ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ"

Transcript

1 ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΜΣ ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ, MD, DipEndo, PhD Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Λονδίνου Καθηγήτρια Παθοφυσιολογίας-Νοσολογίας

2

3

4

5

6

7 Ορμόνες γλυκοπρωτείνες Είναι οι ορμόνες από τα βασεόφιλα κύτταρα που αποτελούν μία οικογένεια. Είναι όλες διμερή που μοιράζονται μία α υποομάδα από 89 κοινά αμινοξέα. Η β-υποομάδα, που περιέχει αμινο-οξέα, είναι διαφορετική και προσφέρει εξειδίκευση στις βιολογικές δράσεις κάθε ορμόνης, αλλά από μόνη της είναι ανενεργής. Όλες αυτές οι ορμόνες είναι γλυκοζυλιωμένες ώστε να αποδίδουν μία τελική μοριακή μάζα 32 kda, και όλες διεγείρουν τα όργανα-στόχους τους δια μέσου 3,5 camp. Η θυρεοειδοτρόπος διεγείρει την σύνθεση και έκκριση της θυροξίνης (Τ4) από τον θυρεοειδή αδένα. Η FSH προάγει την γαμετογένεση και στα δύο φύλα και την έκκριση της οιστραδιόλης στα θήλεα, και η LH διεγείρει την παραγωγή προγεστερόνης από το ωχρό σωμάτιο της ωοθήκης και την παραγωγή της τεστοστερόνης από τα κύτταρα Leydig των όρχεων. Πρόσφατα μία νέα γλυκοπρωτείνη έχει απομονωθεί στην προσθία υπόφυση, η thyrostimulin, ένα διμερές από μία μοναδική α- και β- υπομονάδα. Συνδέεται στενότερα με την TSH και μπορεί να διεγείρει τους υποδοχείς της TSH. Εν τούτοις, δεν είναι τόσο δραστική όσο η TSH και δεν μπορεί να υποκαταστήσει την έλλειψη της TSH. Έτσι, η λειτουργία της ακόμη παραμένει ακόμη άγνωστος.

8

9

10 Λειτουργία των γοναδοτροφινών Η LH και η FSH δεσμεύονται στους υποδοχείς των ωοθηκών και των όρχεων και ρυθμίζουν την γοναδική λειτουργία προωθώντας την παραγωγή των στεροειδών του φύλου και την γαμετογένεση. Στους άνδρες, η LH διεγείρει την παραγωγή της τεστοστερόνης από τα ενδιάμεσα κύτταρα των όρχεων (κύτταρα Leydig). Η ωρίμανση των σπερματζωαρίων, όμως, χρειάζεται και την LH και την FSH. Η FSH διεγείρει την αύξηση των όρχεων και την παραγωγή μιας δεσμευτικής πρωτείνης των ανδρογόνων από τα κύτταρα Sertoli, τα οποία είναι στοιχείο απαραίτητο των ορχικών σωληναρίων για την συντήρηση της ωρίμανσης των σπερματικών κυττάρων. Αυτήηδεσμευτικήπρωτείνη των ανδρογόνων προάγει υψηλές τοπικές συγκεντρώσεις τεστοστερόνης στους όρχεις, ένα απαραίτητο παράγοντα για την ανάπτυξη της φυσιολογικής σπερματογένεσης. Στις γυναίκες, η LH διεγείρει την παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης από την ωοθήκη. Μία αιχμή LH (LH surge), στην μέση του μηνιαίου κύκλου, είναι υπεύθυνη για την ωορρηξία, και η συνεχιζόμενη κατόπιν έκκριση της LH διεγείρει την παραγωγή προγεστερόνης από το ωχρό σωμάτιο, ευνοώντας την μετατροπή της χοληστερόλης σε πρεγνενολόνη. Η ανάπτυξη του ωοθηκικού θυλακίου είναι εν πολλοίς υπό τον έλεγχο της FSH, και η έκκριση των οιστρογόνων από το θυλάκιο εξαρτάται και από την FSH και την LH.

11 Μέτρηση των γοναδοτροφινών Τα φυσιολογικά επίπεδα της LH και της FSH ποικίλουν με την ηλικία του ατόμου. Είναι χαμηλά πριν από την εφηβεία και υψηλά στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Μία νυχτερινή αύξηση της LH στα αγόρια της κυκλικής έκκρισης της LH και της FSH στα κορίτσια σηματοδοτούν την έναρξη της εφηβείας πριν την εμφάνηση κλινικών σημείων. Στις γυναίκες, η LH και η FSH ποικίλουν στην διάρκεια του κύκλου. Κατά την αρχική φάση του κύκλου (follicular), η LH αυξάνει σταθερά, με την αιχμή στο μέσον του κύκλου να σηματοδοτεί την ωορρηξία. Από την άλλη, η FSH, αρχικά αυξάνεται και μετά ελαττώνεται στο τέλος της αρχικής φάσης του κύκλου (follicular)μέχρι την αιχμή του μέσου του κύκλου, που συμπίπτει με την έκκριτική αύξηση της LH. Τόσο η LH, όσο και η FSH, ελαττώνονται αταθερά μετά την ωορρηξία. Τα επίπεδα της LH και της FSH στον άνδρα είναι παρόμοια των γυναικών της αρχικής φάσης του κύκλου (follicular). Η α-υπομονάδα, που είναι κοινή σε όλες τις υποφυσιακές γλυκοπρωτείνες, μπορούν να μετρηθούν και αυξάνονται μετά από χορήγηση GnRH.

12 Έκκριση γοναδοτροφινών Η έκκριση της LH και της FSH ελέγχονται από την GnRH, η οποία διατηρεί βασική έκκριση γοναδοτροφινών, παράγει την φασική έκκριση των γοναδοτροφινών για την ωορρηξία, και ορίζει την έναρξη της εφηβείας. Πολλοί άλλοι παράγοντες εμπλέκονται στην ρύθμιση αυτού του άξονα. Παραδείγματος χάριν, οι ακτιβίνες και οι φολλιστατίνες είναι παρακρινικοί παράγοντες οι οποίοι εξασκούν αντιθετικές δράσεις στα γοναδοτρόφα κύτταρα. Ηλεπτίνη, μία ορμόνη η οποία περιγράφηκε πρόσφατα και παράγεται στα λιποκύτταρα, εμπλέκεται στην ρύθμιση του άξονα και μπορεί να εξηγήσει την καταστολή της γοναδοτροφικής έκκρισης η οποία συνοδεύει τον περιορισμό των θερμίδων.

13 Επεισοδιακή έκκριση γοναδοτροφινών Και στα δύο φύλα, η έκκρισητηςlh και της FSH είναι επεισοδιακή, με εκκριτικές αιχμές να επισυμβαίνουν κάθε ώρα και οι οποίες είναι συνυφασμένες με την επεισοδιακή έκκριση της GnRH. Το εύρος των εκκριτικών αυτών αιχμών είναι μεγαλύτερο σε ασθενείς με πρωτοπαθή υπογοναδισμό. Η επεισοδιακή έκκριση της GnRH είναι απαραίτητη για την διατήρηση της έκκρισης των γοναδοτροφινών Μία συνεχής έγχυση της GnRH στις γυναίκες, προκαλεί αρχικά αρχική αύξηση της έκκρισης της FSH και της LH που ακολουθείται της από παρατεταμένη αναστολή της γοναδοτροφικής έκκρισης. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να εξηγηθεί από την κατατολή (down regulation) των υποδοχέων της GnRH στα υποφυσιακά γοναδοκύτταρα.

14 FEEDBACK Τα κυκλοφορούντα στεροειδή του φύλου (sex steroids) επηρεάζουν την έκκριση της GnRH και κατά συνέπεια την έκκριση της FSH και της LH τόσο με θετικό όσο και με αρνητικό feedback.

15 ΘΕΤΙΚΟ FEEDBACK Στην διάρκεια του κύκλου, τα οιστρογόνα προσφέρουν μία θετική επίδραση στην δράση της GnRH επί της έκκρισης της LH και της FSH, και η αύξηση των οιστρογόνων στην διάρκεια της εκκριτικής φάσης του κύκλου, είναι το ερέθισμα για την εκκριτική ωορρηκτική αιχμή της LH και της FSH. Ηπρογεστερόνηελαττώνει την διάρκεια της αιχμής της LH και της FSH και αυξάνει την επίδραση των οιστρογόνων. Μετά την εκκριτική αιχμή του μέσου του κύκλου, το δημιουργούμενο ωάριο εγκαταλείπει την ωοθήκη. Η ωορρηξία επισυμβαίνει περίπου ώρες μετά την αιχμή της LH και ώρες μετά την αιχμή της οιστραδιόλης. Τα εναπομείναντα θυλακιώδη κύτταρα στην ωοθήκη, κάτω από την επίδραση της LH, μετατρέπονται σε μία δομή που εκκρίνει προγεστερόνη, το ωχρό σωμάτιο. Μετά από περίπου 12 ημέρες, το ωχρό σωμάτιο υποστρέφεται και οδηγεί σε ελάττωση των επιπέδων των οιστρογόνων και της προγεστερόνης και τελικά σε έμμηνο ρύση.

16 ΑΡΝΗΤΙΚΟ FEEDBACK Δράση αρνητικού feedback των στεροειδών του φύλου στην γοναδοτροφική έκκριση επίσης συμβαίνει. Στις γυναίκες, η πρωτοπαθής γοναδική ανεπάρκεια η η εμμηνόπαυση οδηγεί σε αύξηση της LH και της FSH., η οποία μπορεί να ανασταλεί με μακροχρόνια υψηλής δοσολογίας οιστρογονική θεραπεία. Εν τούτοις, μία χορήγηση χαμηλής δόσης οιστρογόνων μπορεί να διεγείρει την απάντηση της LH στην GnRH. Στους άνδρες, η πρωτοπαθής γοναδική ανεπάρκεια με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης σχετίζεται επίσης με υψηλές τιμές γοναδοτροφινών. Εν τούτοις, η τεστοστερόνη δεν είναι ο μοναδικός αναστολέας της γοναδοτροφικής έκκρισης στους άνδρες, αφού η επιλεκτική καταστροφή των σπερματοζωαρίων (πχ θεραπεία με κυκλοφωσφαμίδη) οδηγεί σε αζωοσπερμία και αύξηση μόνον της FSH. Η ινχιμπίνη, ένα πολυπεπτίδιο (ΜΒ 32,000), το οποίο εκκρίνεται από τα κύτταρα Sertoli των σπερματικών σωληναρίων, είναι ο μεγαλύτερος παράγων που παρεμποδίζει την έκκριση της FSH με αρνητικό feedback. Η ινχιμπίνη αποτελείται από χωριστές αλφα και βήτα υπομονάδες που συνδέονται με δισουλφιδικές γέφυρες. Τα ανδρογόνα διεγείρουν την παραγωγή της ινχιμπίνης. Αυτό το πεπτίδιο μπορεί να δρα βοηθητικά στην τοπική ρύθμιση της σπερματογένεσης.

17

18

19 ΕΦΗΒΕΙΑ Εφηβεία είναι η διαδικασία η οποία μετατρέπει το παιδί σε σεξουαλικά ώριμο πρόσωπο, ικανό για αναπαραγωγή. Περιλαμβάνει αλλαγές στην έκκριση πολλών ορμονών, ενζύμων και άλλων φυσιολογικών ουσιών. Συνοδεύεται επίσης από εκσεσημασμένες αλλαγές στην φυσική αύξηση και ωρίμανση και σε πολλές συμπεριφορές. Οι σημαντικότερες ορμονικές αλλαγές περιλαμβάνουν αλλαγές στην λειτουργία του υποθαλαμο-υποφυσιακού οργάνου στόχου άξονα. Σε ένα από τα σημαντικότερα για την εφηβεία συστήματα, στον υποθαλαμο-υποφυσιακό- γοναδικό άξονα, οι νευροεκκριτικοί νευρώνες, οι οποίοι ευρίσκονται κυρίως στο μεσοβασικό υποθάλαμο και στον τοξοειδή πυρήνα και οι οποίοι καταλήγουν στην μέση εξοχή (όπου συντίθεται και εκκρίνεται στο πυλαίο σύστημα και μεταφέρεται στην υπόφυση το δεκαπεπτίδιο GnRH), αλλάζουν τον τρόπο της έκκρισής τους.

20 Είναι γνωστό ότι το υποθαλαμο-υποφυσιακό γοναδικό σύστημα έχει 3 τρόπους αλληλεπίδρασης με τις γονάδες τονική κυκλική επεισοδιακή (pulsatile) αλληλεπίδραση Στα περισσότερα άλλα συστήματα, μόνο η τονική και η επεισοδιακή αλληλεπίδραση παρατηρούνται Η τονική ρυθμίζεται όπως ανεφέρθη μέσω του κλασσικού αρνητικού feedback Η κυκλική επισυμβαίνει μόνον στα θήλεα και σχετίζεται με τον εμμηνορυσιακό κύκλο Η επεισοδιακή επισυμβαίνει όταν ο υποθαλαμικός ενεργοποιητής αιχμών (κυμάτων) (pulse generator) προκαλεί την έκκριση μιας εκλυτικής ορμόνης με ένα περιοδικό τρόπο Όλες οι κύριες υποφυσιακές ορμόνες εκκρίνονται με κύματα τα οποία επισυμβαίνουν στους ενήλικες κάθε 90 λεπτά

21 Από το τέλος του πρώτου χρόνου της ζωής μέχρι τα 6-8 χρόνια, η συγκέντρωση των περισσοτέρων ορμονών που ενέχονται στην εφηβική ανάπτυξη αλλάζει πολύ λίγο μέρα με την μέρα. Το σύστημα του αρνητικού feedback φαίνεται ότι είναι λειτουργικό, και η επεισοδιακή έκκριση επισυμβαίνει για τις περισσότερες ορμόνες, αλλά το θετικό feedback δεν φαίνεται να συμμετέχει. Στα 6-8 χρόνια περίπου, αυξάνει η έκκριση των ανδρογονικών ορμονών από τα επινεφρίδια. Αυτό δε αναφέρεται ως αδρεναρχή Αυτή την εποχή, η δευδροεπιανδροστερόνη και άλλα ασθενή ανδρογόνα εκκρίνονται από τα επινεφρίδια, άσχετα από τον τροφικό έλεγχο των ορμονών (δεν επισυμβαίνει αύξηση ούτε στην ACTH, ούτε στην LH/FSH). Στην διάρκεια της αδρεναρχής, η συγκέντρωση των ανδρογόνων είναι σημαντικά υψηλότερη από εκείνη που συναντάμε στα μικρά παιδιά. Αυτή η αλλαγή συμβαίνει αρκετά χρόνια πριν από τα κλινικά σημεία της εφηβείας, όπως η ανάπτυξη της τριχώσης των γεννητικών οργάνων, αλλά σε μερικά παιδιά παρατηρούνται αύξήσεις των σηγματογόνων και των αποκρινών αδένων με ελαιώδες δέρμα και οσμή σώματος ενήλικα.

22 Τα γεγονότα του υποθαλαμο-υποφυσιακουγοναδικού άξονα είναι καλύτερα κατανοητά απ ότι η έκκριση των επινεφριδιακών ανδρογόνων Φυσιολογικά, ο φλοιός των επινεφριδίων εκκρίνει DHEA, DHEAs, και ανδροστενδιόνη σε αυξημένα ποσά στα 6-7 χρόνια στα κορίτσια και στα 7-8 χρόνια στα αγόρια. Αυξημένη έκκριση ανδρογόνων συνεχίζεται μέχρι τα προχωρημένα στάδια της εφηβείας Η αδρεναρχή παρατηρείται πριν από την γοναδαρχή Η ηλικία της αδρεναρχής δεν επηρεάζει σημαντικά την ηλικία της γοναδαρχής

23 Παρ ότι μερικοί ενδοκρινολόγοι θεωρούν την αδρεναρχή ότι είναι ο αρχικός παράγων ελέγχου της έναρξης της εφηβείας, άλλοι πιστεύουν ότι ο υπεύθυνος μηχανισμός είναι μία αλλαγή στην ευαισθησία του συστήματος του αρνητικού feedback. Ένα μέρος αυτού του συστήματος, το οποίο θεωρείται ότι ευρίσκεται στον εγκέφαλο, και ονομάζεται γοναδοστάτης, φαίνεται ότι είναι ευαίσθητο στις χαμηλές συγκεντρώσεις των στεροειδών του φύλου στην διάρκεια της προεφηβικής περιόδου. Στην εφηβεία, αλλά πριν την κλινικά ορατή της εμφάνιση, η ευαισθησία του γοναδοστάτη αυξάνεται, ώστε χρειάζονται υψηλότερες συγκεντρώσεις στεροειδών του φύλου για να επιτευχθεί αρνητικό feedback. Λόγω αυτής της αλλαγής, εκκρίνονται μεγαλύτερα ποσά γοναδοτροφινών, τα οποία οδηγούν σε μεγαλύτερη παραγωγή στεροειδών του φύλου από τις γονάδες. Έτσι επιτυγχάνεται ένα νέο setpoint για τον γοναδοστάτη. Έτσι, στα προχωρημένα στάδια της προεφηβείας και κατά την έναρξη της εφηβείας, συμβαίνει η αδρεναρχή και επιτυγχάνεται ελάττωση της ευαισθησίας του γοναδοστάτη στα στεροειδή του φύλου, που οδηγεί σε αυξημένες συγκεντρώσεις της FSH, LH, ανδρογόνων και οιστρογόνων. Σε αυτό το στάδιο, η συγκέντρωση των γοναδοτροφινών είναι ελάχιστα υψηλότερη στην διάρκεια του ύπνου, απ ότι στην εγρήγορση. Στο πρώτο στάδιο της εφηβείας, το θετικό feedback δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.

24 Καθώς προχωρεί η εφηβεία, συμβαίνουν αλλαγές στις συγκεντρώσεις η στο τύπο έκκρισης σε δύο σημαντικά συστήματα έκκρισης. Στο υποθαλαμο-υποφυσιακό-γοναδικό σύστημα Και Στο σύστημα της αυξητικής ορμόνης IGF-1 H αλλαγή στον υποθαλαμο-υποφυσιακό-γοναδικό σύστημα ονομάζεται γοναδαρχή Στην διάρκεια του ύπνου, επισυμβαίνουν σημαντικές αυξήσεις στην συγκέντρωση της FSH και της LH, αλλά χωρίς αύξηση της μέσης συγκέντρωσης στην διάρκεια της εγρήγορσης. Επισυμβαίνει δε επεισοδιακή έκκριση των γοναδοτροφινών Αυτή η αλλαγή ονομάστηκε ορμονική εφηβεία, καθώς τα συμβάντα λαμβάνουν χώρα χωρίς εμφανή αύξηση του μεγέθους των γονάδων. Συμπεραίνεται ότι στην διάρκεια των πρωιμοτέρων σταδίων αυτής της φάσης, παρατηρείται αύξηση της έκκρισης της GnRH, με μικρή η χωρίς καθόλου αύξηση των στεροειδών του φύλου.

25 Στις γυναίκες, η αύξηση της οιστραδιόλης που προέρχεται από την αυξημένη έκκριση της FSH και LH, δεν συμβαίνει στην διάρκεια του ύπνου (όπως η τεστοστερόνη στους άνδρες), αλλά παρατηρείται γύρω στις 3.00 με 5.00 μμ. Ο λόγος γι αυτήν την διαφορά σχετικά με το φύλο, δεν είναι γνωστή. Τα πρώτα σημεία ήβης παρατηρούνται στα θήλεα σε αυτήν την χρονική περίοδο. Η δε φάση αυτή καλείται πρώτο στάδιο της εφηβείας (early puberty). Καθώς προχωρά η εφηβεία, και στα δύο φύλα, η συγκέντρωση των γοναδοτροφινών και των στεροειδών του φύλου, συνεχίζει να αυξάνεται. Στο μέσον της εφηβείας, η συγκέντρωση αυτών των ορμονών αυξάνει στην διάρκεια της εγρήγορσης καθώς και στην διάρκεια του ύπνου, αλλά η συγκέντρωση της LH και της FSH και της της τεστοστερόνης παραμένει σημαντικά αυξημένη στην διάρκεια του ύπνου. Αργά το απόγευμα, η συγκέντρωση της οιστραδιόλης παραμένει σημαντικά υψηλότερη απ ότι στην διάρκεια του ύπνου. Έχει προταθεί ότι οι εκκριτικές αιχμές των γοναδοτροφινών επισυμβαίνουν με χαμηλότερη συχνότητα στο προεφηβικό παιδί, και αυξάνουν περίπου στα 90 λεπτά καθώς προχωρά η εφηβεία. Επιπρόσθετα, το εύρος αυτών των αιχμών αυξάνεται σημαντικά σε σύγκριση με τα πρώτα στάδια της εφηβείας (early puberty).

26 Στα τελευταία στάδια της εφηβείας (late puberty), το εύρος των κυμάτων αυξάνει περαιτέρω. Οι συγκεντρώσεις αιχμής της LH και της FSH στην διάρκεια του ύπνου, αυξάνουν περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Στους ενήλικες, η μέση συγκέντρωση τεστοστερόνης και οιστραδιόλης αυξάνονται αλλά δεν ξεπερνούν τις τιμές των ενηλίκων. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, η μέγιστη αύξηση του ύψους (peak height velocity) έχει επιτευχθεί στα περισσότερα άτομα. Στις γυναίκες, η μέγιστη αύξηση του ύψους (peak height velocity) και οι μέγιστες τιμές οιστραδιόλης συμπίπτουν. Στους άνδρες, η μέγιστη αύξηση του ύψους και το 45% της μέγιστης συγκέντρωσης της τεστοστερόνης συμπίπτουν. Στο τέλος της εφηβείας, η συγκέντρωση των γοναδοτροφινών και των στεροειδών του φύλου είναι η αυτή στην διάρκεια του ύπνου και της εγρήγορσης. Η εξαφάνιση του φαινομένου της αύξησης των ορμονών στην διάρκεια του ύπνου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέθοδος για να καθορισθεί το τέλος της εφηβικής διαδικασίας,

27 Γοναδικές αλλαγές στην εφηβεία Είναι γνωστό ότι η SHBG δεσμεύει ως μεταφορική πρωτείνη τα περισσότερα από τα στεροειδή του φύλου στο αίμα. Η συγκέντρωση της SHBG ελαττώνεται στην εφηβεία και το ποσό των στεροειδών του φύλου αυξάνει. Αυτό μπορεί να παίζει ρόλο στην ταχύτητα προόδου της εφηβείας. Στην διάρκεια της εφηβικής ανάπτυξης, αναπτύσσεται στα θήλεα θετικό feedback. Σε πολλά ωστόσο, δεν εφαρμόζεται εντελώς, παρά μόνον μετά από αρκετά χρόνια από την έναρξη της εμμήνου ρύσεως, πράγμα που εξηγεί τις διαταραχές στον τρόπο επέλευσης της περιόδου σε πολλές νέες γυναίκες (ανωορρηκτικοί κύκλοι).

28 Αλλαγές στην αυξητική ορμόνη (growth hormone-gh) Στην παιδική ηλικία, η έκκριση της αυξητικής ορμόνης συμβαίνει κυρίως στην διάρκεια του ύπνου. Η GH εκκρίνεται επεισοδιακά, τα δε κύματα έκκρισης σχετίζονται με τον ύπνο βραδέων κυμάτων (slow wave sleep, SWS). Στην εγρήγορση, τα κύματα έκκρισης GH είναι μικρού μεγέθους και συχνότητας. Στα πρώτα στάδια της εφηβείας, υπάρχει μικρή αλλαγή στον τύπο αυτό της έκκρισης της GH. Ωστόσο, κάποια αύξηση του εύρους των αιχμών επισυμβαίνει στην εγρήγορση. Στα μέσα της εφηβείας, τα εκκριτικά επεισόδια παρατηρούνται τόσο στον ύπνο όσο και στην εγρήγορση. Και το εύρος και η διάρκεια των αιχμών αυξάνουν σημαντικά, αλλά η συχνότης των κυμάτων παραμένει αναλείωτος και ακόμη σχετίζεται με τον SWS (ανά 90 λεπτά). Στα προχωρημένα στάδια της εφηβείας, οι συχνές αιχμές στην διάρκεια της εγρήγορσης είναι μεγαλύτερου εύρους από εκείνες που επισυμβαίνουν στο μέσον της εφηβείας. Τα κύματα του SWS επίσης είναι μεγαλύτερου μεγέθους αλλά της αυτής συχνότητας με εκείνα που παρατηρούνται σε πρωιμότερα στάδια. Είναι γνωστό ότι η GH δραμέσωτηςπαραγωγήςigf-1 (ήπαρ). Τα επίπεδα του IGF-1 αυξάνονται σημαντικά κατά την διάρκεια της εφηβείας. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις του IGF-1 συμπίπτουν με την μέγιστη αύξηση του ύψους και στους άνδρες και στις γυναίκες.

29 Στους ενήλικες, ωστόσο, τα εκκριτικά κύματα της GH, δεν είναι σημαντικά διαφορετικά από εκείνα που φαίνονται στην διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Έτσι, λίγες αιχμές επισυμβαίνουν στην εγρήγορση, και η έκκριση σχετίζεται περισσότερο με τον ύπνο. Έτσι, στους ενήλικες, η έκκριση της αυξητικής ορμόνης μοιάζει με εκείνη του προεφηβικού παιδιού.

30 Άλλες ορμονικές αλλαγές στην διάρκεια της εφηβείας ACTH και κορτιζόλη Είναι γνωστόν ότι η έκκριση της ACTH και της κορτιζόλης έχον χαρακτηριστικό ωυχθημερήσιο ρυθμό, καιτομεγαλύτεροποσότηςacth και της κορτιζόλης εκκρίνεται μεταξύ των 4.00 και 8.00 το πρωί. Περίπου τα μεσάνυχτα, η συγκέντρωση της κορτιζόλης πέφτει σε σχεδόν μη ανιχνεύσιμα επίπεδα και παραμένει χαμηλή για αρκετές ώρες. Δεν επισυμβαίνουν σημαντικές αλλαγές σε αυτό τον τρόπο έκκρισης στην διάρκεια της εφηβείας. Η έκκριση της κορτιζόλης φαίνεται ότι είναι συνδεδεμένη με τον χρόνο του ωρολογίου παρά με τον ύπνο. Προλακτίνη (PRL) Η προλακτίνη εκκρίνεται επεισοδιακά στην διάρκεια της παιδικής ηλικίας και ο τύπος της έκκρισης μοιάζει με αυτόν της GH, με την περισσότερη έκκριση στην διάρκεια του ύπνου. Αυτός ο τύπος έκκρισης, που έχει εγκατασταθεί από την ηλικία των 3-6 ετών, δεν μοιάζει να αλλάζει κατά την διάρκεια της εφηβείας. Τα βασικά επίπεδα PRL είναι υψηλότερα στις γυναίκες απ ότι στους άνδρες. Θυρεοειδοτρόπος (TSH) Η έκκριση της TSH είναι παρόμοια με εκείνη της PRL, με την μεγαλύτερη έκκριση να παρατηρείται κατά την διάρκεια του ύπνου, και σε μικρότερα ποσά στην εγρήγορση. Δεν παρατηρείται αλλαγή στην έκκριση της TSH στην διάρκεια της εφηβείας. Εν τούτοις, μικρές αυξήσεις επισυμβαίνουν στην συγκέντρωση της ολικής θυροξίνης (Τ4), της τριιωδοθυρονίνης (Τ3), και της δεσμευτικής των θυρεοειδικών ορμονών σφαιρίνης (TBG) και όλα αυτά παρατηρούνται στην διάρκεια της αυξημένης εφηβικής ανάπτυξης. Δεν ανευρίσκεται αλλαγή στην ελεύθερη Τ4 στην διάρκεια της εφηβείας.

31 Άλλες ορμονικές αλλαγές στην εφηβεία Ινσουλίνη και γλυκαγόνη Δεν έχουν δειχθεί αλλαγές τόσο για την ινσουλίνη όσο και για την γλυκαγόνη στην διάρκεια της εφηβείας. Αλλά φαίνεται ότι σε φυσιολογικούς εφήβους σε σύγκριση με τα παιδιά και τους μετεφήβους, παρατηρείται στην μία ελάττωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.

32

33

34 Μελατονίνη Ηεπίφυσηπαίζει σημαντικό ρόλο στην αναπαραγωγική ενδοκρινολογία. Η επίφυση ρυθμίζει τις εποχιακές αλλαγές στην αναπαραγωγική λειτουργία των ζώων που εμφανίζουν τέτοια χαρακτηριστικά. Στους ανθρώπους παρ ότι δεν ποικίλουν αναπαραγωγικά με την εποχή του έτους, ο ρόλος της επίφυσης είναι σημαντικός. Δεν συμφωνούν όλοι οι ερευνητές, αλλά τα δεδομένα δείχνουν ότι η επίφυση μπορεί να είναι σημαντική στην σεξουαλική ωρίμανση. Αυξημένα επίπεδα μελατονίνης-χαρακτηριστικό της προεφηβικής ηλικίας μπορεί να διατηρήσει τον υποθαλαμο-υποφυσιακό-γοναδικό άξονα σε ηρεμία. Έτσι ασκείται ανασταλτική επίδραση στην εφηβική ανάπτυξη. Κατόπιν, τα ελαττούμενα επίπεδα ορού της μελατονίνης με την αύξηση της ηλικίας θα οδηγήσουν σε ενεργοποίηση της υποθαλαμικής επεισοδιακής έκκρισης της GnRH και κατά συνέπεια και του αναπαραγωγικού άξονα με αποτέλεσμα την έναρξη των εφηβικών φαινομένων. Ο ρυθμός παραγωγής μελατονίνης δεν αλλάζει με την ηλικία και φυσιολογικά δεν υπάρχει αύξηση του μεγέθους της επίφυσης απότηνηλικίατουπρώτουωςτοδέκατοπέμπτοέτος, όπως φαίνεται σε NMR μελέτες. Η ελάττωση των συγκεντρώσεων της μελατονίνης θεωρήθηκε ότι οφείλεται στην αύξηση της μάζας σώματος που χαρακτηρίζει τους ανθρώπους που μεγαλώνουν.

35 Στο παρελθόν, σε πειραματόζωα, θεωρήθηκε ότι η επίφυση μπορεί να παράγει μία αντιγοναδοτροφική ορμόνη. Καθώς επιφυσιακοί όγκοι της επίφυσης έχουν συσχετισθεί με πρώιμη ήβη, θεωρήθηκε ότι η επίφυση παράγει μία ουσία η οποία ελέγχει την σεξουαλική ωρίμανση. Οι Kitay και συν, αρχικά ανέφεραν ότι καταστρεπτικοί όγκοι συνδιάζονται με πρώιμη εφηβεία, ενώ υπερεκκριτικοί όγκοι του αδένα με καθυστέρηση της εφηβείας. Μη αλλαγή της επίφυσης έχει συνδυασθεί με φυσιολογική ήβη. Σήμερα πιστεύεται, ότι στα ζώα, η μητρική επίφυση φαίνεται ότι επηρεάζει την γοναδική και γεννητική ανάπτυξη των απογόνων, ωστόσο αυτό δεν έχει αποδειχθεί στους ανθρώπους. Η επίφυση φαινομενικά δεν επηρεάζει την ανθρώπινη αναπαραγωγή μόνο στο υποθαλαμο-υποφυσιακό επίπεδο, με την αναστολή της επεισοδιακής έκκρισης της GnRH, αλλά και στο γοναδικό επίπεδο, όπου έχουν ανευρεθεί υποδοχείς μελατονίνης. ΗμελατονίνηευρέθηνααυξάνειταεπίπεδαPRL του ορρού εξασκώντας με αυτό τον τρόπο αντιγοναδοτροφική δράση. Επίσης, έχει αναφερθεί ότι η μελατονίνη εμπλέκεται στον έλεγχο της μηνιαόας κυκλικότητας.

36 Η λεπτίνη στην σεξουαλική ωρίμανση και στην εφηβεία Ηλεπτίνη, το προιόν του ob γονιδίου, είναι γνωστό ότι εμπλέκεται στην ρύθμιση του βάρους του σώματος στα τρωκτικά, στα θηλαστικά και στους ανθρώπους. Ο λευκός λιπώδης ιστός και ο πλακούς είναι οι κύριοι τόποι παραγωγής της λεπτίνης. Η λεπτίνη φαίνεται ότι παίζει ρόλο κλειδί στον έλεγχο των αποθεμάτων λίπους με συνδεδυασμένη ρύθμιση της συμπεριφοράς τροφής, του ρυθμού του μεταβολισμού, του αυτονόμου νευρικού συστήματος και της ισορροπίας του ενεργειακού δυναμικού του σώματος. Εκτός των ανωτέρω λειτουργιών, η λεπτίνη στο ΚΝΣ μπορεί να είναι ένας από τους ορμονικούς παράγοντες οι οποίοι σηματοδοτούν το ότι ο εγκέφαλος είναι έτοιμος για την σεξουαλική ωρίμανση και αναπαραγωγή. Οι συγκεντρώσεις της λεπτίνης στο αίμα αλλάζουν στην διάρκεια της εφηβικής ανάπτυξης στα τρωκτικά, στα θηλαστικά και στους ανθρώπους. Στα κορίτσια, οι συγκεντρώσεις αίματος της λεπτίνης αυξάνουν δραματικά με την πρόοδο της εφηβικής ανάπτυξης. Η αύξηση των επιπέδων λεπτίνης είναι παράλληλος της αύξησης της μάζης του σωματικού λίπους. Αντίθετα, στα αγόρια, τα επίπεδα της λεπτίνης αυξάνουν αμέσως πριν και μετά την έναρξη των πρώτων σταδίων της εφηβείας, και κατόπιν ελαττώνονται. Η ελάττωση των επιπέδων της λεπτίνης στα προχωρημένα στάδια της εφηβείας, συνοδεύει την αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων που παρατηρούνται σε αυτό το χρονικό διάστημα, και αντανακλά την αναστολή της λεπτίνης από την τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη δε, είναι γνωστόν ότι αναστέλλει την σύνθεση λεπτίνης από τα λιποκύτταρα, τόσο in vivo όσο και in vitro.

37 Ηλεπτίνη Παράγεται από τα λιποκύτταρα Αναστέλλει την όρεξη Αλληλεπιδρά με τον υποθάλαμο Επίμυες, γενετικά ελλιπείς σε ob γονίδιο (ob-/ob-) δεν εισέρχονται σε εφηβεία. Σε μία οικογένεια αναφέρεται ότι ένα αγόρι 9 ετών, ήταν πολύ παχύσαρκο με οστική ηλικία 13 ετών, χωρίς επεισοδιακή έκκριση GnRH. Με θεραπεία με λεπτίνη, εμφανίστηκαν αιχμές FSH/LH και εισήλθε στην εφηβεία. Η λεπτίνη μπορεί να είναι ο παράγων που δεν γνωρίζουμε ο οποίος πυροδοτεί την εφηβεία.

38 Γρελίνη Η γρελίνη ανακαλύφθηκε στα 1999, ως ενδογενής σύνδεσμος του εκκριτικού υποδοχέα της GH (GHSR) και άνοιξε νέους ορίζοντες στην έρευνα και την κατανόηση των ρυθμιστικών μηχανισμών αρκετών νευροενδοκρινικών συστημάτων συμπεριλαμβανομένων της αύξησης και της ενεργειακής ομοιοσυστασίας. Είναι θεμιτό και συναρπαστικό να υποθέσουμε ότι η γρελίνη μπορεί να δρα ως ρυθμιστής της αναπαραγωγικής λειτουργίας. Παρ ότι η ανωτέρω υπόθεση δεν έχει ακόμη ερευνηθεί, πρόσφατες ενδείξεις από πειράματα ζώων, συμπαιρένουν ότι η γρελίνη μπορεί πραγματικά να δρα ως μεταβολικός ρυθμιστής του γοναδοτροφικού άξονα, με πρωταρχικά ανασταλτικές δράσεις, ως σηματοδότης ενεργειακού ελλείματος. Έτσι, έχει αναφερθεί αναστολή της LH και μερική καταστολή της έναρξης της φυσιολογικής εφηβείας. Απ ευθείας δράσεις στις γονάδες έχουν αναφερθεί στα ζώα. Η γρελίνη και η λεπτίνη μπορεί να συνεργάζονται με άλλους νευροενδοκρινικούς ρυθμιστές στο διττό έλεγχο της ενεργειακής ισορροπίας και αναπαραγωγής.

39 Η νευροενδοκρινολογία της ανθρώπινης εφηβείας Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην νευροενδοκρινολογία της εφηβείας ανάμεσα στα είδη. Το υποθαλαμικό LHRH (GnRH)-υποφυσιακο-γοναδοτροφικό σύμπλεγμα είναι λειτουργικό τουλάχιστον από την ηλικία 0.3 της κύησης. Μέχρι περίπου τους 3 μήνες για τα αγόρια και μήνες για τα κορίτσια, οι όρχεις και οι ωοθήκες απαντούν στην αυξημένη LH για τα αγόρια και την FSH γιατακορίτσιαεκκρίνοντας τεστοστερόνη και οιστραδιόλη αντίστοιχα, επιτυγχάνοντας επίπεδα που δεν επιτυγχάνονται επίσης στην έναρξη της εφηβείας. Αρκετά χαρακτηριστικά είναι εντυπωσιακά για τον ενεργοποιητή των αιχμών ηανάπτυξήτουκαιηλειτουργίατουστοέμβρυο η συνεχιζόμενη λειτουργία του ενεργοποιητή των αιχμών LHRH-γοναδοτροφινώνγοναδικού άξονα στην νεογνική ηλικία η βαθμιαία ελάττωση της δραστηριότητος του ωρολογιακού LHRH στην προχωρημένη νεογνική ηλικία η ελάττωση της λειτουργίας του στην παιδική ηλικία (νεογνική-παιδική παύση) Στην διάρκεια της προχωρημένης παιδικής ηλικίας ηβαθμιαίααπελευθέρωσηκαι απενεργοποίηση του ενεργοποιητή αιχμών LHRH Η αύξηση του εύρους των αιχμών της LHRH καθώς προσεγγίζουμε την εφηβεία. Ο μηχανισμός του ΚΝΣ για την αναστολή του εννεργοποιητή των αιχμών της LHRH στην διάρκεια της νεανικής παύσης λειτουργίας, περιλαμβάνει τον ανασταλτικό μεταβιβαστή GABA. Η έναρξη της εφηβείας συνδυάζεται με μία πτώση των επιπέδων του νευρομεταβιβαστού GABA.

40 Μετά την πτώση της νευρομεταβίβασης GABA, υπάρχει ταυτόχρονη αύξηση στην είσοδο των διεγερτικών αμινοξέων (συμπεριλαμβανομένου και του γλουταμικού) και πιθανώς των αυξητικών παραγόντων που προέρχονται από τα αστρογλιακά κύτταρα. Αρκετά άλλα κεντρικά και περιφερικά μηνύματα ρυθμίζουν τις δραστηριότητες των GnRH νευρώνων για την έναρξη της εφηβείας. Ηνορ-επινεφρίνη (ΝΕ) και το νευροπεπτίδιο Y (NPY) φαίνεται ότι είναι διεγερτικά, ενώ η β-ενδορφίνη και η ιντερλευκίνη-1 είναι ανασταλτικά. Η γαλανίνη είναι δυνατόν επίσης να παιζει κάποιο ρόλο. Επίσης άγνωστοι και παράγοντες που δεν έχουν ακόμη απομονωθεί μπορεί επίσης να ενέχονται. Μεγάλα κενά στην γνώση μας απομένουν όσον αφορά τους νευροβιολογικούς, γενετικούς και περιβαλλοντικούς μηχανισμούς που ενέχονται στον έλεγχο της εφηβείας. Περισσότερες δε μελέτες χρειάζονται για να αποκαλύψουν τον τρόπο και τα ερεθίσματα της διέγερσης του ενεργοποιητή της GnRH.

41 Οι νευρώνες που χρησιμοποιούν διεγερτικά και ανασταλτικά αμινοξέα ως νευρομεταβιβαστές αναπαριστούν μεγάλους ρυθμιστές στον διασυναπτικό έλεγχο της εφηβείας. Η έναρξη της εφηβείας ωστόσο χρειάζεται τόσο τις διασυναπτικές αλλαγές επικοινωνίας, αλλά και την ενεργοποίηση σημάτων γλοιακών και νευρικών κυττάρων. Τα κύτταρα της γλοίας χρησιμοποιούν ένα συνδυασμόωτροφικών παραγόντων και μικρά σημαντικά μόρια για να ρυθμίσουν την νευρονική λειτουργία και να πυροδοτήσουν την εφηβεία. Ελάττωση στο GABA και αύξηση στο γλουταμικό προκαλεί έναρξη των γεγονότων που πυροδοτούν την εφηβεία. Τα κύτταρα της γλοίας διευκολύνουν την έκκριση της GnRH μέσω κυττάρων και κυτταρικών κυκλωμάτων κυρίως μέσω οικογενειών τροφικών παραγόντων όπως EGF και TGF. Ταυτόχρονα διέγερση της διασυναπτικής και της νευρονογλοιακής επικοινωνίας χρειάζεται για την έναρξη και την συνέχιση της διαδικασίας της εφηβείας.

42 Δυνητικός παράγων έναρξης της εφηβείας έχει θεωρηθεί, ο KISS1, ένα ανθρώπινο κατασταλτικό ογκογονίδιο στον τόπο 19p13.3 που κωδικοποιεί για την μεταστίνη (η κισπεπτίνη), ένα πεπτίδιο 145-ΑΑ. Η μεταστατίνη είναι ένας ενδογενής αγωνιστής για CPR54, ένας G9/11-υποδοχέας της οικογενείας της ροδοψίνης (υποδοχέας της μεταστατίνης) ο οποίος ευρίσκεται στον εγκέφαλο, ιδίως στον υποθάλαμο, τα βασικά γάγγλια και τον πλακούντα. Τα επίπεδα mrna του KISS1 αυξάνουν με την εφηβεία στα θηλατικά (πίθηκοι). Χορήγηση KISS1 μέσω διεγκεφαλικών καθετήρων στην GnRH σε θήλεις πιθήκους, διεγείρουν την έκκριση της GnRH η οποία καταστέλλεται με ανταγωνιστή της GnRH. H KISS μέσω σημάτων δια του GPR54 υποδοχέα μπορεί να ενεργοποιηθεί στο τέλος της νεανικής φάσης ηρεμίας (juvenile pause) και να συνεισφέρει στην επεισοδιακή έκκριση της GnRH.

43 Η ηλικία έναρξης της εφηβείας ελαττώθηκε σταθερά τα τελευταία 100 χρόνια. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην κοινωνιοοικονομική βελτίωση, στην καλύτερη διατροφή και καλύτερη γενική υγεία. Τις τελευταίες 5 δεκαετίες αυτό σταμάτησε που σημαίνει ότι επετεύχθησαν οι ιδανικές συνθήκες για να επιτρέψουν την έναρξη της ήβης. Γενικά η μέτρια παχυσαρκία μπορεί να συνδυάζεται με πρωιμότερη έναρξη της εφηβείας, και η χρόνια νόσοςκαιηκακήδιατροφήσυχνάκαθυστερούντης εφηβεία

44 Φυσικές αλλαγές στην εφηβεία Η φυσική εκτίμηση είναι απαραίτητη στο να καθορισθεί ότι έγινε έναρξη της εφηβείας και ότι αυτή συνεχίζεται Αλλαγές στα κορίτσια Το πρώτο σημείο είναι αύξηση στην ταχύτητα ανάπτυξης Αλλά στην κλινική πράξη η ανάπτυξη του στήθους είναι το πρώτο σημείο και διεγείρεται από τα ωοθηκικά οιστρογόνα. Υπάρχουν στανταρισμένα μεγέθη για αλλαγές στην διάμετρο της θηλής. Η διάμετρος της θηλής αλλάζει από τα στάδια Β1 σε Β3 (κατά μέσον όρο 3-4 mm), αλλά μεγενθύνεται σημαντικά στα επόμενα στάδια (7.4 mm στο Β4 μέχρι 10mm στο Β5).

45 Οι θηλές γίνονται πιο μελαγχρωτικές και στυτικές καθώς προχωρά η εφηβεία. Παρατηρείται διόγκωση των μικρών χειλέων, dulling του κολπικού βλενογόνου και παραγωγή καθαρής η ελαφρά λευκωπής έκκρισης πριν από την εμηνορρυσία. Στάδια μαστών Β1 ανόρθωση των θηλών Β2 Bud μαστών Β3 διαπλάτυνση της διαμέτρου της άλω Β4 προβολή της άλω και της θηλής πάνω από το στήθος Β5 ώριμο στάδιο, προβολή μόνο της θηλής, υποστροφή της άλω Τρίχωση του εφηβαίου (καθορίζεται κυρίως από επινεφριδιακή και ωοθηκική έκκριση) P1 (προεφηβικό)-χωρίς εφηβική τρίχωση) P2 αραιή αύξηση μακριών ελαφρά μελαγχρωματικών τριχών, ίσιων η ελαφρά κατσαρώνκύρια στα μεγάλα χείλη P3 η τρίχωση είναι σκουρότερη, τραχύτερη και περισσότερο κατσαρή P4 η τρίχωση είναι τώρα ενήλικου τύπου, ωστόσο η καλυπτόμενη περιοχή είναι μικρότερη των ενηλίκων χωρίς εξάπλωση στην μέση επιφάνεια των μηρών P5 η τρίχωση είναι τύπου ενήλικος τόσο σε τύπο, όσο και σε ποσότητα-ανεστραμένο τρίγωνο κλασσικού θήλεος τύπου Μέγεθος μήτρας Η αναλογία πυθμένα/τραχήλου αυξάνει λόγω διέγερσης από τα οιστρογόνα και η μήτρα επιμηκύνεται Ωοθήκες Διαπλατύνονται από <1 σε 2-10 ml. Μικρές κύστεις μπορεί να παρουσιαστούν αλλά συνήθως η όψη δεν είναι πολυκυστική.

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56 Ηλικία έναρξης της εφηβείας Μία πολύ μεγάλη μελέτη στις ΗΠΑ (17070 κορίτσια) έδειξε ότι 3% των λευκών στα 6 χρόνια ήταν Β2 5% των λευκών στα 7 χρόνια ήταν Β2 6.4% των μαύρων στα 6 χρόνια ήταν Β2 15.4% των μαύρων στα 7 χρόνια ήταν Β2 Έτσι η πρώιμη ήβη καθορίζεται ως η ανάπτυξη των δευτερογενών χαρακτηριστικών που αρχίζει πριν από τα 6 χρόνια στους μαύρους και πριν από τα 7 χρόνια στους λευκούς, σε υγιή κατά τα άλλα άτομα. Ηηλικίατων9 ετών εκλαμβάνεται ως το χαμηλότερο όριο της εφηβικής ανάπτυξης Η εφηβική αύξηση της ανάπτυξης (αύξηση της ταχύτητας ανάπτυξης) Αρχίζει στην αρχή της εφηβείας Έχει ως επί το πλείστον ολοκληρωθεί με την εμφάνιση της εμμηνορυσίας Αυξάνει το εύρος της GH Ο IGF-1 αυξάνει-οι υψηλότερες τιμές IGF-1επιτυγχάνονται ένα χρόνο μετά την μεγαλύτερη ταχύτητα ανάπτυξης και παραμένουν πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα για 4 χρόνια μετά Τα οιστρογόνα παίζουν ρόλο κλειδί στην προώθηση της οστικής ηλικίας και της οστικής πυκνότητας, καθώς διεγείρουν την ωρίμανση των χονδροκυττάρων και οστεοβλαστών.

57 Η σύσταση του σώματος αλλάζει στην εφηβεία-ειδικά η μάζα σώματος, η σκελετική μάζα και το λίπος σώματος Τα αγόρια και τα κορίτσια αρχίζουν με ίση μάζα σώματος (lean body mass), σκελετική μάζα και μάζα μυός Η κορυφαία τιμή εναπόθεσης αλάτων είναι χρόνια (κορίτσια) 17.5 χρόνια (αγόρια) Η μέτρια άσκηση διεγείρει την εναπόθεση αλάτων αλλά η υπερβολική άσκηση οδηγεί Στην Αθλητική τριάδα Αμηνόρροια λόγω άσκησης Πρόωρη οστεοπόρωση Διαταραχή πρόσληψης τροφής Άλλες αλλαγές Σμηγματορροική δερματίτις, περιοδοντική νόσος, αντίσταση στην ινσουλίνη (σε εφήβους αυξάνει λόγω της αύξησης της GH)

58 Μεταβολικές αλλαγές στην διάρκεια της εφηβείας Αλλαγές σε εργαστηριακά ευρήματα Στα αγόρια αυξάνεται ο αιματοκρίτης και ελαττώνεται η HDL λόγω αυξημένης τεστοτερόνης Και στα αγόρια και στα κορίτσια αυξάνεται η ALP λόγω αυξημένης τεστοστερόνης Ο IGF-1 όπως αναφέρθηκε αυξάνεται ΣτααγόριατααυξημέναεπίπεδατουPSA είναι ένδειξη της έναρξης της εφηβείας

59

60 Διαταραχές της εφηβείας Περιλαμβάνουν τον χρόνο και τον ρυθμό της εφηβείας Και την Ποιότητα της ωρίμανσης Πρώιμος ήβη Τείνει να είναι καλοήθης η ιδιοπαθής στα θήλεα, αλλά παθολογική στα άρρενα άτομα Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης τείνει να είναι παθολογική στα κορίτσια και καλοήθης /μη παθολογική στα αγόρια

61 Πρώιμος ήβη Πρώιμος ήβη θεωρείται όταν τα φυσικά σημεία εφηβείας αρχίζουν στα 8 χρόνια για τα κορίτσια και στα 9.5 χρόνια για τα αγόρια Ισοφυλετική πρώιμος ήβη-φαινοτυπικά σωστά πρωτογενή και δευτερογενή χαρακτηριστικά Ετεροφυλετική πρώιμος ήβη-φυσικές αλλαγές αντιθέτου φύλου, λόγω αυξημένων οιστρογόνων στα αγόρια και αυξημένων ανδρογόνων στα κορίτσια Ηολική(τελεία) πρώιμος ήβη οφείλεται σε πρόωρη δραστηριοποίηση του ενεργοποιητή της GnRH Η ατελής (μεμονωμένη ανάπτυξη μαστών η ηβικής τριχώσεως-ψευδοπρώιμος) οφείλεται σε μεγάλη ομάδα διαταραχών. Δεν οφείλεται σε πρώιμη ενεργοποίηση του νευροενδοκρινικού συστήματος, Αλλά Σε εξωγενή η ενδογενή γοναδικά στεροειδή

62 Κεντρική ισοφυλετική πρώιμος ήβη Πρώιμη ενεργοποίηση του υποθαλαμουποφυσιακού άξονα 5 φορές πιο συχνή στα κορίτσια Συχνά ιδιοπαθής στα περισσότερα κορίτσια Συχνά η συγκέντρωση της FSH /LH στο πλάσμα και η απάντηση της LH στην GnRH είναι εφηβικά φυσιολογικά Η GH και ο IGF-1 είναι αυξημένοι Αυτό συνιστά ωρίμανση επιταχυνόμενου χρόνου (fast tempo) Εάν είναι δε πολύ γρήγορη, τότε υπάρχει ελάττωση του τελικού ύψους Η σκελετική οστική ηλικία επιταχύνεται

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74 Εάν κάποια παθολογία βρεθεί σε κεντρική πρώιμο ήβη στα κορίτσια, οφείλεται συνήθως σε αμάρτωμα Το αμάρτωμα είναι μία ανώμαλη δομή του ΚΝΣ Άφθονος ιστός ΚΝΣ που περιέχει νευρώνες GnRH λειτουργεί σαν αμάρτωμα Μπορεί να δρα μέσω TGF-a που διεγείρει την GnRH Τα κρανιοφαρυγγιώματα συνήθως δείχνουν καθυστέρηση της εφηβείας αλλά είναι δυνατόν να δείχνουν και πρωιμότητα Επίσης μετά από ακτινοθεραπεία Τα οπτικά γλοιώματα και η νευρινωμάτωση μπορεί να έχουν πρώιμη ήβη Σήμερα η ακτινολογία διαγιγνώσκει περισσότερα αμαρτώματα που παλαιότερα θεωρούνταν ιδιοπαθής πρώιμος ήβη

75 Στις περισσότερες περιπτώσεις πρωίμου ήβης, μία από τις κλινικές αποφάσεις είναι η παρατήρηση και η παρακολούθηση χωρίς πολλές διαγνωστικές προσεγγίσεις, εφ όσον δεν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις για να κάνουμε κάτι τέτοιο. Εάν δεν υπάρχει παθολογία εγκεφάλου Η θεραπεία περιλαμβάνει αγωνιστές GnRH (Leuprolide) Lupron (πχ για 12 μήνες) η οποία θα αναστείλει τις γοναδοτροφίνες και υποστρέφει τους μαστούς. Πολλές μορφές αγωνιστών GnRH υπάρχουν Μία καθημερινή υποδόρια (SC) ένεση (4-48 μg/kg/ημέρα) Μηνιαίες μακράς δράσης (depot) ενδομυικές ενέσεις (IM) (6-7.5 mg κάθε 3-4 εβδομάδες) Ενδορινικά σκευάσματα για καθημερινή χρήση Εάν υπάρχει παθολογία εγκεφάλου Βιοψία της μάζας και ακτινοθεραπεία Νευροχειρουργική επέμβαση για μερικά αμαρτώματα Τότε μπορεί να προστεθούν αγωνιστές GnRH για την αναστολή της εφηβείας Εάν υπάρχει ελάχιστη εφηβική ανάπτυξη χωρίς επιτάχυνση της αύξησης, περιμένουμε 3-6 μήνες και παρατηρούμε Εάν υπάρχει γρήγορη ηβική ανάπτυξη και αύξηση, τότε αυτό είναι ένδειξη για θεραπεία

76 Ενδείξεις θεραπείας κεντρικής πρώιμης ήβης Προσδοκώμενο ενήλικο ύψος (PAH) πάνω από 2 SD από τον γενικό πληθυσμό PAH περισσότερο από 2 SD κάτωαπότομέσω αναμενόμενο γονεικό ύψος (Το μέσο γονεικό ύψος υπολογίζεται ως εξής: α) κορίτσια (ύψος μητέρας σε cm + ύψος πατέρα σε cm 13)/2 β) αγόρια-(ύψος μητέρας σε cm + ύψος πατέρα σε cm + 13)/2 Νεαρά ηλικία έναρξης των εφηβικών αλλαγών Γρήγορα αυξανόμενη οστική ηλικία Γρήγορη πρόοδος εφηβικών αλλαγών Συμπαρομαρτούσα έλλειψη της GH Ψυχοκοινωνικά προβλήματα που οφείλονται στην πρώιμη ανάπτυξη

77 Θεραπεία Η πλέον αποδεκτή προσέγγιση στην αγωγή είναι η χρήση της οικογένειας των αγωνιστών της GnRH οι οποίοι είναι 9 η 10 αμινοξέων πεπτίδια όμοια δομικά με το ενδογενές δεκαπεπτίδιο GnRH. Η πρόσθεση της καρβόξυ-τελικής-ναιθυλαμιδ-ομάδος αυξάνει τον χρόνο ημίσειας ζωής και την χημική συγγένεια των GnRH αναλόγων για τον υποδοχέα, έτσι ώστε η δυναμικότης τους είναι 200 φορές μεγαλύτερη από την GnRH. Στην Ευρώπη το συνθετικό στεροειδές οξεική κυπροτερόνη προστίθεται στην θεραπεία για τον πρώτο μήνα Μέσα σε 3-6 εβδομάδες έναρξης της θεραπείας με GnRH ανάλογα, οι γοναδοτροφίνες γίνονται ανθεκτικές στην διέγερση με GnRH. Συνήθως χορηγείται η οξεική λευπρολίδη (leuprolide acetate depot) σε δόση περίπου 0.3 mg/kg IM κάθε 28 ημέρες. Το φάρμακο διατίθεται σε φιαλίδια των 7.5, και 15 mg. Συνήθεις δόσεις < 25 kg-7.5 mg, kg mg, > 37.5 kg-15 mg Παρενέργειες-συμπτώματα εμηνόπαυσης (εξάψεις), εξανθήματα, άσηπτα αποστήματα

78

79 Ψυχοκοινωνικές όψεις της πρώιμης εφηβείας Τα παιδιά με πρώιμη ήβη είναι σε κίνδυνο για συμπεριφερολογικά προβλήματα Παρατηρείται αύξηση της επίπτωσης πτωχών κοινωνικών δεξιοτήτων Χρειάζεται υποστηρικτική συμβουλευτική λόγω της γελοιοποίησης, παρενόχλησης, και απόρριψης από φίλους και οικογένεια Το κοντό ανάστημα επίσης μπορεί να χρειασθεί συμβουλευτική Είναι πιθανό να χρειασθεί σχολική προώθηση για γεφύρωμα κενού ηλικίας

80 Περιφερική πρώιμος ήβη Είναι η ανάπτυξη δευτερογενών σεξουαλικών χαρακτηριστικών η οποία επισυμβαίνει χωρίς ωρίμανση του υποθαλαμο-υποφυσιακούγοναδικού άξονα Τελεία Ατελής (τρίχωση εφηβαίου η έμμηνος ρύση χωρίς ανάπτυξη των μαστών-κορίτσια) (αρρενοποίηση αλλά όχι αύξηση των όρχεωναγόρια)

81

82 Περιφερική πρώιμος ήβη Όγκοι που εκκρίνουν γοναδοτροφίνες Εξωυποφυσιακοί όγκοι προκαλούν ισοφυλετική χωρίς γοναδαρχή (χοριοεπιθηλιώματα, ηπατοβλαστώματα, τερατώματα, ενδοκρανιακά γερμινώματα) Αυτοί οι όγκοι έχουν δραστηριότητα LH Αλλά δεν υπάρχει στην LH και την FSH μετά την GnRH Σύνδρομο Mc Cune-Albright (κορίτσια) Είναι ανεξάρτητο των γοναδοτροφινών-είναι πολυοστοτική ινώδης δυσπλασία Χαρακτηρίζεται από μελανωτικές επιδερματικές βλατίδες café au lait-coast du Maine-στοίδιομέροςμετιςοστικές βλαβες Μπορεί επίσης να υπάρχει-υπερθυρεοειδισμός, υπερκορτιζολισμός, υπερέκκριση GH-μεγαλακρίαυποφωσφαταιμία, τα δε ανωτέρω οφείλονται σε αυτόνομη λειτουργία των αδένων-στόχων Εάν συμβεί έμμηνος ρύση χωρίς ήβη, αυτό είναι συναγερμός για σύνδρομο Mc Cune Albright

83 Το σύνδρομο Mc Cune Albright προκαλείται από ενεργοποιούμενες μεταλλάξεις διαφόρων στοιχείων του συστήματος διαδερμικής πρωτείνης G-υποδοχέα που διαμεσολαβεί για την δράση των γοναδοτροφινών στα στεροειδογονικά κύτταρα. Στην οικογενή ανδρική πρώιμο ήβη (τεστοτοξίκωση) υπάρχουν μεταλλάξεις οι οποίες προκαλούν υποκαταστάσεις μέσα στα διαμεμβρανικά η κυτταροπλασματικά κομμάτια του υποδοχέα της LH, προκαλώντας ένα συνεχώς εν ενεργεία υποδοχέα Το πρόβλημα στο σύνδρομο Mc Cune Albright είναι πιο πέρα στο μονοπάτι της δραστηριότητας των γοναδτροφινών, παράγεται δε αυξημένη ποσότητα camp η οποία αυξάνει την ορμονική σύνθεση. Κύστεις ωοθηκών Παρατηρούνται μεμονονωμένες θυλακιώδεις κύστεις Μπορεί να υποστρέφονται από μόνες τους και τα ελαττωμένα επίπεδα οιστρογόνων οδηγούν σε εμμηνορύση Έχουν αναφερθεί περιστροφές των κύστεων Χρειάζεται αρχική αξιολόγηση και μετέπειτα παρακολούθηση με υπερηχογράφημα και επίπεδα οιστρογόνων

84

85 Πρώιμος θηλαρχή Μεμονωμένη ανάπτυξη μαστών Συχνή Το στήθος μπορεί να εμφανισθεί στους 6 μήνες με η χωρίς ανάπτυξη της άλω Συνήθως υποστρέφεται στα 2 χρόνια Μπορεί να οφείλεται σε διαρκή ενεργοποίηση από γοναδοτροφίνες και μέτρια οιστρογόνα Σε μεγαλύτερα από 6 χρονών άτομα, η πρώιμη θηλαρχή οφείλεται σε ευαισθησία των ιστών

86

87 Η πρώιμος θηλαρχή δεν χρειάζεται θεραπεία Ωστόσο χρειάζεται προσεκτική παρακολούθηση Αξιολόγηση χρειάζεται κάθε 3-12 μήνες Η γυναικομαστία της εφηβείας απαντάται στα αγόρια Συνήθως είναι φυσιολογική παραλλαγή Σπάνια οφείλεται σε όγκο που παράγει οιστρογόνα, εξωγενή χορήγηση οιστρογόνων, φάρμακα, διγοξίνη, μαριχουάνα η σύνδρομο Klinefelter Η προεφηβική γυναικομαστία είναι παθολογική Πιθανόν να οφείλεται σε παροδική ανισορροπία ορχικής και επινεφριδιακής έκκρισης Χρειάζεται κλομοφαίνη, τεστολακτόνη, η δευδροτεστοστερόνη, η χειρουργική επέμβαση Πρώιμη τρίχωση του εφηβαίου-αδρεναρχή Η πρώιμη τρίχωση του εφηβαίου εμφανίζει πρώιμα τρίχωση των γεννητικών οργάνων Η πρώιμη αδρεναρχή εμφανίζει τρίχωση και στην μασχάλη και στα γεννητικά όργανα Αυτοί οι ασθενείς δεν έχουν γοναδαρχή Πιο συχνά παρατηρείται σε παχύσαρκα κορίτσια 5-8 ετών Είναι απομονωμένη η εμφανίζει οσμή σώματος, ελαιώδες δέρμα, ιδρώτα της μασχάλης, ακμή, ελαφρά επιτάχυνση της οστικής ηλικίας, ελαφρά αύξηση της DHEA, DHEAs και ανδροστενδιόνης Δεν χρειάζεται αρχικά θεραπεία, αλλά παρακολούθηση και αξιολόγηση κάθε 3-12 μήνες

88

89 Αιμορραγία χωρίς ανάπτυξη μαστών δεν είναι έμμηνος ρύση και είναι δυνατόν να οφείλεταισεξένασώματαητραύμαη σεξουαλική κακοποίηση Πρέπει να ελεγχθεί κατά πόσον ο υμένας είναι ακέραιος και εάν υπάρχει σχισμή άνω των 5 mm υπάρχει υποψία διείσδυσης Πρέπει δε να εξαιρεθούν οι όγκοι του γεννητικού σωλήνα (βοτουοειδές σάρκωμα) Πρέπει να αποκλεισθεί το σύνδρομο Mc Cure Albright

90 Επινεφριδιακή υπερπλασία Ενζυμικές διαταραχές Κορίτσια Ελλείψεις στην 21 υδροξυλάση, 11 υδροξυλάση, 3β υδροξυλάση Ετερόφυλη πρωιμότης, πρώιμη εμφάνιση τρίχωσης του εφηβαίου, σοβαρή ακμή, μεγέθυνση της κλειτορίδος, επιτάγχυνση της αύξησης του σώματος, αυξημένη οστική ηλικία Αγόρια Έλλειψη της 21 υδροξυλάσης-ισοφυλετική πρωιμότης Τα ανωτέρω έχουν έλλειψη κορτιζόλης και αλατοκορτικοειδών Χρειάζεται βασικά ορμονικά επίπεδα, απαντητικότητα στην ACTH, μέτρηση της 17ΟΗ προγεστερόνης για διερεύνηση της 21 υδροξυλάσης ΔΔ βραδείας έναρξης έλλειψη της 21 υδροξυλάσης ΔΔ πολυκυστικές ωοθήκες Σπάνιοι όγκοι των όρχεων στα αγόρια (Leydig, Sertoli) προκαλούν πρώιμη περιφερική και ατελή ήβη Στα κορίτσια μπορεί να σχετίζονται ηπατοβλαστώματα

91 Καθυστέρηση της εφηβείας Απουσία των φυσικών χαρακτηριστικών της ήβης στην ηλικία των 13 ετών γιατακορίτσιακαι14 χρονώνγιατααγόρια Η καθυστέρηση της εφηβείας χρειάζεται διαγνωστική αξιολόγηση Ιδίως αν υπάρχει καθυστέρηση 5 ετών από την έναρξη της εφηβείας και της εμμηναρχής Στα κορίτσια το 3% έχουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη των σεξολογικών χαρακτηριστικών Απλή καθυστέρηση της εφηβείας (constitutional delay) Η πιο συχνή αιτία χαμηλού αναστήματος και σεξουαλικού παιδισμού στους εφήβους Είναι το 1/3 των διαταραχών άυξησης σώματος Slow growers, late bloomers Παρουσιάζουν καθυστέρηση της σκελετικής ωρίμανσης Καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης Θετικό οικογενειακό ιστορικό Συχνά παρουσιάζεται πολύ πριν την ανάπτυξη Ελέγχουμε, κλινική εξέταση, το ύψος, το βάρος, το στάδιο της εφηβείας (τρίχωση, μαστούς, εφήβαιο), γεννητικά όργανα, μήτρα, όρχεις/ωοθήκες Επίσης δυσμορφικά χαρακτηριστικά, οπτικά πεδία, νευρολογική εξέταση, οίδημα οπτικής θηλής, θυρεοειδή, επινεφρίδια, διατροφή, κοιλιά, οστική ηλικία (bone age) και ηλικία ύψους (height age) ΒΑ/ΗΑ 1-απλή καθυστέρηση ήβης, ΒΑ/ΗΑ < 1-παθολογική η ενδοκρινική καθυστέρηση της ήβης Κάνουμε FBC, ESR, Electrolytes, LFTs, TFTs, E2, Testo, FSH/LH, GnRH test

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

-ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΜΣ ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ, MD, DipEndo (Lond), PhD (Lond)

-ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΜΣ ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ, MD, DipEndo (Lond), PhD (Lond) -ΕΦΗΒΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΜΣ ΒΕΝΕΤΙΚΟΥ, MD, DipEndo (Lond), PhD (Lond) -Υποθάλαμος - Ανατομία της υπόφυσης - Έκκριση υποθαλαμικών ορμονών - Πίνακας υποφυσιακών ορμονών -

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος

Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος Ορμονική διερεύνηση ασθενών με ακμή: πότε και γιατί; Ν. Μαλτέζος ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΟΕΞΑΡΤΩΜΕΝΗΣ ΑΚΜΗΣ 1. Έναρξη σε βρεφική ή παιδική ηλικία 2. Πρώϊμη ήβη σε αγόρι και αδρεναρχή εμμηναρχή σε κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία. Φυσιολογία - Παθολογία. Κωνσταντίνος Δ. Δημόπουλος Μαιευτήρ Χειρουργός Γυναικολόγος

Εφηβεία. Φυσιολογία - Παθολογία. Κωνσταντίνος Δ. Δημόπουλος Μαιευτήρ Χειρουργός Γυναικολόγος Εφηβεία Φυσιολογία - Παθολογία Κωνσταντίνος Δ. Δημόπουλος Μαιευτήρ Χειρουργός Γυναικολόγος Εφηβεία Γέφυρα μεταξύ της παιδικής ζωής και της ενηλικίωσης Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη διάρκειά της

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής AMHNOΡΡΟΙΑ Οδ. Γρηγορίου Αναπλ. Καθηγητής 2009 Αμηνόρροια: πλήρης απουσία εμμηνορρυσίας -Φυσιολογική: παιδική ηλικία, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση -Παθολογική: (α) πρωτοπαθής απουσία περιόδου στα 17 χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μάθημα Ουρολογίας Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μανώλης Μαυρομανωλάκης Διευθυντής ΕΣΥ Ουρολογική Κλινική Πα.Γ.Ν.Η Ηράκλειο 2011 Ανωμαλίες Σεξουαλικής Διαφοροποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΜΗ 1) Σε γυναίκες που η συνήθης τοπική ή αντιβιοτική per os αγωγή έχει

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCO) 1. Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών? Είναι η συχνότερη ενδοκρινοπάθεια των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Έχουν ενοχοποιηθεί περιβαντολλογικοί διατροφικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΜΕ ΠΡΩΙΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΜΕ ΠΡΩΙΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΘ. Σ. ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2007-2008

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργική υποθαλαµική ανωορρηξία - αµηνόρροια: σηµασία διατροφής και αναπαραγωγικού άξονα. 14 Ενδοκρινολόγος

Λειτουργική υποθαλαµική ανωορρηξία - αµηνόρροια: σηµασία διατροφής και αναπαραγωγικού άξονα. 14 Ενδοκρινολόγος Λειτουργική υποθαλαµική ανωορρηξία - αµηνόρροια: σηµασία διατροφής και αναπαραγωγικού άξονα Μ. ΛΙΠΑΡΑΚΗ 14 Ενδοκρινολόγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ λειτουργική υποθαλαμική αμηνόρροια αφορά το 15-48 % της δευτεροπαθούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο!

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία, μορφή, περιεκτικότητα P r o

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ομοφωνίες στη διαχείριση περιστατικών διαταραχών φύλου

Ομοφωνίες στη διαχείριση περιστατικών διαταραχών φύλου Ομοφωνίες στη διαχείριση περιστατικών διαταραχών φύλου Pediatrics 2006;118;e488 Peter A. Lee, Christopher P. Houk, S. Faisal Ahmed and Ieuan A. Hughes ESPE and LWSPE Παρουσίαση: Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία οφείλονται σε πολλά αίτια.

Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία οφείλονται σε πολλά αίτια. 09 Λειτουργικές διαταραχές κύκλου στην εφηβεία Β.Ε. ΓΚΡΕΚΑ-ΣΠΗΛΙΩΤΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Οι λειτουργικές διαταραχές του κύκλου στην εφηβεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΟΥ STRESS (ΟΡΜΟΝΩΝ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΩΝ) ΣΤΟ ΣΙΕΛΟ ΑΘΛΗΤΩΝ ΥΨΗΛΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ

ΤΙΤΛΟΣ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΟΥ STRESS (ΟΡΜΟΝΩΝ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΩΝ) ΣΤΟ ΣΙΕΛΟ ΑΘΛΗΤΩΝ ΥΨΗΛΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΟΥ STRESS (ΟΡΜΟΝΩΝ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΩΝ) ΣΤΟ ΣΙΕΛΟ ΑΘΛΗΤΩΝ ΥΨΗΛΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ: Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Λουτράδης ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΑΠΠΑ MD, PhD ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΜΟΝΩΝ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γενικές έννοιες Ενδοκρινής έκκριση

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ. Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ. Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 960-7081-68-4 ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 12. ουροποιητικο συστημα δομη και λειτουργια του ουροποιητικου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Arvekap 11,25 mg/vial (3 µηνών) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ένα φιαλίδιο περιέχει 15mg triptorelin pamoate, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Καθυστέρηση εφηβείας Α. ΚΑΪΜΑΡΑ-ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Αναπληρώτρια Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Εισαγωγή

Καθυστέρηση εφηβείας Α. ΚΑΪΜΑΡΑ-ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Αναπληρώτρια Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Εισαγωγή 08 Καθυστέρηση εφηβείας Α. ΚΑΪΜΑΡΑ-ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Αναπληρώτρια Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Εισαγωγή χρόνος έναρξης της ήβης παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση (Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13 Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου / 3 Συνεργάτες: Παντελής Τσίμαρης, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΚΜΗΣ Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΑΚΜΗ:ΟΡΙΣΜΟΣ Πρόκειται για μία χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015

ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 Είναι ένα από τα συστηματα επικοινωνιας του σωματος. Χρησιμοποιει ορμονες για να πει στο σωμα τι να κανει. Αποτελειται από

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Κοντό Ανάστημα - Υπάρχει πρόβλημα? Επιμέλεια football-academies Πέμπτη, 12 Μάιος 2011

Κοντό Ανάστημα - Υπάρχει πρόβλημα? Επιμέλεια football-academies Πέμπτη, 12 Μάιος 2011 Το πόσο ψηλό θα γίνει το παιδί μας είναι ένα από τα κύρια ερωτήματα των γονιών, σε μια κοινωνία που απαιτεί συγκεκριμένα εμφανισιακά πρότυπα. Το ιδεώδες ύψος σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες είναι περίπου

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ιακυμάνσεις της τιμής της Τesto

ιακυμάνσεις της τιμής της Τesto ιακυμάνσεις της τιμής της Τesto Η τιμή της τεστοστερόνης στο αίμα εμφανίζει μία ημερήσια διακύμανση η οποία μάλιστα εξαρτάται από τις εποχές του έτους. Έτσι η μέγιστη συγκέντρωση παρατηρείται το πρωί (περίπου

Διαβάστε περισσότερα

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA To περί ού ο λόγος BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA ΒΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ Συνήθως ζητείται επί περιπτώσεων - Αζωοσπερμίας - Ολιγοσπερμίας

Διαβάστε περισσότερα

Oντογένεση του γεννητικού συστήματος στο ΧΧ άτομο και διαταραχές

Oντογένεση του γεννητικού συστήματος στο ΧΧ άτομο και διαταραχές 1 Oντογένεση του γεννητικού συστήματος στο ΧΧ άτομο και διαταραχές Eλένη Κούστα- Ενδοκρινολόγος Εισαγωγή Χρωµοσωµικό ή γενετικό φύλο είναι αυτό που προσδιορίζεται κατά την γονιµοποίηση του ωαρίου. H διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της

Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Η εμμηνόπαυση και η αντιμετώπισή της Πελοπίδας Κουτρουμάνης, MD, MRCOG Σαν εμμηνόπαυση ορίζεται η χρονική περίοδος που ακολουθεί την τελευταία έμμηνο ρύση και οφείλεται στην μη αναστρέψιμη, οριστική παύση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ Α ΕΝΕΣ ΜΕΡΟΣ Α ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ Α ΕΝΕΣ ΜΕΡΟΣ Α ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ Α ΕΝΕΣ ΜΕΡΟΣ Α ΑΝΑΤΟΜΙΑ 01/51 Σύστηµα ενδοκρινών αδένων 1. Υπόφυση 2. Επίφυση 3. Θυρεοειδής αδένας 4. Παραθυρεοειδής αδένες 5. Επινεφρίδια 6. Πάγκρεας 7. Ωοθήκες 8. Όρχεις 9. Θύµος αδένας 02/51

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Androcur ενέσιμο ελαιώδες διάλυμα 300 mg/ 3 ml AMP Cyproterone acetate

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Androcur ενέσιμο ελαιώδες διάλυμα 300 mg/ 3 ml AMP Cyproterone acetate ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ Androcur ενέσιμο ελαιώδες διάλυμα 300 mg/ 3 ml AMP Cyproterone acetate Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να παίρνετε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Μανώλης Οικονόμου Eπίκουρος Καθηγητής Φαρμακογενετικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Ορμονολογικό Εργαστήριο 2η Πανεπιστημιακή Μαιευτική και

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ι. Ρούτσιας ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Μ. Σκουρολιάκου Φ. Σκοπούλη Ι. Ρούτσιας ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα