ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση"

Transcript

1 Ε Ν O Τ Η Τ Α ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση Α Α 1 ο ατμοσφαιρικός αέρας Α 2 τα άτομα και η ατομική δομή Α 3 τα μόρια και η μοριακή δομή Α.4 η χημική αντίδραση Α.5 το οξυγόνο και τα ευγενή αέρια Α 6 το ιδανικό αέριο και η καταστατική εξίσωσή του Α.7 οι υδρογονάνθρακες Α.8 η ρύπανση του αέρα

2 2 Α 1 Ο ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΣ ΑΕΡΑΣ A 1.1 Φυσική και χημική ταυτότητα του αέρα Η Γη περιβάλλεται από ένα μείγμα αερίων που αποτελεί την ατμόσφαιρά της. Η ατμόσφαιρα εκτείνεται σε ύψος περίπου χιλιομέτρων και η πυκνότητά της ελαττώνεται όσο απομακρυνόμαστε από την επιφάνεια της Γης. Η ατμόσφαιρα χωρίζεται στην τροπόσφαιρα, στη στρατόσφαιρα, στη μεσόσφαιρα και στη θερμόσφαιρα. Η τροπόσφαιρα έχει ύψος περίπου 10 km και περιέχει το 85-90% του αέρα. Τελικά, στα πρώτα 40 χιλιόμετρα περιέχεται το 99% της μάζας της. Η θερμοκρασία που επικρατεί στην ατμόσφαιρα ελαττώνεται με το ύψος. Η ποιοτική και η ποσοτική ανάλυση του αέρα γίνεται με μεθόδους χημικής ανάλυσης. Η ποιοτική ανάλυση συνίσταται στην εύρεση του ποια συστατικά υπάρχουν σε ένα μείγμα. Η ποσοτική ανάλυση υπολογίζει τις ποσότητες από κάθε ουσία. Αυτό συχνά εκφράζεται ως επί τοις εκατό ποσοστιαία αναλογία, κατ όγκον ή κατά βάρος. Στις εργαστηριακές δραστηριότητες (στο τέλος του βιβλίου) το Πείραμα 1 περιγράφει πειράματα για την ποιοτική και την ποσοτική ανάλυση του ατμοσφαιρικού αέρα. Ο Πίνακας 1 δίνει τη σύσταση του αέρα στα βασικά του συστατικά. Πιο αναλυτικά στοιχεία για την κατ' όγκο σύσταση του καθαρού και ξηρού ατμοσφαιρικού αέρα κοντά στην επιφάνεια της θάλασσας δίνονται στον Πίνακα 2. Παρατηρούμε ότι το άζωτο και το οξυγόνο αποτελούν το 99% του όγκου του αέρα. Το υπόλοιπο 1% αποτελείται από αργόν, διοξείδιο του άνθρακα και άλλα αέρια. Στην ατμόσφαιρα υπάρχουν και υδρατμοί, η ποσότητα των οποίων εξαρτάται από τον τόπο και το κλίμα. Στους υδρατμούς οφείλεται η υγρασία του αέρα. Χωρίς τον ατμοσφαιρικό αέρα, η ζωή στη Γη, τουλάχιστον έτσι όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, θα ήταν αδύνατη, διότι ο ατμοσφαιρικός αέρας περιέχει το απαραίτητο για την αναπνοή οξυγόνο. Επίσης μας Τα στρώματα της ατμόσφαιρας με τις θερμοκρασιακές συνθήκες που επικρατούν και τη σχετική τους έκταση, καθώς και τη δραστηριότητα σε αυτά.

3 3 προφυλάσσει από την επικίνδυνη ηλιακή και κοσμική ακτινοβολία, καθώς και από την πτώση μετεωριτών. A 1.2 Ο αέρας ως μείγμα αερίων Για την έκφραση πολύ μικρών περιεκτικοτήτων χρησιμοπoιείται η μονάδα μέρη ανά εκατομμύριο (, parts per million). Αυτή εκφράζει τα μέρη της ουσίας που περιέχονται σε 1 εκατομμύριο (10 6 ) μέρη του μείγματος. Στον Πίνακα 2 οι περιεκτικότητες εκφράζονται σε % περιεκτικότητα ή. Και στις δύο περιπτώσεις, η περιεκτικότητα εκφράζεται ως όγκος κατ όγκον. Έτσι 1 ισοδυναμεί με 1 cm 3 αέριου συστατικού σε 1 εκατομμύριο cm 3 αέρα, ενώ 1% v/v σημαίνει 1 cm 3 αέριου συστατικού σε 100 cm 3 αέρα που ισοδυναμεί με Όπως φαίνεται στον Πίνακα 2 υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες συστατικών του ατμοσφαιρικού αέρα με βάση την ποσότητά τους: τα κύρια συστατικά (άζωτο και οξυγόνο), τα λιγότερο κύρια συστατικά (αργόν και διοξείδιο του άνθρακα) τα ευγενή αέρια (νέον, κρυπτόν, ήλιον, ξένον) και τα ιχνοσυστατικά. Επιπλέον, ο ατμοσφαιρικός αέρας μπορεί να περιέχει νερό (υγρασία) σε περιεκτικότητες 0,1% - 5% v/v (συνήθως η περιεκτικότητα σε υδρατμούς κυμαίνεται μεταξύ 1% και 3% v/v.) Πίνακας 1: Η % κατ όγκο σύσταση του ξηρού αέρα 78,05% 20,95% 0,93% 0,03% 0,01% Ν 2 Ο 2 Αr CO 2 υπόλοιπα αέρια Πίνακας 2: Σύσταση καθαρού και ξηρού αέρα στην επιφάνεια της Γής Συστατικό Περιεκτικότητα (%v/v ή ) Άζωτο (Ν 2 ) Οξυγόνο (Ο 2 ) Αργό (Αr) Διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ) Νέον (Ne) Ήλιον (He) Μεθάνιο (CH 4 ) Κρυπτόν (Kr) Υδρογόνο (H 2 ) Διάζωτοξείδιο (N 2 O) Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) Ξένον (Xe) Όζον (O 3 ) Αμμωνία (NH 3 ) 78,048 20,946 0, ,18 5,24 1,3 1,6 1,14 0,5 0,25 0,35 0,12 0,087 0,025 0,001 % v/v % v/v % v/v

4 A 1.3 Ταξινόμηση της ύλης: ουσίες, μείγματα, ενώσεις, στοιχεία Ταξινόμηση της ύλης Η ύλη, τα εκατομμύρια δηλαδή ουσιών που μας περιβάλλουν, μπορεί να ταξινομηθεί με βάση το παρακάτω σχήμα: 4 ΥΛΗ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΟΜΟΓΕΝΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΩΣΕΙΣ Καθαρές ουσίες και μείγματα ουσιών Ξέρουμε ότι στη φύση, τα περισσότερα υλικά δεν αποτελούνται από μία μόνο καθαρή ουσία, αλλά είναι μείγματα πολλών ουσιών. Πώς μπορούμε να αποφασίσουμε αν ένα υλικό αποτελείται από μία καθαρή ουσία ή από ένα μείγμα ουσιών; Ας πάρουμε ως παράδειγμα το νερό. Όλοι μας είμαστε εξοικειωμένοι με το νερό και όλοι το αναγνωρίζουμε εύκολα. Ξέρουμε την όψη του, τι αισθανόμαστε όταν το ακουμπάμε, πώς ρέει, σε ποια θερμοκρασία παγώνει και σε ποια βράζει, την πυκνότητά του, ότι διαλύει τη ζάχαρη, το αλάτι και πλήθος άλλες ουσίες. Οι χαρακτηριστικές αυτές και σταθερές ιδιότητες (οι φυσικές σταθερές) χαρακτηρίζουν μόνο το νερό. Για τον λόγο αυτόν, το νερό (το χημικώς καθαρό νερό) είναι μια καθαρή ουσία ή απλώς ουσία. Ας πάρουμε ένα άλλο παράδειγμα, τη ζάχαρη. Η ζάχαρη που βρίσκουμε στα καταστήματα τροφίμων είναι σχεδόν καθαρή. Όπως το νερό, έτσι και η ζάχαρη έχει διάφορες χαρακτηριστικές ιδιότητες, π.χ. γλυκιά γεύση, ορισμένη πυκνότητα, διαλύεται εύκολα στο νερό με καθορισμένη τιμή διαλυτότητας σε κάθε θερμοκρασία κ.ά.

