργίας στο πλαίσιο της θεσµικής οργάνωσης της κουλτούρας. Αναπόσπαστο κοµµάτι της παραπάνω προσέγγισης αποτελεί ασφαλώς η πολιτική διάσταση της τέχνης, η οποία γίνεται φανερή στη διαχρονική χρησιµοποίησή της ως οργάνου στις στρατηγικές διεκδίκησης της εξουσίας, τόσο από τις υποψήφιες ελίτ, όσο και από τις εκάστοτε δυνάµεις µετασχηµατισµού. Αν συµφωνήσουµε µε την άποψη πως «κάθε καλλιτεχνική έκφραση είναι πολιτική», µε την έννοια ότι καταθέτει συνειδητά ή ασυνείδητα µια πολιτική θέση, δε µας προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ο πρώτος πολιτικός ορισµός της τέχνης δόθηκε πολύ νωρίς, και συγκεκριµένα από τον Πλάτωνα, 1 Βλ. Τhe Routledge Companion to Aesthetics, (επιµ. B. Gaut και D. Mclver Lopes), Λονδίνο, Νέα Υόρκη 2005, σ Ό. π., σ Βλ. Α. Hauser, The Sociology of Art, Σικάγο Πριν το 1950, διατυπώθηκε η νεοµαρξιστική άποψη ότι η τέχνη αποτελεί µια κοινωνική πρακτική άρρηκτα συνδεδεµένη µε τους όρους της ηγεµονίας (Α. Gramsci, «Hegemony, Intellectuals and the State», Selections from Prison Notebooks, Λονδίνο 1971, σ. 214). Στη συνέχεια, επισηµαίνεται από τον Adorno ότι η τέχνη «συνάπτεται µε θεσµούς κοινωνικού ελέγχου και οικονοµικών συµφερόντων» (Τ. Adorno, Αισθητική θεωρία, Αθήνα, Αλεξάνδρεια 2000, σ. 39) και ότι οι κανόνες και τα πρότυπα της τέχνης επιβάλλονται διαµέσου του λεγόµενου «πεδίου πολιτισµικής παραγωγής» (P. Bourdieu, A. Darbel, The Love of Art, Cambridge 2002, σ. 77). Σε προέκταση, ο Τ. Eagleton διατυπώνει τη θεσµική θεωρία, σύµφωνα µε την οποία το έργο νοείται ως οικονοµικο-κοινωνική δραστηριότητα, ώστε η παραγωγή και η σηµασία του καθορίζονται από τους θεσµούς (Τ. Eagleton, Ο µαρξισµός και η λογοτεχνική κριτική, Αθήνα 1981, σ. 94).

7 ο οποίος, ορίζοντας την αισθητική ως µια κοινωνική πράξη συνυφασµένη µε τους όρους της πολιτικής δράσης, υποστήριξε πως «η πολιτική είναι τέχνη και η τέχνη πολιτική». 5 Προέκταση της παραπάνω θεωρίας αποτελεί η σκέψη του Leo Tolstoy, σύµφωνα µε την οποία η τέχνη και η πολιτική συνιστούν «ενοποιητικά στοιχεία στις µεταξύ των ανθρώπων σχέσεις» και συµβάλλουν στη δηµιουργία συναινετικού πνεύµατος. 6 Μερικά χρόνια αργότερα, ο Αυστριακός ψυχαναλυτής Sigmund Freud διατύπωνε την άποψη πως η τέχνη αποτελεί δραστικό όργανο χειραγώγησης και πειθαναγκασµού, καθώς «τα έργα τέχνης προωθούν στους ανθρώπους την αίσθηση της ταυτότητας», που µε τη σειρά της οδηγεί στην εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής. 7 Όσον αφορά το θέµα της παρούσας εργασίας, θα εξετάσουµε την απεικόνιση πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές στη ζωγραφική και τη χαρακτική της περιόδου Το χρονικό αυτό πλαίσιο είναι κάπως αυθαίρετο, όπως κάθε απόπειρα προσδιορισµού ιστορικών ορίων, είναι όµως απαραίτητο ως βάση εργασίας. Το 1832 συµβολίζει την έξοδο της χώρας από µια βαριά και παρατεταµένη ύπνωση και την είσοδό της σε ένα νέο πολιτισµικό περιβάλλον, το οποίο διαµόρφωσε την ταυτότητά της ως ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους υπό βαυαρική κηδεµονία. Όσο για το 1922, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι αποτελεί µια πραγµατική τοµή, όχι µόνο της νεοελληνικής, αλλά και όλης της ελληνικής ιστορικής πορείας, µε τη Μικρασιατική καταστροφή να σηµαδεύει το τέλος του µεγαλοϊδεατισµού και της επίµονης αλυτρωτικής πολιτικής. Η τέχνη αυτής της περιόδου, όπως είναι φυσικό, διακρίνεται για την πολλαπλότητα των αναζητήσεών της, µε τα παραδοσιακά στοιχεία και τα νέα χαρακτηριστικά, τα ευρωπαϊκά κινήµατα και τις τοπικές ανάγκες, τη σύνδεση µε το µεγάλο ιστορικό παρελθόν και το εξίσου µεγάλο παρόν να αποτελούν τις βασικές αφετηρίες των δηµιουργών της. 8 Αν και το θέµα που εξετάζουµε δεν ευνόησε τις τολµηρές καινοτοµίες και τις επαναστατικές αλλαγές που σηµειώθηκαν σε άλλες θεµατικές περιοχές, µέσα από τα επιλεγµένα έργα µπορεί κανείς να διακρίνει τα εξελικτικά στάδια της νεότερης ελληνικής τέχνης, 5 Πλάτων, Πολιτικός, (µετάφραση, σχόλια: Ι. Σ. Χριστοδούλου), Αθήνα 2001, σ L. Tolstoy, «What s Art» στο Tolstoy on Art, Λονδίνο 1924, σ S. Freund, Τhe Future of an Illusion, Λονδίνο 1928, σ Χ. Χρήστου, Η Ελληνική Ζωγραφική , Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, Αθήνα 1981, σ. 13.

8 από τη δουλική µίµηση των παγιωµένων κλασικιστικών τύπων του 19 ου αιώνα στη συχνά αδέξια υιοθέτηση των νέων µορφοπλαστικών τάσεων στις αρχές του 20 ού αιώνα. Είναι γεγονός πως η συγκεκριµένη θεµατική δεν άνθησε ως είδος στην ελληνική τέχνη, ούτε ποιοτικά ούτε ποσοτικά. Λίγοι µεγάλοι Έλληνες καλλιτέχνες επέλεξαν να αποδώσουν εικαστικά τη δράση των πολιτικών προσώπων της εποχής τους 9 µεταξύ αυτών ο Δ. Τσόκος, ο Α. Κριεζής, ο Κ. Βολανάκης, ο Χ. Παχής, ο Ν. Φερεκείδης, ο Γ. Στρατηγός, ο Α. Προσαλέντης, ο Β. Χατζής, ο Γ. Ροϊλός, ο Σ. Βικάτος, ο Π. Βυζάντιος και η Θ. Φλωρά- Καραβία. Η έλλειψη αυτή καλύφθηκε από την πρωτοβουλία ενός αριθµού άγνωστων λαϊκών ζωγράφων, οι οποίοι, άλλες φορές µε επιµέλεια και δεξιοτεχνία και άλλες µε περισσό αυθορµητισµό και υπερβολή, προσπάθησαν να απεικονίσουν τα πρόσωπα που σηµατοδότησαν τις µεγάλες πολιτικές και κοινωνικές ανακατατάξεις στην ελληνική ιστορία. Όλες οι εικόνες αυτού του είδους ήταν, κατά κάποιον τρόπο, ιστορικοί αυτουργοί, αφού, όχι µόνο κατέγραψαν τα γεγονότα, αλλά επηρέασαν και τον τρόπο µε τον οποίο τα γεγονότα αυτά προσλαµβάνονταν µέσα στο χρόνο. 10 Αξίζει να σηµειωθεί πως ένα µεγάλο µέρος των έργων αξιοποιήθηκε από την πλευρά της ελληνικής ιστοριογραφίας, σε µια προσπάθεια να θεµελιώσει και να στηρίξει εικονογραφικά τις θέσεις της. 11 Φυσικά, οι πιθανοί κίνδυνοι, σε ό, τι αφορά την ασφαλή και αξιόπιστη χρήση αυτών των εικόνων, είναι ολοφάνεροι. Όπως παρατηρεί Peter Burke, «για να χρησιµοποιήσει κανείς τις µαρτυρίες των εικόνων µε ασφάλεια, ή τουλάχιστον, αποτελεσµατικά, αποτελεί προϋπόθεση όπως και στην περίπτωση κάθε άλλου είδους πηγών να είναι ενήµερος για τις αδυναµίες τους». 12 Μεταξύ των προϋποθέσεων που αναφέρει ο Γερµανός ιστορικός είναι η καλή γνώση και η ανάλυση των οπτικών τύπων, «η 9 Αντιθέτως, ένα µεγάλο ποσοστό των δηµιουργών της περιόδου ασχολήθηκαν συστηµατικά µε την πολιτική προσωπογραφία, καθώς το συγκεκριµένο καλλιτεχνικό είδος, αξιοποιώντας µια πληθώρα συµβολικών µηχανισµών και οπτικών συµβάσεων, παρέχει περισσότερες δυνατότητες πολιτικής επιβολής. 10 P. Paret, Art as History, Princeton 1988, σ Αναφέρω ενδεικτικά την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόµοι ΙΒ -ΙΕ, Αθήνα 1975 και την Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, τόµοι 3, Αθήνα Επιπλέον, έχει συζητηθεί διεξοδικά τις τελευταίες δεκαετίες ο ρόλος των έργων τέχνης ως αξιοποιήσιµη «πηγή» στα σχολικά εγχειρίδια για τη διδασκαλία του µαθήµατος της Ιστορίας. Βλ. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Οδηγίες για τη διδακτέα ύλη και τη διδασκαλία των µαθηµάτων στο Γυµνάσιο και το Λύκειο, τχ. Α', Αθήνα 1986, σ P. Burke, Αυτοψία, Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών µαρτυριών, Αθήνα 2003, σ. 18.

9 λειτουργία των οποίων είναι να διευκολύνουν το θεατή αλλά και τη δουλειά του αφηγητή, καθιστώντας συγκεκριµένες δράσεις αναγνωρίσιµες». 13 Στην περίπτωση, για παράδειγµα, της Συνεδρίασης της Βουλής το 1887 έργο που φιλοτεχνήθηκε το 1930 από τον Ν. Ορλώφ 14 κατόπιν παραγγελίας (εικ. 1), προκειµένου να παρουσιαστούν οι πολιτικές προσωπικότητες µιας ιδιαίτερα σηµαντικής ιστορικής εποχής η οικονοµία της σύνθεσης υπαγόρευσε την υπέρβαση της ιστορικής αλήθειας, επιτρέποντας να απεικονιστούν στο χώρο του Κοινοβουλίου ακόµα και πολιτικοί, οι οποίοι δεν ήταν εκείνη την περίοδο βουλευτές. Σε γενικές γραµµές, τα πολιτικά θέµατα που απασχόλησαν την ελληνική δηµιουργία της περιόδου κινούνται στο ίδιο κλίµα µε την αντίστοιχη ευρωπαϊκή: επίσηµες εκδηλώσεις και µεγαλόπρεπες τελετές, πολεµικά στιγµιότυπα και ηρωικές στιγµές, πολιτικές δολοφονίες και κοινοβουλευτικές σκηνές κ.λπ., αποτυπώνονται µε τέτοιον τρόπο ώστε, στις περισσότερες των περιπτώσεων, να τονίζεται η ατοµικότητα του πρωταγωνιστικού προσώπου, σε βάρος της συλλογικότητας του ιστορικού γεγονότος. Με αυτό το συνθετικό σχήµα, που ο Philip Rief το παροµοιάζει µε τη δοµή της αρχαίας τραγωδίας, 15 επιτυγχάνεται η επιδιωκόµενη συναισθηµατική φόρτιση, η οποία, σύµφωνα µε θεωρίες της πολιτικής επιστήµης συµβάλλει: στη νοµιµοποίηση της ισχύουσας τάξης πραγµάτων, όπως διαµορφώνεται στο πλαίσιο του έθνους-κράτους στην ενίσχυση του πατριωτικού αισθήµατος στην τόνωση της εθνικής υπερηφάνειας, καθώς και στη διαµόρφωση και διδασκαλία της επίσηµης εκδοχής της εθνικής ιστορίας. Σε ό, τι αφορά την οργάνωση του κειµένου, η άτακτη και συχνά αποσπασµατική µορφή του υλικού δεν επέτρεψε την παρουσίαση των έργων µε αυστηρά χρονολογική σειρά. Θεωρήθηκε, ωστόσο, σκόπιµο να υπάρξει ένας στοιχειώδης διαχωρισµός σε δύο βασικές χρονικές περιόδους η πρώτη από το 1832 µέχρι το 1862 και η δεύτερη από το 1863 µέχρι το 1922, στο ιδιαίτερο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο των οποίων εξετάζονται οι ποικίλες όψεις του θέµατος. 13 Ό. π., σ Ο πίνακας είναι υπογεγραµµένος και χρονολογηµένος και φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Στάθηκε ωστόσο αδύνατον να εντοπιστούν περισσότερα στοιχεία τόσο για το δηµιουργό, όσο και για τον παραγγελιοδότη. 15 P. Rief, «Aesthetics Functions in Modern Politics», World Politics, τχ. 4, Ιούλιος 1953, σ. 496.

10 Εικονογραφική παράδοση Το άτοµο, έγραφε ο Guy Debord το 1988 στα Σχόλια πάνω στην Κοινωνία τον Θεάµατος, γνωρίζει πλέον τον κόσµο µόνο µε τη διαµεσολάβηση των εικόνων, που άλλοι, προς ίδιον όφελος σίγουρα, έχουν επιλέξει γι' αυτό: «Σε τεχνικό επίπεδο, όταν η εικόνα που κατασκευάζεται και επιλέγεται από κάποιον άλλον γίνεται η πρωταρχική σχέση του ατόµου µε τον κόσµο, τον οποίο πρωτύτερα το άτοµο παρατηρούσε από µόνο του, από κάθε θέση στην οποία µπορούσε να βρεθεί, δεν πρέπει προφανώς να αγνοούµε ότι η εικόνα µπορεί να συµπεριλάβει τα πάντα, διότι στο εσωτερικό της ίδιας της εικόνας µπορεί να παρασταθεί οποιαδήποτε αντιπαράθεση χωρίς καµιά αντίφαση. Η ροή των εικόνων παρασύρει τα πάντα και επιπλέον πάντα κάποιος άλλος κατευθύνει, όπως θέλει εκείνος, τούτη την απλοποιηµένη επιτοµή του αισθητού κόσµου». 16 Το γεγονός που περιγράφει παραπάνω ο Debord δεν αποτελεί σύµπτωµα της υπερ-πληθωρικής σε επίπεδο παραγωγής και κατανάλωσης εικόνων εποχής που διανύουµε τα τελευταία 50 χρόνια, αλλά πολύ περισσότερο χαρακτηρίζει µια κατάσταση άρρηκτα συνδεδεµένη µε την κοινωνική ζωή του ανθρώπου, από τα πρώτα χρόνια της ιστορικής του πορείας. Είναι κοινός τόπος πως η δύναµη της εικόνας και στην περίπτωση που εξετάζουµε της τέχνης αποτέλεσε αναντίρρητο εργαλείο στα χέρια κάθε εξουσίας που επιθυµούσε να επικυρώσει τις θέσεις της και να νοµιµοποιήσει τις επιλογές της. Αρκεί µια σύντοµη ιστορική αναδροµή, για να διαπιστώσει κανείς πως πολιτικά πρόσωπα και γεγονότα µεγάλης σηµασίας και συλλογικής δυναµικής είχαν πάντοτε τη δυνατότητα να εισβάλλουν στην τέχνη και να επηρεάζουν το περιεχόµενό της, αρχικά µέσα από νοµίσµατα και ανάγλυφες παραστάσεις, έπειτα µέσα από ζωγραφικές απεικονίσεις, τυπώµατα και φωτογραφίες και τελικά, σήµερα, µέσα από την κινούµενη εικόνα. 16 G. Debord, Σχόλια Πάνω στην Κοινωνία του Θεάµατος, µτφ. Πάνος Τσαγγανέας, Αθήνα 1988, σ. 28.

11 Σε ό, τι αφορά την παρούσα εργασία, η ζωγραφική µε αντικείµενο τη δράση σύγχρονων πολιτικών προσώπων αποτέλεσε σηµαντικό κοµµάτι της ζωγραφικής ιστορικών θεµάτων, ενός είδους µε µακρά καλλιτεχνική παράδοση που οδηγεί στην τέχνη της Αναγέννησης και του Μεσαίωνα. Επιχειρώντας µια σύντοµη αναφορά στο εικονογραφικό παρελθόν του θέµατος, ερχόµαστε αντιµέτωποι µε µια σειρά από διαπιστώσεις, οι οποίες κάνουν εµφανή το διαχρονικό και αναλλοίωτο χαρακτήρα των επιλογών που η εκάστοτε εξουσία πραγµατοποιεί, προκειµένου να προβάλει το µεγαλείο και να επιβεβαιώσει την ισχύ της. Πλούσια διηγηµατικά στοιχεία, µνηµειακή πραγµάτευση των µορφών, σαφήνεια στην οργάνωση του χώρου, αφθονία διακοσµητικών τύπων και έντονες χρωµατικές διαβαθµίσεις χρησιµοποιούνται συχνά προκειµένου να αποσπάσουν το θεατή από τη ζωγραφική επιφάνεια και να τον µεταφέρουν σε έναν κόσµο ονειρικό, όπου ο πλούτος και η µεγαλοπρέπεια δίνουν την εντύπωση πως τίποτε δεν µπορεί να ανατρέψει την ισχύουσα τάξη των πραγµάτων. Στην περίοδο της Αναγέννησης, η εµφάνιση του σχηµατισµού της πόλης-κράτους επέτρεψε την οργάνωση των κοινωνιών γύρω από διάφορους πολιτικούς πυρήνες (απολυταρχικούς, δηµοκρατικούς, ολιγαρχικούς, αλλά και κάποιες φορές τυραννικούς), που βρίσκονταν σε µόνιµο ανταγωνισµό. Καθένας από αυτούς, στην προσπάθειά του να επικρατήσει στους άλλους, αξιοποίησε τις νέες δυνατότητες που έδιναν τα έργα τέχνης, τα οποία πλέον δεν περιορίζονταν, όπως στο Μεσαίωνα, στον αποκλειστικά σχεδόν θρησκευτικό τους ρόλο, αλλά αποκτούσαν σταδιακά µια πιο ολοκληρωµένη λειτουργία κοινωνική, οικονοµική και φυσικά πολιτική. Μια από τις πρώτες πολιτικές µαρτυρίες στη δυτική ζωγραφική εντοπίζεται στο Δηµοτικό Μέγαρο της Siena και συγκεκριµένα στις τοιχογραφίες της Καλής Διοίκησης και της Κακής Διακυβέρνησης του Ambrogio Lorenzetti. Βάση του έργου του Ιταλού καλλιτέχνη αποτέλεσε ο συνδυασµός αλληγορικών στοιχείων και µορφών µε πρόσωπα της σύγχρονης πολιτικής ζωής (εικ. 2), σε µια προσπάθεια να επιτευχθεί τόσο το ηθικολογικό κήρυγµα όσο και η πολιτική προπαγάνδα εκ µέρους του παραγγελιοδότη R. Starn, L. Partridge, Arts of Power, Three Halls of State in Italy, , California 1992, σ. 28.

12 Στα ο Andrea Mantegna εκτελεί την παραγγελία του Δούκα της Mantua για τη διακόσµηση της Αίθουσας των Συζύγων γνωστής ως Camera degli Sposi. Μεταξύ των παραστάσεων, συµπεριλαµβάνονται σκηνές µε έντονο πολιτικό χαρακτήρα, µε το βασικό πρωταγωνιστή, Ludovico Gonzaga, να απεικονίζεται σε κλίµα αυλικής µνηµειακότητας, ενώ εκτελεί τα υπηρεσιακά του καθήκοντα (εικ. 3). Όπως σηµειώνουν στο βιβλίο Arts of Power oι R. Starn και L.Partridge, οι συγκεκριµένες εικόνες δηµιουργήθηκαν µε την προσδοκία να λειτουργήσουν «ως ανοιχτά παράθυρα, που θα επέτρεπαν να κοιτάξει κανείς στη ζωή της οικογένειας Gonzaga και παράλληλα ως παραµορφωτικοί καθρέφτες, επιφορτισµένοι µε το έργο να αντανακλούν τους ευσεβείς πόθους της εξουσίας της». 18 Στην περίοδο της απόλυτης µοναρχίας, οι εικόνες των πολιτικών προσώπων εµφανίζονται κατά κανόνα θριαµβευτικές στο ύφος τους, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, προκειµένου να τονιστούν οι ιδιαίτερες αρετές και ιδιότητες των εικονιζοµένων, λαµβάνουν συµβολικές προεκτάσεις. Οι ίδιοι οι ηγεµόνες άλλωστε έβλεπαν τους εαυτούς τους ως σύµβολα, ως ιδέες και ως εικόνες ενός εξιδανικευµένου εαυτού. Από την εποχή του Μπαρόκ, ο Diego Velázquez µε την Παράδοση της Breda (1655, Μαδρίτη, Μουσείο Prado) αποκαλύπτει εύγλωττα την ανάγκη, όχι τόσο να αποτυπωθεί η ιστορική αλήθεια του γεγονότος, αλλά να εξαρθεί η µεγαλοψυχία και το κύρος των ηγετικών προσώπων (εικ. 4). Την ίδια περίπου περίοδο, ο P. P. Rubens, στο πλαίσιο της επίσηµης παραγγελίας για τη δηµιουργία 48 σκηνών από τη ζωή του βασιλιά Ερρίκου του 4 ου, συνδυάζοντας στη ζωγραφική του αλληγορικές φιγούρες µε πρόσωπα από τη σύγχρονη ζωή, εξασφαλίζει την τιµητική µνηµόνευση της σύγχρονης εξουσίας, επιτυγχάνοντας παράλληλα και την ένταξή της στο πάνθεον των ηρώων. Η αλλαγή έρχεται στην Αγγλία, όπου στα 1771 ο Αµερικανός ζωγράφος Benjamin West εισάγει στη ζωγραφική ένα νέο τρόπο απόδοσης των ιστορικών γεγονότων, απεικονίζοντας τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα µε ενδύµατα της εποχής και όχι ως σύγχρονους ήρωες γυµνούς ή ντυµένους αρχαιοπρεπώς. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί ο Θάνατος του Στρατηγού Wolfe (1771, Οτάβα, National Gallery of Canada), ένα έργο 18 Ό. π. R. Starn, L. Partridge, Arts of Power σ. 91.

13 εµπνευσµένο από τον αποικιακό πόλεµο των Άγγλων στον Καναδά, εκτελεσµένο από τον West µε διάθεση να «αποδοθεί η ιστορική πραγµατικότητα» (εικ. 5). 19 Περισσότερο ίσως σηµαντική στην κατεύθυνση αυτή είναι η συµβολή του ο Sir James Thornhill, γνωστού για τα περίφηµα πορτρέτα εγκληµατιών της εποχής του. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως στα 1780 ο καλλιτέχνης αρνήθηκε να εκτελέσει την κρατική παραγγελία για την φιλοτέχνηση ενός πίνακα µε θέµα την Άφιξη του βασιλιά Γεωργίου Α', υποστηρίζοντας πως η ιστορική αλήθεια ήταν ασυµβίβαστη µε την de facto επιβεβληµένη, για λόγους αισθητικής και προπαγάνδας, απόδοση ενός ψευδούς ηρωικού µεγαλείου. Στο πλαίσιο ενός προπαρασκευαστικού σχεδίου του, που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο (εικ. 6), ο ζωγράφος επισηµαίνει τα «προβλήµατα που θα προκύψουν, αν απεικονιστεί η άφιξη του βασιλιά, όπως πραγµατικά έγινε ακολουθώντας το σύγχρονο τρόπο και τις σύγχρονες ενδυµασίες», 20 ενσαρκώνοντας πρώιµα µια αντίληψη, που θα έβρισκε την ιστορική και καλλιτεχνική της δικαίωση λίγα χρόνια αργότερα. 21 Φυσικά, η παραπάνω νέα αντιµετώπιση του ζητήµατος, θα ήταν αδιανόητη χωρίς τη ριζική µεταβολή προσανατολισµού που παρατηρείται εκείνα τα χρόνια στον επιστηµονικό και φιλοσοφικό τοµέα, µέσα από το έργο του Voltaire, του David Hume και του Edward Gibbon, οι οποίοι «συνηγόρησαν για ένα τρόπο ζωής που θα ζητούσε τη δόξα στην ανθρώπινη απλότητα και θα απέρριπτε ως αστεία την άποψη ότι οι άνθρωποι µπορεί να παίξουν το ρόλο των ηµίθεων». 22 Λίγα χρόνια αργότερα, στη Γαλλία της ναπολεόντειας και µεταναπολεόντειας εποχής, όπου οι ιδεολογίες της προόδου, της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης άλλαξαν τη µορφή των κοινωνικών και 19 A. Neumeyer, «The Early Historical Paintings of Benjamin West», The Burlington Magazine for Connoisseurs, τχ. 427, Οκτώβριος 1938, σ «Καταρχήν, το περιστατικό εκτυλίχθηκε νύχτα, συνθήκη που καθιστά δύσκολη και άχαρη τη µεταφορά σε εικόνα Έπειτα, ποιος θα είναι εκεί για να συνοδεύσει το βασιλιά; Αν επιλέξω να ζωγραφίσω τους αυλικούς που πραγµατικά ήταν παρόντες, ίσως να προκαλούνταν δυσαρέσκεια, καθώς µερικοί από αυτούς βρίσκονται πια σε δυσµένεια Το να αποδώσω τα πρόσωπα και τις ενδυµασίες τους είναι επίσης δύσκολο Ακόµη και η ενδυµασία του βασιλιά στερείται τη χάρη και τη µεγαλοπρέπεια που θα του εξασφάλιζαν µια θέση στην αιωνιότητα. Επιπλέον, τη σκηνή παρακολούθησε και ένα πλήθος κόσµου, το οποίο αν το αναπαραστήσω, θα είναι άσχηµο, και αν δεν το αναπαραστήσω, θα είναι αναληθές». Βλ. Edgar Wind, «The Revolution of History Painting», Journal of the Warburg Institute, τχ 2, Οκτώβριος 1938, σ F. Antal, «Reflections on Classicism and Romanticism», The Burlington Magazine for Connoisseurs, τχ. 385, Απρίλιος 1935, σ , Ό. π. E. Wind, «The Revolution of History Painting»...σ. 116.

14 πολιτικών δεδοµένων, έκανε την εµφάνισή του ένα νέο είδος ζωγραφικής, µε καινούργια θεµατικά, εικονογραφικά και τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά. Στο ζήτηµα αυτό αποφασιστικό ρόλο έπαιξε φυσικά η δυναµική προσωπικότητα του Ναπολέοντα. Η απεικόνιση της δράσης του στη ζωγραφική, ως ένα ασφαλές και αποτελεσµατικό µέσο προπαγάνδας, υπήρξε αντικείµενο συστηµατικής φροντίδας, προγραµµατισµού και προσεκτικών επιλογών του ίδιου προσωπικά και του κρατικού µηχανισµού. Χωρίς να τρέφει ιδιαίτερη συµπάθεια στις παραστάσεις µε µυθολογικές και αλληγορικές αναφορές, ο Ναπολέων ευνόησε µια ζωγραφική µε ειδησεογραφικό χαρακτήρα, όπου, ωστόσο, το πρόσωπο και οι πράξεις του περιβάλλονται από το µεγαλείο και την τάση θεοποίησης που χαρακτηρίζουν τις απεικονίσεις ρωµαίων αυτοκρατόρων. Η Στέψη του Ναπολέοντα (1805-7, Παρίσι, Μουσείο Λούβρου), όπως τη συνέλαβε ο επίσηµος αυλικός ζωγράφος J. L. David, συνδέεται άµεσα µε την ναπολεόντεια προπαγάνδα κι αυτό όχι µόνο λόγω των µεγάλων διαστάσεων (6,21x9,79 µέτρα) και της έµφασης που δόθηκε στην πολυτέλεια των ενδυµασιών, αλλά και γιατί, σύµφωνα µε τις πηγές, το έργο διορθώθηκε µε εντολή του αυτοκράτορα αρκετές φορές µέχρι να πάρει την τελική του µορφή (εικ. 7). 23 Σε ανάλογο κλίµα κινούνται και οι παραστάσεις στέψεων, γάµων και τελετών των βασιλικών οίκων της Αυστρίας του Φραγκίσκου Ιωσήφ και της Αγγλίας της βασίλισσας Βικτωρίας, στις οποίες, συχνά το ατοµικό προφίλ του ηγέτη επιβεβαιώνεται και ενισχύεται µέσω µιας γενικευµένης µεγαλόπρεπης εντύπωσης (εικ. 8). 24 Η πικρή για τον δηµοκρατικό κόσµο κατάληξη της Επανάστασης του 1848 οδήγησε στην ενίσχυση των µοναρχικών δυνάµεων και στην ανάπτυξη µιας νόθας διεθνιστικής ιδεολογίας, που κλήθηκε να εξυπηρετήσει τα συµφέροντα όλων των ισχυρών του κόσµου, µε επίφαση την επιδίωξη της πολυπόθητης οικουµενικής ειρήνης. 25 Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η παραγωγή εικόνων, 23 Πράγµατι, ενώ αρχικά ο ζωγράφος έκανε τον Πάπα µε τα χέρια σταυρωµένα στα γόνατα, ο Ναπολέοντας είχε άλλη γνώµη και του επέβαλε να τον ζωγραφίσει σε στάση ευλογίας: "Δεν τον έφερα από τόσο µακριά, είχε πει, για να µην κάνει τίποτα". Αρχικά επίσης, ο Νταβίντ ζωγράφισε τον Ναπολέοντα να βάζει µόνος το στέµµα στο κεφάλι του, ενώ µετά το 1806 ο πίνακας τον δείχνει να στέφει την Ιωσηφίνα. Τέλος, στον πίνακα εµφανίζονται πρόσωπα τα οποία δεν παραβρέθηκαν στην τελετή, όπως η µητέρα του Ναπολέοντα, ή οι πρέσβεις της Αυστρίας και της Τουρκίας, ενώ αντίθετα λείπουν πρόσωπα τα οποία ήταν παρόντα στην τελετή, όπως ο διαβόητος και αντιπαθής υπουργός της αστυνοµίας Φουσέ. 24 R. Philippe, Political Prints, Art as a Weapon, Οξφόρδη 1982, σ Ό. π, σ. 158.

15 στις οποίες πολιτικά πρόσωπα, σε ρόλο διπλωµατικών αντιπροσώπων, συγκεντρώνονται µε επισηµότητα συνήθως σε κάποιον ιστορικά φορτισµένο χώρο, προκειµένου να αποφασίσουν για την τύχη σπουδαίων εθνικών ζητηµάτων. Τα πρώτα χαρακτηριστικά παραδείγµατα του είδους έρχονται από το πολιτικό σκηνικό της Ευρώπης µετά το τέλος του αιµατηρού Κριµαϊκού πολέµου, οπότε οι εµπλεκόµενες δυτικές δυνάµεις επιδίωξαν να επισφραγίσουν τις θέσεις τους στο Ανατολικό Ζήτηµα. Ένα τύπωµα του 1856, µε τίτλο Οι κυρίαρχοι της Ευρώπης (εικ. 9) αποτυπώνει τις νέες σχέσεις δυνάµεων, απεικονίζοντας σε πρώτο επίπεδο πολιτικά πρόσωπα από το στρατόπεδο των νικητών να συνυπάρχουν ειρηνικά µε πολιτικές φυσιογνωµίες από το στρατόπεδο των ηττηµένων. Θα ήταν περιττό να πούµε πως η χρήση των εικόνων αυτών ως ιστορικών µαρτυριών εγείρει πολλά προβλήµατα, καθώς η οπτική τους γωνία εµφανίζεται συχνά διαφορετική, ανάλογα µε τα εθνικά συµφέροντα που εξυπηρετεί. Αναφέρουµε χαρακτηριστικά Το Συνέδριο του Βερολίνου (1881, Βερολίνο, Δηµαρχείο Βερολίνου) του Γερµανού ζωγράφου Anton von Werner, έργο το οποίο εκτελέστηκε κατόπιν επίσηµης κρατικής παραγγελίας, µε αφορµή τους εορτασµούς για τα ογδοηκοστά τέταρτα γενέθλια του πρωθυπουργού Otto von Bismark (εικ. 10). Όπως είναι αναµενόµενο, ο ζωγράφος έδωσε έµφαση στο τιµώµενο πρόσωπο, απεικονίζοντάς το σε πρώτο πλάνο να ανταλλάσσει χειραψία (ως ένδειξη ανωτερότητας;) µε τον αντίπαλο και κατώτερό του σε αξίωµα Ρώσο διπλωµάτη, Pyotr A. Schuvalov, συγκεντώνοντας τα βλέµµατα των υπόλοιπων συµµετεχόντων και αφήνοντας υπαινιγµούς για µονοµερή διευθέτηση του βαλκανικού ζητήµατος. Το ελληνικό αντίστοιχο της συγκεκριµένης σκηνής εντοπίζεται σε µια λιθογραφία της εποχής, στην οποία ανάµεσα στα ηγετικά πρόσωπα των Μεγάλων Δυνάµεων απεικονίζονται οι Έλληνες αντιπρόσωποι, Θ. Δηλιγιάννης και Θ. Ραγκαβής, εντάσσοντας στα µάτια του απλού λαού την ελληνική πολιτική πρωτοβουλία σε επίπεδο ευρωπαϊκό (εικ. 11). 26 Η παγκόσµια ιστορία του τελευταίου τετάρτου του 19 ου αιώνα σηµαδεύτηκε από πλήθος εγκληµατικών ενεργειών εναντίον πολιτικών προσώπων. Τα γεγονότα αυτά, τροφοδοτούµενα από την καλλιτεχνική 26 Η εικόνα δηµοσιεύεται στο Ι. Μελετόπουλος, Λεύκωµα της Ελληνικής Ιστορίας, , Αθήνα 1976, σ. 26.

16 φαντασία, βρήκαν την έκφρασή τους σε ζωγραφικά έργα, τα οποία, ανάλογα µε το κοινό στο οποίο απευθύνονταν, εµφάνιζαν διαφορετικό χαρακτήρα. Η συγκεκριµένη θεµατική έχει να παρουσιάσει, µεταξύ άλλων, ένα τύπωµα του 1865 µε τη δολοφονία του Αµερικανού Προέδρου Abraham Lincoln. Η σκηνή µεταφέρει όλη την δραµατικότητα της δολοφονικής απόπειρας, υπερβαίνοντας µάλιστα την ιστορική πραγµατικότητα, σε µια προσπάθεια να εξάψει ενδεχοµένως το λαϊκό αίσθηµα προς όφελος της καθεστηκυίας τάξης (εικ. 12). Το αντίθετο αποτέλεσµα επιδιώκει η Εκτέλεση του αυτοκράτορα Μαξιµιλιανού ( , Mannheim Kunsthalle) του Εdouard Manet, ένας πίνακα που, για λόγους πολιτικής λογοκρισίας, παρουσιάστηκε δηµόσια 36 χρόνια µετά την ολοκλήρωσή του (εικ. 13). 27 Το γεγονός αυτό δεν προκαλεί καµία εντύπωση, καθώς η σύνθεση, µε δανεισµένο από την 3 η Μαΐου 1808 του Francisco Goya το στοιχείο των τουφεκισµών, αποτελεί ένα οξύτατο σχόλιο στην απερίσκεπτη ενέργεια του Ναπολέοντα του Γ' να στείλει στρατιωτικές δυνάµεις στο Μεξικό, µε σκοπό να επιβάλει εκεί την εξουσία του. Ο Vytautas Kavolis στο άρθρο του Art Content and Social Involvement παρατηρεί πως «κατά τη διάρκεια µεγάλων εθνικών κρίσεων και πολέµων αυξάνεται η κοινωνική σηµασία του στρατού, επηρεάζοντας ακολούθως την εµφάνιση ανάλογων θεµάτων στην τέχνη (π.χ. κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέµων παρατηρείται σαφής ανάπτυξη της πολεµικής θεµατογραφίας)». 28 Οι απεικονίσεις αυτές λειτουργούν ενισχυτικά στη νοµιµοποίηση της εξουσίας, διαµορφώνοντας το συλλογικό αίσθηµα της κοινωνίας και δηµιουργώντας «στις µάζες των αδαών» την ψευδαίσθηση της προσωπικής εµπλοκής. Τµήµα της παραπάνω θεµατογραφίας αποτελούν οι πολεµικές σκηνές του 19 ου αιώνα, στις οποίες ο κυβερνήτης απεικονίζεται στο πεδίο της µάχης συνήθως έφιππος µε στρατιωτική στολή, δίνοντας την εντύπωση πως, αν χρειαστεί, θα σπεύσει στην πρώτη γραµµή, θυσιάζοντας τη ζωή του. 29 Αντίστοιχα παραδείγµατα βρίσκουµε και στον 20 ό αιώνα, κυρίως 27 Ο Μανέ σκεφτόταν να στείλει το έργο του στο Salon του 1869, µέχρι που οι γαλλικές αρχές τον διαβεβαίωσαν πως δεν επρόκειτο να γίνει δεκτό. Η κατάληξη ήταν η ίδια και όταν, λίγα χρόνια αργότερα, επιχείρησε να δηµοσιεύσει µια λιθογραφία µε το συγκεκριµένο θέµα. Βλ. το διαδικτυακό τόπο 28 V. Kavolis, «Art Content and Social Involvement», Social Forces, τχ. 4, Μάϊος 1964, σ Συνήθως στα έργα αυτά δηµιουργείται η ψευδής αίσθηση πως οι πρωταγωνιστές βρίσκονται σε έναν ιδανικά ασφαλή τόπο, στον οποίο τίποτε κακό δεν µπορεί να συµβεί, ακόµη και αν αυτός βρίσκεται στη µέση του πολεµικού πεδίου. Βλ. P. Burke, Αυτοψία, Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών µαρτυριών, Αθήνα 2003, σ. 92.

17 σε αναπαραστάσεις που έχουν περιγραφεί ως «τέχνη του ολοκληρωτισµού»: ο Mussoloni απεικονιζόταν ως κρανοφόρος στρατιώτης και ο Hitler ως ιππότης µε απαστράπτουσα πανοπλία, υποδηλώνοντας πως ήταν ταγµένος σε κάποιου είδους σταυροφορία. Επιπλέον, στον 20 ό αιώνα συχνές είναι οι αναπαραστάσεις που θέλουν τον ηγέτη να παροµοιάζεται µε άγιο, όπως ο Lenin που µε µια εύγλωττη χειρονοµία παραµερίζει τα σύννεφα στο βάθος του πίνακα του Aleksandr Gerasimov Ο Λένιν στο βήµα (1930).

18 Α'. Η καλλιτεχνική δραστηριότητα στην Οθωνική περίοδο ( ) 1.Νεοκλασικισµός και εθνικιστική ιδεολογία «Την ιστορίαν δεν αποτελούσιν αι αφηγήσεις συρράξεων και φόνων, αλλά κυρίως η εξέτασις των πνευµατικών ροπών και των ηθικών ρευµάτων, ως και η εξιστόρησις των ηθικών εκείνων δυνάµεων, αίτινες ή συνέτειναν εις την δηµιουργίαν µεγάλων πολιτικών µεταβολών ή εθεµελίωσαν σταθµούς και αφετηρίας πνευµατικής ακµής και υλικής ρώµης, από των οποίων πηγάζει η θερµουργός δύναµις της επιτελέσεως µεγάλων και δυσχερών». 30 Στην Ακρόπολη των Αθηνών, την άνοιξη του 1936, ο Sigmund Freud διαπίστωνε έκπληκτος ότι η πόλη όντως υπήρχε και ότι δεν ήταν µια ανάµνηση από τις αφηγήσεις των σχολικών χρόνων. Τη συνειδητοποίηση αυτή ονόµασε διατάραξη της µνήµης, µια αναπάντεχη εισβολή της πραγµατικότητας στον κοιµισµένο χώρο των µύθων: ένιωσε όπως ο ίδιος έγραψε σα να έβλεπε µπροστά του το τέρας του Loch Ness. 31 Πράγµατι, η Ελλάδα παραµένει ένα από τα πιο σηµαντικά τοπωνύµια στο χάρτη του ανθρώπινου πολιτισµού, που ενεργοποιεί ένα σύµπαν από ιστορικές αναµνήσεις περασµένων εποχών, πρότυπο του τι µπορεί να κατακτήσουν κυρίαρχες κοινωνίες ελεύθερων πολιτών στην τέχνη, το λόγο και το στοχασµό. Κι όπως όλοι οι µύθοι, έτσι και ο µύθος της Ελλάδας επιθυµεί να είναι αρχετυπικός: ένα βαθιά ριζωµένο παράδειγµα που δίνει το µέτρο των όσων ακολουθούν. Κάτι τέτοιο ωστόσο αποδεικνύεται αναληθές, καθώς οι αναλύσεις έρχονται να πιστοποιήσουν ότι οι περισσότεροι ενεργοί µύθοι 30 Γ. Ασπρέας, Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος, , τ. 1, Αθήνα 1922, σ. γ'. 31 Γ. Τόλιας, «Προσλήψεις και εικόνες της Ελλάδας », Ιστορία των Ελλήνων, τ. 8, Αθήνα, σ. 456.

19 συνιστούν αποτέλεσµα νεωτερικών κωδικοποιήσεων και συµβολισµών. Συµβολοποίηση και µυθοποίηση, λοιπόν, πηγαίνουν χέρι-χέρι. Αναντίρρητα, ένα από τα δυναµικά πεδία παραγωγής συµβόλων είναι η τέχνη, και αυτό αποδίδεται βασικά στην ιδιαιτερότητά της να λειτουργεί, κοινωνικά. Μέσα στις εκφάνσεις της τέχνης καθρεπτίζεται και ενίοτε διαµορφώνεται η ιδεολογία της εκάστοτε εποχής. 32 Η ίδια µάλιστα αποτελεί ένα εξωθεσµικό όργανο κοινωνικοποίησης, καθώς «αισθητοποιεί τη συνείδηση των κοινωνικών οµάδων µε τα δικά της ειδικά και τεχνικά µέσα» 33 και συµβάλλει στην εξασφάλιση της ιδεολογικής συνοχής. Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετάσουµε τις πολιτικές προεκτάσεις της τέχνης κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα µιας συγκεχυµένης ιδεολογικά περιόδου, που προσφέρεται για πολυεπίπεδες αναγνώσεις σε κοινωνικοπολιτικά ζητήµατα. Το οπτικό πρίσµα επεξεργασίας του θέµατος αποτελούν οι απεικονίσεις πολιτικών προσώπων σε ιστορικές σκηνές. Κρίνεται ωστόσο σκόπιµο, προτού περάσουµε στην παρουσίαση και µελέτη των εν λόγω εικόνων, να ερευνήσουµε τις συνθήκες στις οποίες αυτές ευοδώθηκαν και τον τρόπο µε τον οποίο συνέβαλαν στη διαµόρφωση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας. ****************** Οι ιστορικές συγκυρίες στην Ευρώπη της Παλινόρθωσης επέτρεψαν το µπόλιασµα της ροµαντικής νοοτροπίας µε τις αξίες και τα µέτρα του Κλασικισµού του 18 ου αιώνα. «Φιλελεύθεροι και αντιδραστικοί, συντηρητικοί και εξτρεµιστές ποικίλων αποχρώσεων, µπορούσαν να συµµερίζονται τις ευαισθησίες και τα βιώµατα του Ροµαντισµού. Ένα από αυτά τα αισθήµατα, το οποίο διατήρησε την αισθητική κληρονοµιά του Κλασικισµού, ήταν η λατρεία του ωραίου που διαµόρφωσε τη νεοκλασική καλαισθησία στις εικαστικές 32 «Η τέχνη διαµορφώνεται από τις κοινωνικές συνθήκες αλλά και -αντίστροφα- συντελεί κι αυτή στη διαµόρφωση εκείνων Η κοινωνική αποστολή βρίσκεται µέσα στη φύση της τέχνης σαν κοινωνικού φαινοµένου, αφού το καλλιτέχνηµα αρδεύεται απ την κοινωνία και απευθύνεται στο κοινό» Βλ. Μ. Πλωρίτης, Τέχνη Γλώσσα και Εξουσία: εννιά «επίκαιρα» σχόλια γύρω σε τρία ατέρµονα θέµατα, Αθήνα 1989, σ Δ. Γληνός, Εκλεκτές σελίδες, Aθήνα 1972, σ

20 τέχνες». 34 Αυτός ο πολιτικά άχρωµος πλέον Νεοκλασικισµός της ροµαντικής εποχής ήταν προορισµένος να αποτελέσει σηµαντικό στοιχείο της πολιτειακής συγκρότησης στο νεοπαγές βασίλειο της Βαυαρίας, ως µέρος του πολιτικού προγράµµατος της δυναστείας των Wittelsbach. Η όλη διεργασία εµφανίζει εξαιρετικό ενδιαφέρον από τη σκοπιά της πολιτικής επιστήµης, καθώς φανερώνει την προσπάθεια «να χρησιµοποιηθεί η αισθητική ως υποκατάστατο της πολιτικής στο κρηπίδωµα της απολυταρχίας» 35, ιδιαίτερα στα χρόνια της βασιλείας του Λουδοβίκου του Α' ( ). Οι ριζικές διαφορές µεταξύ Ελλάδας και Βαυαρίας δεν εµπόδισαν την Αντιβασιλεία ή αργότερα και τον ίδιο τον Όθωνα να προσπαθήσει να εφαρµόσει τις βαυαρικές συνταγές στο νέο βασίλειο. Ωστόσο, η πολιτική, κοινωνική και οικονοµική κατάσταση της χώρας στη µετεπαναστατική εποχή ελάχιστα ανταποκρινόταν στη στρεβλή αρχαιολατρική εικόνα που είχε κατασκευάσει ο Ροµαντισµός του 19 ου αιώνα, µε αποτέλεσµα η ανάγκη για ριζικές αλλαγές να κρίνεται επιτακτική. Προς αυτή την κατεύθυνση, αµέσως µετά την έλευση των Βαυαρών στην Ελλάδα, δόθηκε το εναρκτήριο λάκτισµα στις διαδικασίες για την αισθητική αναµόρφωση του τόπου καθώς και για τη θεσµική θεµελίωση και οργάνωση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήµατος κατά τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα. Η προσπάθεια αυτή θα ολοκληρωνόταν µε την ίδρυση του Οθωνικού Πανεπιστηµίου το Όσον αφορά την ίδρυση Σχολείου Καλών Τεχνών, οι βάσεις τέθηκαν πολύ νωρίς, εφόσον στο Πολυτεχνικό σχολείο, το οποίο λειτουργούσε από το 1836, δηµιουργήθηκε το 1839 τµήµα Ωραίων Τεχνών, που αργότερα αποτέλεσε την ανεξάρτητη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Όπως είναι φυσικό, σε ένα νεοσύστατο κράτος, που έχει χάσει τη συνέχεια της ιστορίας του, η διαµόρφωση των καλλιτεχνικών τάσεων παρουσίασε ποικίλες όψεις. Πιο συγκεκριµένα, στην εποχή που εξετάζουµε ( ), µπορούµε εύκολα να διακρίνουµε τέσσερις βασικές κατηγορίες δηµιουργών µε παράλληλες αναζητήσεις και κοινή κατεύθυνση. Είναι οι ξένοι καλλιτέχνες, που εργάζονται στις µεγάλες δηµόσιες παραγγελίες και διδάσκουν στο Πολυτεχνικόν Σχολείον οι Επτανήσιοι, που συνεχίζουν τη 34 Π. Μ. Κιτροµηλίδης, «Δυο νεοκλασικά βασίλεια την εποχή του εθνικισµού», Αθήνα- Μόναχο, Τέχνη και Πολιτισµός στη νέα Ελλάδα (Κατάλογος έκθεσης), Αθήνα 2000, σ Ό. π.

21 βυζαντινή παράδοση σε συνδυασµό µε τις αναζητήσεις των ιταλικών εργαστηρίων οι αυτοδίδακτοι λαϊκοί ζωγράφοι, καθώς και ένας περιορισµένος αριθµός µεµονωµένων δηµιουργών που µπορούν να θεωρηθούν περισσότερο προσωπικοί. Γνωστοί και άγνωστοι, ανεξάρτητα από την οµάδα στην οποία ανήκουν, οι καλλιτέχνες αυτής της γενιάς µοιράζονται ένα κοινό στοιχείο: την ιδιαίτερη απασχόλησή τους µε τα ιστορικά θέµατα και ειδικότερα µε θέµατα από το πρόσφατο παρελθόν. Το γεγονός αυτό συνδέεται φυσικά µε τις διεθνείς καλλιτεχνικές συγκυρίες, ευνοείται ωστόσο στην Ελλάδα και από την ίδια την ιστορική πραγµατικότητα. Και ενώ σε πολλές περιπτώσεις ξένων καλλιτεχνών η στροφή προς την ιστορική θεµατογραφία εµφανίζεται σαν φυγή από το παρόν, στην ελληνική τέχνη συµβαίνει ακριβώς το αντίθετο: µια µεγαλύτερη δυνατότητα επαφής και σύνδεσης µαζί του. 36 Όπως θα διαπιστώσουµε και στη συνέχεια, στο σύνολο της ιστορικής θεµατογραφίας, τα έργα που αναφέρονται σε πολιτικά πρόσωπα είναι λιγοστά, σε σύγκριση µάλιστα µε τις πολυάριθµες απεικονίσεις πολεµιστών και ηρώων της Επανάστασης. Η παραπάνω τάση οφείλεται στο αίτηµα για πρόκληση εντονότερων οπτικών αποτελεσµάτων στη ζωγραφική, για λόγους που σχετίζονται µε τον εύκολο εντυπωσιασµό του θεατή, την ανάπτυξη σύνθετων σκηνοθετικών τεχνασµάτων, καθώς την προσθήκη επιπλέον διακοσµητικών στοιχείων αίτηµα στο οποίο η πρώτη θεµατική κατηγορία δε θα µπορούσε να ανταποκριθεί. Σε δεύτερη ανάγνωση, ωστόσο, η επιλογή αυτή αποκαλύπτει την αδυναµία του πολιτικού συστήµατος της εποχής να ορίσει µε ακρίβεια τους στόχους του και κατ επέκταση να µετατραπεί σε κοινωνικό βίωµα. Οι µεµονωµένες προσπάθειες που πραγµατοποιήθηκαν προς αυτήν την κατεύθυνση, εντοπίζονται κυρίως στους κόλπους µιας επίσηµης δηµόσιας κοσµικής και ακαδηµαϊκής ζωγραφικής, όπως διαγράφεται µέσα από µνηµειακές συνθέσεις, η σύλληψη των οποίων αποδίδεται στη βούληση των συντελεστών της οθωνικής περιόδου- έστω και αν η ολοκλήρωσή τους υπερέβη χρονικά τη βαυαρική βασιλεία. Όπως είναι φυσικό, η εκτέλεση των εν λόγω συνθέσεων ανατέθηκε σε ξένους 36 Χ. Χρήστου, Η Ελληνική Ζωγραφική , Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, Αθήνα 1981, σ. 21.

22 καλλιτέχνες. 37 Το έργο τους αποτέλεσε σηµαντικό εικαστικό και ιδεολογικό πλοηγό για την εξέλιξη της ελληνικής καλλιτεχνικής δηµιουργίας, γεγονός που το καθιστά απαραίτητη αφετηρία του παρόντος πονήµατος. 2. Προς την πραγµάτωση της εθνικής ενότητας. Ξένοι καλλιτέχνες στην Ελλάδα. Η εξάπλωση του Κλασικισµού στην Ευρώπη, ήδη από τα τέλη του 18 ου αιώνα, οδήγησε σε µια αναβίωση του ενδιαφέροντος για την Αρχαία Ελλάδα, ως πηγή του γνήσιου κλασικού στυλ. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές, οι επιστηµονικές δηµοσιεύσεις σχεδίων και αποτυπώσεων ελληνικών µνηµείων, 38 αλλά και η εξύµνηση της «ευγενούς απλότητας και του ήρεµου µεγαλείου» της ελληνικής τέχνης από τον Winckelmann δηµιούργησαν στους Ευρωπαίους περιηγητές εξαιρετικές προϋποθέσεις για µια νοσταλγική αναζήτηση του κλασικού παρελθόντος. Σε αυτόν το διάλογο µε τον αρχαιοελληνικό κόσµο ανταποκρίθηκαν και πολλοί Ευρωπαίοι καλλιτέχνες. Κοινός τους πόθος ήταν η ροµαντική ανάπλαση του αρχαιοελληνικού µύθου µέσα από την ιστορία και τη γεωγραφία του τόπου. Οι περισσότεροι από αυτούς υιοθέτησαν ευχαρίστως στα έργα τους συµβατικά οπτικά κλισέ, που εξασφάλιζαν την ψευδαίσθηση µιας ζωντανής αρχαιότητας, στην οποία έβρισκαν καταφύγιο όλες οι ανήσυχες ψυχές. Φυσικά, καµία σύγχρονη αναφορά δεν είχε θέση σ αυτό τον κόσµο του ονείρου. Ροµαντισµός και επανάσταση συνιστούν τα δύο κύρια χαρακτηριστικά του πρώτου µισού του 19 ου αιώνα, µιας εποχής έντονων ιστορικο-κοινωνικών ανακατατάξεων. Η διάθεση φυγής και εκτόνωσης, η οποία διακατείχε όλες τις κοινωνικές δυνάµεις που εναντιώνονταν στις καταπιεστικές κυβερνήσεις της 37 Η απουσία ελληνικών ονοµάτων από τις λίστες συµµετεχόντων στα µεγάλα έργα της εποχής δε σχετίζεται µε κάποια ύποπτη διάθεση αποκλεισµού του τοπικού στοιχείου, παρά µόνο µε το γεγονός ότι αυτό κρίνεται απολύτως απροετοίµαστο να συµβαδίσει και να συµµορφωθεί µε τους νέους καλλιτεχνικούς όρους. 38 J. D. Le Roy, Ruines de Grèce, 1785 και J. Stuart, N. Revett, Antiquities of Athens, τ. 1, 1762.

23 Ευρώπης, οδήγησε σε µια άνευ προηγουµένου θεοποίηση της ιστορικής εµπειρίας, ως αντίδοτο στην ασηµαντότητα της πεζής καθηµερινότητας. Στο πνεύµα αυτό, η Ελληνική Επανάσταση χαιρετίστηκε µε ενθουσιασµό από τις φιλελεύθερες συνειδήσεις και δέχτηκε τη βοήθεια ενός δυναµικού ρεύµατος υποστήριξης. Ο φιλελληνισµός, όπως ονοµάστηκε αυτό το ρεύµα, εκδηλώθηκε εµπράκτως τόσο µε την υλική ενίσχυση του απελευθερωτικού κινήµατος µε την αποστολή χρηµάτων, εφοδίων και εθελοντών όσο και µε την πνευµατική συµµετοχή της ευρωπαϊκής διανόησης στο ελληνικό ζήτηµα. 39 Το κίνηµα του φιλελληνισµού βρήκε ζωηρή απήχηση στους κύκλους των Γερµανών καλλιτεχνών, γεγονός που οφείλεται στις σχέσεις που αναπτύχθηκαν ανάµεσα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος και στο κρατίδιο της Βαυαρίας, χάρη στο ενδιαφέρον του νεαρού διαδόχου του βαυαρικού θρόνου Λουδοβίκου Α'. Από την πρώτη βαυαρική αποστολή στην Ελλάδα το 1826 και καθ όλη την οθωνική περίοδο ένας σηµαντικός αριθµός Γερµανών καλλιτεχνών ανέλαβε µεγάλες παραγγελίες για εικονογραφικά σύνολα µε θέµα τη σύγχρονη Ελλάδα. Ενώ η καλλιτεχνική ποιότητα των έργων αυτών συχνά αµφισβητείται, η ιστορική τους σηµασία κρίνεται σπουδαία, καθώς εκτός από τις ροµαντικές απεικονίσεις του ελληνικού τοπίου και της καθηµερινής ζωής των κατοίκων, οι ξένοι καλλιτέχνες προχώρησαν στην αποτύπωση σηµαντικών γεγονότων της εποχής. Η τελευταία επιλογή αποκαλύπτει σε µεγάλο βαθµό τις πολιτικές σκοπιµότητες του νέου µονάρχη µετά την εκλογή του Όθωνα στο θρόνο της Ελλάδας προέκυψε η επιτακτική ανάγκη της νοµιµοποίησης της βαυαρικής εξουσίας και όπως σηµειώνει ο Peter Burke «δεν αποτελεί φαινόµενο µόνο της δικής µας εποχής να επιζητούν οι κυβερνώντες µια καλή δηµόσια εικόνα». 40 Χωρίς αµφιβολία ο Peter von Hess 41 ( ) υπήρξε o σηµαντικότερος εικονογράφος της Ελληνικής Επανάστασης και των πρώτων 39 Για τη διεξοδική ανάλυση του ζητήµατος Βλ. Κ. Σιµόπουλος, Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του 21, 5 τόµοι, Αθήνα P. Burke, Αυτοψία, Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών µαρτυριών, Αθήνα 2003, σ Βιβλ. για P. v. Hess: B. Reinhardt, «Der Münchner Schlachten und Genremaler Peter von Hess», στο Οberbayerisches Archiv, τχ. 102, Μόναχο 1977 και στα ελληνικά Τ. Γάκης, 1821: Η Ελληνική Επανάσταση, 40 έγχρωµες λιθογραφίες µε ήρωες και µάχες του Αγώνα, Peter von Hess, Αθήνα 1996, Μ. Παπανικολάου, Γερµανοί Ζωγράφοι στην Ελλάδα κατά τον 19 ο Αιώνα ( ), διατριβή επί υφηγεσία, Θεσσαλονίκη 1981, σ και του ιδίου «Πορτρέτα Αγωνιστών του 21 από τον Hess», Ζυγός, τχ. 39, 1980, σ. 86, «Εικόνες από την Ελληνική Επανάσταση, τα 39 πρωτότυπα σχέδια του ζωγράφου Peter von Hess ( )»,

24 χρόνων του νεαρού κράτους. Μέλος της συνοδείας του νεαρού Όθωνα, ο Hess έφτασε το στην Ελλάδα µε αποστολή να προετοιµάσει σχέδια για έναν κύκλο θεµάτων από τη νεότερη ελληνική ιστορία, που θα τοποθετούνταν σε αίθουσα των Ανακτόρων (Rezidenz) στο Μόναχο. Αξίζει να σηµειωθεί πως αρχική πρόθεση του βασιλιά Λουδοβίκου Α' ήταν η δηµιουργία εικόνων από την αρχαία ελληνική ιστορία, όµως, µε την επιλογή του Όθωνα στο αξίωµα του βασιλιά της Ελλάδας, το εικονογραφικό πρόγραµµα άλλαξε. Αντίθετα µε τις ευρέως διαδεδοµένες εκτιµήσεις της ιστορικής έρευνας, ο Hess άρχισε να ετοιµάζει τα έργα του κύκλου µόλις το Μετά τα σχέδιά του µε µολύβι και τα ελαιογραφικά του σκίτσα, ανέλαβε το 1841 ο C. F. Nilson την εκτέλεση των τοιχογραφιών µε την τεχνική της εγκαυστικής στη νεόδµητη βόρεια στοά του Hofgarten. 43 Τα θέµατα του κύκλου επικεντρώνονται κυρίως στα χρόνια 1821 και 1822, ενώ ο Αγώνας βρισκόταν στο αποκορύφωµά του. Μόνο λίγες σκηνές προέρχονται από τα χρόνια που ακολουθούν. Οι τρεις τελευταίες παραστάσεις, µε τις οποίες και θα ασχοληθούµε, πραγµατεύονται την εκλογή του Όθωνα ως βασιλιά των απελευθερωµένων Ελλήνων. Εύκολα διαπιστώνουµε πως οι παραπάνω θεµατογραφικές επιλογές εκφράζουν σε µεγάλο βαθµό τις πολιτικές βλέψεις του παραγγελιοδότη βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου, ο οποίος επιθυµούσε να παρουσιάσει στον σχετικά αδιάφορο βαυαρικό λαό τον δίκαιο πόλεµο ενός ολόκληρου έθνους και παράλληλα να δικαιολογήσει τη δική του εµπλοκή στο ελληνικό ζήτηµα. Είναι χαρακτηριστικό πως ο Hess απέφυγε συνειδητά να αναφερθεί στην επέµβαση των τριών Μεγάλων Προστάτιδων Δυνάµεων, παρουσιάζοντας έτσι την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό σαν καθαρά ελληνικό θρίαµβο, ενώ οι τρεις τελευταίες εικόνες δηµιουργούν την εντύπωση ότι ο ελληνικός λαός, µετά τη λήξη του Απελευθερωτικού Αγώνα, επέλεξε δηµοσίευση στην ΕΕΦΣΠΘ, τ. ΙΘ', Θεσσαλονίκη 1980, σ , (στο Internet στη διεύθυνση 42 Σχετική αρχειακή έρευνα επιβεβαιώνει ότι µεταξύ του 1841 και 1844 ο Hess δεχόταν τακτικά αµοιβές για την εκπόνηση των συγκεκριµένων σχεδίων. Βλ. Αθήνα-Μόναχο, Τέχνη και Πολιτισµός στη νέα Ελλάδα, (Κατάλογος της έκθεσης, επιµέλεια Μ. Κασιµάτη), Αθήνα 2000, σ Οι τοιχογραφίες των βόρειων στοών του βασιλικού κήπου καταστράφηκαν ολοσχερώς από βοµβαρδισµούς κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσµίου Πολέµου. Σώζονται τα αρχικά σχέδια του Hess, εκτελεσµένα σε µεγάλα λευκά χαρτόνια µε µαύρη κιµωλία, τα ελαιογραφικά του σκίτσα, καθώς και λιθογραφικές αναπαραγωγές τους.

25 µόνος του τον Όθωνα ως νέο µονάρχη. Οι πολιτικές σκοπιµότητες του έργου διαφαίνονται και από τη διακριτική αποσιώπηση της δράσης και του θανάτου του Ιωάννη Καποδίστρια, καθώς οποιαδήποτε αναφορά στο έργο προηγούµενου κυβερνήτη θα αποδυνάµωνε την αναντίρρητη πολιτική κυριαρχία του νέου µονάρχη. 44 Στο πρώτο από τα τρία επεισόδια που αναφέρονται στην εγκαθίδρυση της µοναρχίας στην Ελλάδα, απεικονίζεται ο Κωλέττης να αναγγέλλει στο συγκεντρωµένο λαό το νέο της εκλογής του Όθωνα (εικ. 14).Το γεγονός χρονολογείται το καλοκαίρι του 1832, όταν η Εθνοσυνέλευση που συνήλθε στην Πρόνοια, επικύρωσε την απόφαση των Δυνάµεων να διορίσουν τον Όθωνα βασιλιά της Ελλάδας. 45 Όπως και στις υπόλοιπες παραστάσεις της σειράς, ο Hess προβάλλει φανερά τον πρωταγωνιστή του γεγονότος, αφήνοντας στο τοπίο και στα υπόλοιπα πρόσωπα δευτερεύοντα ρόλο. Ο Έλληνας πολιτικός και εµπνευστής της Μεγάλης Ιδέας έννοια που καθόρισε την εξωτερική και εσωτερική πολιτική του κράτους τουλάχιστον µέχρι το 1922 κρατάει στα χέρια του το έγγραφο της εκλογής και ένα σχεδίασµα µε τη µορφή του Όθωνα. Το παρευρισκόµενο πλήθος συµµετέχει µε ενδιαφέρον στην εξέλιξη της δράσης, δηµιουργώντας την εντύπωση πως ο Όθωνας δεν επιλέχθηκε από λίγους εκπροσώπους, αλλά πραγµατικά από σύσσωµο τον ελληνικό λαό. Η δεύτερη σκηνή διαδραµατίζεται στο Βασιλικό Ανάκτορο στο Μόναχο. Οι τρεις Έλληνες αντιπρόσωποι: Μιαούλης, Κ. Μπότσαρης και Πλαπούτας, φορώντας τις εθνικές τους φορεσιές, υποκλίνονται µπροστά στον Βαυαρό µονάρχη και του προσφέρουν το ελληνικό στέµµα (εικ. 15). Από την άλλη πλευρά, ο βασιλιάς Όθωνας µπροστά στον πορφυρό του θρόνο, αποδέχεται µε αβρότητα τις τιµές της αντιπροσωπείας µε ελαφρά υπόκλιση. Στο βάθος διακρίνονται τα µέλη της Αντιβασιλείας µε τους αυλικούς. Όπως σηµειώθηκε παραπάνω, απουσιάζει κάθε υπαινιγµός για τις τρεις προστάτιδες δυνάµεις, 44 Μ. Παπανικολάου, Γερµανοί Ζωγράφοι στην Ελλάδα κατά τον 19 ο Αιώνα ( ), διατριβή επί υφηγεσία, Θεσσαλονίκη 1981, σ Ο Γερµανός αρχαιολόγος Ludwig Ross, που έφτασε στην Ελλάδα το 1832, στο µεσοδιάστηµα από τη δολοφονία του Καποδίστρια και τον ερχοµό του Όθωνα, σηµειώνει: «Μπροστά από τη µοναδική πύλη του Ναυπλίου, ανάµεσα απ το απότοµο Παλαµήδι, που το στεφανώνει το βενετσιάνικο Φρούριο, και τη θάλασσα εκτείνεται πλατύ κάπου εκατό βήµατα και φαρδύ στο διπλάσιο, το προάστιο Πρόνοια, που δηµιουργήθηκε επί Καποδίστρια. Εδώ συνεδρίαζε η Εθνική Συνέλευση, για να µην ανάβουν τα πνεύµατα». Βλ. L. Ross, Αναµνήσεις και Ανακοινώσεις από την Ελλάδα, , Αθήνα 1976, σ. 31.

26 Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, αφήνοντας υπονοούµενα για µονοµερή διευθέτηση του ελληνικού ζητήµατος. Η τελευταία παράσταση του οθωνικού κύκλου, αλλά και ολόκληρης της σειράς, αναφέρεται στην Άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο στις 25 Ιανουαρίου Ο Hess αποτυπώνει τη στιγµή που ο βασιλιάς Όθωνας εξέρχεται από τη µεγάλη λέµβο της φρεγάτας Μαδαγασκάρη και αποβιβάζεται στην αργολική γη (εικ. 16).Το πρώτο του βήµα σε ελληνικό έδαφος συνοδεύεται από τη θερµή υποδοχή των Αρχών και του ελληνικού λαού, που τον υποδέχονται µε σηµαίες και βάγια στα χέρια. Πίσω τους ανεµίζει η νέα ελληνική σηµαία, η οποία τώρα πλέον είναι διακοσµηµένη µε ένα στέµµα, ενώ στα αριστερά της σκηνής, απεικονίζονται τα µέλη της Αντιβασιλείας, Armansberg, Mauer και Heideck. O Hess µε τον διεισδυτικό του νατουραλισµό επιδίωξε να περιγράψει τα ιστορικά γεγονότα µε ακρίβεια και πιστότητα. Δεν παρέλειψε, ωστόσο, σαν γνήσιος εκπρόσωπος της ροµαντικής σχολής, να προσδώσει ηρωικό τόνο και ιδεαλιστική χροιά στα πρωταγωνιστικά πρόσωπα της πρόσφατης ιστορίας. Αναµφίβολα, το εξιδανικευτικό ιστοριογραφικό στυλ του Hess επηρέασε πολλούς Έλληνες ζωγράφους που γνώρισαν το έργο του, όσον αφορά την επιλογή των θεµάτων τους, αλλά και την τεχνοτροπία. Εκτός από τις 39 παραστάσεις για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, ο Γερµανός καλλιτέχνης όφειλε να ζωγραφίσει ξεχωριστά και έναν πίνακα µε θέµα την άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο. Το συγκεκριµένο θέµα ήταν από τα πιο συχνά την περίοδο αυτή, καθώς τόνιζε την εθνική υπεροχή του µικρού κρατιδίου της Βαυαρίας, που ανέλαβε να συνεχίσει την µακραίωνη ιστορική παράδοση του τόπου. Ο µεγάλων διαστάσεων πίνακας (265,5x415 εκ.) του Hess H υποδοχή του βασιλιά Όθωνα στο Ναύπλιο οργανώνεται σχεδόν θεατρικά, µε τον έφιππο Όθωνα, τα µέλη της Αντιβασιλείας και τους εκπροσώπους των προστάτιδων δυνάµεων να καταλαµβάνουν το κέντρο της παράστασης και το υπόλοιπο πλήθος να πλαισιώνει σε διαδοχικά επίπεδα τη δράση (εικ. 17). Στο δεξί τµήµα του πίνακα λαµβάνει χώρα το τυπικό της υποδοχής, µε τους

27 Έλληνες φουστανελοφόρους 46 να προϋπαντούν το νέο βασιλιά µε κλαδιά ελιάς, δάφνης και βαΐων, ενώ στο αριστερό τµήµα ξεχωρίζουν µέσα στο υπόλοιπο πλήθος και γνωστοί ήρωες της Επανάστασης. Η σύνθεση χαρακτηρίζεται από µια πιστή σχεδόν φωτογραφική απεικόνιση των προσώπων και των ελληνικών φορεσιών και αποτελεί προϊόν εντατικής µελέτης και προετοιµασίας που έκανε ο Hess κατά τη διάρκεια της παραµονής του στην Ελλάδα. Μορφολογικά, εντάσσεται στη µακρά παράδοση της απεικόνισης βασιλικών ακολουθιών, που ξεκίνησε το Διεθνές Γοτθικό στυλ από τις αρχές του 14 ου αιώνα στη δυτική τέχνη. Έκτοτε ανάλογες σκηνές απέκτησαν ιδιαίτερη απήχηση στα ευρύτερα λαϊκά στρώµατα και όπως σηµειώνει ο Α. Κωτίδης «από τέτοια έργα τροφοδοτήθηκε η εικονογραφία των υπερπαραγωγών του Χόλλυγουντ». 47 Η σύνθεση του Bαυαρού καλλιτέχνη Dietrich Montena ( ) µε το βασιλιά Λουδοβίκο και την οικογένειά του να παρατηρούν το έργο του Hess, αµέσως µετά την άφιξη του πίνακα στο βασιλικό ανάκτορο του Μονάχου, επιβεβαιώνει την εντύπωση που προκάλεσε στους Βαυαρούς η σκηνή της άφιξης του νεότερου βασιλιά του οίκου των Wittelsbach σε ένα µακρινό, σχεδόν εξωτικό βασίλειο (εικ. 18). Το 1900 ο Έλληνας ζωγράφος Νικόλαος Φερεκείδης αντέγραψε τον πίνακα στο ίδιο ακριβώς µέγεθος µε το πρωτότυπο, εκτελώντας την παραγγελία του Στέφανου Στρέιτ, τότε Διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος. Από κείµενο της εποχής πληροφορούµαστε ότι: «ο κ. Φερεκείδης ειργάσθη επί διετίαν εις την αντιγραφήν του πίνακος τούτου, τέλειον δε υπήρξε κατά γενική οµολογία το αντίγραφο». 48 Η πρώτη επίσκεψη του Όθωνα στην Αθήνα πραγµατοποιήθηκε το Μάιο του 1833, τρεις µήνες µετά την άφιξή του στο Ναύπλιο. Η υποδοχή του νέου µονάρχη έλαβε χώρα στο επονοµαζόµενο Θησείο στην Αρχαία Αγορά σε πανηγυρική ατµόσφαιρα. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να υπήρξε η αφορµή για τον Όθωνα να δώσει δυο εβδοµάδες αργότερα, στις 7 Ιουνίου 1833, την εντολή στον Hess να ζωγραφίσει ένα µεγάλο πίνακα που να απεικονίζει την 46 Ο Φ. Γιοφύλλης αναγνωρίζει στο πρόσωπο του νεαρού «φουστανελλά», που απεικονίζεται στο πρώτο επίπεδο, τον πολιτικό Θεόδωρο Δηλιγιάννη, ο οποίος λέγεται πως ήταν παρών στην υποδοχή. Βλ. Φ. Γιοφύλλης, Ιστορία της Νεοελληνικής Τέχνης, , τ. 1, Αθήνα 1962, σ A. Κωτίδης, Ζωγραφική 19 ου αιώνα, Αθήνα 1995, σ Πινακοθήκη 1901, τχ. 7, σ. 173.

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Όθωνα στο Ναύπλιο (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας). Χρονολόγιο 1828-1831: Καποδιστριακή

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ -Πώς έγινε βασιλιάς του ελληνικού κράτους ο Όθωνας; Αφού δεν ήταν Έλληνας! -Για να δούμε τι θα βρούμε γι αυτό το θέμα στο διαδίκτυο. -Κοιτάξτε τι βρήκα, παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα Γυμνάσιο Αγιάς Η ιδέα του Ωραίου από εποχή σε εποχή και από τόπο σε τόπο 1 Συμμετέχοντες Σχολείο: Γυμνάσιο Αγιάς Τμήμα: Β2 Αριθμός μαθητών: 19 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο smartclass.gr

Φροντιστήριο smartclass.gr Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Α.1. Ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο απόσπασμα επισημαίνει τη συμβολή των αρχαίων θεάτρων

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και τις ικανότητες τους για δημιουργία και καινοτομία.

ενισχύοντας την αυτοπεποίθηση και τις ικανότητες τους για δημιουργία και καινοτομία. Χαιρετισμός Πρύτανη, Καθηγητή Κωνσταντίνου Χριστοφίδη 2 η ετήσια διάλεξη Alpha Bank στο πλαίσιο της Γιορτής των Γραμμάτων με ομιλητή τον Καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή, Πρόεδρο Μουσείου Ακρόπολης. Τετάρτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Το κείµενο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ο Όθων συνδιαλέγεται με τον έφιππο συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη που του ζητά την παραχώρηση συντάγματος Καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Περίληψη Ο αρθρογράφος πραγµατεύεται το θέµα των ριάλιτι. Πιο συγκεκριµένα, αφορµάται από µία τέτοιου είδους γαλλική εκποµπή που µπορεί να αποτέλεσε παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα ΕΝΤΟΛΕΣ χρησιμοποιηθούν παρακάτω στα παραδείγματα Βάζοντας την εντολή αυτή σε οποιοδήποτε χαρακτήρα μπορούμε να αλλάζουμε όψεις

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού»

«Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» «Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: κυνήγι θησαυρού» Η ταξινόµηση µνηµείων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες αναζήτησης. Παιχνίδι θησαυρού: «Ο Πλάτων ταξιδεύει στην περιοχή σου! Ένα φανταστικό ταξίδι...» Αθανασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Στο παραπάνω κείµενο ο συγγραφέας αναφέρεται στους χώρους θέασης και ακρόασης ως δηµιουργίες της ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

2ο ΕΠΑΛ Ευόσμου. 1ο ΕΚ Ευόσμου. Πρόγραμμα Πολιτιστικών Θεμάτων ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ

2ο ΕΠΑΛ Ευόσμου. 1ο ΕΚ Ευόσμου. Πρόγραμμα Πολιτιστικών Θεμάτων ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ 2ο ΕΠΑΛ Ευόσμου 1ο ΕΚ Ευόσμου Πρόγραμμα Πολιτιστικών Θεμάτων ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ Μάρτιος 2015 Η Ελλάς ευγνωμονούσα Θ. Βρυζάκης (1858) Το γραφείο του Πρωθυπουργού Το πρώτο μισό του 19ου αιώνα η Ευρωπη γνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Οργανωσιακή Κουλτούρα Οργανωσιακή Κουλτούρα, Εννοιολογικός Προσδιορισμός O Ο όρος Οργανωσιακή Κουλτούρα πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικάνικη ακαδημαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Εγγραφο Γ2/4769/4-9-1998 ΣΧΕΤ. 2794/23-6-98 έγγραφο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σας αποστέλλουµε οδηγίες για τη διδασκαλία των µαθηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης

Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Κάθε Σάββατο και διαφορετική εμπειρία στο Μουσείο Ακρόπολης Εναλλασσόμενες θεματικές παρουσιάσεις Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα ΕΝΤΟΛΕΣ χρησιμοποιηθούν παρακάτω στα παραδείγματα Βάζοντας την εντολή αυτή σε οποιοδήποτε αντικείμενο μπορούμε να αλλάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία των κλασικών μνημείων, τονίζοντας τους λόγους που τα καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή Ας μελετήσουμε Ιστορία Γ τάξης Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ http://www.pi-schools.gr/programs/depps/ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 7ο Γυμνάσιο Αθηνών Η καθημερινή ζωή και το ένδυμα στην αρχαία Ελλάδα -

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013 2014 ΑΘΗΝΑ : ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΑΓΑΠΩ Κατά το τρέχον σχολικό έτος, οι μαθητές των Δ1 και ΣΤ τάξεων του σχολείου μας, στα πλαίσια της υλοποίησης προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Το Ναύπλιο την εποχή της άφιξης του Καποδίστρια (1828) Χρονολόγιο Ερειπωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Θέμα/τίτλος: Η δική μου πολιτεία-διάσημα Κτίρια Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε 2 Διάρκεια: 7Χ80 λεπτά Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/μαθήτριες ανακαλούν εμπειρίες, εκφράζουν συναισθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές

Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές Ενότητα 3: Η Επανάσταση του 1821 στην Ελληνική Ζωγραφική (ΜΕΡΟΣ Α) Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινες Ιστορίες. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης:

Χάρτινες Ιστορίες. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: Χάρτινες Ιστορίες Ένα εκπαιδευτικό πρόγραµµα για µαθητές και µαθήτριες του γυµνασίου µε αφορµή την έκθεση «...ανέφερα εγγράφως...» «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1]

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1] ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜ/ΜΟ: ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΚΑΘ/ΤΗΣ ΒΑΚΑΛΗ Κ. ΒΑΘΜΟΣ: /100, /20 ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1. Ν αποδώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων:

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ περιοδικό Tέταρτο, No.11, 03/1986, σελ.22-3 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ρεαλιστική αναπαράσταση του κόσµου, επιδίωξη πολλών ζωγράφων από πολύ παλιά, κατορθώθηκε µε µοναδική επιτυχία µε την ανακάλυψη της

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΛΑΜΑΡΑ ΕΛΙΣΑΒΕΤ Α.Μ.67630 1 Περιεχόμενα ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11...1 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία...1 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα