ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση"

Transcript

1 Ε Ν O Τ Η Τ Α ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση Α Α 1 ο ατμοσφαιρικός αέρας Α 2 τα άτομα και η ατομική δομή Α 3 τα μόρια και η μοριακή δομή Α.4 η χημική αντίδραση Α.5 το οξυγόνο και τα ευγενή αέρια Α 6 το ιδανικό αέριο και η καταστατική εξίσωσή του Α.7 οι υδρογονάνθρακες Α.8 η ρύπανση του αέρα

2 2 Α 1 Ο ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΣ ΑΕΡΑΣ A 1.1 Φυσική και χημική ταυτότητα του αέρα Η Γη περιβάλλεται από ένα μείγμα αερίων που αποτελεί την ατμόσφαιρά της. Η ατμόσφαιρα εκτείνεται σε ύψος περίπου χιλιομέτρων και η πυκνότητά της ελαττώνεται όσο απομακρυνόμαστε από την επιφάνεια της Γης. Η ατμόσφαιρα χωρίζεται στην τροπόσφαιρα, στη στρατόσφαιρα, στη μεσόσφαιρα και στη θερμόσφαιρα. Η τροπόσφαιρα έχει ύψος περίπου 10 km και περιέχει το 85-90% του αέρα. Τελικά, στα πρώτα 40 χιλιόμετρα περιέχεται το 99% της μάζας της. Η θερμοκρασία που επικρατεί στην ατμόσφαιρα ελαττώνεται με το ύψος. Η ποιοτική και η ποσοτική ανάλυση του αέρα γίνεται με μεθόδους χημικής ανάλυσης. Η ποιοτική ανάλυση συνίσταται στην εύρεση του ποια συστατικά υπάρχουν σε ένα μείγμα. Η ποσοτική ανάλυση υπολογίζει τις ποσότητες από κάθε ουσία. Αυτό συχνά εκφράζεται ως επί τοις εκατό ποσοστιαία αναλογία, κατ όγκον ή κατά βάρος. Στις εργαστηριακές δραστηριότητες (στο τέλος του βιβλίου) το Πείραμα 1 περιγράφει πειράματα για την ποιοτική και την ποσοτική ανάλυση του ατμοσφαιρικού αέρα. Ο Πίνακας 1 δίνει τη σύσταση του αέρα στα βασικά του συστατικά. Πιο αναλυτικά στοιχεία για την κατ' όγκο σύσταση του καθαρού και ξηρού ατμοσφαιρικού αέρα κοντά στην επιφάνεια της θάλασσας δίνονται στον Πίνακα 2. Παρατηρούμε ότι το άζωτο και το οξυγόνο αποτελούν το 99% του όγκου του αέρα. Το υπόλοιπο 1% αποτελείται από αργόν, διοξείδιο του άνθρακα και άλλα αέρια. Στην ατμόσφαιρα υπάρχουν και υδρατμοί, η ποσότητα των οποίων εξαρτάται από τον τόπο και το κλίμα. Στους υδρατμούς οφείλεται η υγρασία του αέρα. Χωρίς τον ατμοσφαιρικό αέρα, η ζωή στη Γη, τουλάχιστον έτσι όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, θα ήταν αδύνατη, διότι ο ατμοσφαιρικός αέρας περιέχει το απαραίτητο για την αναπνοή οξυγόνο. Επίσης μας Τα στρώματα της ατμόσφαιρας με τις θερμοκρασιακές συνθήκες που επικρατούν και τη σχετική τους έκταση, καθώς και τη δραστηριότητα σε αυτά.

3 3 προφυλάσσει από την επικίνδυνη ηλιακή και κοσμική ακτινοβολία, καθώς και από την πτώση μετεωριτών. A 1.2 Ο αέρας ως μείγμα αερίων Για την έκφραση πολύ μικρών περιεκτικοτήτων χρησιμοπoιείται η μονάδα μέρη ανά εκατομμύριο (, parts per million). Αυτή εκφράζει τα μέρη της ουσίας που περιέχονται σε 1 εκατομμύριο (10 6 ) μέρη του μείγματος. Στον Πίνακα 2 οι περιεκτικότητες εκφράζονται σε % περιεκτικότητα ή. Και στις δύο περιπτώσεις, η περιεκτικότητα εκφράζεται ως όγκος κατ όγκον. Έτσι 1 ισοδυναμεί με 1 cm 3 αέριου συστατικού σε 1 εκατομμύριο cm 3 αέρα, ενώ 1% v/v σημαίνει 1 cm 3 αέριου συστατικού σε 100 cm 3 αέρα που ισοδυναμεί με Όπως φαίνεται στον Πίνακα 2 υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες συστατικών του ατμοσφαιρικού αέρα με βάση την ποσότητά τους: τα κύρια συστατικά (άζωτο και οξυγόνο), τα λιγότερο κύρια συστατικά (αργόν και διοξείδιο του άνθρακα) τα ευγενή αέρια (νέον, κρυπτόν, ήλιον, ξένον) και τα ιχνοσυστατικά. Επιπλέον, ο ατμοσφαιρικός αέρας μπορεί να περιέχει νερό (υγρασία) σε περιεκτικότητες 0,1% - 5% v/v (συνήθως η περιεκτικότητα σε υδρατμούς κυμαίνεται μεταξύ 1% και 3% v/v.) Πίνακας 1: Η % κατ όγκο σύσταση του ξηρού αέρα 78,05% 20,95% 0,93% 0,03% 0,01% Ν 2 Ο 2 Αr CO 2 υπόλοιπα αέρια Πίνακας 2: Σύσταση καθαρού και ξηρού αέρα στην επιφάνεια της Γής Συστατικό Περιεκτικότητα (%v/v ή ) Άζωτο (Ν 2 ) Οξυγόνο (Ο 2 ) Αργό (Αr) Διοξείδιο του άνθρακα (CO 2 ) Νέον (Ne) Ήλιον (He) Μεθάνιο (CH 4 ) Κρυπτόν (Kr) Υδρογόνο (H 2 ) Διάζωτοξείδιο (N 2 O) Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) Ξένον (Xe) Όζον (O 3 ) Αμμωνία (NH 3 ) 78,048 20,946 0, ,18 5,24 1,3 1,6 1,14 0,5 0,25 0,35 0,12 0,087 0,025 0,001 % v/v % v/v % v/v

4 A 1.3 Ταξινόμηση της ύλης: ουσίες, μείγματα, ενώσεις, στοιχεία Ταξινόμηση της ύλης Η ύλη, τα εκατομμύρια δηλαδή ουσιών που μας περιβάλλουν, μπορεί να ταξινομηθεί με βάση το παρακάτω σχήμα: 4 ΥΛΗ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΟΜΟΓΕΝΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΩΣΕΙΣ Καθαρές ουσίες και μείγματα ουσιών Ξέρουμε ότι στη φύση, τα περισσότερα υλικά δεν αποτελούνται από μία μόνο καθαρή ουσία, αλλά είναι μείγματα πολλών ουσιών. Πώς μπορούμε να αποφασίσουμε αν ένα υλικό αποτελείται από μία καθαρή ουσία ή από ένα μείγμα ουσιών; Ας πάρουμε ως παράδειγμα το νερό. Όλοι μας είμαστε εξοικειωμένοι με το νερό και όλοι το αναγνωρίζουμε εύκολα. Ξέρουμε την όψη του, τι αισθανόμαστε όταν το ακουμπάμε, πώς ρέει, σε ποια θερμοκρασία παγώνει και σε ποια βράζει, την πυκνότητά του, ότι διαλύει τη ζάχαρη, το αλάτι και πλήθος άλλες ουσίες. Οι χαρακτηριστικές αυτές και σταθερές ιδιότητες (οι φυσικές σταθερές) χαρακτηρίζουν μόνο το νερό. Για τον λόγο αυτόν, το νερό (το χημικώς καθαρό νερό) είναι μια καθαρή ουσία ή απλώς ουσία. Ας πάρουμε ένα άλλο παράδειγμα, τη ζάχαρη. Η ζάχαρη που βρίσκουμε στα καταστήματα τροφίμων είναι σχεδόν καθαρή. Όπως το νερό, έτσι και η ζάχαρη έχει διάφορες χαρακτηριστικές ιδιότητες, π.χ. γλυκιά γεύση, ορισμένη πυκνότητα, διαλύεται εύκολα στο νερό με καθορισμένη τιμή διαλυτότητας σε κάθε θερμοκρασία κ.ά.

5 5 Αν όμως πάρουμε ένα μείγμα, π.χ. υδατικό διάλυμα ζάχαρης, αυτό έχει γεύση, πυκνότητα, θερμοκρασία βρασμού, θερμοκρασία πήξεως και αρκετές άλλες ιδιότητες που εξαρτώνται από τη σύστασή του, ήτοι από πόση ζάχαρη είναι διαλυμένη σε ορισμένη ποσότητα νερού. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι: Κάθε ουσία έχει ορισμένες ιδιότητες και ορισμένες σταθερές (φυσικές σταθερές) που είναι πάντα ίδιες γι αυτήν, ενώ αντίθετα τα μείγματα έχουν μεταβλητές ιδιότητες και φυσικές σταθερές, με τιμές που εξαρτώνται από τη μεταβλητή τους σύσταση, έχουν μεταβλητή σύσταση ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής και την προέλευσή τους. Τα περισσότερα από τα υλικά που συναντάμε είναι μείγματα, των οποίων η σύσταση ποικίλλει π.χ. το γάλα, το λάδι, το θαλασσινό νερό, ο ατμοσφαιρικός αέρας. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο ατμοσφαιρικός αέρας δεν έχει παντού την ίδια σύσταση, π.χ. ο αέρας της πόλης έχει διαφορετική σύσταση από τον αέρα του βουνού. Χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ξέρουμε ότι η ουσία νερό μπορεί να διασπαστεί με ηλεκτρόλυση σε δύο άλλες ουσίες με εντελώς διαφορετικές ιδιότητες, τα αέρια υδρογόνο και το οξυγόνο. Η διάσπαση αυτή του νερού είναι μια χημική αντίδραση: νερό ηλεκτρόλυση υδρογόνο + οξυγόνο Κανένας όμως δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να διασπάσει ούτε το υ- δρογόνο ούτε το οξυγόνο σε δύο ή περισσότερες άλλες ουσίες το καθένα. Όμοια μια άλλη ουσία, το κόκκινο στερεό οξείδιο του υδραργύρου, με ισχυρή θέρμανση διασπάται σε δύο διαφορετικές ουσίες, τον υδράργυρο, το μοναδικό υγρό μέταλλο, και το αέριο οξυγόνο. οξείδιο υδραργύρου θέρμανση υδράργυρος + οξυγόνο Κανένας όμως δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να διασπάσει τον υδράργυρο (και όπως αναφέραμε ήδη ούτε το οξυγόνο) σε δύο ή περισσότερες άλλες ουσίες. Τέλος, αν θερμάνουμε ισχυρά ζάχαρη μέσα σ ένα γυάλινο σωλήνα, η ζάχαρη διασπάται σε άνθρακα και σε νερό: ζάχαρη θέρμανση άνθρακας + νερό Σημειωτέον ότι η ζάχαρη δεν είναι μείγμα από άνθρακα και νερό, με άλλα λόγια δεν μπορούμε να φτιάξουμε ζάχαρη με το να αναμείξουμε απλώς κάρβουνο και νερό.

6 6 νερό οξείδιο υδραργύρου ζάχαρη υδρογόνο οξυγόνο υδράργυρος οξυγόνο άνθρακας νερό υδρογόνο οξυγόνο Το νερό, το οξείδιο του υδραργύρου, η ζάχαρη είναι ουσίες που διασπώνται μέσω χημικών αντιδράσεων σε δύο άλλες ουσίες η καθεμιά. Γι αυτό τον λόγο, οι ουσίες αυτές λέγονται σύνθετες ουσίες ή χημικές ενώσεις ή απλώς ενώσεις. Αντίθετα, ουσίες όπως το υδρογόνο, το οξυγόνο, ο υδράργυρος και ο άνθρακας, που δεν μπορούν να διασπαστούν σε άλλες ουσίες, λέγονται απλές ουσίες ή χημικά στοιχεία ή απλώς στοιχεία. Πολλές χημικές ενώσεις είμαστε σε θέση να τις συνθέσουμε από τα χημικά στοιχεία στα οποία μπορούν να διασπαστούν, π.χ. από οξυγόνο και υδρογόνο μπορούμε να συνθέσουμε νερό. Λέμε ότι οι απλές ουσίες ενώνονται χημικά και φτιάχνουν σύνθετες ουσίες. Γι αυτό οι σύνθετες ουσίες λέγονται χημικές ενώσεις ή απλώς ενώσεις. Σήμερα είναι γνωστά περί τα 110 χημικά στοιχεία, από τα οποία τα 88 υπάρχουν στη φύση, ενώ τα υπόλοιπα είναι τεχνητά. Κάθε στοιχείο έχει διαφορετικές ιδιότητες και τα περισσότερα ποικίλες εφαρμογές, Εξάλλου, παρατηρούνται και ομοιότητες μεταξύ διαφόρων στοιχείων. Όπως τα 24 γράμματα του αλφαβήτου φτιάχνουν δεκάδες χιλιάδες λέξεις, έτσι και τα χημικά στοιχεία ενώνονται χημικά μεταξύ τους με διάφορους συνδυασμούς κι έτσι φτιάχνονται εκατομμύρια χημικές ενώσεις. Πολλές ενώσεις υπάρχουν στη φύση. Πολλές άλλες δεν υπάρχουν στη φύση, αλλά τις συνθέτουν οι χημικοί στα χημικά εργαστήρια. Οι ενώσεις αυτές έχουν διαφορετικές ιδιότητες η καθεμιά και ποικίλες ε- φαρμογές. Πολλές είναι ακίνδυνες, αλλά και πολλές επικίνδυνες. Πολλές είναι χρήσιμες ως φάρμακα, ως χρήσιμα υλικά. Και πολλές είναι βλαβερές. Τέλος, πολλές ενώσεις μένουν να ανακαλυφθούν ή να συντεθούν, με την ελπίδα ότι θα λύσουν διάφορα προβλήματα του ανθρώπου, όπως να θεραπεύσουν ασθένειες, να συμβάλουν στη βελτίωση του περιβάλλοντος και να λύσουν το ενεργειακό πρόβλημα. Με βάση τις γνώσεις μας για τη δομή της ύλης, ένα στοιχείο αποτελείται από ένα είδος ατόμων, ενώ μια ένωση αποτελείται από άτομα δύο ή περισσότερων διαφορετικών στοιχείων. Πίνακας με τα σύμβολα και την ονομασία των στοιχείων δίνεται στο εμπρός εσώφυλλο του βιβλίου. Να παρατηρήσουμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της γης και του ανθρώπινου σώματος αποτελείται από 7 μόνο στοιχεία, όπως χαρακτηριστικά απεικονίζεται στο παρακάτω σχήμα.

7 7 Σχήμα 1: Κατανομή χημικών στοιχείων στη γη και στον άνθρωπο Το άτομο είναι ένα απειροελάχιστο σωματίδιο, με μέγεθος που ξεπερνά τα όρια της φαντασίας μας. Ωστόσο, νέες τεχνικές στη μικροσκοπία επιτρέπουν την παρατήρηση του και τον προσδιορισμό του μεγέθους του. Δείτε στην διπλανή εικόνα την απεικόνιση των ατόμων στην επιφάνεια του κρυστάλλου του στοιχείου Γερμάνιο (Ge), μέσω μιας νέας τεχνικής (Scannig Tunneling Microscopy-STM) που α- ναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια.

8 32 Α 4 Η ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ Α 4.1 Οι χημικές μεταβολές Η χημική αντίδραση Συχνά όταν φέρνουμε σε στενή επαφή μεταξύ τους δύο ή περισσότερες ουσίες (είτε στις συνήθεις συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης είτε σε διαφορετικές συνθήκες π.χ. σε υψηλότερη θερμοκρασία και/ή πίεση) συμβαίνει μεταβολή ή μεταβολές. Αποτέλεσμα είναι ο σχηματισμός νέας ή νέων ουσιών με ταυτόχρονη εξαφάνιση μέρους ή του συνόλου των αρχικών ουσιών. Έτσι, αν π.χ. φέρουμε σε επαφή αέριο υδροχλώριο με αέρια αμμωνία, σχηματίζεται μια νέα ουσία, το στερεό χλωριούχο αμμώνιο: υδατικό διάλυμα HCl ατμοί HCl ΗCl (g) + NH 3(g) NH 4 Cl (s) ατμοί NH 3 υδατικό διάλυμα NH 3 Μετατροπή μάζας σε ενέργεια κατά τις αντιδράσεις Με βάση τη θεωρία της σχετικότητας του Albert Einstein, ξέρουμε τώρα ότι κατά μια χημική αντίδραση, συμβαίνει μια πάρα πολύ μικρή μεταβολή της μάζας. Η μάζα αυτή μετατρέπεται σε ενέργεια. Η μεταβολή αυτή της μάζας είναι τόσο μικρή που πρακτικά δεν μπορεί να διαπιστωθεί. Ως παράδειγμα, όταν 12 g (1 mol) άνθρακα καίγονται [ C (s) + O 2(g) CO 2(g) ] μόνο 0, = 4,3 x 10-9 g Η παραπάνω μεταβολή ονομάζεται χημική μεταβολή ή χημική α- ντίδραση. Χημική μεταβολή μπορεί να υποστεί και μια μεμονωμένη ουσία π.χ. το αέριο υδροϊώδιο, θερμαινόμενο στους 550 ο C, διασπάται στα συστατικά του στοιχεία, υδρογόνο και ιώδιο: 2ΗΙ (g) H 2(g) + Ι 2(g) Οι αρχικές ουσίες ονομάζονται τα αντιδρώντα, ενώ οι νέες ουσίες ονομάζονται τα προϊόντα της αντίδρασης. Υπάρχει περίπτωση μια αντίδραση να μην γίνεται σε συνήθεις συνθήκες, αλλά να γίνεται όταν στο αντιδρών μείγμα παρίσταται και σε μικρή σχετικά ποσότητα μια ουσία, που η ίδια δεν μεταβάλλεται/δεν αλλοιώνεται κατά την αντίδραση, αλλά με μόνη την παρουσία της κάνει να γίνεται η αντίδραση. Έτσι αέριο μείγμα υδρογόνου και οξυγόνου μπορεί να παραμένει αναλλοίωτο επαόριστον, παρουσία όμως του μετάλλου λευκόχρυσος (Pt), οι δύο ουσίες αντιδρούν αμέσως, σχηματίζοντας νερό: Pt 2H 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) μάζας μετατρέπονται σε ενέργεια. Αντίθετα στις πυρηνικές αντιδράσεις οι μεταβολές μάζας είναι μετρήσιμες και οι αντίστοιχες ενέργειες τεράστιες. Κατά μία χημική αντίδραση, σε κατάλληλες συνθήκες, γίνεται μια αλληλεπίδραση ανάμεσα στα μόρια των αντιδρώντων με αποτέλεσμα αυτά να μετατρέπονται (με αναδιάταξη ατόμων) σε μόρια προϊόντων.

9 33 Στην περίπτωση αυτή, λέμε ότι ο λευκόχρυσος καταλύει την αντίδραση / δρα καταλυτικά / δρα ως καταλύτης. Να σημειωθεί ότι μια αντίδραση που δεν γίνεται σε συνήθεις συνθήκες μπορεί να γίνει και με άλλους τρόπους π.χ. με αύξηση της θερμοκρασίας ή στην περίπτωση αερίων με αύξηση της πίεσης. Το μείγμα υ- δρογόνου και οξυγόνου αντιδρά βίαια, σχηματίζοντας και πάλι νερό, όταν σ αυτό δράσει ένας ηλεκτρικός σπινθήρας. Στην πράξη ένας καταλύτης γίνεται ανενεργός και έχει ορισμένο χρόνο ζωής (δηλητήριαση καταλύτη). Ένας δηλητηριασμένος καταλύτης είναι δυνατόν όμως να επανενεργοποιηθεί. Διατήρηση της μάζας κατά τις χημικές αντιδράσεις (Νόμος αφθαρσίας της ύλης του Lavoisier) Η σημαντικότερη παρατήρηση του 18 ου αιώνα έγινε από τον Γάλλο χημικό Antoine Lavoisier με βάση πειράματα αντιδράσεων του υδραργύρου (Hg) (το μοναδικό υγρό μέταλλο) με το οξυγόνο (καύση): Υδράργυρος + οξυγόνο οξείδιο υδραργύρου Δ Hg (l) + O 2(g) HgO (s) Ο Lavoisier βρήκε ότι η μάζα του υδραργύρου συν τη μάζα του οξυγόνου που αντέδρασαν ήταν ίση με τη μάζα του σχηματισθέντος οξειδίου του υδραργύρου. Από αυτό ο Lavoisier οδηγήθηκε στο νόμο της διατήρησης της μάζας. Η ολική μάζα των ουσιών δεν μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια μιας χημικής αντίδρασης. Η διατήρηση της μάζας οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η ύλη ούτε μπορεί να δημιουργηθεί ούτε να καταστραφεί (νόμος αφθαρσίας της ύλης). Μια πολύ χρήσιμη χημική αντίδραση: Η συνθετική παρασκευή της αμμωνίας Η αμμωνία είναι ένα αέριο άχρωμο, με πολύ έντονη και αποπνικτική οσμή. Το μόριό της όπως είδαμε αποτελείται από άζωτο και υδρογόνο, NH 3. Διαλύεται άφθονα στο νερό: στους 25 ο C 70 περίπου όγκοι αμμωνίας διαλύονται σε 1 όγκο νερού (βλ. πείραμα «το σιντριβάνι της αμμωνίας» στο Παράρτημα). Ελεύθερη η αμμωνία βρίσκεται μόνο σε ίχνη στον αέρα και προέρχεται από τη δράση ηφαιστείων, διάσπαση αμμωνιακών αλάτων και αποσύνθεση αζωτούχων οργανικών ουσιών. Δεσμευμένη υπάρχει κυρίως με τη μορφή των αμμωνιακών αλάτων. Μεγάλες ποσότητες αμμωνίας χρησιμοποιούνται για την παρασκευή αμμωνιακών αλάτων που αποτελούν βασικά συστατικά των λιπασμάτων. Για το λόγο αυτό κυρίως, απαιτούνται η παρασκευή από τη βιομηχανία μεγάλων ποσοτήτων αμμωνίας.

10 34 Η βιομηχανική παρασκευή της αμμωνίας γίνεται με απευθείας σύνθεσή της από τα στοιχεία της: Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(g) Η αντίδραση γίνεται σε υψηλή πίεση (μέχρι 1000 atm) και σε θερμοκρασία περίπου 500 ο C. Ακόμη χρησιμοποιείται και καταλύτης (μείγμα σιδήρου και μεταλλικών οξειδίων). Α 4.2 Πότε πραγματοποιείται μια χημική αντίδραση: Η θεωρία των συγκρούσεων Για να πραγματοποιηθεί μια αντίδραση, πρέπει τα μόρια των αντιδρώντων να συγκρουστούν. Κάθε όμως σύγκρουση δεν οδηγεί σε αντίδραση. Πρέπει επιπλέον η σύγκρουση να είναι αποτελεσματική. Αυτό απαιτεί τα μόρια να έχουν μια ελάχιστη ταχύτητα (μια ελάχιστη ενέργεια) και σωστό προσανατολισμό. Αποτέλεσμα της αποτελεσματικής σύγκρουσης είναι να σπάσουν οι αρχικοί χημικοί δεσμοί στα μόρια των αντιδρώντων και να σχηματισθούν νέοι δεσμοί που οδηγούν σε νέα μόρια, αυτά των προϊόντων. Η ελάχιστη τιμή ενέργειας που πρέπει να έ- χουν τα μόρια, για να αντιδράσουν αποτελεσματικά, ονομάζεται ενέργεια ενεργοποίησης. Η αύξηση της θερμοκρασίας (και της πίεσης στην περίπτωση αερίων) έχει ως συνέπεια την αύξηση της ενέργειας των μορίων. Για το λόγο αυτό, η ταχύτητα μιας αντίδρασης αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας και (για αέρια) της πίεσης. Οι καταλύτες επιταχύνουν την αντίδραση δρώντας διαφορετικά: έτσι ένας στερεός καταλύτης σε αντίδραση αερίων (όπως ο σίδηρος και τα μεταλλικά οξείδια στη σύνθεση της αμμωνίας) διευκολύνουν τα αντιδρώντα μόρια να έλθουν σε επαφή. Άλλοτε πάλι οι καταλύτες ελαττώνουν την ενέργεια ενεργοποίησης, συμμετέχοντας οι ίδιοι σε ενδιάμεσες αντιδράσεις. (Στο τέλος όμως ο καταλύτης επανασχηματίζεται ώστε συνολικά δεν καταναλώνονται, τουλάχιστον θεωρητικά)

11 35 Η κινητική θεωρία των αερίων Στα αέρια τα μόρια κινούνται τυχαία προς όλες τις κατευθύνσεις, συγκρουόμενα μεταξύ τους και με τα τοιχώματα του δοχείου. Όλα τα μόρια δεν κινούνται με την ίδια ταχύτητα: τα περισσότερα κινούνται με ενδιάμεσες ταχύτητες και πολύ λιγότερα με σχετικά μεγάλες ή μικρές ταχύτητες. Η μέση ταχύτητα αυξάνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας και της πίεσης. Οι νόμοι των αερίων που θα μελετήσουμε στα παρακάτω εξακριβώθηκαν πειραματικά και οδήγησαν στην ανάπτυξη μιας θεωρίας προς εξήγηση της αέριας κατάστασης και της συμπεριφοράς της. Η θεωρία αυτή ονομάστηκε κινητική θεωρία των αερίων και στηρίζεται στις παρακάτω παραδοχές: 1. Κάθε αέριο αποτελείται από ανεξάρτητα σωμάτια που ονομάζονται μόρια. Τα μόρια μιας αέριας ουσίας είναι απολύτως όμοια μεταξύ τους κατά το μέγεθος και τη μάζα. Διαφέρουν όμως από τα μόρια άλλων αέριων ουσιών. 2. Τα μόρια ενός αερίου βρίσκονται σε διαρκή άτακτη κίνηση. Κινούνται προς όλες τις κατευθύνσεις, συγκρουόμενα με άλλα μόρια και με τα τοιχώματα του δοχείου στο οποίο περιέχονται. Για το λόγο αυτό η ταχύτητά τους αλλάζει κάθε στιγμή μέτρο και διεύθυνση. 3. Οι συγκρούσεις των μορίων είναι ελαστικές, κατ αυτές δηλαδή διατηρείται η ενέργεια δεν έχουμε απώλεια ενέργειας με μορφή θερμότητας. 4. Η πίεση που ασκεί το αέριο στα τοιχώματα του δοχείου (και μπορεί να μετρηθεί με ένα μανόμετρο) είναι η κατά μέσο όρο ανά μονάδα επιφάνειας ασκούμενη δύναμη κατά την πρόσκρουση των μορίων στα τοιχώματα (η πίεση ορίζεται ως το πηλίκο ) δύναμη επιφάνεια 5. Το μέγεθος των μορίων είναι πολύ μικρό σε σχέση με τη μεταξύ τους απόσταση. Σύμφωνα με τη παραδοχή (4), η αύξηση της πίεσης που παρατηρείται ό- ταν αυξάνουμε τη θερμοκρασία ενός αερίου υπό σταθερό όγκο οφείλεται στην αύξηση της ταχύτητας των μορίων του. Σχήμα 14: Ενεργειακή κατανομή μορίων σε δύο διαφορετικές θερμοκρασίες. Το γραμμοσκιασμένο εμβαδόν αντιπροσωπεύει τον αριθμό των μορίων που έχουν ενέργεια μεγαλύτερη της ενέργειας ενεργοποίησης.

12 36 Α 4.3 Μεταβολή της ενέργειας κατά τις χημικές αντιδράσεις Κάθε ουσία (επομένως και κάθε υλικό σώμα) περιέχει αποθηκευμένη ενέργεια που ονομάζεται χημική ενέργεια. Η χημική ενέργεια οφείλεται στις δυνάμεις του χημικού δεσμού (που συγκρατούν τα άτομα στο μόριο), στις δυνάμεις ανάμεσα στα μόρια (διαμοριακές δυνάμεις), στις έλξεις των ηλεκτρονίων από τους πυρήνες και τις απώσεις των ηλεκτρονίων μεταξύ τους, στην κίνηση των ηλεκτρονίων κ.ά. Κατά τις χημικές αντιδράσεις μεταβάλλεται η χημική ενέργεια του συστήματος, με αποτέλεσμα το σύστημα να ελευθερώνει (στο περιβάλλον) ή να απορροφεί (από το περιβάλλον) ενέργεια. Αυτό οφείλεται στο ότι, όπως και η μάζα, έτσι και η ενέργεια διατηρείται κατά τις αντιδράσεις (νόμος διατήρησης της ενέργειας). Η ενέργεια που εκλύεται ή απορροφείται κατά τις χημικές αντιδράσεις παίρνει διάφορες μορφές, όπως θερμότητα, ηλεκτρική ενέργεια, φωτεινή ενέργεια. Εκτός από τη χημική ε- νέργεια, υπάρχουν και άλλες μορφές αποθηκευμένης ενέργειας στα υλικά σώματα: κινητική, δυναμική, φωτεινή, ηλεκτρική, μαγνητική ενέργεια. Η χημική θερμοδυναμική Η χημική θερμοδυναμική είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις ενεργειακές μετατροπές που συνοδεύουν μια χημική μεταβολή (αντίδραση). Ανάλογα με τις συνθήκες χρησιμοποιεί διάφορα θερμοδυναμικά μεγέθη ως κριτήρια για την πορεία και την έκταση των μεταβολών. Τα θερμοδυναμικά κριτήρια αυτά βασίζονται μόνο στη διαφορά της τελικής από την αρχική κατάσταση, δεν εξαρτώνται επομένως από το πώς γίνεται η μεταβολή. Τα κριτήρια δεν προβλέπουν τίποτε για την ταχύτητα της αντίδρασης. Για το λόγο αυτό συχνά συμβαίνει να προβλέπεται να γίνεται μια αντίδραση από θερμοδυναμική άποψη, αλλά αυτή να μην γίνεται λόγω π.χ. μεγάλης ενέργειας ενεργοποίησης, άρα λόγω πολύ μικρής ή μηδενικής ταχύτητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η α- ντίδραση μεταξύ υδρογόνου και οξυγόνου. Θερμοδυναμικά η αντίδραση ευνοείται πάρα πολύ. Από άποψη ταχύτητας (κινητικά) όμως δεν ευνοείται (βλ. παραπάνω). Το γενικό θερμοδυναμικό κριτήριο για την πρόβλεψη μιας φυσικής ή χημικής μεταβολής είναι η μεταβολή ΔS της εντροπίας S του σύμπαντος: Η εντροπία του σύμπαντος αυξάνεται σε μια αυθόρμητη μεταβολή και παραμένει σταθερή σε μια κατάσταση όπου δεν παρατηρείται μακροσκοπικά καμιά μεταβολή (κατάσταση ισορροπίας): Η θερμοδυναμική είναι μία μακροσκοπική / φαινομενολογική θεωρία, που δεν βασίζεται και δεν χρησιμοποιεί τη δομή της ύλης (μόρια, άτομα κ.λπ.). Τα θερμοδυναμικά μεγέθη καθορίζονται μόνο από τη θερμοκρασία, την πίεση, τον όγκο και την ποσότητα της ύλης. Σημειώνεται ότι η χημική ενέργεια δεν είναι θερμοδυναμικό μέγεθος. Σύστημα ονομάζεται κάθε τι που μελετάμε (μια χημική ουσία, ένα δοχείο μέσα στο οποίο γίνεται μια χημική αντίδραση κ.ο.κ. Οτιδήποτε βρίσκεται έξω από το σύστημα συνιστά το περιβάλλον. Η παραπάνω πρόταση αποτελεί τον περίφημο δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής και διατυπώνεται μαθηματικά ως εξής: ΔS σύμπαντος = ΔS συστήματος + ΔS περιβάλλοντος 0

13 37 Το θερμοδυναμικό κριτήριο για την πρόβλεψη αντιδράσεων που γίνονται σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας (όπως οι συνήθεις αντιδράσεις στο εργαστήριο, σε ανοικτούς δοκιμαστικούς σωλήνες ή δοχεία) είναι η μεταβολή ΔG της ελεύθερης ενέργειας G κατά την α- ντίδραση (όπου τώρα αναφερόμαστε μόνο στο σύστημα δηλαδή στην αντίδραση που μελετάμε - και όχι στο περιβάλλον): ΔG αντίδρασης = G προϊόντων G αντιδρώντων Αν G προϊόντων < G αντιδρώντων, ΔG αντίδρασης < 0, τα προϊόντα είναι σταθερότερα από τα αντιδρώντα και η αντίδραση ευνοείται. Αν G προϊόντων > G αντιδρώντων, ΔG αντίδρασης > 0, η αντίδραση δεν ευνοείται. Το ενεργειακό προφίλ μιας χημικής αντίδρασης Το Σχήμα 15 δείχνει διαγραμμματικά πώς μεταβάλλεται η ελεύθερη ενέργεια G καθώς προχωρά μια χημική αντίδραση από τα αντιδρώντα στα προϊόντα. Παρατηρούμε ότι τα προϊόντα έχουν μικρότερη ελεύθερη ενέργεια από τα αντιδρώντα: ΔG αντίδρασης < 0. Στο ενεργειακό προφίλ φαίνεται και η ελεύθερη ενέργεια ενεργοποίησης. Από το διάγραμμα γίνεται σαφής η διάκριση ανάμεσα στη θερμοδυναμική και στην κινητική: η θερμοδυναμική πρόβλεψη βασίζεται μόνο στο ΔG αντίδρασης, ενώ η ταχύτητα της αντίδρασης εξαρτάται από το ΔG ε- νεργοποίησης. Αυτά τα δύο μεγέθη είναι διαφορετικά και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. G G ΔG Ελεύθερη ενέργεια,g ΔGαντίδρασης ΔG αντίδρασης Σχήμα 15: Ενεργειακό διάγραμμα (ενεργειακό προφίλ) μιας χημικής αντίδρασης.

14 38 Α 4.4 Μονόδρομες και αμφίδρομες αντιδράσεις Τα αλογόνα και τα υδραλογόνα Πολλές αντιδράσεις οδηγούν σε πλήρη μετατροπή των αντιδρώντων σε προϊόντα όταν τα αντιδρώντα αναμειχθούν σε κατάλληλες (στοιχειομετρικές βλ. παρακάτω) αναλογίες. Πλήρης μετατροπή σημαίνει ότι τα αντιδρώντα εξαφανίζονται. Αν όμως οι αναλογίες των αντιδρώντων δεν είναι κατάλληλες, τότε οι ίδιες αντιδράσεις έχουν ως αποτέλεσμα να περισσέψουν ένα ή περισσότερα αντιδρώντα. Ένα τουλάχιστον όμως αντιδρών τότε εξαφανίζεται. Οι παραπάνω αντιδράσεις λέγονται μονόδρομες και συμβολίζονται με απλό βέλος. Ως παραδείγματα, θα μελετήσουμε τώρα τις αντιδράσεις των αλογόνων στοιχείων (φθόριο, χλώριο, βρώμιο και ιώδιο) με το υδρογόνο που οδηγούν σε σχηματισμό του αντίστοιχου αέριου υδραλογόνου. Τα μόρια των αλογόνων είναι διατομικά: F 2, Cl 2, Br 2, I 2. Στις συνήθεις συνθήκες το F 2 και το Cl 2 είναι αέρια, το Br 2 υγρό και το I 2 στερεό. Το F 2 έχει κίτρινο χρώμα, το Cl 2 κιτρινοπράσινο, το Br 2 καστανοκόκκινο και το I 2 ιώδες (μοβ). Το Br 2 εξατμίζεται εύκολα (είναι πτητικό, θερμοκρασία βρασμού 59 ο C) και οι ατμοί του είναι πολύ βλαβεροί για την υγεία, ενώ το I 2 έχει τη ιδιότητα να μεταβαίνει απευθείας από τη στερεά στην αέρια κατάσταση (το φαινόμενο αυτό λέγεται εξάχνωση). Οι ατμοί του Br 2 έχουν κόκκινο χρώμα και του I 2 ιώδες. Το F 2 είναι το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο, γι αυτό είναι πολύ δραστικό και διαβρωτικό. Με το Η 2, η αντίδραση είναι μονόδρομη και μάλιστα γίνεται με έκρηξη στο σκοτάδι: Μονόδρομη είναι και η αντίδραση της σύνθεσης του νερού: 2Η 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) Από την άλλη, ξέρουμε ότι το νερό μπορεί να διασπαστεί στα στοιχεία του με ηλεκτρόλυση: 2H 2 Ο (l) 2Η 2(g) + Ο 2(g) Η μεταβολή όμως αυτή δεν είναι αυθόρμητη, αλλά προκαλείται από την ηλεκτρική ενέργεια που εμείς προσθέτουμε. Η 2(g) + F 2(g) 2HF (g) To Cl 2 είναι ισχυρό δηλητηριώδες αέριο και πολύ δραστικό. Με το Η 2, αντιδρά με μονόδρομη αντίδραση, αλλά μόνο σε λαμπρό ηλιακό φώς: φως Η 2(g) + Cl 2(g) 2HCl (g) Το Br 2 δίνει επίσης μονόδρομη αντίδραση με το Η 2, απαιτεί όμως θέρμανση στους 200 ο C και καταλύτη μέταλλο λευκόχρυσο: 200 ο C Η 2(g) + Br 2 (g) 2HBr (g) Pt Η αντίδραση του I 2 με το Η 2 απαιτεί υψηλότερη θερμοκρασία (γύρω στους 500 ο C) και έχει επιπλέον ένα καινούριο χαρακτηριστικό. Αν θερμάνουμε στους 550 ο C μέσα σε κλειστό δοχείο Η 2 και I 2, αυτά αντιδρούν σχηματίζοντας υδροϊώδιο: 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g)

15 39 Στο τέλος όμως της αντίδρασης (όταν η σύσταση του μείγματος μένει σταθερή με το χρόνο), παραμένει στο δοχείο ποσότητα και από τα δύο αντιδρώντα, ακόμη και αν οι αρχικές ποσότητες των αντιδρώντων ήταν στοιχειομετρικές. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο ίδιο τελικό αποτέλεσμα (στην ίδια σύσταση) οδηγούμαστε και αν ξεκινήσουμε αντίστροφα: θερμαίνοντας στους 550 ο C ΗΙ μέσα σε κλειστό δοχείο. Ένα μέρος του ΗΙ διασπάται προς τα στοιχεία του: 2HI (g) 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) Μια τέτοια αντίδραση λέγεται αμφίδρομη και συμβολίζεται με διπλό βέλος: 550 ο C Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g) Από τα παραπάνω παρατηρούμε ότι η χημική δραστικότητα των αλογόνων ελαττώνεται με τη σειρά: F 2 > Cl 2 > Br 2 > I 2 Τα υδραλογόνα είναι σε συνήθεις συνθήκες άχρωμα αέρια με δηκτική οσμή. Η χημική δραστικότητά τους μεταβάλλεται αντίστροφα από εκείνη των αλογόνων: HF (καθόλου δραστικό) << HCl << HBr << HI Αμφίδρομη είναι και η αντίδραση σύνθεσης της αμμωνίας: Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(s) Σχέση του ΔG με τις αμφίδρομες αντιδράσεις Οι αμφίδρομες αντιδράσεις χαρακτηρίζονται από το μέγεθος του ΔG αντίδρασης, το οποίο είναι σχετικά μικρό. Με κατάλληλους χειρισμούς (όταν π.χ. απομακρύνεται κάποιο ή όλα τα προϊόντα από το αντιδρών σύστημα) μια αμφίδρομη αντίδραση προχωρεί κι άλλο προς τα δεξιά, δηλαδή νέες ποσότητες αντιδρώντων αντιδρούν προς προϊόντα. Οι καθαυτό όμως μονόδρομες αντιδράσεις χαρακτηρίζονται από μεγάλες απόλυτες τιμές ΔG. Παραθέτουμε τώρα τιμές ΔG για τις αντιδράσεις που μελετήσαμε παραπάνω. Σημειωτέον ότι οι τιμές του ΔG εξαρτώνται από τις συνθήκες. Οι τιμές που δίνουμε αναφέρονται στους 25 ο C: Η 2(g) + F 2(g) 2HF (g) 2H 2(g) + Ο 2(g) 2H 2 Ο (l) Η 2(g) + Cl 2(g) 2HCl (g) Η 2(g) + Br 2 (g) 2HBr (g) Ν 2(g) + 3Η 2(g) 2NH 3(g) Η 2(g) + I 2 (g) 2HI (g) ΔG = -536 kj ΔG = -243 kj ΔG = -191 kj ΔG = -110 kj ΔG = -34 kj ΔG = -15 kj

16 40 Α 4.5 Εξώθερμες και ενδόθερμες αντιδράσεις Η θερμότητα αντίδρασης Αναφέραμε ήδη ότι κατά τις χημικές αντιδράσεις συμβαίνουν και θερμικές μεταβολές. Οι αντιδράσεις που ελευθερώνουν ενέργεια υπό μορφή θερμότητας στο περιβάλλον ονομάζονται εξώθερμες, ενώ οι αντιδράσεις που α- πορροφούν ενέργεια υπό μορφή θερμότητας από το περιβάλλον ονομάζονται ενδόθερμες. Σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας (και με κάποιες άλλες προϋποθέσεις), η θερμότητα που εκλύεται ή απορροφείται σε μια χημική αντίδραση συμπίπτει αριθμητικά με τη μεταβολή ΔΗ του θερμοδυναμικού μεγέθους ενθαλπία, Η. Σε μια εξώθερμη αντίδραση Η προϊόντων < Η αντιδρώντων, ΔΗ αντίδρασης < 0 Σε μια ενδόθερμη αντίδραση Η προϊόντων > Η αντιδρώντων, ΔΗ αντίδρασης > 0 Μια χαρακτηριστική ενδόθερμη αντίδραση είναι η διάσπαση του ά- λατος ανθρακικού ασβεστίου με την επίδραση της θερμότητας: Δ CaCO 3(s) CaO (s) + CO 2(g) Μια χαρακτηριστική εξώθερμη αντίδραση είναι η καύση του άνθρακα: C (s) + O 2(g) CO 2(g) ΔΗ(25 ο C) = -394 kj mol -1 Ενέργεια (ενθαλπία) δεσμού Η ενθαλπία δεσμού αποτελεί το μέτρο της ισχύος ενός χημικού δεσμού. Ενθαλπία δεσμού στα διατομικά μόρια είναι η μεταβολή της ενθαλπίας, ΔΗ Β, κατά τη διάσπαση 1 mol αέριας ουσίας, π.χ. Cl - Cl (g) 2Cl (g) ΔΗ B = +242 kj mol -1 Στα πολυατομικά μόρια ορίζεται η μέση ενθαλπία δεσμού, που αποτελεί το μέσο όρο των τιμών ενθαλπίας δεσμού στο μόριο. Είδαμε προηγουμένως ότι σε συνθήκες σταθερής πίεσης και θερμοκρασίας, το θερμοδυναμικό κριτήριο που προβλέπει αν ευνοείται η αντίδραση είναι η ελάττωση της ελεύθερης ενέργειας : ΔG<0. Το ΔΗ μιας αντίδρασης αποτελεί μέρος του ΔG. Να επισημανθεί ότι το ΔG μπορεί να είναι αρνητικό, ακόμη και για θετικό ΔΗ (για μια ενδόθερμη αντίδραση). Η τιμή του ΔG εξαρτάται από τη θερμοκρασία. Για την αντίδραση διάσπασης του ανθρακικού ασβεστίου (όπου ΔΗ>0), το ΔG είναι θετικό σε συνήθεις θερμοκρασίες, αλλά αρνητικό σε υψηλές θερμοκρασίες. Γι αυτό η διάσπαση αυτή απαιτεί θέρμανση. H ενέργεια που ελευθερώνεται από την καύση του C μπορεί να υπολογιστεί από την περίφημη σχέση ισοδυναμίας ύλης και ενέργειας του Einstein. H σχέση αυτή συνδέει την ενέργεια Ε με την (ελάχιστη) μεταβολή της μάζας, Δm, κατά την αντίδραση: Ε = Δm c 2 όπου c είναι η ταχύτητα του φωτός στο κενό (3x10 8 ms -1 ) E =4,3x10-12 kg (3x10 8 ms -1 ) 2 = 387 kj Παράδειγμα CΗ 4(g) C (g) +4Η (g) ΔΗ = kj mol -1 Η μέση ενθαλπία δεσμού C-Η ΔΗ Β είναι 1660/4 kj = 415 kj. Ενθαλπία δεσμών (ΔΗ B σε kj mol -1 ) στα μόρια των στοιχείων αζώτου, οξυγόνου και φθορίου. Παρατηρούμε ότι η ενθαλπία των δεσμών εξασθενίζει από τον τριπλό στον απλό δεσμό.

17 41 Γενικά κατά την πραγματοποίηση μιας αντίδρασης παρατηρείται σπάσιμο και δημιουργία νέων δεσμών. Η δημιουργία δεσμών αποτελεί πάντα εξώθερμο φαινόμενο (εκλύεται θερμότητα, ΔΗ<0) ενώ η διάσπαση των δεσμών ενδόθερμο (απορροφείται ενέργεια, ΔΗ>0). Iσχύει: ΔΗ αντίδρασης = ΣΔΗ δεσμών που διασπώνται - ΣΔΗ δεσμών που σχηματίζονται Πειραματικά η αντίδραση διάσπασης μιας ουσίας στα άτομα των συστατικών στοιχείων της δεν είναι εύκολο να πραγματοποιηθεί. Μπορεί όμως να υπολογιστεί έμμεσα από γνωστές τιμές ενθαλπιών άλλων σχετικών αντιδράσεων (βλ. Πλαίσιο παρακάτω) Άσκηση: Να συγκριθούν οι ενθαλπίες δεσμού των υδραλογόνων με τη χημική δραστικότητά τους. Πίνακας 5: Ενέργειες Δεσμού (σε kj mol -1 ) Απλοί Δεσμοί Η C N O S F Cl Br I H 432 C N O S F Cl Br I Πολλαπλοί Δεσμοί C=C 602 C=N 615 C=O 799 C C 835 C C 607 C O 1072 N=N 418 N=O 887 N N 942 O=O 494 Ενθαλπία δεσμών (ΔΗ B σε kj mol -1 ) στα μόρια των υδραλογόνων (υδροφθορίου, υδροχλωρίου, υδροβρωμίου και υδροϊωδίου). Παρατηρούμε ότι η ενθαλπία δεσμού ελαττώνεται όσο αυξάνεται το μέγεθος του ατόμου του αλογόνου (ατομική ακτίνα)

18 42 Υπολογισμός της ενθαλπίας δεσμού Θα εξετάσουμε μέσω ενός κατάλληλου κυκλικού ενεργειακού διαγράμματος πώς μπορούμε να υπολογίσουμε την ενθαλπία του δεσμού C H στο CΗ 4 : C (g) +4Η (g) -872,0 kj C (g) +2Η 2(g) CΗ 4(g) C (g) +4Η (g) Χ kj - 74,7kj -718,4 kj C (s) +2Η 2(g) CΗ 4(g) Το ζητούμενο μέγεθος είναι το Χ. Αυτό βρίσκεται με τον κατάλληλο υπολογισμό, λαμβάνοντας υπόψη ότι η συνολική ενεργειακή μεταβολή για τη συνολική κυκλική μεταβολή (αφετηρία και τέλος το CΗ 4(g) ) πρέπει να είναι μηδέν (αρχή διατήρησης ενέργειας): Χ 872,0 718,4 74,7 = 0 ή Χ = 1.665,1 kj H ενέργεια αυτή αφορά τη διάσπαση τεσσάρων δεσμών C H. Άρα η μέση ενέργεια (ενθαλπία) του δεσμού C H στο CΗ 4 είναι 1.665,1/4 = 416 kj mol -1. Σημείωση 1. Η ενθαλπία ως θερμοδυναμικό μέγεθος, εξαρτάται μόνο από την αρχική και την τελική κατάσταση και όχι από το δρόμο της μεταβολής. Σημείωση 2. Η μεταβολή της ενθαλπίας σε μια χημική αντίδραση εξαρτάται από τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται τα αντιδρώντα και τα προϊόντα. Για συγκριτικούς λόγους οι μεταβολές ΔΗ αναφέρονται στις ίδιες συνθήκες. Αυτό ισχύει και για τα ΔΗ που χρησιμοποιήσαμε στο παράδειγμα του υπολογισμού της ενθαλπίας δεσμού C H στο μεθάνιο. Α 4.6 Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί H χημική εξίσωση, πέραν του ότι συμβολίζει μια χημική αντίδραση, παρέχει και μια σειρά πληροφοριών. Για παράδειγμα, η χημική εξίσωση

19 43 της αντίδρασης σχηματισμού αμμωνίας από άζωτο και υδρογόνο (Ν 2 + 3Η 2 2ΝΗ 3 ) μάς αποκαλύπτει: 1. Την ποιοτική σύσταση των αντιδρώντων (N 2, H 2 ) και προϊόντων (NH 3 ). 2. Ποσοτικά δεδομένα σχετικά με τον τρόπο που γίνεται η αντίδραση. Δηλαδή ότι, 1 μόριο Ν 2 αντιδρά με 3 μόρια Η 2 και δίνει 2 μόρια ΝΗ 3. 1 mol Ν 2 αντιδρά με 3 mol Η 2 και δίνει 2 mol ΝΗ 3. 1 όγκος αερίου N 2 αντιδρά με τρεις όγκους αερίου H 2 και δίνει δύο όγκους αέριας NH 3 στις ίδιες συνθήκες P και T. Αυτό όμως που τελικά έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι ότι: οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση. Γι αυτό και οι συντελεστές ονομάζονται στοιχειομετρικοί συντελεστές. Με δεδομένα ότι: 1 mol μιας χημικής ουσίας ζυγίζει τόσα γραμμάρια όσο η σχετική μοριακή της μάζα, 1 mol αέριας ουσίας καταλαμβάνει όγκο V m ή 22,4 L (σε STP) και 1 mol μιας μοριακής χημικής ουσίας περιέχει Ν Α μόρια, προκύπτει ότι η αναλογία μολ των αντιδρώντων και των προϊόντων μπορεί να εκφραστεί και ως αναλογία μαζών, όγκων (αερίων) ή αριθμού μορίων. Οι παραπάνω χημικοί υπολογισμοί, οι οποίοι στηρίζονται στις ποσοτικές πληροφορίες που πηγάζουν από τους στοιχειομετρικούς συντελεστές ονομάζονται στοιχειομετρικοί υπολογισμοί. Μεθοδολογία για την επίλυση προβλημάτων στοιχειομετρίας Στα προβλήματα στοιχειομετρίας ακολουθούμε την εξής διαδικασία: 1. Από τη μάζα ή τον όγκο που δίνεται, βρίσκουμε τον αριθμό μολ π.χ. ενός αντιδρώντος. 2. Υπολογίζουμε με τη βοήθεια της χημικής εξίσωσης τον αριθμό μολ του αντιδρώντος ή προϊόντος που ζητείται. 3. Τέλος, από τον αριθμό μολ υπολογίζουμε τη ζητούμενη μάζα (μέσω του Μ r ) ή το ζητούμενο όγκο (μέσω του V m ή της καταστατικής εξίσωσης).

20 44 Στη συνέχεια δίνονται χαρακτηριστικές περιπτώσεις στοιχειομετρικών υπολογισμών με αντίστοιχα παραδείγματα. 1. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί όπου η ουσία που δίνεται ή ζητείται δεν είναι καθαρή Σε πολλές περιπτώσεις οι ουσίες που χρησιμοποιούμε σε μια χημική α- ντίδραση δεν είναι καθαρές. Αυτό συμβαίνει στην πράξη, αφού είναι σχεδόν αδύνατο να έχουμε απόλυτα καθαρές ουσίες. Η καθαρότητα ε- νός δείγματος εκφράζεται συνήθως %. Για παράδειγμα, δείγμα σιδήρου καθαρότητας 95% w/w σημαίνει ότι στα 100 g δείγματος τα 95 g είναι Fe και τα 5 g είναι ξένες προσμείξεις. 2. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί όπου δίνονται οι ποσότητες δύο αντιδρώντων Εδώ διακρίνουμε δύο περιπτώσεις: Α. Οι ποσότητες που δίνονται είναι σε στοιχειομετρική αναλογία. Δηλαδή, οι ποσότητες είναι οι ακριβώς απαιτούμενες για πλήρη αντίδραση, σύμφωνα με τους στοιχειομετρικούς συντελεστές. Στην περίπτωση αυτή, οι υπολογισμοί στηρίζονται στην ποσότητα ενός εκ των δύο αντιδρώντων. Β. Η ποσότητα ενός εκ των δύο αντιδρώντων είναι σε περίσσεια. Δηλαδή, το ένα από τα αντιδρώντα είναι σε περίσσεια (περισσεύει), ενώ το άλλο καταναλώνεται πλήρως (περιοριστικό αντιδρών). Οι στοιχειομετρικοί υπολογισμοί στην περίπτωση αυτή στηρίζονται στην ποσότητα του περιοριστικού αντιδρώντος. Αν οι ποσότητες αντιδρώντων δεν είναι σε στοιχειομετρική αναλογία, τότε, οι στοιχειομετρικοί προσδιορισμοί βασίζονται στην ποσότητα του περιοριστικού αντιδρώντος. Αυτού, δηλαδή, που δεν είναι σε περίσσεια. 3. Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί με διαδοχικές αντιδράσεις Υπάρχουν στοιχειομετρικοί υπολογισμοί στους οποίους δεν έχουμε μόνο μία αντίδραση αλλά μια σειρά διαδοχικών αντιδράσεων. Διαδοχικές αντιδράσεις έχουμε, όταν το προϊόν της πρώτης αντίδρασης αποτελεί αντιδρών της δεύτερης αντίδρασης, κ.ο.κ. Απόδοση χημικής αντίδρασης Έστω ότι σε κενό δοχείο όγκου V L προσθέτουμε 4 mol Ν 2 και 20 mol Η 2, τα οποία αντιδρούν προς σχηματισμό αμμωνίας, με βάση τη χημική εξίσωση: Ν 2(g) + 3H 2(g) 2NH 3(g)

21 45 Καταρχήν, θα περιμέναμε να αντιδράσουν 4 mol Ν 2 με 12 mol Η 2 προς σχηματισμό 8 mol ΝΗ 3. Πρακτικά, όμως, λόγω της αμφίδρομης αντίδρασης: Ν 2(g) + 3H 2(g) 2NH 3(g) παράγονται 6 mol ΝΗ 3, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: ποσότητες / mol N 2 (g) + 3H 2 (g) 2NH 3 (g) αρχικά 4 20 αντιδρούν 3 9 παράγονται 6 ισορροπία Ονομάζουμε απόδοση, α, μιας αντίδρασης το λόγο της ποσότητας της ουσίας που παράγεται πρακτικά προς την ποσότητα της ουσίας που θα παραγόταν θεωρητικά αν η αντίδραση ήταν μονόδρομη, δηλαδή: α = ποσότητα ουσίας που σχηματίζεται πρακτικά ποσότητα ουσίας που θα σχηματιζόταν θεωρητικά Στο συγκεκριμένο παράδειγμα η απόδοση (α) είναι: α = 6 mol NH 8 mol NH = = = 0,75 75% Προφανώς, η απόδοση μιας αντίδρασης που γίνεται στη βιομηχανία έχει τεράστιο οικονομικό ενδιαφέρον. Οι χημικοί και οι χημικοί μηχανικοί επιδιώκουν με κάθε τρόπο να αυξήσουν την απόδοση (με το μικρότερο δυνατό κόστος), μεταβάλλοντας τις συνθήκες αντίδρασης. Η απόδοση μιας αντίδρασης καθορίζει τη σχέση μεταξύ της ποσότητας ενός προϊόντος που παίρνουμε πρακτικά και της ποσότητας που θα παίρναμε θεωρητικά, αν η αντίδραση ήταν πλήρης (μονόδρομη). Mπορούμε να αυξήσουμε την απόδοση μιας αντίδρασης μεταβάλλοντας: 1. την ποσότητα (συγκέντρωση) των αντιδρώντων ή των προϊόντων 2. τη θερμοκρασία 3. την πίεση, όταν στην αντίδραση συμμετέχουν ή παράγονται αέριες ουσίες. ή Η απόδοση μιας αντίδρασης κυμαίνεται από 0 έως 1 (0% έως 100%). Όσο το α προσεγγίζει το 100%, τόσο η αντίδραση πλησιάζει τη μονόδρομη, κυριαρχεί δηλαδή η φορά προς τα δεξιά. Αντίθετα όσο το α προσεγγίζει το 0, τόσο κυριαρχεί η φορά της αντίδρασης προς τα αριστερά.

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Κάθε ουσία, εκτός από άτομα μόρια ή ιόντα, περιέχει χημική ενέργεια. H χημική ενέργεια οφείλεται στις δυνάμεις του δεσμού (που συγκρατούν

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 11. ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε. Ουσίες και μείγματα

Μάθημα 11. ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε. Ουσίες και μείγματα Μάθημα 11 ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε Είμαστε εξοικειωμένοι με πολλές χημικές ουσίες, όπως οξυγόνο, άζωτο, θειάφι, νερό, σίδηρο, αλάτι, χαλκό, γαλαζόπετρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία.

ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία. ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία. Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 Μονόδρομες

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Μεταβολή ενέργειας κατά τις χημικές μεταβολές Ενδόθερμες - εξώθερμες αντιδράσεις Θερμότητα αντίδρασης - ενθαλπία

2.1 Μεταβολή ενέργειας κατά τις χημικές μεταβολές Ενδόθερμες - εξώθερμες αντιδράσεις Θερμότητα αντίδρασης - ενθαλπία 2 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ 2.1 Μεταβολή ενέργειας κατά τις χημικές μεταβολές Ενδόθερμες - εξώθερμες αντιδράσεις Θερμότητα αντίδρασης - ενθαλπία Κάθε ουσία, εκτός από άτομα μόρια ή ιόντα, «κουβαλά» ενέργεια, τη χημική

Διαβάστε περισσότερα

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Επιμέλεια: Χημικός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών 11 12 Τι είναι η χημική ενέργεια των χημικών ουσιών; Που οφείλεται; Μπορεί να αποδοθεί στο περιβάλλον; Πότε μεταβάλλεται η χημική

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 4. ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα

Μάθημα 4. ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα Μάθημα 4 ΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΙΓΜΑΤΑ Δύο η περισσότερες ουσίες μαζί φτιάχνουν ένα μείγμα Στο προηγούμενο μάθημα διαπιστώσαμε πειραματικά ότι το χώμα είναι ένα μείγμα. Στο μάθημα αυτό θα μελετήσουμε περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08--05 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α. Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Μακροσκοπική ταξινόμηση της ύλης ΥΛΗ Καθορισµένη (καθαρή) ουσία όχι

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier. Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier. H θέση ισορροπίας επηρεάζεται από τους εξής παράγοντες χημικής ισορροπίας: Τη συγκέντρωση των αντιδρώντων ή των προϊόντων. Την

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου τις ερωτήσεις 1-3,να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. ε καθαρό νερό διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε Στα προηγούμενα μαθήματα, αναφέραμε και χρησιμοποιήσαμε πολλές φορές διάφορες χημικές ουσίες, όπως οξυγόνο, θειάφι,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις.

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. Ενθαλπία (Η), ονομάζεται η ολική ενέργεια ενός

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου ΕΚΦΩΝΗΕΙ τις ερωτήσεις 1-3,να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. ε καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Ελαστικότητα είναι η ιδιότητα ενός υλικού να επανέρχεται στο αρχικό του σχήμα μετά από παραμόρφωση.

Ελαστικότητα είναι η ιδιότητα ενός υλικού να επανέρχεται στο αρχικό του σχήμα μετά από παραμόρφωση. Η σκληρότητα ενός υλικού εκφράζει τη δυνατότητά του να χαράζει ή να χαράζεται από άλλα από άλλα υλικά. Η μέτρηση της σκληρότητας, κυρίως για τα ορυκτά, γίνεται με την εμπειρική σκληρομετρική κλίμακα Μος

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 23. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ \ ΕΞΙΣΩΣΗΣ Απεικονίζει συμβολικά στο χαρτί μια χημική αντίδραση

Μάθημα 23. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ \ ΕΞΙΣΩΣΗΣ Απεικονίζει συμβολικά στο χαρτί μια χημική αντίδραση Μάθημα 23 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ \ ΕΞΙΣΩΣΗΣ Απεικονίζει συμβολικά στο χαρτί μια χημική αντίδραση Στο τελευταίο αυτό μάθημα θα χρησιμοποιήσουμε τους τρεις βασικούς νόμους της χημείας και τους χημικούς τύπους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Σταθερά χημικής ισορροπίας K c

Σταθερά χημικής ισορροπίας K c Σταθερά χημικής ισορροπίας K c Η σταθερά χημικής ισορροπίας K c μας βοηθάει να βρούμε προς ποια κατεύθυνση κινείται μια αντίδραση και να προσδιορίσουμε τις ποσότητες των αντιδρώντων και των προϊόντων μιας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Εισαγωγή Στην μέχρι τώρα γνωριμία μας με τη χημεία υπάρχει μια «σημαντική απουσία»: ο χρόνος... Είναι λοιπόν «καιρός» να μπει και ο χρόνος ως παράμετρος στη μελέτη ενός

Διαβάστε περισσότερα

Αμφίδρομες αντιδράσεις

Αμφίδρομες αντιδράσεις Χημική ισορροπία Αμφίδρομες αντιδράσεις Αμφίδρομες αντιδράσεις Ταχύτητα αντιδράσεων και συγκεντρώσεις Αμφίδρομες αντιδράσεις CO +3H 2 CH 4 + H 2 O. συγκέντρωση Αμφίδρομες αντιδράσεις- κατάσταση Χ.Ι. συγκέντρωση

Διαβάστε περισσότερα

1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική μοριακή μάζα (Μr) της ουσίας.

1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική μοριακή μάζα (Μr) της ουσίας. ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, 2 o 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Επανάληψη σε βασικές έννοιες Τι είναι το 1 mol μιας χημικής ουσίας; 1 mol μορίων μιας χημικής ουσίας έχει μάζα τόσα γραμμάρια (g), όση είναι η σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις ερωτήσεις 1 έως 4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισµα : ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ.Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ιαγώνισµα : ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ.Β ΛΥΚΕΙΟΥ ιαγώνισµα : ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ.Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να σηµειώσετε τη σωστή απάντηση : 1. Όταν αυξάνουµε τη θερµοκρασία, η απόδοση µιας αµφίδροµης αντίδρασης : Α. αυξάνεται πάντοτε Β. αυξάνεται,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Θέματα Πανελλ. Εξετάσεων Χημείας Προσανατολισμού Β Λυκείου 1 ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1984 2004 (Περιέχει όσα από τα θέματα αναφέρονται στην ύλη της

Διαβάστε περισσότερα

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις

3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις 3. Υπολογισμοί με Χημικούς Τύπους και Εξισώσεις ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Μοριακή μάζα και τυπική μάζα μιας ουσίας Η έννοια του mole Εκατοστιαία περιεκτικότητα από το χημικό τύπο Στοιχειακή ανάλυση: Εκατοστιαία περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. 3. Σε κλειστό δοχείο εισάγεται μείγμα των αερίων σωμάτων Α και Β, τα οποία αντιδρούν στους θ 0 C

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. 3. Σε κλειστό δοχείο εισάγεται μείγμα των αερίων σωμάτων Α και Β, τα οποία αντιδρούν στους θ 0 C ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ 4.1. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Μία χημική αντίδραση είναι μονόδρομη όταν: α. πραγματοποιείται μόνο σε ορισμένες συνθήκες β. πραγματοποιείται μόνο στο εργαστήριο γ. μετά

Διαβάστε περισσότερα

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ.

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. . Ατομικός Μαζικός αριθμός και υποατομικά σωματίδια Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. Α-2

Διαβάστε περισσότερα

[FeCl. = - [Fe] t. = - [HCl] t. t ] [FeCl. [HCl] t (1) (2) (3) (4)

[FeCl. = - [Fe] t. = - [HCl] t. t ] [FeCl. [HCl] t (1) (2) (3) (4) Μιχαήλ Π. Μιχαήλ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 1 3.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις ερωτήσεις 1-34 βάλτε σε ένα κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το αντικείµενο µελέτης της χηµικής

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Παναγιώτης Αθανασόπουλος. Κεφάλαιο 3ο Χημική Κινητική Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, 35 Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χηµικός ιδάκτωρ Παν. Πατρών 36 Γενικα για τη χημικη κινητικη και τη χημικη Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Κων/νος Θέος 1

Κων/νος Θέος 1 Το παρόν φυλλάδιο περιέχει ορισµένα λυµένα παραδείγµατα ασκήσεων στο κεφάλαιο. Προσδιορισµός της θερµότητας και της ποσότητας µιας ουσίας από τη στοιχειοµετρία µιας αντίδρασης 1 ο παράδειγµα 10 mol οξειδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ÑÏÌÂÏÓ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ÑÏÌÂÏÓ ΘΕΜΑ ο ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ - Στις ερωτήσεις, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Σε καθαρό νερό διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1. Βασικά μεγέθη και μονάδες αυτών που θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειομετρία. Το mol (ή και mole)

Στοιχειομετρία. Το mol (ή και mole) Στοιχειομετρία. Το mol (ή και mole) Μια παρουσίαση για την Α Λυκείου ΕΠΑΛ από τον Π.ΑΡΦΑΝΗ, 2011 Μια χημική αντίδραση Κάντε κλικ στην εικόνα Μια χημική αντίδραση Ωραίες οι αντιδράσεις ιδίως αν γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Μάθημα Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αυθόρμητες χημικές αντιδράσεις Ηαντίδρασηοξείδωσηςενόςμετάλλουμπορείναγραφτείστη γενική της μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Μίγματα - Διαλύματα:

Μίγματα - Διαλύματα: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 49 Μίγματα - Διαλύματα: Μίγματα: Τι είναι τα μίγματα; Μίγματα ονομάζονται τα υλικά που αποτελούνται από δύο ή περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλέξετε την σωστή απάντηση σε κάθε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις: α) την πίεση β) την θερμοκρασία

Να επιλέξετε την σωστή απάντηση σε κάθε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις: α) την πίεση β) την θερμοκρασία ΘΕΜΑ 1 ο Να επιλέξετε την σωστή απάντηση σε κάθε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις: 1) Δίνεται η θερμοχημική εξίσωση: Ν 2(g) + 3Η 2 (g) 2ΝΗ 3 (g) ΔΗ ο = - 88 kj α) Η ενθαλπία σχηματισμού της ΝΗ 3 είναι 88

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ

Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Χημεία θετικής κατεύθυνσης Β ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. ε ποιο από τα υδατικά δ/τα : Δ1 - MgI 2 1 M, Δ2 С 6 H 12 O 6 1 M, Δ3 С 12 H 22 O 11 1 M, Δ4 - ΗI 1 M,που βρίσκονται σε επαφή με καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

Xημεία β γυμνασίου. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής

Xημεία β γυμνασίου. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Xημεία β γυμνασίου Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Ένα υγρό βρέθηκε με τη βοήθεια του ζυγού ότι έχει μάζα 22g και με τη βοήθεια ογκομετρικού κυλίνδρου ότι έχει όγκο 20 ml. Η πυκνότητά του είναι: α. 1,1

Διαβάστε περισσότερα

Η πυκνότητα του νερού σε θερμοκρασία 4 C και ατμοσφαιρική πίεση (1 atm) είναι ίση με 1g/mL.

Η πυκνότητα του νερού σε θερμοκρασία 4 C και ατμοσφαιρική πίεση (1 atm) είναι ίση με 1g/mL. Πυκνότητα Πυκνότητα ορίζεται το φυσικό μέγεθος που δίνεται από το πηλίκο της μάζας του σώματος προς τον αντίστοιχο όγκο που καταλαμβάνει σε σταθερές συνθήκες πίεσης (όταν πρόκειται για αέριο). Ο Συμβολισμός,

Διαβάστε περισσότερα

έχει μια σταθερή τιμή που συμβολίζεται με K c.

έχει μια σταθερή τιμή που συμβολίζεται με K c. Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.3 Σταθερα χημικη ς ισορροπι ας Κ - Kp Τι ονομάζεται σταθερά χημικής ισορροπίας Κ και τι νόμο χημικής ισορροπίας; Ποιες χημικές ουσίες δεν συμπεριλαμβάνοντ αι στο νόμο της

Διαβάστε περισσότερα

Παππάς Χρήστος. Επίκουρος καθηγητής

Παππάς Χρήστος. Επίκουρος καθηγητής Παππάς Χρήστος Επίκουρος καθηγητής 1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Η χημική θερμοδυναμική ασχολείται με τις ενεργειακές μεταβολές που συνοδεύουν μια χημική αντίδραση. Προβλέπει: ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις ο Μάθηµα

Απαντήσεις ο Μάθηµα 79. 1 ο Μάθηµα: 1. διαµοριακές, ασθενέστερες. διαµοριακές, ενδοµοριακές 3. διαφορετικά, HCl, χηµικών στοιχείων, Η 4. πολικότητας, διανυσµατικό, q. r, πολικότητα, δεσµών 5. µορίων, υδρογόνου 6. διπόλου

Διαβάστε περισσότερα

H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων. Εισαγωγική Χημεία

H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων. Εισαγωγική Χημεία H αρχή της διατήρησης της ύλης και η στοιχειομετρία των ενώσεων Εισαγωγική Χημεία Priestley:Παρασκευή Οξυγόνου, 1774 Εισαγωγική Χημεία Antoine Lavoisier: 1743-1794 Διατύπωσε τον νόμο διατήρησης της μάζας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

2H 2 (g) + O 2 (g) 2H 2 O(l) Η = -572 kj,

2H 2 (g) + O 2 (g) 2H 2 O(l) Η = -572 kj, ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3.1 Γενικά για τη χηµική κινητική και τη χηµική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης 1. Τι µελετά η χηµική κινητική; Η χηµική κινητική µελετά - Την ταχύτητα (ή το ρυθµό) που εξελίσσεται µια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις , να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις , να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Φάσεις μιας καθαρής ουσίας

Φάσεις μιας καθαρής ουσίας Αντικείμενο μαθήματος: ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι ΚΑΘΑΡΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. Διαδικασίες αλλαγής φάσης. P-v, T-v, και P-T διαγράμματα ιδιοτήτων και επιφάνειες P-v-T Καθαρών ουσιών. Υπολογισμός θερμοδυναμικών ιδιοτήτων από πίνακες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ (Α. Χημική Θερμοδυναμική) 1 η Άσκηση 1000 mol ιδανικού αερίου με cv J mol -1 K -1 και c

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ (Α. Χημική Θερμοδυναμική) 1 η Άσκηση 1000 mol ιδανικού αερίου με cv J mol -1 K -1 και c ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ 3-4 (Α. Χημική Θερμοδυναμική) η Άσκηση mol ιδανικού αερίου με c.88 J mol - K - και c p 9. J mol - K - βρίσκονται σε αρχική πίεση p =.3 kpa και θερμοκρασία Τ =

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η εξαέρωση ενός υγρού µόνο από την επιφάνειά του, σε σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία: Μεταθετικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole

Χημεία: Μεταθετικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole Χημικές αντιδράσεις - Σχετική ατομική μάζα - Σχετική μοριακή μάζα - mole 46 Να γραφούν οι αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης με τις οποίες μπορούν να παρασκευαστούν: α ΗΒr β Pb(OH) γ KNO α Το HBr είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ, ΕΝΘΑΛΠΙΑ

ΧΗΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ, ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Κ) ΚΕΦ.5:5.1 (α) ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΕ ΧΗΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ, ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΚΆΘΕ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ : Α) Σπάσιμο δεσμών (Απαιτεί ενέργεια Q 1) Β) Δημιουργία νέων δεσμών (Ελευθερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σωματίδια της ύλης

Βασικά σωματίδια της ύλης 1 Βασικά σωματίδια της ύλης Τα βασικά σωματίδια της ύλης είναι τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. «Άτομο ονομάζουμε το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να πάρει μέρος στο σχηματισμό χημικών ενώσεων».

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ο. Χημική Κινητική. Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών. 35 panagiotisathanasopoulos.gr

Κεφάλαιο 3 ο. Χημική Κινητική. Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών. 35 panagiotisathanasopoulos.gr . Κεφάλαιο 3 ο Χημική Κινητική Χημικός, 35 Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 36 Γενικα για τη χημικη κινητικη και τη χημικη Τι μελετά η Χημική Κινητική; Πως αντλεί τα δεδομένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις ποσοτήτων χημικών σωματιδίων

Σχέσεις ποσοτήτων χημικών σωματιδίων Σχέσεις ποσοτήτων χημικών σωματιδίων 20-1. Σχέση mol Ar (για άτομα) και mol Mr (για μόρια) To 1 mol ατόμων ζυγίζει Ar g Tα n mol ατόμων ζυγίζουν m g n m m 1 Ar Ar To 1 mol μορίων ζυγίζει Μr g Tα n mol

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε χημικό στοιχείο; Δώστε ένα παράδειγμα. Ερώτηση θεωρίας. Τι ονομάζουμε χημική ένωση; Δώστε ένα παράδειγμα. Ερώτηση θεωρίας.

Τι ονομάζουμε χημικό στοιχείο; Δώστε ένα παράδειγμα. Ερώτηση θεωρίας. Τι ονομάζουμε χημική ένωση; Δώστε ένα παράδειγμα. Ερώτηση θεωρίας. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23-04-2017 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΜΑΡΙΝΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ο ΘΕΜΑ 1 1.1 Τα πρωτόνια που περιέχονται στον πυρήνα του στοιχείου Χ είναι κατά 1 λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Τ.5.1Α).1Α)

ΤΕΣΤ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Τ.5.1Α).1Α) ΤΕΣΤ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Τ.5.1Α).1Α) ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ 1) Πρότυπη ενθαλπία εξουδετέρωσης ονομάζεται. 2) Αναπτύξτε τις αντίστοιχες θερμοχημικές εξισώσεις: Α) ΔH o f(h 2 CO 2 )=-97,1 kcal/mol B) Δη o c(ch

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ 4.1 Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις ερωτήσεις 1-33 βάλτε σε ένα κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Μία χηµική αντίδραση είναι: i) µονόδροµη όταν: α. πραγµατοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

A.1 mol H 2 O(g) 1 572kJ B.1 mol H 2 0(l) 2 120KJ Γ.0,5mol H 2 O(g) 3 240KJ Δ. 2mol Η 2 0(1) KJ 5-572KJ

A.1 mol H 2 O(g) 1 572kJ B.1 mol H 2 0(l) 2 120KJ Γ.0,5mol H 2 O(g) 3 240KJ Δ. 2mol Η 2 0(1) KJ 5-572KJ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Τι ονομάζεται ενθαλπία; 2. Τι ονομάζεται ενθαλπία αντίδρασης, ενθαλπία σχηματισμού και ενθαλπία καύσης; Κάτω από ποιες συνθήκες η ενθαλπία αντίδρασης είναι ίση με τη μεταβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 04 Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 04 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ε_3.ΧλΘ(α) Α. γ Α. γ Α3. δ Α4. β Α5. α) Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

5. ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

5. ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ 5. ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ A. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ E.1.1 Να συμπληρώσετε τα διάστικτα: α) Πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού ένωσης από τα στοιχεία της ονομάζεται... Β) Πρότυπη

Διαβάστε περισσότερα

Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Ο Μ Ε Τ Ρ Ι Α

Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Ο Μ Ε Τ Ρ Ι Α 71 Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Ο Μ Ε Τ Ρ Ι Α Οι μάζες των ατόμων και των μορίων είναι πολύ μικρές και δεν ενδείκνυται για τον υπολογισμό τους η χρήση των συνηθισμένων μονάδων μάζας ( Kg ή g ) γιατί προκύπτουν αριθμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Θερμοδυναμική: Εξετάζει σχέσεις θερμότητας,

Εφαρμοσμένη Θερμοδυναμική: Εξετάζει σχέσεις θερμότητας, Στοιχεία Χημικής Θερμοδυναμικής Κλάδοι της Θερμοδυναμικής Θερμοδυναμική: Ο κλάδος της επιστήμης που μελετά τις μετατροπές ενέργειας. Στην πραγματικότητα μετρά μεταβολές ενέργειας. Μελετά τη σχέση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Θεοδοσία Τσαβλίδου, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Θεοδοσία Τσαβλίδου, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Θεοδοσία Τσαβλίδου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 1.1 Τι ονομάζουμε χημική αντίδραση; Πότε μια χημική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία Κεφάλαιο 7 Θερμοκρασία Θερμοδυναμική Η θερμοδυναμική περιλαμβάνει περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία ή η κατάσταση ενός συστήματος μεταβάλλονται λόγω μεταφοράς ενέργειας. Η θερμοδυναμική ερμηνεύει με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ. Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ. Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Σύντομη αναφορά στον όρο «Χημική κινητική» ΠΩΣ ΟΔΗΓΟΥΜΑΣΤΕ ΣΤΑ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΑ Α] ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ Arrhenius Για να αντιδράσουν δυο μόρια πρέπει να συγκρουστούν αποτελεσματικά, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. 11 Μαΐου 2006

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. 11 Μαΐου 2006 ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 11 Μαΐου 2006 Κλάδοι της Θερμοδυναμικής Χημική Θερμοδυναμική: Μελετά τις μετατροπές ενέργειας που συνοδεύουν φυσικά ή χημικά φαινόμενα Θερμοχημεία: Κλάδος της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ο ρόλος που μπορεί να παίζει το νερό στις χημικές αντιδράσεις

Μάθημα 10. ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ο ρόλος που μπορεί να παίζει το νερό στις χημικές αντιδράσεις Μάθημα 10 ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ο ρόλος που μπορεί να παίζει το νερό στις χημικές αντιδράσεις Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε τη χημική αντίδραση ανάμεσα σε δύο στερεά που είχε ως αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Α = Ζ + Ν ΑΤΟΜΟ. ΙΣΟΤΟΠΑ είναι. ΝΕΤΡΟΝΙΑ (n) ΠΥΡΗΝΑΣ

Α = Ζ + Ν ΑΤΟΜΟ. ΙΣΟΤΟΠΑ είναι. ΝΕΤΡΟΝΙΑ (n) ΠΥΡΗΝΑΣ ΚΕΦ.1: 3. ΔΟΜΗ ΑΤΟΜΟΥ ΑΤΟΜΟ ΠΥΡΗΝΑΣ ΠΡΩΤΟΝΙΑ (p + ) ΝΕΤΡΟΝΙΑ (n) 1.3.1 Να βρείτε τον αριθμό πρωτονίων νετρονίων και ηλεκτρονίων που υπάρχουν στα παρακάτω άτομα ή ιόντα: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΑ (e - ) ΠΡΟΣΟΧΗ 1) Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ τα υλικά μπορεί να βρίσκονται σε μια από τις παρακάτω καταστάσεις: -στερεή -υγρή -αέρια οι παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσική κατάσταση των υλικών είναι: -η θερμοκρασία και -η πίεση

Διαβάστε περισσότερα