5 5 Αν όμως πάρουμε ένα μείγμα, π.χ. υδατικό διάλυμα ζάχαρης, αυτό έχει γεύση, πυκνότητα, θερμοκρασία βρασμού, θερμοκρασία πήξεως και αρκετές άλλες ιδιότητες που εξαρτώνται από τη σύστασή του, ήτοι από πόση ζάχαρη είναι διαλυμένη σε ορισμένη ποσότητα νερού. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι: Κάθε ουσία έχει ορισμένες ιδιότητες και ορισμένες σταθερές (φυσικές σταθερές) που είναι πάντα ίδιες γι αυτήν, ενώ αντίθετα τα μείγματα έχουν μεταβλητές ιδιότητες και φυσικές σταθερές, με τιμές που εξαρτώνται από τη μεταβλητή τους σύσταση, έχουν μεταβλητή σύσταση ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής και την προέλευσή τους. Τα περισσότερα από τα υλικά που συναντάμε είναι μείγματα, των οποίων η σύσταση ποικίλλει π.χ. το γάλα, το λάδι, το θαλασσινό νερό, ο ατμοσφαιρικός αέρας. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο ατμοσφαιρικός αέρας δεν έχει παντού την ίδια σύσταση, π.χ. ο αέρας της πόλης έχει διαφορετική σύσταση από τον αέρα του βουνού. Χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ξέρουμε ότι η ουσία νερό μπορεί να διασπαστεί με ηλεκτρόλυση σε δύο άλλες ουσίες με εντελώς διαφορετικές ιδιότητες, τα αέρια υδρογόνο και το οξυγόνο. Η διάσπαση αυτή του νερού είναι μια χημική αντίδραση: νερό ηλεκτρόλυση υδρογόνο + οξυγόνο Κανένας όμως δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να διασπάσει ούτε το υ- δρογόνο ούτε το οξυγόνο σε δύο ή περισσότερες άλλες ουσίες το καθένα. Όμοια μια άλλη ουσία, το κόκκινο στερεό οξείδιο του υδραργύρου, με ισχυρή θέρμανση διασπάται σε δύο διαφορετικές ουσίες, τον υδράργυρο, το μοναδικό υγρό μέταλλο, και το αέριο οξυγόνο. οξείδιο υδραργύρου θέρμανση υδράργυρος + οξυγόνο Κανένας όμως δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να διασπάσει τον υδράργυρο (και όπως αναφέραμε ήδη ούτε το οξυγόνο) σε δύο ή περισσότερες άλλες ουσίες. Τέλος, αν θερμάνουμε ισχυρά ζάχαρη μέσα σ ένα γυάλινο σωλήνα, η ζάχαρη διασπάται σε άνθρακα και σε νερό: ζάχαρη θέρμανση άνθρακας + νερό Σημειωτέον ότι η ζάχαρη δεν είναι μείγμα από άνθρακα και νερό, με άλλα λόγια δεν μπορούμε να φτιάξουμε ζάχαρη με το να αναμείξουμε απλώς κάρβουνο και νερό.

6 6 νερό οξείδιο υδραργύρου ζάχαρη υδρογόνο οξυγόνο υδράργυρος οξυγόνο άνθρακας νερό υδρογόνο οξυγόνο Το νερό, το οξείδιο του υδραργύρου, η ζάχαρη είναι ουσίες που διασπώνται μέσω χημικών αντιδράσεων σε δύο άλλες ουσίες η καθεμιά. Γι αυτό τον λόγο, οι ουσίες αυτές λέγονται σύνθετες ουσίες ή χημικές ενώσεις ή απλώς ενώσεις. Αντίθετα, ουσίες όπως το υδρογόνο, το οξυγόνο, ο υδράργυρος και ο άνθρακας, που δεν μπορούν να διασπαστούν σε άλλες ουσίες, λέγονται απλές ουσίες ή χημικά στοιχεία ή απλώς στοιχεία. Πολλές χημικές ενώσεις είμαστε σε θέση να τις συνθέσουμε από τα χημικά στοιχεία στα οποία μπορούν να διασπαστούν, π.χ. από οξυγόνο και υδρογόνο μπορούμε να συνθέσουμε νερό. Λέμε ότι οι απλές ουσίες ενώνονται χημικά και φτιάχνουν σύνθετες ουσίες. Γι αυτό οι σύνθετες ουσίες λέγονται χημικές ενώσεις ή απλώς ενώσεις. Σήμερα είναι γνωστά περί τα 110 χημικά στοιχεία, από τα οποία τα 88 υπάρχουν στη φύση, ενώ τα υπόλοιπα είναι τεχνητά. Κάθε στοιχείο έχει διαφορετικές ιδιότητες και τα περισσότερα ποικίλες εφαρμογές, Εξάλλου, παρατηρούνται και ομοιότητες μεταξύ διαφόρων στοιχείων. Όπως τα 24 γράμματα του αλφαβήτου φτιάχνουν δεκάδες χιλιάδες λέξεις, έτσι και τα χημικά στοιχεία ενώνονται χημικά μεταξύ τους με διάφορους συνδυασμούς κι έτσι φτιάχνονται εκατομμύρια χημικές ενώσεις. Πολλές ενώσεις υπάρχουν στη φύση. Πολλές άλλες δεν υπάρχουν στη φύση, αλλά τις συνθέτουν οι χημικοί στα χημικά εργαστήρια. Οι ενώσεις αυτές έχουν διαφορετικές ιδιότητες η καθεμιά και ποικίλες ε- φαρμογές. Πολλές είναι ακίνδυνες, αλλά και πολλές επικίνδυνες. Πολλές είναι χρήσιμες ως φάρμακα, ως χρήσιμα υλικά. Και πολλές είναι βλαβερές. Τέλος, πολλές ενώσεις μένουν να ανακαλυφθούν ή να συντεθούν, με την ελπίδα ότι θα λύσουν διάφορα προβλήματα του ανθρώπου, όπως να θεραπεύσουν ασθένειες, να συμβάλουν στη βελτίωση του περιβάλλοντος και να λύσουν το ενεργειακό πρόβλημα. Με βάση τις γνώσεις μας για τη δομή της ύλης, ένα στοιχείο αποτελείται από ένα είδος ατόμων, ενώ μια ένωση αποτελείται από άτομα δύο ή περισσότερων διαφορετικών στοιχείων. Πίνακας με τα σύμβολα και την ονομασία των στοιχείων δίνεται στο εμπρός εσώφυλλο του βιβλίου. Να παρατηρήσουμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της γης και του ανθρώπινου σώματος αποτελείται από 7 μόνο στοιχεία, όπως χαρακτηριστικά απεικονίζεται στο παρακάτω σχήμα.

7 7 Σχήμα 1: Κατανομή χημικών στοιχείων στη γη και στον άνθρωπο Το άτομο είναι ένα απειροελάχιστο σωματίδιο, με μέγεθος που ξεπερνά τα όρια της φαντασίας μας. Ωστόσο, νέες τεχνικές στη μικροσκοπία επιτρέπουν την παρατήρηση του και τον προσδιορισμό του μεγέθους του. Δείτε στην διπλανή εικόνα την απεικόνιση των ατόμων στην επιφάνεια του κρυστάλλου του στοιχείου Γερμάνιο (Ge), μέσω μιας νέας τεχνικής (Scannig Tunneling Microscopy-STM) που α- ναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια.

8 32 Α 4 Η ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ Α 4.1 Οι χημικές μεταβολές Η χημική αντίδραση Συχνά όταν φέρνουμε σε στενή επαφή μεταξύ τους δύο ή περισσότερες ουσίες (είτε στις συνήθεις συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης είτε σε διαφορετικές συνθήκες π.χ. σε υψηλότερη θερμοκρασία και/ή πίεση) συμβαίνει μεταβολή ή μεταβολές. Αποτέλεσμα είναι ο σχηματισμός νέας ή νέων ουσιών με ταυτόχρονη εξαφάνιση μέρους ή του συνόλου των αρχικών ουσιών. Έτσι, αν π.χ. φέρουμε σε επαφή αέριο υδροχλώριο με αέρια αμμωνία, σχηματίζεται μια νέα ουσία, το στερεό χλωριούχο αμμώνιο: υδατικό διάλυμα HCl ατμοί HCl ΗCl (g) + NH 3(g) NH 4 Cl (s) ατμοί NH 3 υδατικό διάλυμα NH 3 Μετατροπή μάζας σε ενέργεια κατά τις αντιδράσεις Με βάση τη θεωρία της σχετικότητας του Albert Einstein, ξέρουμε τώρα ότι κατά μια χημική αντίδραση, συμβαίνει μια πάρα πολύ μικρή μεταβολή της μάζας. Η μάζα αυτή μετατρέπεται σε ενέργεια. Η μεταβολή αυτή της μάζας είναι τόσο μικρή που πρακτικά δεν μπορεί να διαπιστωθεί. Ως παράδειγμα, όταν 12 g (1 mol) άνθρακα καίγονται [ C (s) + O 2(g) CO 2(g) ] μόνο 0, = 4,3 x 10-9 g Η παραπάνω μεταβολή ονομάζεται χημική μεταβολή ή χημική α- ντίδραση. Χημική μεταβολή μπορεί να υποστεί και μια μεμονωμένη ουσία π.χ. το αέριο υδροϊώδιο, θερμαινόμενο στους 550 ο C, διασπάται στα συστατικά του στοιχεία, υδρογόνο και ιώδιο: 2ΗΙ (g) H 2(g) + Ι 2(g) Οι αρχικές ουσίες ονομάζονται τα αντιδρώντα, ενώ οι νέες ουσίες ονομάζονται τα προϊόντα της αντίδρασης. Υπάρχει περίπτωση μια αντίδραση να μην γίνεται σε συνήθεις συνθήκες, αλλά να γίνεται όταν στο αντιδρών μείγμα παρίσταται και σε μικρή σχετικά ποσότητα μια ουσία, που η ίδια δεν μεταβάλλεται/δεν αλλοιώνεται κατά την αντίδραση, αλλά με μόνη την παρουσία της κάνει να γίνεται η αντίδραση. Έτσι αέριο μείγμα υδρογόνου και οξυγόνου μπορεί να παραμένει αναλλοίωτο επαόριστον, παρουσία όμως του μετάλλου λευκόχρυσος (Pt), οι δύο ουσίες αντιδρούν αμέσως, σχηματίζοντας νερό: Pt 2H 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) μάζας μετατρέπονται σε ενέργεια. Αντίθετα στις πυρηνικές αντιδράσεις οι μεταβολές μάζας είναι μετρήσιμες και οι αντίστοιχες ενέργειες τεράστιες. Κατά μία χημική αντίδραση, σε κατάλληλες συνθήκες, γίνεται μια αλληλεπίδραση ανάμεσα στα μόρια των αντιδρώντων με αποτέλεσμα αυτά να μετατρέπονται (με αναδιάταξη ατόμων) σε μόρια προϊόντων.

9 33 Στην περίπτωση αυτή, λέμε ότι ο λευκόχρυσος καταλύει την αντίδραση / δρα καταλυτικά / δρα ως καταλύτης. Να σημειωθεί ότι μια αντίδραση που δεν γίνεται σε συνήθεις συνθήκες μπορεί να γίνει και με άλλους τρόπους π.χ. με αύξηση της θερμοκρασίας ή στην περίπτωση αερίων με αύξηση της πίεσης. Το μείγμα υ- δρογόνου και οξυγόνου αντιδρά βίαια, σχηματίζοντας και πάλι νερό, όταν σ αυτό δράσει ένας ηλεκτρικός σπινθήρας. Στην πράξη ένας καταλύτης γίνεται ανενεργός και έχει ορισμένο χρόνο ζωής (δηλητήριαση καταλύτη). Ένας δηλητηριασμένος καταλύτης είναι δυνατόν όμως να επανενεργοποιηθεί. Διατήρηση της μάζας κατά τις χημικές αντιδράσεις (Νόμος αφθαρσίας της ύλης του Lavoisier) Η σημαντικότερη παρατήρηση του 18 ου αιώνα έγινε από τον Γάλλο χημικό Antoine Lavoisier με βάση πειράματα αντιδράσεων του υδραργύρου (Hg) (το μοναδικό υγρό μέταλλο) με το οξυγόνο (καύση): Υδράργυρος + οξυγόνο οξείδιο υδραργύρου Δ Hg (l) + O 2(g) HgO (s) Ο Lavoisier βρήκε ότι η μάζα του υδραργύρου συν τη μάζα του οξυγόνου που αντέδρασαν ήταν ίση με τη μάζα του σχηματισθέντος οξειδίου του υδραργύρου. Από αυτό ο Lavoisier οδηγήθηκε στο νόμο της διατήρησης της μάζας. Η ολική μάζα των ουσιών δεν μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια μιας χημικής αντίδρασης. Η διατήρηση της μάζας οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η ύλη ούτε μπορεί να δημιουργηθεί ούτε να καταστραφεί (νόμος αφθαρσίας της ύλης). Μια πολύ χρήσιμη χημική αντίδραση: Η συνθετική παρασκευή της αμμωνίας Η αμμωνία είναι ένα αέριο άχρωμο, με πολύ έντονη και αποπνικτική οσμή. Το μόριό της όπως είδαμε αποτελείται από άζωτο και υδρογόνο, NH 3. Διαλύεται άφθονα στο νερό: στους 25 ο C 70 περίπου όγκοι αμμωνίας διαλύονται σε 1 όγκο νερού (βλ. πείραμα «το σιντριβάνι της αμμωνίας» στο Παράρτημα). Ελεύθερη η αμμωνία βρίσκεται μόνο σε ίχνη στον αέρα και προέρχεται από τη δράση ηφαιστείων, διάσπαση αμμωνιακών αλάτων και αποσύνθεση αζωτούχων οργανικών ουσιών. Δεσμευμένη υπάρχει κυρίως με τη μορφή των αμμωνιακών αλάτων. Μεγάλες ποσότητες αμμωνίας χρησιμοποιούνται για την παρασκευή αμμωνιακών αλάτων που αποτελούν βασικά συστατικά των λιπασμάτων. Για το λόγο αυτό κυρίως, απαιτούνται η παρασκευή από τη βιομηχανία μεγάλων ποσοτήτων αμμωνίας.

10 34 Η βιομηχανική παρασκευή της αμμωνίας γίνεται με απευθείας σύνθεσή της από τα στοιχεία της: Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(g) Η αντίδραση γίνεται σε υψηλή πίεση (μέχρι 1000 atm) και σε θερμοκρασία περίπου 500 ο C. Ακόμη χρησιμοποιείται και καταλύτης (μείγμα σιδήρου και μεταλλικών οξειδίων). Α 4.2 Πότε πραγματοποιείται μια χημική αντίδραση: Η θεωρία των συγκρούσεων Για να πραγματοποιηθεί μια αντίδραση, πρέπει τα μόρια των αντιδρώντων να συγκρουστούν. Κάθε όμως σύγκρουση δεν οδηγεί σε αντίδραση. Πρέπει επιπλέον η σύγκρουση να είναι αποτελεσματική. Αυτό απαιτεί τα μόρια να έχουν μια ελάχιστη ταχύτητα (μια ελάχιστη ενέργεια) και σωστό προσανατολισμό. Αποτέλεσμα της αποτελεσματικής σύγκρουσης είναι να σπάσουν οι αρχικοί χημικοί δεσμοί στα μόρια των αντιδρώντων και να σχηματισθούν νέοι δεσμοί που οδηγούν σε νέα μόρια, αυτά των προϊόντων. Η ελάχιστη τιμή ενέργειας που πρέπει να έ- χουν τα μόρια, για να αντιδράσουν αποτελεσματικά, ονομάζεται ενέργεια ενεργοποίησης. Η αύξηση της θερμοκρασίας (και της πίεσης στην περίπτωση αερίων) έχει ως συνέπεια την αύξηση της ενέργειας των μορίων. Για το λόγο αυτό, η ταχύτητα μιας αντίδρασης αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας και (για αέρια) της πίεσης. Οι καταλύτες επιταχύνουν την αντίδραση δρώντας διαφορετικά: έτσι ένας στερεός καταλύτης σε αντίδραση αερίων (όπως ο σίδηρος και τα μεταλλικά οξείδια στη σύνθεση της αμμωνίας) διευκολύνουν τα αντιδρώντα μόρια να έλθουν σε επαφή. Άλλοτε πάλι οι καταλύτες ελαττώνουν την ενέργεια ενεργοποίησης, συμμετέχοντας οι ίδιοι σε ενδιάμεσες αντιδράσεις. (Στο τέλος όμως ο καταλύτης επανασχηματίζεται ώστε συνολικά δεν καταναλώνονται, τουλάχιστον θεωρητικά)

11 35 Η κινητική θεωρία των αερίων Στα αέρια τα μόρια κινούνται τυχαία προς όλες τις κατευθύνσεις, συγκρουόμενα μεταξύ τους και με τα τοιχώματα του δοχείου. Όλα τα μόρια δεν κινούνται με την ίδια ταχύτητα: τα περισσότερα κινούνται με ενδιάμεσες ταχύτητες και πολύ λιγότερα με σχετικά μεγάλες ή μικρές ταχύτητες. Η μέση ταχύτητα αυξάνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας και της πίεσης. Οι νόμοι των αερίων που θα μελετήσουμε στα παρακάτω εξακριβώθηκαν πειραματικά και οδήγησαν στην ανάπτυξη μιας θεωρίας προς εξήγηση της αέριας κατάστασης και της συμπεριφοράς της. Η θεωρία αυτή ονομάστηκε κινητική θεωρία των αερίων και στηρίζεται στις παρακάτω παραδοχές: 1. Κάθε αέριο αποτελείται από ανεξάρτητα σωμάτια που ονομάζονται μόρια. Τα μόρια μιας αέριας ουσίας είναι απολύτως όμοια μεταξύ τους κατά το μέγεθος και τη μάζα. Διαφέρουν όμως από τα μόρια άλλων αέριων ουσιών. 2. Τα μόρια ενός αερίου βρίσκονται σε διαρκή άτακτη κίνηση. Κινούνται προς όλες τις κατευθύνσεις, συγκρουόμενα με άλλα μόρια και με τα τοιχώματα του δοχείου στο οποίο περιέχονται. Για το λόγο αυτό η ταχύτητά τους αλλάζει κάθε στιγμή μέτρο και διεύθυνση. 3. Οι συγκρούσεις των μορίων είναι ελαστικές, κατ αυτές δηλαδή διατηρείται η ενέργεια δεν έχουμε απώλεια ενέργειας με μορφή θερμότητας. 4. Η πίεση που ασκεί το αέριο στα τοιχώματα του δοχείου (και μπορεί να μετρηθεί με ένα μανόμετρο) είναι η κατά μέσο όρο ανά μονάδα επιφάνειας ασκούμενη δύναμη κατά την πρόσκρουση των μορίων στα τοιχώματα (η πίεση ορίζεται ως το πηλίκο ) δύναμη επιφάνεια 5. Το μέγεθος των μορίων είναι πολύ μικρό σε σχέση με τη μεταξύ τους απόσταση. Σύμφωνα με τη παραδοχή (4), η αύξηση της πίεσης που παρατηρείται ό- ταν αυξάνουμε τη θερμοκρασία ενός αερίου υπό σταθερό όγκο οφείλεται στην αύξηση της ταχύτητας των μορίων του. Σχήμα 14: Ενεργειακή κατανομή μορίων σε δύο διαφορετικές θερμοκρασίες. Το γραμμοσκιασμένο εμβαδόν αντιπροσωπεύει τον αριθμό των μορίων που έχουν ενέργεια μεγαλύτερη της ενέργειας ενεργοποίησης.

12 36 Α 4.3 Μεταβολή της ενέργειας κατά τις χημικές αντιδράσεις Κάθε ουσία (επομένως και κάθε υλικό σώμα) περιέχει αποθηκευμένη ενέργεια που ονομάζεται χημική ενέργεια. Η χημική ενέργεια οφείλεται στις δυνάμεις του χημικού δεσμού (που συγκρατούν τα άτομα στο μόριο), στις δυνάμεις ανάμεσα στα μόρια (διαμοριακές δυνάμεις), στις έλξεις των ηλεκτρονίων από τους πυρήνες και τις απώσεις των ηλεκτρονίων μεταξύ τους, στην κίνηση των ηλεκτρονίων κ.ά. Κατά τις χημικές αντιδράσεις μεταβάλλεται η χημική ενέργεια του συστήματος, με αποτέλεσμα το σύστημα να ελευθερώνει (στο περιβάλλον) ή να απορροφεί (από το περιβάλλον) ενέργεια. Αυτό οφείλεται στο ότι, όπως και η μάζα, έτσι και η ενέργεια διατηρείται κατά τις αντιδράσεις (νόμος διατήρησης της ενέργειας). Η ενέργεια που εκλύεται ή απορροφείται κατά τις χημικές αντιδράσεις παίρνει διάφορες μορφές, όπως θερμότητα, ηλεκτρική ενέργεια, φωτεινή ενέργεια. Εκτός από τη χημική ε- νέργεια, υπάρχουν και άλλες μορφές αποθηκευμένης ενέργειας στα υλικά σώματα: κινητική, δυναμική, φωτεινή, ηλεκτρική, μαγνητική ενέργεια. Η χημική θερμοδυναμική Η χημική θερμοδυναμική είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις ενεργειακές μετατροπές που συνοδεύουν μια χημική μεταβολή (αντίδραση). Ανάλογα με τις συνθήκες χρησιμοποιεί διάφορα θερμοδυναμικά μεγέθη ως κριτήρια για την πορεία και την έκταση των μεταβολών. Τα θερμοδυναμικά κριτήρια αυτά βασίζονται μόνο στη διαφορά της τελικής από την αρχική κατάσταση, δεν εξαρτώνται επομένως από το πώς γίνεται η μεταβολή. Τα κριτήρια δεν προβλέπουν τίποτε για την ταχύτητα της αντίδρασης. Για το λόγο αυτό συχνά συμβαίνει να προβλέπεται να γίνεται μια αντίδραση από θερμοδυναμική άποψη, αλλά αυτή να μην γίνεται λόγω π.χ. μεγάλης ενέργειας ενεργοποίησης, άρα λόγω πολύ μικρής ή μηδενικής ταχύτητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η α- ντίδραση μεταξύ υδρογόνου και οξυγόνου. Θερμοδυναμικά η αντίδραση ευνοείται πάρα πολύ. Από άποψη ταχύτητας (κινητικά) όμως δεν ευνοείται (βλ. παραπάνω). Το γενικό θερμοδυναμικό κριτήριο για την πρόβλεψη μιας φυσικής ή χημικής μεταβολής είναι η μεταβολή ΔS της εντροπίας S του σύμπαντος: Η εντροπία του σύμπαντος αυξάνεται σε μια αυθόρμητη μεταβολή και παραμένει σταθερή σε μια κατάσταση όπου δεν παρατηρείται μακροσκοπικά καμιά μεταβολή (κατάσταση ισορροπίας): Η θερμοδυναμική είναι μία μακροσκοπική / φαινομενολογική θεωρία, που δεν βασίζεται και δεν χρησιμοποιεί τη δομή της ύλης (μόρια, άτομα κ.λπ.). Τα θερμοδυναμικά μεγέθη καθορίζονται μόνο από τη θερμοκρασία, την πίεση, τον όγκο και την ποσότητα της ύλης. Σημειώνεται ότι η χημική ενέργεια δεν είναι θερμοδυναμικό μέγεθος. Σύστημα ονομάζεται κάθε τι που μελετάμε (μια χημική ουσία, ένα δοχείο μέσα στο οποίο γίνεται μια χημική αντίδραση κ.ο.κ. Οτιδήποτε βρίσκεται έξω από το σύστημα συνιστά το περιβάλλον. Η παραπάνω πρόταση αποτελεί τον περίφημο δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής και διατυπώνεται μαθηματικά ως εξής: ΔS σύμπαντος = ΔS συστήματος + ΔS περιβάλλοντος 0

13 37 Το θερμοδυναμικό κριτήριο για την πρόβλεψη αντιδράσεων που γίνονται σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας (όπως οι συνήθεις αντιδράσεις στο εργαστήριο, σε ανοικτούς δοκιμαστικούς σωλήνες ή δοχεία) είναι η μεταβολή ΔG της ελεύθερης ενέργειας G κατά την α- ντίδραση (όπου τώρα αναφερόμαστε μόνο στο σύστημα δηλαδή στην αντίδραση που μελετάμε - και όχι στο περιβάλλον): ΔG αντίδρασης = G προϊόντων G αντιδρώντων Αν G προϊόντων < G αντιδρώντων, ΔG αντίδρασης < 0, τα προϊόντα είναι σταθερότερα από τα αντιδρώντα και η αντίδραση ευνοείται. Αν G προϊόντων > G αντιδρώντων, ΔG αντίδρασης > 0, η αντίδραση δεν ευνοείται. Το ενεργειακό προφίλ μιας χημικής αντίδρασης Το Σχήμα 15 δείχνει διαγραμμματικά πώς μεταβάλλεται η ελεύθερη ενέργεια G καθώς προχωρά μια χημική αντίδραση από τα αντιδρώντα στα προϊόντα. Παρατηρούμε ότι τα προϊόντα έχουν μικρότερη ελεύθερη ενέργεια από τα αντιδρώντα: ΔG αντίδρασης < 0. Στο ενεργειακό προφίλ φαίνεται και η ελεύθερη ενέργεια ενεργοποίησης. Από το διάγραμμα γίνεται σαφής η διάκριση ανάμεσα στη θερμοδυναμική και στην κινητική: η θερμοδυναμική πρόβλεψη βασίζεται μόνο στο ΔG αντίδρασης, ενώ η ταχύτητα της αντίδρασης εξαρτάται από το ΔG ε- νεργοποίησης. Αυτά τα δύο μεγέθη είναι διαφορετικά και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. G G ΔG Ελεύθερη ενέργεια,g ΔGαντίδρασης ΔG αντίδρασης Σχήμα 15: Ενεργειακό διάγραμμα (ενεργειακό προφίλ) μιας χημικής αντίδρασης.

14 38 Α 4.4 Μονόδρομες και αμφίδρομες αντιδράσεις Τα αλογόνα και τα υδραλογόνα Πολλές αντιδράσεις οδηγούν σε πλήρη μετατροπή των αντιδρώντων σε προϊόντα όταν τα αντιδρώντα αναμειχθούν σε κατάλληλες (στοιχειομετρικές βλ. παρακάτω) αναλογίες. Πλήρης μετατροπή σημαίνει ότι τα αντιδρώντα εξαφανίζονται. Αν όμως οι αναλογίες των αντιδρώντων δεν είναι κατάλληλες, τότε οι ίδιες αντιδράσεις έχουν ως αποτέλεσμα να περισσέψουν ένα ή περισσότερα αντιδρώντα. Ένα τουλάχιστον όμως αντιδρών τότε εξαφανίζεται. Οι παραπάνω αντιδράσεις λέγονται μονόδρομες και συμβολίζονται με απλό βέλος. Ως παραδείγματα, θα μελετήσουμε τώρα τις αντιδράσεις των αλογόνων στοιχείων (φθόριο, χλώριο, βρώμιο και ιώδιο) με το υδρογόνο που οδηγούν σε σχηματισμό του αντίστοιχου αέριου υδραλογόνου. Τα μόρια των αλογόνων είναι διατομικά: F 2, Cl 2, Br 2, I 2. Στις συνήθεις συνθήκες το F 2 και το Cl 2 είναι αέρια, το Br 2 υγρό και το I 2 στερεό. Το F 2 έχει κίτρινο χρώμα, το Cl 2 κιτρινοπράσινο, το Br 2 καστανοκόκκινο και το I 2 ιώδες (μοβ). Το Br 2 εξατμίζεται εύκολα (είναι πτητικό, θερμοκρασία βρασμού 59 ο C) και οι ατμοί του είναι πολύ βλαβεροί για την υγεία, ενώ το I 2 έχει τη ιδιότητα να μεταβαίνει απευθείας από τη στερεά στην αέρια κατάσταση (το φαινόμενο αυτό λέγεται εξάχνωση). Οι ατμοί του Br 2 έχουν κόκκινο χρώμα και του I 2 ιώδες. Το F 2 είναι το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο, γι αυτό είναι πολύ δραστικό και διαβρωτικό. Με το Η 2, η αντίδραση είναι μονόδρομη και μάλιστα γίνεται με έκρηξη στο σκοτάδι: Μονόδρομη είναι και η αντίδραση της σύνθεσης του νερού: 2Η 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) Από την άλλη, ξέρουμε ότι το νερό μπορεί να διασπαστεί στα στοιχεία του με ηλεκτρόλυση: 2H 2 Ο (l) 2Η 2(g) + Ο 2(g) Η μεταβολή όμως αυτή δεν είναι αυθόρμητη, αλλά προκαλείται από την ηλεκτρική ενέργεια που εμείς προσθέτουμε. Η 2(g) + F 2(g) 2HF (g) To Cl 2 είναι ισχυρό δηλητηριώδες αέριο και πολύ δραστικό. Με το Η 2, αντιδρά με μονόδρομη αντίδραση, αλλά μόνο σε λαμπρό ηλιακό φώς: φως Η 2(g) + Cl 2(g) 2HCl (g) Το Br 2 δίνει επίσης μονόδρομη αντίδραση με το Η 2, απαιτεί όμως θέρμανση στους 200 ο C και καταλύτη μέταλλο λευκόχρυσο: 200 ο C Η 2(g) + Br 2 (g) 2HBr (g) Pt Η αντίδραση του I 2 με το Η 2 απαιτεί υψηλότερη θερμοκρασία (γύρω στους 500 ο C) και έχει επιπλέον ένα καινούριο χαρακτηριστικό. Αν θερμάνουμε στους 550 ο C μέσα σε κλειστό δοχείο Η 2 και I 2, αυτά αντιδρούν σχηματίζοντας υδροϊώδιο: 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g)

15 39 Στο τέλος όμως της αντίδρασης (όταν η σύσταση του μείγματος μένει σταθερή με το χρόνο), παραμένει στο δοχείο ποσότητα και από τα δύο αντιδρώντα, ακόμη και αν οι αρχικές ποσότητες των αντιδρώντων ήταν στοιχειομετρικές. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο ίδιο τελικό αποτέλεσμα (στην ίδια σύσταση) οδηγούμαστε και αν ξεκινήσουμε αντίστροφα: θερμαίνοντας στους 550 ο C ΗΙ μέσα σε κλειστό δοχείο. Ένα μέρος του ΗΙ διασπάται προς τα στοιχεία του: 2HI (g) 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) Μια τέτοια αντίδραση λέγεται αμφίδρομη και συμβολίζεται με διπλό βέλος: 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g) Από τα παραπάνω παρατηρούμε ότι η χημική δραστικότητα των αλογόνων ελαττώνεται με τη σειρά: F 2 > Cl 2 > Br 2 > I 2 Τα υδραλογόνα είναι σε συνήθεις συνθήκες άχρωμα αέρια με δηκτική οσμή. Η χημική δραστικότητά τους μεταβάλλεται αντίστροφα από εκείνη των αλογόνων: HF (καθόλου δραστικό) << HCl << HBr << HI Αμφίδρομη είναι και η αντίδραση σύνθεσης της αμμωνίας: Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(s) Σχέση του ΔG με τις αμφίδρομες αντιδράσεις Οι αμφίδρομες αντιδράσεις χαρακτηρίζονται από το μέγεθος του ΔG αντίδρασης, το οποίο είναι σχετικά μικρό. Με κατάλληλους χειρισμούς (όταν π.χ. απομακρύνεται κάποιο ή όλα τα προϊόντα από το αντιδρών σύστημα) μια αμφίδρομη αντίδραση προχωρεί κι άλλο προς τα δεξιά, δηλαδή νέες ποσότητες αντιδρώντων αντιδρούν προς προϊόντα. Οι καθαυτό όμως μονόδρομες αντιδράσεις χαρακτηρίζονται από μεγάλες απόλυτες τιμές ΔG. Παραθέτουμε τώρα τιμές ΔG για τις αντιδράσεις που μελετήσαμε παραπάνω. Σημειωτέον ότι οι τιμές του ΔG εξαρτώνται από τις συνθήκες. Οι τιμές που δίνουμε αναφέρονται στους 25 ο C: Η 2(g) + F 2(g) 2HF (g) 2H 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) Η 2(g) + Cl 2(g) 2HCl (g) Η 2(g) + Br 2 (g) 2HBr (g) Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(g) Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g) ΔG = -536 kj ΔG = -243 kj ΔG = -191 kj ΔG = -110 kj ΔG = -34 kj ΔG = -15 kj

16 40 Α 4.5 Εξώθερμες και ενδόθερμες αντιδράσεις Η θερμότητα αντίδρασης Αναφέραμε ήδη ότι κατά τις χημικές αντιδράσεις συμβαίνουν και θερμικές μεταβολές. Οι αντιδράσεις που ελευθερώνουν ενέργεια υπό μορφή θερμότητας στο περιβάλλον ονομάζονται εξώθερμες, ενώ οι αντιδράσεις που α- πορροφούν ενέργεια υπό μορφή θερμότητας από το περιβάλλον ονομάζονται ενδόθερμες. Σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας (και με κάποιες άλλες προϋποθέσεις), η θερμότητα που εκλύεται ή απορροφείται σε μια χημική αντίδραση συμπίπτει αριθμητικά με τη μεταβολή ΔΗ του θερμοδυναμικού μεγέθους ενθαλπία, Η. Σε μια εξώθερμη αντίδραση Η προϊόντων < Η αντιδρώντων, ΔΗ αντίδρασης < 0 Σε μια ενδόθερμη αντίδραση Η προϊόντων > Η αντιδρώντων, ΔΗ αντίδρασης > 0 Μια χαρακτηριστική ενδόθερμη αντίδραση είναι η διάσπαση του ά- λατος ανθρακικού ασβεστίου με την επίδραση της θερμότητας: Δ CaCO 3(s) CaO (s) + CO 2(g) Μια χαρακτηριστική εξώθερμη αντίδραση είναι η καύση του άνθρακα: C (s) + O 2(g) CO 2(g) ΔΗ(25 ο C) = -394 kj mol -1 Ενέργεια (ενθαλπία) δεσμού Η ενθαλπία δεσμού αποτελεί το μέτρο της ισχύος ενός χημικού δεσμού. Ενθαλπία δεσμού στα διατομικά μόρια είναι η μεταβολή της ενθαλπίας, ΔΗ Β, κατά τη διάσπαση 1 mol αέριας ουσίας, π.χ. Cl - Cl (g) 2Cl (g) ΔΗ B = +242 kj mol -1 Στα πολυατομικά μόρια ορίζεται η μέση ενθαλπία δεσμού, που αποτελεί το μέσο όρο των τιμών ενθαλπίας δεσμού στο μόριο. Είδαμε προηγουμένως ότι σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας, το θερμοδυναμικό κριτήριο που προβλέπει αν ευνοείται η αντίδραση είναι η ελάττωση της ελεύθερης ενέργειας : ΔG<0. Το ΔΗ μιας αντίδρασης αποτελεί μέρος του ΔG. Να επισημανθεί ότι το ΔG μπορεί να είναι αρνητικό, ακόμη και για θετικό ΔΗ (για μια ενδόθερμη αντίδραση). Η τιμή του ΔG εξαρτάται από τη θερμοκρασία. Για την αντίδραση διάσπασης του ανθρακικού ασβεστίου (όπου ΔΗ>0), το ΔG είναι θετικό σε συνήθεις θερμοκρασίες, αλλά αρνητικό σε υψηλές θερμοκρασίες. Γι αυτό η διάσπαση αυτή απαιτεί θέρμανση. H ενέργεια που ελευθερώνεται από την καύση του C μπορεί να υπολογιστεί από την περίφημη σχέση ισοδυναμίας ύλης και ενέργειας του Einstein. H σχέση αυτή συνδέει την ενέργεια Ε με την (ελάχιστη) μεταβολή της μάζας, Δm, κατά την αντίδραση: Ε = Δm c 2 όπου c είναι η ταχύτητα του φωτός στο κενό (3x10 8 ms -1 ) E =4,3x10-12 kg (3x10 8 ms -1 ) 2 = 387 kj Παράδειγμα CΗ 4(g) C (g) +4Η (g) ΔΗ = kj mol -1 Η μέση ενθαλπία δεσμού C-Η ΔΗ Β είναι 1660/4 kj = 415 kj. Ενθαλπία δεσμών (ΔΗ B σε kj mol -1 ) στα μόρια των στοιχείων αζώτου, οξυγόνου και φθορίου. Παρατηρούμε ότι η ενθαλπία των δεσμών εξασθενίζει από τον τριπλό στον απλό δεσμό.

17 41 Γενικά κατά την πραγματοποίηση μιας αντίδρασης παρατηρείται σπάσιμο και δημιουργία νέων δεσμών. Η δημιουργία δεσμών αποτελεί πάντα εξώθερμο φαινόμενο (εκλύεται θερμότητα, ΔΗ<0) ενώ η διάσπαση των δεσμών ενδόθερμο (απορροφείται ενέργεια, ΔΗ>0). Iσχύει: ΔΗ αντίδρασης = ΣΔΗ δεσμών που διασπώνται - ΣΔΗ δεσμών που σχηματίζονται Πειραματικά η αντίδραση διάσπασης μιας ουσίας στα άτομα των συστατικών στοιχείων της δεν είναι εύκολο να πραγματοποιηθεί. Μπορεί όμως να υπολογιστεί έμμεσα από γνωστές τιμές ενθαλπιών άλλων σχετικών αντιδράσεων (βλ. Πλαίσιο παρακάτω) Άσκηση: Να συγκριθούν οι ενθαλπίες δεσμού των υδραλογόνων με τη χημική δραστικότητά τους. Πίνακας 5: Ενέργειες Δεσμού (σε kj mol -1 ) Απλοί Δεσμοί Η C N O S F Cl Br I H 432 C N O S F Cl Br I Πολλαπλοί Δεσμοί C=C 602 C=N 615 C=O 799 C C 835 C C 607 C O 1072 N=N 418 N=O 887 N N 942 O=O 494 Ενθαλπία δεσμών (ΔΗ B σε kj mol -1 ) στα μόρια των υδραλογόνων (υδροφθορίου, υδροχλωρίου, υδροβρωμίου και υδροϊωδίου). Παρατηρούμε ότι η ενθαλπία δεσμού ελαττώνεται όσο αυξάνεται το μέγεθος του ατόμου του αλογόνου (ατομική ακτίνα)

18 42 Υπολογισμός της ενθαλπίας δεσμού Θα εξετάσουμε μέσω ενός κατάλληλου κυκλικού ενεργειακού διαγράμματος πώς μπορούμε να υπολογίσουμε την ενθαλπία του δεσμού C H στο CΗ 4 : C (g) +4Η (g) -872,0 kj C (g) +2Η 2(g) CΗ 4(g) C (g) +4Η (g) Χ kj - 74,7kj -718,4 kj C (s) +2Η 2(g) CΗ 4(g) Το ζητούμενο μέγεθος είναι το Χ. Αυτό βρίσκεται με τον κατάλληλο υπολογισμό, λαμβάνοντας υπόψη ότι η συνολική ενεργειακή μεταβολή για τη συνολική κυκλική μεταβολή (αφετηρία και τέλος το CΗ 4(g) ) πρέπει να είναι μηδέν (αρχή διατήρησης ενέργειας): Χ 872,0 718,4 74,7 = 0 ή Χ = 1.665,1 kj H ενέργεια αυτή αφορά τη διάσπαση τεσσάρων δεσμών C H. Άρα η μέση ενέργεια (ενθαλπία) του δεσμού C H στο CΗ 4 είναι 1.665,1/4 = 416 kj mol -1. Σημείωση 1. Η ενθαλπία ως θερμοδυναμικό μέγεθος, εξαρτάται μόνο από την αρχική και την τελική κατάσταση και όχι από το δρόμο της μεταβολής. Σημείωση 2. Η μεταβολή της ενθαλπίας σε μια χημική αντίδραση εξαρτάται από τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται τα αντιδρώντα και τα προϊόντα. Για συγκριτικούς λόγους οι μεταβολές ΔΗ αναφέρονται στις ίδιες συνθήκες. Αυτό ισχύει και για τα ΔΗ που χρησιμοποιήσαμε στο παράδειγμα του υπολογισμού της ενθαλπίας δεσμού C H στο μεθάνιο. Α 4.6 Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί H χημική εξίσωση, πέραν του ότι συμβολίζει μια χημική αντίδραση, παρέχει και μια σειρά πληροφοριών. Για παράδειγμα, η χημική εξίσωση

19 43 της αντίδρασης σχηματισμού αμμωνίας από άζωτο και υδρογόνο (Ν 2 + 3Η 2 2ΝΗ 3 ) μάς αποκαλύπτει: 1. Την ποιοτική σύσταση των αντιδρώντων (N 2, H 2 ) και προϊόντων (NH 3 ). 2. Ποσοτικά δεδομένα σχετικά με τον τρόπο που γίνεται η αντίδραση. Δηλαδή ότι, 1 μόριο Ν 2 αντιδρά με 3 μόρια Η 2 και δίνει 2 μόρια ΝΗ 3. 1 mol Ν 2 αντιδρά με 3 mol Η 2 και δίνει 2 mol ΝΗ 3. 1 όγκος αερίου N 2 αντιδρά με τρεις όγκους αερίου H 2 και δίνει δύο όγκους αέριας NH 3 στις ίδιες συνθήκες P και T. Αυτό όμως που τελικά έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι ότι: οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση. Γι αυτό και οι συντελεστές ονομάζονται στοιχειομετρικοί συντελεστές. Με δεδομένα ότι: 1 mol μιας χημικής ουσίας ζυγίζει τόσα γραμμάρια όσο η σχετική μοριακή της μάζα, 1 mol αέριας ουσίας καταλαμβάνει όγκο V m ή 22,4 L (σε STP) και 1 mol μιας μοριακής χημικής ουσίας περιέχει Ν Α μόρια, προκύπτει ότι η αναλογία μολ των αντιδρώντων και των προϊόντων μπορεί να εκφραστεί και ως αναλογία μαζών, όγκων (αερίων) ή αριθμού μορίων. Οι παραπάνω χημικοί υπολογισμοί, οι οποίοι στηρίζονται στις ποσοτικές πληροφορίες που πηγάζουν από τους στοιχειομετρικούς συντελεστές ονομάζονται στοιχειομετρικοί υπολογισμοί. Μεθοδολογία για την επίλυση προβλημάτων στοιχειομετρίας Στα προβλήματα στοιχειομετρίας ακολουθούμε την εξής διαδικασία: 1. Από τη μάζα ή τον όγκο που δίνεται, βρίσκουμε τον αριθμό μολ π.χ. ενός αντιδρώντος. 2. Υπολογίζουμε με τη βοήθεια της χημικής εξίσωσης τον αριθμό μολ του αντιδρώντος ή προϊόντος που ζητείται. 3. Τέλος, από τον αριθμό μολ υπολογίζουμε τη ζητούμενη μάζα (μέσω του Μ r ) ή το ζητούμενο όγκο (μέσω του V m ή της καταστατικής εξίσωσης).

20 44 Στη συνέχεια δίνονται χαρακτηριστικές περιπτώσεις στοιχειομετρικών υπολογισμών με αντίστοιχα παραδείγματα. 1. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί όπου η ουσία που δίνεται ή ζητείται δεν είναι καθαρή Σε πολλές περιπτώσεις οι ουσίες που χρησιμοποιούμε σε μια χημική α- ντίδραση δεν είναι καθαρές. Αυτό συμβαίνει στην πράξη, αφού είναι σχεδόν αδύνατο να έχουμε απόλυτα καθαρές ουσίες. Η καθαρότητα ε- νός δείγματος εκφράζεται συνήθως %. Για παράδειγμα, δείγμα σιδήρου καθαρότητας 95% w/w σημαίνει ότι στα 100 g δείγματος τα 95 g είναι Fe και τα 5 g είναι ξένες προσμείξεις. 2. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί όπου δίνονται οι ποσότητες δύο αντιδρώντων Εδώ διακρίνουμε δύο περιπτώσεις: Α. Οι ποσότητες που δίνονται είναι σε στοιχειομετρική αναλογία. Δηλαδή, οι ποσότητες είναι οι ακριβώς απαιτούμενες για πλήρη αντίδραση, σύμφωνα με τους στοιχειομετρικούς συντελεστές. Στην περίπτωση αυτή, οι υπολογισμοί στηρίζονται στην ποσότητα ενός εκ των δύο αντιδρώντων. Β. Η ποσότητα ενός εκ των δύο αντιδρώντων είναι σε περίσσεια. Δηλαδή, το ένα από τα αντιδρώντα είναι σε περίσσεια (περισσεύει), ενώ το άλλο καταναλώνεται πλήρως (περιοριστικό αντιδρών). Οι στοιχειομετρικοί υπολογισμοί στην περίπτωση αυτή στηρίζονται στην ποσότητα του περιοριστικού αντιδρώντος. Αν οι ποσότητες αντιδρώντων δεν είναι σε στοιχειομετρική αναλογία, τότε, οι στοιχειομετρικοί προσδιορισμοί βασίζονται στην ποσότητα του περιοριστικού αντιδρώντος. Αυτού, δηλαδή, που δεν είναι σε περίσσεια. 3. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί με διαδοχικές αντιδράσεις Υπάρχουν στοιχειομετρικοί υπολογισμοί στους οποίους δεν έχουμε μόνο μία αντίδραση αλλά μια σειρά διαδοχικών αντιδράσεων. Διαδοχικές αντιδράσεις έχουμε, όταν το προϊόν της πρώτης αντίδρασης αποτελεί αντιδρών της δεύτερης αντίδρασης, κ.ο.κ. Απόδοση χημικής αντίδρασης Έστω ότι σε κενό δοχείο όγκου V L προσθέτουμε 4 mol Ν 2 και 20 mol Η 2, τα οποία αντιδρούν προς σχηματισμό αμμωνίας, με βάση τη χημική εξίσωση: Ν 2(g) + 3H 2(g) 2NH 3(g)

21 45 Καταρχήν, θα περιμέναμε να αντιδράσουν 4 mol Ν 2 με 12 mol Η 2 προς σχηματισμό 8 mol ΝΗ 3. Πρακτικά, όμως, λόγω της αμφίδρομης αντίδρασης: Ν 2(g) + 3H 2(g) 2NH 3(g) παράγονται 6 mol ΝΗ 3, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: ποσότητες / mol N 2 (g) + 3H 2 (g) 2NH 3 (g) αρχικά 4 20 αντιδρούν 3 9 παράγονται 6 ισορροπία Ονομάζουμε απόδοση, α, μιας αντίδρασης το λόγο της ποσότητας της ουσίας που παράγεται πρακτικά προς την ποσότητα της ουσίας που θα παραγόταν θεωρητικά αν η αντίδραση ήταν μονόδρομη, δηλαδή: α = ποσότητα ουσίας που σχηματίζεται πρακτικά ποσότητα ουσίας που θα σχηματιζόταν θεωρητικά Στο συγκεκριμένο παράδειγμα η απόδοση (α) είναι: α = 6 mol NH 8 mol NH = = = 0,75 75% Προφανώς, η απόδοση μιας αντίδρασης που γίνεται στη βιομηχανία έχει τεράστιο οικονομικό ενδιαφέρον. Οι χημικοί και οι χημικοί μηχανικοί επιδιώκουν με κάθε τρόπο να αυξήσουν την απόδοση (με το μικρότερο δυνατό κόστος), μεταβάλλοντας τις συνθήκες αντίδρασης. Η απόδοση μιας αντίδρασης καθορίζει τη σχέση μεταξύ της ποσότητας ενός προϊόντος που παίρνουμε πρακτικά και της ποσότητας που θα παίρναμε θεωρητικά, αν η αντίδραση ήταν πλήρης (μονόδρομη). Mπορούμε να αυξήσουμε την απόδοση μιας αντίδρασης μεταβάλλοντας: 1. την ποσότητα (συγκέντρωση) των αντιδρώντων ή των προϊόντων 2. τη θερμοκρασία 3. την πίεση, όταν στην αντίδραση συμμετέχουν ή παράγονται αέριες ουσίες. ή Η απόδοση μιας αντίδρασης κυμαίνεται από 0 έως 1 (0% έως 100%). Όσο το α προσεγγίζει το 100%, τόσο η αντίδραση πλησιάζει τη μονόδρομη, κυριαρχεί δηλαδή η φορά προς τα δεξιά. Αντίθετα όσο το α προσεγγίζει το 0, τόσο κυριαρχεί η φορά της αντίδρασης προς τα αριστερά.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις.

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. Ενθαλπία (Η), ονομάζεται η ολική ενέργεια ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. ε ποιο από τα υδατικά δ/τα : Δ1 - MgI 2 1 M, Δ2 С 6 H 12 O 6 1 M, Δ3 С 12 H 22 O 11 1 M, Δ4 - ΗI 1 M,που βρίσκονται σε επαφή με καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ 2.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις ερωτήσεις 1-28 βάλτε σε ένα κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η καύση ορισµένων παραγώγων του πετρελαίου γίνεται µε σκοπό:

Διαβάστε περισσότερα

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων 21-1. Από τι εξαρτάται η συμπεριφορά των αερίων; Η συμπεριφορά των αερίων είναι περισσότερο απλή και ομοιόμορφη από τη συμπεριφορά των υγρών και των στερεών. Σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ 7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ Συμβαίνει κι αυτό: ο όγκος ενός σώματος να 'ναι μεγάλος, αλλά η μάζα του να 'ναι μικρή Από την καθημερινή μας ζωή, ξέρουμε τι σημαίνει πυκνό και αραιό: πυκνό δάσος, αραιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 11. 1 o ιαµοριακές δυνάµεις Καταστάσεις της ύλης Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Ενδοµοριακές δυνάµεις: Ονοµάζονται οι δυνάµεις που συγκρατούν τα άτο- µα στα µόρια των στοιχείων ή των ενώσεων. Στις ετεροπολικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Γενική Ενότητα 1 Περιβάλλον : Οτιδήποτε υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χηµικός ιδάκτωρ Παν. Πατρών Παρα γοντες που επηρεα ζουν την ταχυ τητα αντι δρασης. Καταλυ τες Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η Πως επηρεάζει η συγκέντρωση την Πως επηρεάζει η πίεση την Πως επηρεάζει η

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Α Θερμοδυναμικός Νόμος

Α Θερμοδυναμικός Νόμος Α Θερμοδυναμικός Νόμος Θερμότητα Έχουμε ήδη αναφέρει ότι πρόκειται για έναν τρόπο μεταφορά ενέργειας που βασίζεται στη διαφορά θερμοκρασιών μεταξύ των σωμάτων. Ορίζεται από τη σχέση: Έργο dw F dx F dx

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ 28 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Σάββατο, 22 Μαρτίου 2014 Οργανώνεται από την ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

: Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση. 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα παριστάνει γραφικά το νόμο του Gay-Lussac;

: Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση. 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα παριστάνει γραφικά το νόμο του Gay-Lussac; Τάξη : Β ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα : ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εξεταστέα Ύλη : Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση Καθηγητής : Mάρθα Μπαμπαλιούτα Ημερομηνία : 14/10/2012 ΘΕΜΑ 1 ο 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων

2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων 2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων Αργό πετρέλαιο Νάφθα Νάφθα (σζ (σζ 95-150 95-150 C) C) C 5 -C 12 Κηροζίνη Κηροζίνη (σζ (σζ σζ: σζ: :: 150-230 150-230 C) C) C 12 -C 15 Ελαφριά Ελαφριά βενζίνη

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α Θέµα ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία των ιδανικών αερίων, η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια:

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια: ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια (όπως ορίζεται στη μελέτη της μηχανικής τέτοιων σωμάτων): Η ενέργεια που οφείλεται σε αλληλεπιδράσεις και κινήσεις ολόκληρου του μακροσκοπικού σώματος, όπως η μετατόπιση

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Η ενέργεια στον Ήλιο (και στα άλλα αστέρια της Κύριας Ακολουθίας ) παράγεταi μέσω αντιδράσεων σύντηξης. Σύντηξη: πυρηνική αντίδραση μέσω της οποίας βαρείς

Διαβάστε περισσότερα

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ.

2. Ασκήσεις Θερμοδυναμικής. Ομάδα Γ. . σκήσεις ς. Ομάδα..1. Ισοβαρής θέρμανση και έργο. Ένα αέριο θερμαίνεται ισοβαρώς από θερμοκρασία Τ 1 σε θερμοκρασία Τ, είτε κατά την μεταβολή, είτε κατά την μεταβολή Δ. i) Σε ποια μεταβολή παράγεται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 12

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 12 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 12 2.Υδρογονάνθρακεσ 2.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ. Να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ. 1. Η βενζίνη λαμβάνεται μόνο από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Φυσική Κατεύθυνσης Β Λυκείου ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ κ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Β Θέµα ο Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε κάθε µία από τις παρακάτω ερωτήσεις: Σε ισόχωρη αντιστρεπτή θέρµανση ιδανικού αερίου, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. Η καλύτερη εποχή για τη συντήρηση του λέβητα και του καυστήρα της κεντρικής θέρμανσης, είναι αμέσως μετά την παύση της λειτουργίας τους στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 23 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ 1. Βλέπε θεωρία σελ. 83. 2. α) (χημική εξίσωση) β) (δύο μέλη) (ένα βέλος >) γ) (αντιδρώντα) δ) (τμήμα ύλης ομογενές που χωρίζεται από το γύρω του χώρο με σαφή όρια). ε) (που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α)

Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α) Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α) P = σταθ. V P 2) Ισόχωρη µεταβολή β) = σταθ. 3) Ισοβαρής µεταβολή γ) V

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Στοιχειομετρία. Σχετική ατομική μάζα σχετική μοριακή μάζα- mole- γραμμομοριακός όγκος

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Στοιχειομετρία. Σχετική ατομική μάζα σχετική μοριακή μάζα- mole- γραμμομοριακός όγκος 1 Web page www.a8eno.gr e-ail vrentzou@a8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή a8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Στοιχειομετρία Σχετική ατομική μάζα σχετική μοριακή

Διαβάστε περισσότερα

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ Ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; σελ. 137 ( μονάδες 6 ΤΕΕ 2003 ) ( μονάδες 13 ΕΠΑΛ 2010 ) 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια:

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια: Εσωτερική ενέργεια: Το άθροισμα της κινητικής (εσωτερική κινητική ενέργεια ή θερμική ενέργεια τυχαία, μη συλλογική κίνηση) και δυναμικής ενέργειας (δεσμών κλπ) όλων των σωματιδίων (ατόμων ή μορίων) του

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Φυσιολογίας Ι Εργαστηριακός Συνεργάτης: Ρήγας Παύλος. Ωσμωτικότητα

Εργαστήριο Φυσιολογίας Ι Εργαστηριακός Συνεργάτης: Ρήγας Παύλος. Ωσμωτικότητα Ωσμωτικότητα Στόχοι κατανόησης: Τί είναι ωσμωτικότητα, ωσμωτική πίεση και ώσμωση; Σε τι διαφέρει η συγκέντρωση από την ωσμωτικότητα ενός διαλύματος και πώς υπολογίζουμε την κάθε μία; Ωσμωτική πίεση: Το

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ 1. Τι εννοούµε λέγοντας θερµοδυναµικό σύστηµα; Είναι ένα κοµµάτι ύλης που αποµονώνουµε νοητά από το περιβάλλον. Περιβάλλον του συστήµατος είναι το σύνολο των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Μετρήσεις μήκους Η μέση τιμή. 1. Ποια μεγέθη λέγονται φυσικά μεγέθη; Πως γίνεται η μέτρησή τους; Οι ποσότητες που μπορούν να μετρηθούν ονομάζονται φυσικά μεγέθη. Η μέτρησή

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 6. Τα αλογόνα Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τις κυριότερες ιδιότητες των αλογόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα