ΒΑΣΙΛΗΣ Χ. ΡΙΤΖΑΛΕΟΣ. Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΑΣΙΛΗΣ Χ. ΡΙΤΖΑΛΕΟΣ. Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Χ. ΡΙΤΖΑΛΕΟΣ Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Θέμα διατριβής: Οι εβραϊκές κοινότητες στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι το Β Παγκόσμιο Πόλεμο ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006

2 ΒΑΣΙΛΗΣ Χ. ΡΙΤΖΑΛΕΟΣ Θέμα διατριβής: Οι εβραϊκές κοινότητες στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι το Β Παγκόσμιο Πόλεμο ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Λαογραφίας Ημερομηνία Προφορικής Εξέτασης: 20 Ιουνίου 2007 Εξεταστική Επιτροπή Τριμελής συμβουλευτική Επιτροπή Ιωάννης Κολιόπουλος Ιωάννης Μουρέλος Άρτεμις Ξανθοπούλου Κυριακού Κωνσταντίνος Χατζηκωνσταντίνου Αγγελική Σφήκα - Θεοδοσίου Βασίλης Γούναρης Ιάκωβος Μιχαηλίδης

3 Βασίλης Ριτζαλέος Α.Π.Θ. Οι εβραϊκές κοινότητες στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι το Β Παγκόσμιο Πόλεμο ISBN Η έγκριση της παρούσης Διδακτορικής Διατριβής από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει την αποδοχή των γνωμών του συγγραφέως (Ν. 5343/1932, άρθρο 202, παρ. 2)

4 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 Α ΜΕΡΟΣ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 19 ΟΥ ΑΙ. ΜΕΧΡΙ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 1.1. Από το Τανζιμάτ μέχρι την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων Πρώτες εγκαταστάσεις Το κύριο ρεύμα εγκατάστασης Από τους Βαλκανικούς Πολέμους μέχρι και το Μεσοπόλεμο Νέες εγκαταστάσεις Μετανάστευση 38 2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΖΩΗ 2.1. Οι εβραϊκές συνοικίες Η τελευταία οθωμανική περίοδος ( ) Μετά την απελευθέρωση Ο ρόλος της θρησκευτικής και λαϊκής ηγεσίας και οι ενδοκοινοτικές συγκρούσεις Ο κανονισμός λειτουργίας των κοινοτήτων και η επικράτηση των λαϊκών Εβραϊκά σωματεία 73 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΒΡΑΪΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ( ) 3.1. Οι απόπειρες εκσυγχρονισμού της εκπαίδευσης το 19o αι Η εξάπλωση των σχολείων της Αλλιάνς ( ) Η εκπαίδευση των κοριτσιών Εκπαιδευτικοί στόχοι και αποτελέσματα της Αλλιάνς 94

5 4ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 4.1. Οι Εβραίοι στο εμπόριο των ανατολικών καπνών Οι επιχειρήσεις καπνού κατά το δεύτερο μισό του 19ου αι Η ακμή ( ) Από την κρίση του καπνεμπορίου στην αναδιοργάνωση ( ) Από το οικονομικό κραχ στις επιπτώσεις του ναζισμού ( ) Tραπεζίτες και αργυραμοιβοί Η εξάπλωση της χρηματικής οικονομίας μέχρι το Ανακατατάξεις και ευκαιρίες πλουτισμού μέχρι το Εκβιομηχάνιση και Εβραίοι Η πρώτη περίοδος ( ) Η εξάπλωση κατά το Μεσοπόλεμο: εβραϊκές και μικτές επιχειρήσεις Άλλες κατηγορίες εμπορίου και ελεύθερα επαγγέλματα Εμπόριο και αγροτική παραγωγή Εμπόριο υφασμάτων Μικρεμπόριο Ελεύθερα επαγγέλματα 182 Β ΜΕΡΟΣ ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ: ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ 5ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Οι ΕΒΡΑΙΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ( ) 5.1. Οθωμανική διοίκηση και Εβραίοι Οι σχέσεις των μιλλέτ μετά το Τανζιμάτ Οι επιπτώσεις του Μακεδονικού Αγώνα Νεότουρκοι και Εβραίοι Η εμφάνιση των σιωνιστών 216 6ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η «ΕΒΡΑΪΚΗ» ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ ΤΟΥ Η νέα ελληνοβουλγαρική σύγκρουση και το ζήτημα της εβραϊκής υποστήριξης Η θέση των κοινοτήτων στην Ανατολική Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη Η περίοδος της ουδετερότητας: από τον Α Βαλκανικό Πόλεμο μέχρι τη Συνθήκη του Λονδίνου Η περίοδος της άμεσης εμπλοκής: από το Β Βαλκανικό Πόλεμο μέχρι τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου Οι συνέπειες των Πολέμων 242

6 7ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΧΑΣΜΟ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ: Η ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ 7.1. Η φιλοεβραϊκή πολιτική του Βενιζέλου και οι αντιεβραϊκές διαθέσεις τοπικών παραγόντων στην Ανατολική Μακεδονία ( ) Η δεύτερη βουλγαρική κατοχή στην Ανατολική Μακεδονία ( ) Η περίοδος της τουρκικής και βουλγαρικής κατοχής στη Δυτική Θράκη ( ) Αντιεβραϊκά επεισόδια μετά τη λήξη της βουλγαρικής κατοχής στην Ανατολική Μακεδονία (1918) Οι ελληνικές διεκδικήσεις στη Συνδιάσκεψη των Παρισίων και η βενιζελική στρατηγική της προσέγγισης με τους Εβραίους (1919) Οι Εβραίοι της Θράκης: από το Διασυμμαχικό Καθεστώς μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή ( ) Η σιωνιστική κίνηση και το αίτημα της «εθνικής των αυτονομίας» 290 8ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΒΡΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ 8.1. Η βενιζελική πολιτική της εθνικής ολοκλήρωσης ( ) Η αποκατάσταση των προσφύγων Αντιδράσεις για την εγκατάσταση των Εβραίων στην Ορεστιάδα (1925) Η εκπαιδευτική πολιτική των βενιζελικών κυβερνήσεων στο Μεσοπόλεμο Οι αντιδράσεις αφομοιωτικών και σιωνιστών για την πολιτική της εθνικής ολοκλήρωσης Η οικονομική κρίση, οι εθνικιστικές οργανώσεις και οι Εβραίοι των καπνεμπορικών κέντρων ( ) Από την πτώση του βενιζελισμού στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου ( ): συνέχειες και ασυνέχειες της πολιτικής για την εθνική ολοκλήρωση Η διακυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος ( ) Το καθεστώς Μεταξά ( ) 371 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 383 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 395 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ (χάρτες, έγγραφα) ΠΗΓΕΣ 425

7 Σ Υ Ν Τ Ο Μ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ Archives du Ministère des Affaires Ėtrangères Arch. de l AIU Archives de l Alliance Israélite Universelle Bulletin de l AIU Bulletin de l Alliance Israélite Universelle CADN Centre des Archives Diplomatiques de Nantes FO Foreign Office NARA National Archives and Records Administration οp opis r. roll PRO Public Record Office USHMM United States Holocaust Memorial Museum YVA Yad Vashem Archives α.α.κ άνευ αριθμού καταλογράφησης ΑΒΕ Αριθμός Βιβλίου Εισαγωγής ΑΔΑΠ Αρχείο Διαχείρισης Ανταλλαξίμων Περιουσιών ΑΕΕ Αριθμός του Ειδικού Ευρετηρίου ΑΙΕΕ Αρχείο Ιστορίας Ελλήνων Εβραίων ΑΙΚΚ Αρχείο Ισραηλιτικής Κοινότητας Καβάλας ΑΝΔ Αρχεία Νομού Δράμας ΑΝΚ Αρχεία Νομού Καβάλας ΑΝΣ Αρχεία Νομού Σερρών ΑΠΘ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αρ.φ. αριθμός φύλλου ΓΑΚ Γενικά Αρχεία του Κράτους ΓΔΜ Γενική Διοίκηση Μακεδονίας ΓΕΣ Γενικό Επιτελείο Στρατού ΔΗΜ Δημοτολόγια ΔΙΚ Δικαστικά ΔΙΟΙΚ Διοικητικά ΔΙΣ Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού ΕΑΠ Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων ΕΕΕ Εθνική Ένωσις η «Ελλάς» EIE Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών ΕΛΙΑ Ελληνικό Λαογραφικό και Ιστορικό Αρχείο ΕΜΕΕ Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού ΕΜΘ Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης ΕΟΝ Εθνική Οργάνωσις Νεολαίας IAETE Ιστορικό Αρχείο Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος IAM Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας ΙΑΥΕ Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών ΙΜΧΑ Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου ΚΙΣ Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο ΚΥΔ Κτηματική Υπηρεσία Δράμας ΣΑΕ Συνοπτικό Αριθμητικό Ευρετήριο

8 ΣΥΛ ΣΥΜΒ Υ ΥΠ-ΑΛ ΥΠ-ΔΡ ΥΠ-ΚΑΒ ΥΠ-ΚΟΜ ΥΠ-ΣΕΡ Συλλογή Συμβολαιογραφικά Υποσειρά Υποθηκοφυλακείο Αλεξανδρουπόλεως Υποθηκοφυλακείο Δράμας Υποθηκοφυλακείο Καβάλας Υποθηκοφυλακείο Κομοτηνής Υποθηκοφυλακείο Σερρών

9 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ολοκλήρωση της διατριβής μου θα ήταν αδύνατη χωρίς την καθοδήγηση του πρώτου επιβλέποντα κ. Ιωάννη Χασιώτη, ομότιμου καθηγητή Νεότερης Ιστορίας, στα πρώτα στάδια της εργασίας μου, και του νέου επιβλέποντα κ. Ιωάννη Σ. Κολιόπουλου, καθηγητή Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, στο τελικό της στάδιο. Ευχαριστίες ακόμη οφείλω στα άλλα δύο μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής, την κ. Άρτεμη Ξανθοπούλου-Κυριακού, καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, και τον κ. Ιωάννη Μουρέλο, αναπληρωτή καθηγητή Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας. Ωστόσο, θα ήθελα να διευκρινίσω πως οι όποιες αδυναμίες και παραλείψεις της εργασίας βαρύνουν αποκλειστικά τον γράφοντα. Θα ήθελα ακόμη να ευχαριστήσω την κ. Τομαή, διευθύντρια του ιστορικού αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, που μου παρείχε κάθε δυνατή διευκόλυνση, τον διευθυντή κ. Kuppernic και το προσωπικό της βιβλιοθήκης της Alliance Israélite Universelle κατά τις επισκέψεις μου στο Παρίσι, το προσωπικό της κεντρικής υπηρεσίας των γαλλικών διπλωματικών αρχείων στο Παρίσι και ιδιαιτέρως τη διευθύντρια των γαλλικών διπλωματικών αρχείων στη Ναντ κ. Cras, τη διευθύντρια των Κεντρικών Αρχείων για την Ιστορία του Εβραϊκού Λαού κ. Assouline, το προσωπικό των Κεντρικών Σιωνιστικών Αρχείων και των Αρχείων του Yad Vashem στην Ιερουσαλήμ, το προσωπικό του Public Record Office στο Λονδίνο, τον κ. MacDowell από τους εθελοντές των Κρατικών Αρχείων των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ουάσιγκτον, τον διευθυντή κ. Mayer και το προσωπικό των αρχείων του United States Holocaust Memorial Museum στην Ουάσιγκτον. Ακόμη απευθύνω θερμές ευχαριστίες στο διευθυντή κ. Παντελάκη και το προσωπικό του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας, τον κ. Χαρωνίτη και την κ. Καλαφάτη από το Ελληνικό Λαογραφικό και Ιστορικό Αρχείο στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αντίστοιχα, τη διευθύντρια του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης κ. Περαχιά. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον φίλο και προϊστάμενο των ΓΑΚ-Σερρών κ. Τσαρούχα για τη φωτογράφηση και παραχώρηση τριών χαρτών από τη συλλογή του Αρχείου και τους επίσης φίλους και συναδέλφους από τα ΓΑΚ-Καβάλας κ. Λυκουρίνο και κ. Καραγιαννακίδη. Για τις διευκολύνσεις που μου παρείχαν στα αρχεία των υπηρεσιών τους, επιθυμώ να αναφέρω τον άλλοτε Δήμαρχο Σερρών κ. Μητλιάγκα, τον άλλοτε Δήμαρχο Δράμας και νυν Βουλευτή κ. Τζίμα, τον αείμνηστο Δήμαρχο Κομοτηνής

10 2 Παπαδριέλλη και τη συνεργάτιδά του κ. Μενεσελίδου, τον Δήμαρχο Αλεξανδρουπόλεως κ. Αλεξανδρή, τον Δήμαρχο Σουφλίου κ. Στεργίου, τον Δήμαρχο Διδυμοτείχου κ. Παπατσαρούχα, τον υποθηκοφύλακα Σερρών κ. Ανδρέου, τον εκλιπόντα πρώην υποθηκοφύλακα Δράμας Οικονομίδη και τον δικηγόρο κ. Εμμανουηλίδη, την υποθηκοφύλακα Καβάλας κ. Γκουρτζή και τη δικηγόρο κ. Οικονομίδου, την υποθηκοφύλακα Κομοτηνής κ. Σαρηγιάννη, την υποθηκοφύλακα Αλεξανδρουπόλεως κ. Πετροπούλου, το προσωπικό του ληξιαρχείου Δράμας, τις διευθύντριες του ληξιαρχείου Κομοτηνής κ. Γιαννούλη, Διδυμοτείχου κ. Κηπουρού και Σουφλίου κ. Πατέλη και τον πρώην προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας κ. Παπαλαζάρου. Όλες και όλοι οι παραπάνω προσέφεραν γενναιόδωρα τον χρόνο τους προκειμένου να ξεπεραστούν ταχύτατα ποικίλα γραφειοκρατικά προβλήματα. Επίσης θερμές ευχαριστίες στο προσωπικό των δημόσιων και δημοτικών βιβλιοθηκών Σερρών, Δράμας, Καβάλας, Ξάνθης και Κομοτηνής, του σπουδαστηρίου του τομέα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ, των βιβλιοθηκών του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, του ΕΛΙΑ, της Γενναδείου και της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Μεγάλο μέρος των ευχαριστιών μου οφείλω στην ιστορικό κ. Ρένα Μόλχο και τον αναπληρωτή καθηγητή ιστορίας κ. Βασίλη Γούναρη για τις πολύτιμες συμβουλές τους. Οι συζητήσεις με την κ. Μόλχο στα πρώτα στάδια της έρευνας και με τον κ. Γούναρη αργότερα διεύρυναν τις αναζητήσεις μου σε νέα πεδία της έρευνας. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στο φίλο και πολύτιμο συνεργάτη κ. Rodrique Fischer για τη μετάφραση των γαλλικών πηγών, τον κ. Φλιτούρη για τη βοήθειά του στα γαλλικά αρχεία στο Παρίσι. Ακόμη θερμές ευχαριστίες στον φωτογράφο κ. Βιδάκη και τον γαμπρό μου κ. Σκαπέτη για την επεξεργασία των ψηφιοποιημένων χαρτών και των πινάκων, στον κ. Φαράκλα για τη βοήθεια στην επιμέλεια των κειμένων. Τέλος νιώθω την ανάγκη να μνημονεύσω τον τελευταίο Εβραίο της Καβάλας, τον αείμνηστο Σαμπετάι Τσιμίνο, που μοιραστήκαμε την αγωνία της έρευνας για τρία χρόνια αλλά χωρίσαμε απρόσμενα το 2003, και να ευχαριστήσω τον κ. Βίκτωρα Βενουζίου που μου συμπαραστάθηκε ως δεύτερος πατέρας όλα αυτά τα χρόνια. Η πολυδάπανη αυτή έρευνα, πέρα από τις προσωπικές οικονομικές θυσίες, δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την οικονομική υποστήριξη του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου της Ελλάδος, των

11 3 Ισραηλιτικών Κοινοτήτων της Θεσσαλονίκης και της Καβάλας, του αείμνηστου Samuel και της Rebecca Yohai. Όλα αυτά τα δύσκολα χρόνια των συνεχών μετακινήσεων και της κοπιώδους συγγραφής είχα την τύχη να με υπομένουν άνθρωποι με αγάπη και αφοσίωση προς το πρόσωπό μου. Θα ήθελα να αφιερώσω την εργασία μου στους γονείς μου, Χρήστο και Δόμνα, που μοιράστηκαν την πολυετή δοκιμασία μαζί μου.

12 4

13 5 Ε ι σ α γ ω γ ή Μέχρι την αποφοίτηση από το Πανεπιστήμιο, το εβραϊκό παρελθόν της ιδιαίτερης πατρίδας μου, της Δράμας, και της ευρύτερης περιοχής μού ήταν εντελώς άγνωστο. Η τοπική ιστοριογραφία απέκλειε τους Εβραίους και κάθε άλλη ομάδα που δεν αναγνώριζε ως τμήμα της «εθνικής μας κοινότητας». Εξάλλου, το Ολοκαύτωμα (Shoa) των Ελλήνων Εβραίων απουσίαζε στο δημόσιο πατριωτικό λόγο των καθιερωμένων τοπικών εκδηλώσεων για το ελληνικό δράμα του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Στο τέλος της δεκαετίας του 1990, οι τοπικές κοινωνίες άρχισαν να ανακαλύπτουν το εβραϊκό τους παρελθόν, οι δημοτικές αρχές να υποστηρίζουν την ανέγερση Μνημείων του Ολοκαυτώματος και τοπικοί ιστοριογράφοι να ενδιαφέρονται για την προπολεμική ιστορία των Εβραίων. Τα ζητήματα των Εβραίων της Ευρώπης πριν από το Ολοκαύτωμα, όπως η απελευθέρωση (emancipation) από την εποχή των γκέτο και οι διάφορες μορφές της μετά τον Διαφωτισμό έχουν μελετηθεί συστηματικά στην περίπτωση της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης 1. Η περίπτωσή τους εξετάζεται σε σύγκριση με τη διαφορετική εμπειρία των Εβραίων της Ανατολής (Ρωσίας, Πολωνίας, Ρουμανίας), που αποτελούσαν την πλειοψηφία του εβραϊσμού της ηπείρου και παρέμεναν μακριά από το καθεστώς της χειραφέτησης ως τις αρχές του 20ού αι 2. Το ζήτημα των Εβραίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τα βαλκανικά εθνικά κράτη μετά τη διάλυσή της (με την εξαίρεση της Ρουμανίας), παρέμεινε στην περιφέρεια της ευρωπαϊκής ιστορικής βιβλιογραφίας 3. 1 Ένα κείμενο του Salo Baron αποτελεί σταθμό για τη θεώρηση της χειραφέτησης των Εβραίων, βλ. Salo Baron, «Ghetto and Emancipation: Shall we Revise the Traditional View?», The Menorah Journal, 14 (Ιούνιος 1928) Οι μελέτες του Κατζ, καθηγητή στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, θεωρούνται επίσης κλασικές: Jacob Katz, Out of the Ghetto: The Social Background of Jewish Emancipation, , Νέα Υόρκη 1998 (πρώτη έκδοση 1973) και Jewish Emancipation and Self Emancipation, Φιλαδέλφεια Ο συλλογικός τόμος των Birnbaum και Katznelson προσφέρει μια πολύ χρήσιμη συγκριτική προσέγγιση της χειραφέτησης σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες, Pierre Birnbaum και Ira Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation: Jews, States and Citizenship, Πρίνστον Ειδικά για την περίπτωση της Γαλλίας βλ. σχετικά Paula E. Hyman, The Emancipation of the Jews of Alsace: Acculturation and Tradition in the Nineteenth Century, New Haven 1991 Phyllis Cohen Albert, The Modernization of French Jewry: Consistory and Community in the Nineteenth Century, Ανόβερο Εκτός από το κλασικό έργο του Simon Dubnov, History of the Jews in Russia and Poland, τρεις τόμοι, Φιλαδέλφεια 1916, ξεχωρίζουν οι νεότερες μελέτες των Michael Stanislawski, Tsar Nicholas I and the Jews: The Transformation of Jewish Society in Russia, , Φιλαδέλφεια 1983 John Doyle Klier, Imperial Russia s Jewish Question, , Καίμπριτζ 1995 Benjamin Nathans, Beyond the Pale: The Jewish Encounter with Late Imperial Russia, Μπέρκλεϊ Aron Rodrigue, French Jews, Turkish Jews: The Alliance Israélite and the Politics of Jewish Schooling in Turkey, , Μπλούμινγκτον 1990 του ιδίου, «From Millet to Minority: Turkish

14 6 Πριν από την εποχή του Διαφωτισμού και των μεγάλων Επαναστάσεων ( ), οι θρησκευτικές πεποιθήσεις αποτελούσαν βασικό κριτήριο, ανάμεσα σε άλλα, για την παραχώρηση προνομίων στα απολυταρχικά καθεστώτα της Ευρώπης. Οι Εβραίοι, φορτωμένοι με την κατηγορία της Σταύρωσης, διέπονταν από ειδικό καθεστώς παραμονής, όπως την απαγόρευση εγκατάστασης σε επαρχίες, τον περιορισμό τους σε αστικές περιοχές αποκλειστικά για εκείνους (γκέτο), την απαγόρευση ιδιοκτησίας γης και την καταβολή φόρου διαμονής 4. Μέτρα μαζικού εκτοπισμού από κράτη ή πόλεις, με την κατηγορία συνήθως της προδοσίας, εφαρμόζονταν ακόμη και μέχρι τα μέσα του 18ου αι. στην Κεντρική Ευρώπη. Επιβάλλονταν απαγορεύσεις στην επιλογή επαγγέλματος, όπως στη διοίκηση και τον στρατό, περιορισμοί στην άσκηση δραστηριοτήτων ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες και βαριές φορολογικές υποχρεώσεις 5. Η επίσημη καθολική εκκλησία επέβαλε τον 18ο αι. διακριτικά σήματα στην ενδυμασία τους 6. Τα συστηματικά μέτρα καταπίεσης και διάκρισης σε βάρος των Εβραίων ήταν υπεύθυνα για την οικονομική εξαθλίωση, την έλλειψη παιδείας και την κοινωνική απομόνωση των εβραϊκών μαζών στην ευρωπαϊκή ύπαιθρο 7. Αντίθετα με τις συνθήκες ζωής των μαζών, ένα μικρό τμήμα ασκούσε δραστηριότητες σε τομείς απαραίτητους για την εξουσία (τραπεζικές εργασίες, προμήθειες στρατού) και διέθετε πλούτο, μόρφωση και προνόμια. Με το πέρασμα του χρόνου, η θέση του ενισχυόταν από την ανάπτυξη εβραϊκών επιχειρηματικών δικτύων στις μεγαλύτερες αγορές της Ευρώπης. Στο πλαίσιο του φεουδαλικού συστήματος από το 10ο αι. και εξής, το καθεστώς κοινοτικής αυτονομίας επέτρεπε την ίδρυση σχολείων και φιλανθρωπικών Jewry», στο Birnbaum Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation: Jews, States and Citizenship, Πρίνστον 1995, σ Για την απαγόρευση εγκατάστασης Εβραίων στην Κολωνία από την εκδίωξή τους (1424) μέχρι την κατοχή της ανατολικής όχθης του Ρήνου από τον Ναπολέοντα (1797), βλ. Shulamit S. Magnus, Jewish Emancipation in a German City: Cologne , Στάνφορντ Ο όρος γκέτο χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 1516 για την υποχρεωτική εγκατάσταση Εβραίων στην περιοχή ενός χυτηρίου στη Βενετία. Ωστόσο, είναι γνωστές και παλαιότερες περιπτώσεις αποκλειστικά εβραϊκών περιοχών σε ευρωπαϊκές πόλεις, βλ. David B. Ruderman, «The Cultural Significance of the Ghetto in Jewish History», στο David N. Myers-William V. Rowe (εκδ.), From Ghetto to Emancipation: Historical and Contemporary Reconsiderations of the Jewish Community, Νέα Υόρκη 1997, σ. 2. Για τα ζητήματα ιδιοκτησίας και φόρων, Katz, Jewish Emancipation, ό.π. σ. 4, 5 Bruce F. Pauley, From Prejudice to Persecution: A History of Austrian Antisemitism, Νέα Υόρκη 1992, σ Ο εκτοπισμός από την Πράγα ( ), με την κατηγορία της συνεργασίας με τον Μέγα Φρειδερίκο εναντίον της Μαρίας Θηρεσίας της Αυστρίας, ήταν η τελευταία ανάλογη περίπτωση πριν από τον Χίτλερ στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη 6 Ο Πάπας Πίος ο 6ος ( ) επέβαλε ένα κίτρινο διακριτικό γνώρισμα, βλ. Dan V. Segre, «The Emancipation of Jews in Italy», στο Birnbaum και Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation, σ Στις αρχές του 19ου αι. το 90% των Εβραίων στις γερμανόφωνες χώρες ζούσε σε χωριά και μικρές πόλεις, βλ. σχετικά Ritchie Robertson, The Jewish Question in German Literature, : Emancipation and its Discontents, Οξφόρδη 1999, σ. 10.

15 7 ιδρυμάτων γύρω από το θρησκευτικό κέντρο (τη Συναγωγή) μέσα στα γκέτο 8. Η διοίκηση και τα ιδρύματα ελέγχονταν από τη θρησκευτική ηγεσία και εκπροσώπους της λαϊκής εβραϊκής ελίτ, οι οποίοι φρόντιζαν για τη λειτουργία των ιδρυμάτων και επέβαλλαν σταδιακά καθεστώς κοινοτικής ολιγαρχίας 9. Τα μέτρα διάκρισης και απομόνωσης, ο κεντρικός ρόλος της θρησκείας και η κοινοτική αυτονομία συνέβαλαν στη διατήρηση της εβραϊκής ταυτότητας 10. Η μετάβαση στην εποχή της χειραφέτησης προετοιμάστηκε από τους εκπροσώπους του Διαφωτισμού και την κίνηση των maskilim, των Εβραίων διανοουμένων στη Γερμανία και τη Γαλλία. Οι Διαφωτιστές, αν και ήταν αρνητικοί απέναντι στην εβραϊκή θρησκεία, όπως και σε κάθε άλλη, αντιμάχονταν πολύ περισσότερο τις καταπιέσεις και τις διακρίσεις σε βάρος των Εβραίων, απαιτώντας πιο ανθρώπινη μεταχείριση 11. Ο Μωσέ Μέντελσον ( ), κεντρική φυσιογνωμία των maskilim στη Γερμανία, μολονότι ήταν βαθιά επηρεασμένος από το Διαφωτισμό, δεν απέρριπτε τους δεσμούς του με την εβραϊκή θρησκεία. Τόνιζε πως οι Εβραίοι πίστευαν σε μια ανεκτική θρησκεία χωρίς τάσεις προσηλυτισμού, προκειμένου να αμβλύνει τους χριστιανικούς φόβους και να βοηθήσει στην ανάπτυξη των σχέσεων με το μη εβραϊκό περιβάλλον. Κατά τη γνώμη του, οι δεσμοί ανάμεσα στους ομόθρησκους περιορίζονταν στη σφαίρα του κοινού λατρευτικού τυπικού που εξασφάλιζε τη διατήρηση των αξιών του εβραϊσμού 12. Εκτός από την επιρροή της πνευματικής ελίτ, το ζήτημα της κοινωνικής ενσωμάτωσης τέθηκε και από την εβραϊκή οικονομική ελίτ που εμφανίστηκε το 18ο και το 19ο αι. δυναμικά στο προσκήνιο 13. Τα μέλη της επιζητούσαν την αποδοχή από τους μη Εβραίους και την κατοχύρωση των επιτυχιών τους (πλούτου, προνομίων, τίτλων ευγενείας). Η εκπλήρωση του στόχου θα εξασφαλιζόταν με την πλήρη κοινωνική ενσωμάτωση, με τίμημα ακόμη και την απομάκρυνση από την εβραϊκή ταυτότητα, όπως συνέβη με τις περιπτώσεις επιγαμιών και εκχριστιανισμού στην 8 Baron, «Ghetto and Emancipation», ό.π. σ. 518, Robertson, The Jewish Question, ό.π. σ Ruderman, «The Cultural Significance», ό.π. σ Esther Benbassa, The Jews of France: A History from Antiquity to the Present, Πρίνστον 1999, σ Αυτές οι απόψεις αποδοκιμάστηκαν ακόμη και από μαθητές του, Katz, Jewish Emancipation, ό.π. σ Η παρουσία της εβραϊκής οικονομικής ελίτ έγινε ιδιαίτερα αισθητή στο δεύτερο μισό του 19ου αι. όταν ένωσε τις δυνάμεις της για την αναγνώριση δικαιωμάτων σε καταπιεσμένους Εβραίους, όπως εκείνους της Ρουμανίας, Michael Graetz, «Jewry in the modern period: the role of the rising class in the politicization of Jews in Europe», στο Jonathan Frankel και Steven I. Zipperstein (επιμ.), Assimilation and Community: The Jews in Nineteenth- Century Europe, Καίμπριτζ 1992, σ

16 8 Κεντρική Ευρώπη 14. Εξάλλου, η υιοθέτηση της επίσημης γλώσσας, της εκπαίδευσης, της εξωτερικής εμφάνισης και των μη εβραϊκών ονομάτων ήταν ενδείξεις πως η κοινωνική ενσωμάτωση και η πολιτιστική αφομοίωση (acculturation) των μελών της ελίτ προηγήθηκαν της πολιτικής χειραφέτησης 15. Στην Κεντρική Ευρώπη, πριν από την περίοδο της πολιτικής χειραφέτησης ( ), οι εξελίξεις αυτές της κοινωνικής ενσωμάτωσης σημειώθηκαν με την παρέμβαση της πολιτικής εξουσίας. Στις αρχές του 18ου αι., οι εβραϊκές κοινότητες στις γερμανικές χώρες τέθηκαν κάτω από κυβερνητικό έλεγχο και η ηγεσία τους ήταν υποχρεωμένη να παρουσιάζει τον απολογισμό του έργου τους σε βασιλικές επιτροπές και να χρησιμοποιεί τη γερμανική γλώσσα στα επίσημα βιβλία της. Το 1750 η δικαιοδοσία των ραβίνων περιορίστηκε στη θρησκευτική σφαίρα, ενώ αποκλείστηκε κάθε ανάμιξή τους στις αστικές και οικονομικές υποθέσεις 16. Στην περίπτωση του Αυστριακού Αυτοκράτορα Ιωσήφ Β, η λήψη μέτρων αφορούσε την απάλειψη ορισμένων διακρίσεων σε βάρος των Εβραίων. Κατάργησε το διακριτικό σήμα στην ενδυμασία (1781), τους απελευθέρωσε από τα γκέτο, παραχώρησε εκπαιδευτικά και ορισμένα επαγγελματικά δικαιώματα καθώς και πλήρη θρησκευτική ανοχή για πρώτη φορά στην Ευρώπη (Toleranz Patent, 1782) 17. Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 αποτελεί σταθμό στην πολιτική χειραφέτηση των Εβραίων και στα ζητήματα της εβραϊκής ταυτότητας στη Δύση. Δύο χρόνια μετά τη «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη» (26 Αυγούστου 1789), οι Εβραίοι της Γαλλίας ήταν οι πρώτοι στην Ευρώπη που ζούσαν σε καθεστώς πλήρους πολιτικής ισότητας (29 Σεπτεμβρίου 1791) 18. Η είσοδος των επαναστατικών δυνάμεων στην Ολλανδία (1795) σήμαινε την παραχώρηση καθεστώτος πολιτικής ισότητας και στους Εβραίους των περιοχών αυτών (1796) 19. Το ίδιο συνέβη στην Ιταλία από την προέλαση του Ναπολέοντα μέχρι την υποχώρησή του ( ), οπότε ίσχυσε πάλι το παλαιό καθεστώς (με την εξαίρεση της Πάρμας) 20. Στην Πρωσία μετά το θρίαμβο του Ναπολέοντα (1806) 14 W.E. Mosse, The German-Jewish Economic Elite, : A Socio-Cultural Profile, Οξφόρδη 1989, σ Για την περίπτωση των Εβραίων της Βόρειας και Κεντρικής Ιταλίας, Elizabeth Mahler Schacter, «Perspectives of Nineteenth-Century Italian Jewry», Journal of European Studies, 31.1 (2001). 16 Robertson, The Jewish Question, ό.π. σ Pauley, From Prejudice, ό.π. σ Benbassa, The Jews of France, ό.π. σ Hans Daalder, «Dutch Jews in a Segmented Society», στο Birnbaum και Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation, σ Segre, «The Emancipation of Jews», ό.π. σ

17 9 και την παραχώρηση δικαιωμάτων, αναγνωρίστηκε η ελεύθερη επιλογή επαγγέλματος (Judenedict, 1812), αν και παρέμεινε σε ισχύ ο αποκλεισμός από το δημόσιο τομέα 21. Μετά την επανάσταση του 1848, ο Βασιλιάς του Πεδεμοντίου και της Σαρδηνίας Κάρολος Αλβέρτος παραχώρησε καθεστώς πλήρους πολιτικής ισότητας το οποίο επεκτάθηκε το 1870 σε ολόκληρη την Ιταλία με την ενοποίησή της 22. Το νέο σύνταγμα της Αυστρίας (4 Μαρτίου 1849) απέρριψε τη μέχρι τότε σύνδεση των δικαιωμάτων του πολίτη με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και αναγνώρισε το δικαίωμα της ιδιοκτησίας γης στους Εβραίους (το μέτρο καταργήθηκε το 1851 και αναγνωρίστηκε ξανά μαζί με το δικαίωμα της ελεύθερης εγκατάστασης και της άσκησης οποιουδήποτε επαγγέλματος το 1860). Με την ίδρυση της Αυστροουγγαρίας, το νέο Σύνταγμα (21 Δεκεμβρίου 1867) αναγνώρισε τις θρησκευτικές και εκπαιδευτικές ελευθερίες σε όλους τους πολίτες και επέτρεψε την ελεύθερη είσοδο των Εβραίων στα δημόσια αξιώματα 23. Η Βρετανία εξάλειψε το 1858 και τις τελευταίες διακρίσεις σε βάρος των Εβραίων 24. Η Ελβετία παραχώρησε το 1866 καθεστώς ισοπολιτείας 25. Η ίδρυση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας το 1871 έφερε καθεστώς πολιτικής ισότητας σε όλους τους πολίτες της ανεξάρτητα από το θρήσκευμα 26. Η μετάβαση αυτή των Εβραίων στο καθεστώς της πολιτικής ισότητας ήταν εφικτή στο πλαίσιο των ιδεολογικών αρχών της Γαλλικής Επανάστασης και του ευρωπαϊκού φιλελευθερισμού σχετικά με τη συγκρότηση του εθνικού κράτους. Για τα μέλη της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης, η πολιτική ισότητα παραχωρούνταν σε ατομική βάση και όχι σε διακριτές εθνικές ομάδες 27. Η κοινή ταυτότητα εντός ενός έθνους, με μια ιστορική επικράτεια και ενιαία κουλτούρα, σήμαινε την παραίτηση από κάθε άλλη διακριτή ταυτότητα 28. Στην περίπτωση των Εβραίων, σήμαινε την παραίτηση από την αυτονομία των παραδοσιακών κοινοτικών θεσμών, τον περιορισμό του 21 Werner E. Mosse, «From Schutzjuden to Deutsche Staatsbürger Jüdischen Glaubens : The Long and Bumpy Road of Jewish Emancipation in Germany» στο Birnbaum και Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation, σ Katz, Jewish Emancipation, ό.π. σ Pauley, From Prejudice, ό.π. σ Το ζήτημα του υποχρεωτικού χριστιανικού όρκου που έδιναν τα μέλη του Κοινοβουλίου και αποτελούσε το βασικό εμπόδιο για την πλήρη πολιτική ισότητα των Εβραίων διαπραγματεύεται ο M. C. N. Salbstein, The Emancipation of the Jews in Britain: the Question of the Admission of the Jews in Parliament, , Λονδίνο/Τορόντο Pauley, From Prejudice, ό.π. σ Robertson, The Jewish Question, ό.π. σ Benbassa, The Jews of France, ό.π. σ Antony Smith, National Identity, Λονδίνο 1991, σ. 11.

18 10 ρόλου της θρησκείας στη σφαίρα της προσωπικής ζωής και την περιθωριοποίηση της κοινής τους κληρονομιάς 29. Επρόκειτο για ένα «συμβόλαιο» ανάμεσα στο Κράτος και τον πολίτη, με τον τελευταίο να αναλαμβάνει τη γενική υποχρέωση της αφοσίωσης στο Κράτος 30. Ανάλογες απόψεις προωθούσαν και οι Φιλελεύθεροι Γερμανοί 31. Η πολιτική χειραφέτηση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τους περισσότερους Εβραίους και θεωρείται στη σύγχρονη βιβλιογραφία ως «η αφετηρία για την αναγέννησή τους». Σηματοδοτούσε το τέλος των διακρίσεων σε βάρος τους και τις απαρχές μιας εποχής ευκαιριών σε όλους τους τομείς 32. Η αφοσίωση των Εβραίων της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης στο Κράτος εκδηλώθηκε με τη συμμετοχή τους στους εθνικούς αγώνες των ευρωπαϊκών χωρών 33. Στη Γαλλία, οι Εβραίοι υιοθέτησαν με ενθουσιασμό τον όρο Israélite de France για τον αυτοπροσδιορισμό τους, αντί του παλαιότερου Juif, με σκοπό να τονίσουν τη μετάβαση σε μια -κατά βάση- γαλλική ταυτότητα 34. Η πρώτη αλλαγή που ακολούθησε ήταν δημογραφική: φυσική αύξηση του πληθυσμού, μετακίνηση προς τις μεγάλες πόλεις και τα οικονομικά κέντρα, ελεύθερη εγκατάσταση σε άλλοτε απαγορευμένες περιοχές, μετανάστευση από τις ανατολικές χώρες προς τη Δύση 35. Οι εβραϊκές συνοικίες των πόλεων δεν επαρκούσαν για την υποδοχή των νέων κατοίκων και πολλοί εγκαταστάθηκαν ή μετακινήθηκαν σε νέες περιοχές, με ταξικά και όχι θρησκευτικά πλέον κριτήρια 36. Οι Εβραίοι ασκούσαν νέα επαγγέλματα εκτός από τις παραδοσιακές, εμπορικές και τραπεζικές, ασχολίες και βελτίωναν τις συνθήκες ζωής τους 37. Η ελεύθερη πρόσβαση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα τούς παρείχε ευκαιρίες για μόρφωση, κοινωνική ανέλιξη 29 Antony Smith, Nations and Nationalism in a Global Era, Καίμπριτζ 1995, σ David Brown, Contemporary Nationalism: Civic, Ethnocultural and Multicultural Politics, Λονδίνο 2000, σ Robertson, The Jewish Question, ό.π. σ Pierre Birnbaum, The Jews of the Rebublic: A Political History of the State Jews in France from Gambetta to Vishy, μετάφραση Jane Marie Todd, Στάνφορντ Katz, Jewish Emancipation, ό.π. σ Robert S. Wistrich, «Zionism and Its Jewish Assimilationist Critics ( )», Jewish Social Studies, 4.2 (1998), σ. 63. Ο Φ. Κοέν Αλμπέρτ υποστηρίζει πως μόνο στις αρχές του 20ού αι. αποκρυσταλλώθηκε η διαφορετική σημασία των όρων «Juif» και «Israélite», Phyllis Cohen Albert, «Israelite and Jew: How did nineteenth-century French Jews understand assimilation?», στο Frankel και Zipperstein (επιμ.), Assimilation and Community, σ Pauley, From Prejudice, ό.π. σ. 23, Daalder, «Dutch Jews», ό.π. σ Todd M. Endelman, The Jews of Britain, 1656 to 2000, Μπέρκλεϊ 2002, σ. 94 Robertson, The Jewish Question, ό.π. σ Paula E. Hyman, «The social contexts of assimilation: village Jews and city Jews in Alsace» στο Frankel και Zipperstein (επιμ.), Assimilation and Community, σ. 119.

19 11 και σταδιοδρομία στην πολιτική ή το δημόσιο τομέα 38. Η πολιτική ισότητα, ο αστικός μετασχηματισμός, η φιλελεύθερη ιδεολογία και η κοινωνική ενσωμάτωση ενίσχυσαν την κίνηση των μεταρρυθμιστών εντός του εβραϊσμού, που ήταν γνωστή από τα μέσα του 19ου αι. στη Γερμανία, αν και συναντούσε ισχυρές αντιστάσεις από τις παραδοσιακές δυνάμεις 39. Στη σύγχρονη ιστοριογραφία οι απόψεις διίστανται για τις συνέπειες της πολιτικής χειραφέτησης των Εβραίων στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Μια ομάδα ιστορικών υποστηρίζει πως έχασαν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους 40. Η απώλεια της ταυτότητας συνδέθηκε με την έλλειψη αγωνιστικότητας, κυρίως στη Γαλλία, για την αντιμετώπιση του αντισημιτισμού 41. Αντίθετα, μια άλλη ομάδα θεωρεί πως η εγκατάλειψη χαρακτηριστικών που θα καθιστούσαν τους Εβραίους «έθνος μέσα σε έθνος» δεν σήμαινε τελικά την εγκατάλειψη της εβραϊκής ταυτότητας και κουλτούρας 42. Ειδικά στην περίπτωση της Γαλλίας και της Ολλανδίας, ο άλλοτε κατακερματισμένος χώρος των Εβραίων, ανάλογα με την ιστορική τους προέλευση, απέκτησε ενότητα χάρη στη δημιουργία ενός κεντρικού, θρησκευτικού, οργάνου κατά την περίοδο του Ναπολέοντα ( ) 43. Η περίπτωση των Εβραίων στην Ανατολική Ευρώπη, των Ostjuden, ήταν αρκετά διαφορετική. Στην απολυταρχική αυτοκρατορική Ρωσία οι Εβραίοι (κατά την επίσημη απογραφή του 1897) ζούσαν σε καθεστώς πολιτικών διακρίσεων. Σε αντίθεση με τους ομόθρησκους στη Δύση, διατηρούσαν ένα ξεχωριστό τρόπο ζωής με τη χαρακτηριστική γλώσσα τους (Γίντις και Εβραϊκά), την ιδιαίτερη ενδυμασία και το πυκνό δίκτυο θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών σωματείων που ήταν προσανατολισμένο στην παράδοση. Αυτά τα στοιχεία και οι πολιτικές διακρίσεις σε βάρος τους «διατηρούσαν τον εβραϊσμό όχι μόνο ως 38 Για την περίπτωση των Γάλλων Εβραίων βλ. Pierre Birnbaum, «Between Social and Political Assimilation: Remarks on the History of Jews in France», στο Birnbaum και Katznelson (επιμ.), Paths of Emancipation, σ David Sorkin, «The impact of emancipation on German Jewry: a reconsideration», στο Frankel και Zipperstein (επιμ.), Assimilation and Community, σ Μια νεότερη διαπραγμάτευση του θέματος στο Michael Brenner, Steffi Jersch, Michael A Meyer, German-Jewish History in Modern Times, vol. 2: Emancipation and Acculturation, , Νέα Υόρκη David Sorkin, The transformation of German Jewry, , Οξφόρδη 1987, σ Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism, Κλίβελαντ 1951 Michael R. Marrus, The Politics of Assimilation: A Study of the French Jewish Community at the Time of the Dreyfus Affair, Νέα Υόρκη Jacob Katz, Out of the Ghetto, ό.π. σ. 213 Marsha L. Rozenblit, «Jewish assimilation in Habsburg Vienna», στο Frankel και Zipperstein (επιμ.), Assimilation and Community, σ Simon Schwarzfuchs, Du Juif à l Israélite: Histoire d une mutation, , Παρίσι 1989 Daalder, «Dutch Jews», ό.π. σ. 45.

20 12 θρησκεία αλλά και ως διακριτή κοινωνική κατηγορία» 44. Μετά τη δολοφονία του Τσάρου Αλέξανδρου Β (1881), το πογκρόμ εναντίον τους έγινε αιτία να μεταδοθεί στις λαϊκές εβραϊκές μάζες η ιδέα ενός μικρού κύκλου διανοουμένων για απόρριψη της χειραφέτησης και πίστη στην ανανέωση της εθνικής αυτονομίας 45. Και στην περίπτωση της Ρουμανίας, το Σύνταγμα του 1866 υιοθέτησε τον αποκλεισμό των Εβραίων από την απόκτηση της ρουμανικής υπηκοότητας και την αναγνώριση πολιτικών δικαιωμάτων (άρθρο 7) 46. Το ίδιο καθεστώς ίσχυε και παλαιότερα σύμφωνα με τον Οργανικό Νόμο των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, ενός τσαρικού προτεκτοράτου ουσιαστικά, μετά τη Συνθήκη της Αδριανούπολης (1829) 47. Μέχρι τις αρχές του 19ου αι., οι Εβραίοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προστατευμένοι από την ισλαμική παράδοση ως λαός της Βίβλου, απολάμβαναν καθεστώς αυτονομίας στις εσωτερικές υποθέσεις των κοινοτήτων τους 48. Ήταν ελεύθερα εγκαταστημένοι στα σημαντικότερα λιμάνια και στα αστικά κέντρα των εμπορικών δρόμων στην ενδοχώρα, αναλαμβάνοντας ποικίλες οικονομικές δραστηριότητες. Μολονότι ζούσαν σε διακριτές συνοικίες, όπως όλες οι εθνοθρησκευτικές κοινότητες της Αυτοκρατορίας, δεν υπήρχαν γκέτο ανάλογα με εκείνα της Δύσης 49. Σε κάθε αστικό κέντρο, όπως είναι γνωστό, οι κοινότητες διέθεταν ανεξάρτητο διοικητικό μηχανισμό για τις φορολογικές, θρησκευτικές και εκπαιδευτικές ανάγκες των μελών τους 50. Οι νομικές και θρησκευτικές υποθέσεις ρυθμίζονταν σύμφωνα με τον ιουδαϊκό νόμο, για την εφαρμογή του οποίου φρόντιζαν οι ραβίνοι και τα θρησκευτικά δικαστήρια 51. Στην κλασική εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, από την Άλωση της Πόλης το 1453 έως τα τέλη του 16ου αι., ο Σουλτάνος περιέβαλε το εβραϊκό στοιχείο με εμπιστοσύνη: Μετακίνησε υποχρεωτικά (sürgün) ολόκληρες κοινότητες 44 Nathans, Beyond the Pale, ό.π. σ Στο ίδιο, σ William Brustein Amy Ronnkvist, «The roots of anti-semitism: Romania before the Holocaust», Journal of Genocide Studies, 4.2 (2002) 213. Μετά το Συνέδριο του Βερολίνου, το νέο Σύνταγμα της Ρουμανίας (1879) δεν θεωρούσε πλέον τη θρησκεία ως κριτήριο για την απόκτηση της ρουμανικής υπηκοότητας, αν και αυτή η τροποποίηση δεν μετέβαλε ουσιαστικά τη θέση των Εβραίων. Μεταξύ των ετών 1879 και 1914 περίπου Εβραίοι (1%) απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα, βλ. I.C. Butnaru, The Silent Holocaust: Romania and Its Jews, Νέα Υόρκη 1992, σ Στο ίδιο, σ Avigdor Levy (επιμ.), The Jews of the Ottoman Enpire-Introduction, Πρίνστον 1994, σ Benjamin Braude and Bernard Lewis (επιμ.), Introduction in Christians and Jews in the Ottoman Empire. The Functioning of a Plural Society, τ. 1, Νέα Υόρκη 1982, σ Αιμιλία Στεφανίδου, «Η πόλη-λιμάνι της Καβάλας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Πολεοδομική διερεύνηση ( )», αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 1993, σ Rodrigue, French Jews, Turkish Jews, ό.π. σ. 29.

21 13 Ρωμανιωτών (Ελληνόφωνων) Εβραίων στη νέα του πρωτεύουσα, την Κωνσταντινούπολη, και υποδέχτηκε τα αλλεπάλληλα κύματα των διωγμένων Ισπανοεβραίων από το τέλος του 15ου αι. 52. Κατά την εποχή της δημιουργίας μιας αχανούς Αυτοκρατορίας, η άφιξη ανθρώπινου δυναμικού με υψηλή εξειδίκευση και παιδεία θεωρήθηκε μεγάλο δώρο της χριστιανικής Ευρώπης 53. Οι Εβραίοι ανέλαβαν την εκμίσθωση φόρων και τελωνειακών δασμών, προσέφεραν υπηρεσίες στην αγορά του χρήματος, είχαν την εκμετάλλευση ορυχείων και λόγω των μετακινήσεών τους διέθεταν εκτεταμένα δίκτυα στο εσωτερικό και διεθνές εμπόριο της Αυτοκρατορίας (κυρίως στη Βενετία και σε άλλες ιταλικές πόλεις) 54. Παρά την εμπιστοσύνη της Πύλης και τα διάφορα προνόμια που απολάμβαναν, εξακολουθούσαν να ανήκουν στην υποδεέστερη κατηγορία των μη Μουσουλμάνων και να υποφέρουν από τη βαριά, τακτική και έκτακτη, φορολογία 55. Η παρακμή του εβραϊκού στοιχείου, από το τέλος του 16ου αι., συνδέθηκε με την ανάλογη πορεία της Αυτοκρατορίας 56. Η οικονομία της αποδυναμωμένης από τους συνεχείς πολέμους Πύλης έπεφτε θύμα των διομολογήσεων και της προστασίας που παρείχαν τα ευρωπαϊκά κράτη σε χιλιάδες, κυρίως, Χριστιανούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 57. Στην πραγματικότητα, οι Εβραίοι εξακολουθούσαν να παίζουν ρόλο, αν και μειωμένο πλέον, στην εκμίσθωση των τελωνειακών δασμών και το εσωτερικό εμπόριο 58. Το εξωτερικό όμως εμπόριο ελεγχόταν πλέον από τους Ευρωπαίους εμπόρους, ανάμεσά τους αρκετούς εβραϊκής καταγωγής από το Λιβόρνο (τους λεγόμενους Francos), που εγκαταστάθηκαν στην Αυτοκρατορία στο τέλος του 17ου και στις αρχές του 18ου αι. 59. Στο τέλος του 18ου αι., το εβραϊκό στοιχείο αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας του, ενώ ταυτόχρονα Έλληνες και 52 Esther Benbassa and Aron Rodrigue, Sephardi Jewry. A History of the Judeo-Spanish Community, 14 th 20 th Centuries, Καλιφόρνια 2000, σ Levy, The Jews of the Ottoman Empire, ό.π. σ Benbassa and Rodrigue, Sephardi Jewry, ό.π. σ Arye Shmuelevitz, The Jews of the Ottoman Empire in the late Fifteenth and the Sixteenth Centuries, Λάιντεν 1984, σ Στο ίδιο, σ Levy, The Jews of the Ottoman Empire, ό.π. σ Γιοζέφ Νεχαμά, Ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης, μετάφραση του Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ, βιβλίο δεύτερο, Θεσσαλονίκη 2000 (πρώτη έκδοση στα γαλλικά Θεσσαλονίκη 1978), σ Στο ίδιο, σ Νίκος Σβορώνος, Το εμπόριο της Θεσσαλονίκης τον 18 ο αιώνα, μετάφραση Σπ. Ασδραχά, Ξ. Γιαταγάνα, Φ. Ηλιού, Θ. Καλαφάτη, Χρ. Χατζηιωσήφ, Αθήνα 1996, σ Benbassa and Rodrigue, Sephardi Jewry, ό.π. σ. 46.

22 14 Αρμένιοι, προστατευόμενοι κυρίως της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, σημείωναν τη μεγαλύτερη ακμή τους 60. Αφετηρία της παρούσας εργασίας είναι ακριβώς η εισαγωγή των πολιτικών και διοικητικών μεταρρυθμίσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ( ) με τις οποίες η Πύλη επιδίωκε να αλλάξει το καθεστώς των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων. Την ίδια εποχή, στα εθνικά κράτη και τις πολυεθνικές Αυτοκρατορίες της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης αντίστοιχα, βρίσκονταν σε εξέλιξη ή ολοκληρώνονταν οι μεταρρυθμίσεις για τη χειραφέτηση των Εβραίων μέσω της πολιτικής ισότητας, της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της αφομοίωσης. Στη διατριβή αυτή εξετάζεται η συνδυασμένη επίδραση των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων και των ευρωπαϊκών εξελίξεων στις μικρές κοινότητες των Σεφαραδιτών Εβραίων που κατοικούσαν στο γεωγραφικό χώρο μεταξύ δύο σημαντικών εβραϊκών κέντρων, της Θεσσαλονίκης και της Αδριανούπολης. Η πορεία της εξέλιξης αυτής τέμνεται από ένα μείζονος σημασίας γεγονός, ή καλύτερα από σειρά γεγονότων, τη μετάβαση δηλαδή των εβραϊκών κοινοτήτων από το καθεστώς της πολυεθνικής Αυτοκρατορίας σε εκείνο ενός εθνικού κράτους, του ελληνικού καταρχάς, που βρισκόταν και το ίδιο σε μια κρίσιμη φάση της εδαφικής και εθνικής του ολοκλήρωσης, και περιστασιακά του βουλγαρικού. Η μετάβαση σημειώθηκε κάτω από βίαιες συνθήκες και διαδοχικές αλλαγές των πολιτικών κυρίαρχων στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτή η εξέλιξη των συνεχών μεταβολών διαφοροποιεί την περίπτωση των Εβραίων της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης από εκείνη των Εβραίων της Θεσσαλονίκης η οποία έχει μελετηθεί περισσότερο συστηματικά μέχρι σήμερα. Η εργασία δεν αποτελεί μια γενική ιστορία των Εβραίων από το τέλος της οθωμανικής περιόδου μέχρι την έναρξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Εξαιτίας της έλλειψης σημαντικών ιστορικών εργασιών για τις κοινότητες αυτές, ήταν απαραίτητο να γίνει, στο πρώτο μέρος της διατριβής, μια συστηματική καταγραφή των δημογραφικών, κοινωνικών, εκπαιδευτικών και οικονομικών τους δεδομένων. Αναζητούμε ακόμη συστηματικά τις δυνάμεις που ανέλαβαν να οργανώσουν τις κοινότητες προκειμένου αυτές να ενσωματώσουν μέρος της ευρωπαϊκής εμπειρίας των ομοθρήσκων τους και να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις από τις πολιτικές κατευθύνσεις αρχικά μιας πολυεθνικής Αυτοκρατορίας και αργότερα ενός εθνικού 60 Στο ίδιο, σ. 48.

23 15 κράτους. Ποια ήταν η επιρροή των Εβραίων των μεγάλων σεφαραδίτικων κέντρων της Θεσσαλονίκης και της Αδριανούπολης πάνω στις κοινότητες και στις σχέσεις των κοινοτήτων αυτών με την εξουσία; Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον πως εμπλέκονται σε αυτές τις εξελίξεις ομάδες Εβραίων με διαφορετική καταγωγή, οικονομική κατάσταση, κοινωνική προέλευση, νοοτροπία και ιδεολογία, οι οποίες βρέθηκαν σε διαλεκτική σχέση με το μη εβραϊκό περιβάλλον. Ποιες είναι οι εσωτερικές ιδεολογικές ζυμώσεις στην κοινότητα σε όλη αυτήν την περίοδο; Η αντιπαράθεση μεταξύ εκσυγχρονιστών και συντηρητικών Εβραίων, κατά την οθωμανική εποχή, έδωσε τη θέση της σε εκείνη των αφομοιωτικών και σιωνιστών στη μετα-οθωμανική εποχή; Ποιοι συγκροτούσαν τις διάφορες ομάδες και ποιο ήταν το διακύβευμα κάθε φορά; Στο τέλος της διατριβής, επιχειρείται μια συνολική αποτίμηση και σύγκριση ανάμεσα στην εμπειρία των συγκεκριμένων εβραϊκών κοινοτήτων και των Εβραίων της υπόλοιπης Ευρώπης. Το ερώτημα που αντιμετωπίζουμε είναι αν η περίπτωση των Εβραίων της περιοχής ακολούθησε το δυτικό και φιλελεύθερο μοντέλο χειραφέτησης και αφομοίωσης ή το ανατολικό μοντέλο απόρριψης της ιδέας πολιτικής χειραφέτησης και αναζήτησης τρόπων ανασυγκρότησης της εβραϊκής (εθνικής) αυτονομίας. Η επιλογή της συγκεκριμένης περιοχής έγινε με κριτήρια που αφορούν τόσο τις εβραϊκές κοινότητες όσο και το μη εβραϊκό περιβάλλον. Η περιοχή αποτελεί σαφή γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα από την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ μέχρι το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Η γεωγραφική της θέση ορίζεται από εύφορες πεδινές εκτάσεις ανάμεσα σε πλωτά εκείνη την περίοδο ποτάμια, την οροσειρά της Ροδόπης και τη βόρεια ακτογραμμή του Αιγαίου. Η οικονομική της σημασία συνδέθηκε με την παραγωγή και την επεξεργασία γεωργικών προϊόντων σε αναπτυγμένα και πολυεθνοτικά αστικά κέντρα, τα οποία προσέλκυσαν το διεθνές εμπόριο, ανθρώπινο δυναμικό και μεγάλα κεφάλαια. Η πολιτική της ιστορία σφραγίστηκε από σημαντικά γεγονότα: το βαλκανικό εθνικισμό με αιματηρές συγκρούσεις και μετακινήσεις πληθυσμών, το κίνημα των Νεότουρκων, τις συχνές εναλλαγές των πολιτικών κυρίαρχων. Τέλος, η διάλυση όλων των εβραϊκών κοινοτήτων σημειώθηκε την ίδια εποχή, την άνοιξη του 1943, ως αποτέλεσμα των ναζιστικών διώξεων με τη συνεργασία των βουλγαρικών αρχών κατοχής. Η εξέταση των ζητημάτων της διατριβής γίνεται σε τρεις περιόδους: (α) από τις οθωμανικές μεταρρυθμίσεις (Τανζιμάτ) μέχρι τους βαλκανικούς πολέμους (1839-

24 ) (β) από την πρώτη βαλκανική σύρραξη μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή ( ) και (γ) από την Καταστροφή μέχρι την έκρηξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου ( ). Η παρουσίαση κινείται σε δύο διαφορετικούς άξονες: στο θεματικό του πρώτου μέρους για την παρουσίαση των κοινοτήτων και στο χρονικό του δεύτερου μέρους για τη μελέτη των κατεξοχήν πολιτικών ζητημάτων. Τα σημαντικότερο πρόβλημα της εργασίας ήταν η απώλεια μεγάλου μέρους των κοινοτικών αρχείων και η δύσκολη πρόσβαση των πρωτογενών πηγών. Τα αρχεία των κοινοτήτων των Σερρών, της Δράμας, της Αλεξανδρούπολης, του Διδυμοτείχου και της Ορεστιάδας δεν εντοπίστηκαν στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Το μόνο βέβαιο είναι πως το παλαιότερο αρχείο της κοινότητας Σερρών καταστράφηκε στον εμπρησμό της πόλης το 1913 και ό,τι απέμεινε είχε την ίδια τύχη κατά τη μεταφορά του στη Βουλγαρία το Σε άλλες πρωτογενείς πηγές, όπως αρχεία ληξιαρχείων, δημοτολογίων και υποθηκοφυλακείων, η πρόσβαση ήταν δύσκολη εξαιτίας των περιορισμών από το Νόμο για την προστασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Όσον αφορά τις εβραϊκές πηγές, η εργασία στηρίχτηκε στην πλούσια αλληλογραφία, από το δεύτερο μισό του 19ου αι. μέχρι το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, των διευθυντών της Αλλιάνς, των σχολικών επιτροπών και των κοινοτήτων στις Σέρρες, την Καβάλα, την Κομοτηνή και το Διδυμότειχο, που βρέθηκε στα αρχεία της Αλλιάνς στο Παρίσι. Μία άλλη σημαντική πηγή υλικού ήταν το τμήμα των κοινοτικών αρχείων της Καβάλας, που σώζεται στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και στα Κεντρικά Αρχεία για την Ιστορία του Εβραϊκού Λαού στην Ιερουσαλήμ. Στα Κεντρικά Αρχεία διατηρούνται, επίσης, οι φάκελοι των κοινοτικών αρχείων της Ξάνθης και της Κομοτηνής. Το υλικό περιλαμβάνει έγγραφα από τον 20ό αι. και καλύπτει κυρίως την περίοδο του Μεσοπολέμου. Τα Κεντρικά Σιωνιστικά Αρχεία στην Ιερουσαλήμ διαθέτουν υλικό για την Καβάλα για τα χρόνια αμέσως μετά την απελευθέρωση του 1913 και για την Ξάνθη στη δεκαετία του Στις μη εβραϊκές πηγές, το Αρχείο του ελληνικού υπουργείου των Εξωτερικών (η κεντρική συλλογή και το οργανωμένο αρχείο για τους Έλληνες Εβραίους) από το δεύτερο μισό του 19ου αι. μέχρι και το Μεσοπόλεμο, τα διπλωματικά αρχεία της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας, κυρίως για το δεύτερο 61 Archiv de l AIU/Grèce ΧΧΙ Ε/269, Μπουσκέλα προς τον πρόεδρο της Κεντρικής Επιτροπής της Αλλιάνς, Σέρρες 29 Μαΐου Καθώς η αλληλογραφία με την Αλλιάνς είχε αποδέκτη -σύμφωνα με το τυπικό- πάντοτε τον πρόεδρο ή σε ορισμένες περιπτώσεις τον γραμματέα της οργάνωσης στο Παρίσι, θα αναγράφεται στο εξής μόνο ο αποστολέας.

25 17 μισό του 19ου και τις αρχές του 20ού αι., προσέφεραν πολύτιμο υλικό για όλες τις ενότητες της εργασίας. Οι υπηρεσίες των υπουργείων Εξωτερικών της Ιταλίας και της Ισπανίας δεν διατήρησαν υλικό από τα τοπικά υποπροξενεία. Στα διπλωματικά αρχεία της Βουλγαρίας η πρόσβαση ήταν αδύνατη παρά τη διατύπωση σχετικού αιτήματος. Στα υπόλοιπα αρχεία που βρέθηκαν στην Ελλάδα, το υλικό αφορά κυρίως την περίοδο μετά την απελευθέρωση του 1913 για την Ανατολική Μακεδονία και του 1920 για τη Δυτική Θράκη. Ωστόσο, μέρος του καλύπτει και την περίοδο Το σύνολο του ελληνικού υλικού προέρχεται κυρίως από τους εκατοντάδες τόμους στα υποθηκοφυλακεία πέντε πόλεων, τους καταλόγους και τα βιβλία σε υπηρεσίες δημοτολογίων και ληξιαρχείων, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στις Σέρρες και την Καβάλα, το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, το Αρχείο της Κτηματικής Υπηρεσίας στη Δράμα και τον τοπικό Τύπο. Οι πληροφορίες τους ήταν πολύτιμες για τη δημογραφική, οικονομική και κοινωνική ιστορία των Εβραίων. Η διατριβή στηρίχτηκε, επίσης, στις σημαντικές εργασίες του Αρόν Ροντρίγκ, ο οποίος ασχολείται συστηματικά με τις εβραϊκές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και υποστηρίζει τη θεωρία της αναγέννησης των Εβραίων μέσω της γαλλοεβραϊκής εκπαίδευσης 62. Επίσης, βασίστηκε στην πολύ σημαντική εργασία της Ρένας Μόλχο, που μελετά την κοινότητα Θεσσαλονίκης από την περίοδο των οθωμανικών Μεταρρυθμίσεων μέχρι το Μεσοπόλεμο και εστιάζεται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της κοινότητας αυτής στην εβραϊκή διασπορά, «ένα ασυνήθιστο φαινόμενο ενεργού συμμετοχής και δυναμικής παρουσίας μιας διασπορικής, της ντόπιας δηλαδή, εβραϊκής κοινότητας στον ευρύτερο κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτικό της περίγυρο στη μακεδονική πρωτεύουσα» 63. Το κλασικό έργο του Γιοσέφ Νεχαμά για την κοινότητα της Θεσσαλονίκης, του Μερκάδο Κόβο για τις Σέρρες και του Ροντρίγκ για το Διδυμότειχο αποτελούν επίσης έργα αναφοράς της μελέτης αυτής 64. Για τα επιμέρους ζητήματα, όπως τον ελληνικό αντισημιτισμό τον 19ο και 20ό αι., οι πρόσφατες δημοσιεύσεις του Μπερνάν Πιερόν και του Γιώργου 62 Rodrigue, French Jews, Turkish Jews, ό.π.. 63 Ρένα Μόλχο, Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης Μία ιδιαίτερη κοινότητα, Αθήνα 2001, σ Γιοζέφ Νεχαμά, Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης, μετάφραση από τα γαλλικά: του Τομέα Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του ΑΠΘ., Θεσσαλονίκη 2000 Mercado Covo, Aperçu Historique sur la communaute israélite de Serres, Τελ Αβίβ 1962 Aron Rodrigue, «Jewish Society and Schooling in a Thracian Town: The Alliance Israélite Universelle in Demotica, », Jewish Social Studies, XLV (3-4 Καλοκαίρι-Φθινόπωρο 1983)

26 18 Μαργαρίτη έχουν εγκαινιάσει περίοδο έντονων συζητήσεων 65. Για την κατανόηση του πολιτικού αντισημιτισμού, την κρίσιμη εποχή του Μεσοπολέμου, βασικές παραμένουν οι μελέτες του Γιώργου Μαυρογορδάτου 66. Όσον αφορά το λαϊκό αντισημιτισμό, ως παράμετρο των σχέσεων Ελληνορθόδοξων και Εβραίων, διαθέτουμε την εργασία της Μαρούλας Ευθυμίου που καλύπτει την οθωμανική περίοδο 67. Τις πολύμορφες σχέσεις των Εβραίων με τις άλλες ομάδες πληθυσμού φέρνουν στο προσκήνιο και οι εργασίες των αρχιτεκτόνων Αλέκας Καραδήμου- Γερόλυμπου και Αιμιλίας Στεφανίδου, που μελετούν τις εβραϊκές συνοικίες στα αστικά κέντρα της εξεταζόμενης περιοχής 68. Είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί πως οι όροι «Χριστιανός», «Εβραίος» και «Μουσουλμάνος» χρησιμοποιούνται με την εθνοθρησκευτική τους διάσταση, στο πλαίσιο του συστήματος των «μιλλέτ», μέχρι το τέλος της οθωμανικής εποχής. Ωστόσο, το όνομα «Χριστιανός» αντικαθίσταται, κυρίως μετά το 1878, από το «Έλληνας», «Σέρβος» ή «Βούλγαρος», για να δηλωθεί η διάσπαση του χριστιανικού «μιλλέτ» στις βαλκανικές εθνότητες. Μετά το 1913, οι όροι «Χριστιανός», «Εβραίος» και «Μουσουλμάνος» δηλώνουν τα μέλη θρησκευτικών κοινοτήτων στην ελληνική πολιτεία. Ο όρος, εξάλλου, «Ισραηλίτης» καθιερώθηκε μετά τη Γαλλική Επανάσταση και ήταν φορτισμένος πολιτικά και ιδεολογικά σύμφωνα με τις ανάγκες της γαλλικής κοινωνίας. Μολονότι κυριαρχεί στην αλληλογραφία των κοινοτήτων με την Αλλιάνς από το δεύτερο μισό του 19ου αι., στα διπλωματικά έγγραφα ευρωπαϊκών χωρών και τα ελληνικά συνταγματικά ή νομοθετικά κείμενα, το όνομα «Εβραίος» είναι, με μεγαλύτερη ακρίβεια, δηλωτικό της ταυτότητας και της ιστορικής συνέχειας των κοινοτήτων. Ήταν, εξάλλου, σε καθημερινή χρήση σε όλες τις εποχές. Όσον αφορά την ονομασία «Δυτική Θράκη», θεωρείται καθιερωμένη για το πρώτο μισό του 20ού αι. και αναφέρεται σε διεθνείς συνθήκες. Τέλος, στα γεγονότα και την εσωτερική αλληλογραφία του ελληνικού κράτους μέχρι το Μάρτιο του 1923, αναγράφεται η ημερομηνία σύμφωνα με το Παλαιό (Ιουλιανό) και το Νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο. 65 Bernard Pierron, Εβραίοι και Χριστιανοί στη Νεότερη Ελλάδα, μετάφραση Γιώργος Σαρατσιώτης, Αθήνα 2004 Γιώργος Μαργαρίτης, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες. Στοιχεία για την καταστροφή των μειονοτήτων της Ελλάδας. Εβραίοι, Τσάμηδες, Αθήνα George Mavrogordatos, Stillborn Rebublic, Social Coalitions and Party Strategies in Greece, , Μπέρκλεϊ 1983 Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, Οι εθνικές μειονότητες, στο Χρήστος Χατζηιωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα ο Μεσοπόλεμος, τ. Β2, Αθήνα 2003, σ Μαρούλα Ευθυμίου, Εβραίοι και χριστιανοί στα τουρκοκρατούμενα νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου: οι δύσκολες πλευρές μιας γόνιμης συνύπαρξης, Αθήνα Αλέκα Καραδήμου-Γερόλυμπου, «Από τη συγκέντρωση στη διάχυση. Οι εβραϊκές συνοικίες στις βορειοελλαδικές πόλεις στο τέλος της Τουρκοκρατίας», Σύγχρονα Θέματα, (Ιούλιος-Δεκέμβριος 1994) Στεφανίδου, «Η πόλη-λιμάνι της Καβάλας», ό.π..

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Μεταναστεύσεις 19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα των μεταναστευτικών ρευμάτων : Μικρά Ασία Ελλαδικός ηπειρωτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Ορεινοί: Οι επαναστάτες του 1862 προκήρυξαν εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση, η οποία θα ψήφιζε νέο σύνταγμα. Οι εκλογές έγιναν το Νοέμβριο του 1862. Η πλειονότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο)

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Μάθημα 5: Αντισημιτισμός και εθνικισμός μέσα στο ελληνικό έθνοςκράτος. Η Θεσσαλονίκη ως περίπτωση μελέτης ΙΙ: Συζήτηση για την 1η γραπτή εργασία Βασιλική Γιακουμάκη

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1. Α.1.1. Να αντιστοιχίσετε τους πολιτικούς άνδρες (Στήλη Α) µε

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Γιάννης Αλήθειας «Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του Χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο» Α Έκδοση : Ιούνιος 2010 σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: «Σπουδές στην Τοπική Ιστορία Διεπιστημονικές προσεγγίσεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Α. 2. α. Λάθος β. Λάθος γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Σωστό

Α. 2. α. Λάθος β. Λάθος γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Σωστό ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 - Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΧΑΙΡΗ ΤΡΙΠΑΜΠΟΥΚΗ ΑΜΑΛΙΑ, ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ, ΖΟΥΠΟΥ ΑΘΗΝΑ, ΣΤΕΦΟΠΟΥΛΟΥ ΑΙΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: «ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ». Φοιτητές:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα:

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ηλίας Ντίνας elias.dinas@politics.ox.ac.uk Σπύρος Κοσμίδης spyros.kosmidis@politics.ox.ac.uk

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ιστορία Γ Γυμνασίου Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ενότητα 1 1. Να δώσετε σύντομους ορισμούς για τις παρακάτω έννοιες: αγροτική επανάσταση, βιομηχανική επανάσταση, κίνημα του Διαφωτισμού. Αγροτική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος Η παλιννόστηση του κλασικού: Νοσταλγία για την κλασική αρχαιότητα ως επινοημένη παιδική ηλικία της ανθρωπότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1Η ΕΛΙ Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕ ΕΞΕΤΑΕΙ Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ: ΙΤΟΡΙΑ ΥΝΟΛΟ ΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΕΡΙ (4) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική»

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Δρ. Μιχάλης Χρηστάκης Γενικός Γραμματέας Δήμου Αμαρουσίου Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Γενικών Γραμματέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Κλεισθένης»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

«Τα ελληνικά σύνορα από την Ίδρυση του Ελληνικού Κράτους έως την ολοκλήρωσή τους»

«Τα ελληνικά σύνορα από την Ίδρυση του Ελληνικού Κράτους έως την ολοκλήρωσή τους» Σ Ε Ν Α Ρ Ι Ο Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ «Τα ελληνικά σύνορα από την Ίδρυση του Ελληνικού Κράτους έως την ολοκλήρωσή τους» Α. ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ Είναι γνωστό ότι στο μαθητικό κόσμο υπάρχει μια ασαφής εικόνα για το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ Σελίδα 1 1 Ο Κεφάλαιο Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1821-1828 Επαναστατικός Αγώνας 1864 Προσάρτηση Επτανήσων 1881 Προσάρτηση Άρτας και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

European Doctorate in Social History

European Doctorate in Social History Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τοµέας Ιστορίας European Doctorate in Social History Πολιτισµικές µεταφορές και έννοιες που ταξιδεύουν. Έθνος και διανοούµενοι ανάµεσα στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΒΡΑΪΚΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΝΖΙΜΑΤ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, 1839-1929 *

ΕΒΡΑΪΚΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΝΖΙΜΑΤ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, 1839-1929 * ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΡΙΤΖΑΛΕΟΣ ΕΒΡΑΪΚΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΝΖΙΜΑΤ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ, 1839-1929 * Στη σημερινή πόλη των Σερρών τα μοναδικά απομεινάρια της εβραϊκής ιστορίας είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. Το Υπογεγραμμένο Σύμφωνο Συνεργασίας του Δήμου με τη Γ.Γ.Δ.Β.Μ. για την Ίδρυση και Λειτουργία των Κ.Δ.Β.Μ.

1. Το Υπογεγραμμένο Σύμφωνο Συνεργασίας του Δήμου με τη Γ.Γ.Δ.Β.Μ. για την Ίδρυση και Λειτουργία των Κ.Δ.Β.Μ. Αθήνα, 10 Αυγούστου 2012 Αρ. Πρωτ.: 602/10/21977 Ανοιχτή Πρόσκληση προς τους Δήμους της Επικράτειας στο πλαίσιο των Πράξεων: «ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Περιφερειακό Αναπτυξιακό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για την προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α1.1 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α Α.1.1. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α α. Ιδρύθηκε το 1921 στα πλαίσια της Ύπατης Αρμοστείας Σμύρνης, με σκοπό να βοηθήσει όσους Έλληνες πρόσφυγες

Διαβάστε περισσότερα

The IFLA Internet Manifesto. Η Διακήρυξη της IFLA για το Διαδίκτυο

The IFLA Internet Manifesto. Η Διακήρυξη της IFLA για το Διαδίκτυο The IFLA Internet Manifesto Translation in Greek Antonia Arahova Librarian National Library of Greece Institute for Democracy Konstantinos Karamanlis Η Διακήρυξη της IFLA για το Διαδίκτυο [Ελληνική Μετάφραση]

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. Φύλλου 3 17 Μαρτίου 2015 Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή: ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 11 Για την ρύθμιση του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 194 ΧΡΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας 15 η Θερινή Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρέθυμνο, 19 21 Ιουλίου 2010 Αίθουσα 3 της Φιλοσοφικής

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα