Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο: ανοιχτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο: ανοιχτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα."

Transcript

1 Εισήγηση στο 3 ο Πανελλήνιο συνέδριο µε διεθνή συµµετοχή «Οι τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας στην εκπαίδευση»παν. Αιγαίου, Ρόδος 26-29/9/2002 Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο: ανοιχτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα. Γιακουµάτου Μαρία - Τερέζα Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ, Αιγαίου 28Β, Αίγλη, Γλυφάδα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος αυτής της εισήγησης είναι η ανίχνευση του ορισµού ενός νέου είδους λογοτεχνίας, της ηλεκτρονικής λογοτεχνίας και η κριτική της προσέγγιση. Επιχειρείται η ανάλυση των νέων δυνατοτήτων, που προσφέρονται από το νέο όχηµα της λογοτεχνίας, το υπερκείµενο. Ειδικότερα περιγράφονται τα χαρακτηριστικά διαφόρων υπερλογοτεχνικών έργων και παρουσιάζονται τα προβλήµατα που ανακύπτουν στη διαδικασία ανάδυσης του νέου αυτού είδους. Προσεγγίζονται τα υπό διαµόρφωση είδη της ηλεκτρονικής λογοτεχνίας -ηλεκτρονική πεζογραφία και ποίηση- µέσα από συγκεκριµένα παραδείγµατα και εξετάζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Από την έρευνα προκύπτει ότι η µήτρα του νέου είδους ανιχνεύεται στις αρχές της λογοτεχνίας και επισηµαίνεται µία σειρά προβληµατισµών. ABSTRACT The principal objective of this study is the definition of a new type of literature, electronic literature and its critical approach. An attempt is made to analyze the new possibilities that are offered by the new vehicle of literature, the hypertext. In particular we describe the characteristics of various hyperliterature works and we present the problems that emerge in the process of formulating this new type. We examine the genres of electronic literature which are

2 emerging- hyperfiction and holopoetry - through specific examples and try to identify their particular characteristics. From the findings of the research we conclude that the mould of this new type is detected at the very start of literature and a wide range of concerns is being introduced. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ: Ηλεκτρονική λογοτεχνία, υπερλογοτεχνία, λογοτεχνικά υπερκείµενα, διαδικτυακή λογοτεχνία, hyperliterature, cyberliterature, e-literature, hyperfiction, holopoetry. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ζούµε σε µία µεταβατική περίοδο. εν είναι λίγοι αυτοί που µεµψιµοιρούν, ότι η εποχή της τυπογραφίας παραχωρεί τη θέση της στην ηλεκτρονική εποχή (Kernan, 2001, Birkets, 1995, Bloom, 2000). Η λογοτεχνία, µε τη σειρά της αντιµετωπίζει την πρόκληση του διαδικτύου. Ήδη µερικοί καταξιωµένοι λογοτέχνες µεταναστεύουν στο διαδίκτυο. Τι αλλαγές επιφέρει η ψηφιοποίηση των κειµένων στην παραγωγή και την πρόσληψη της λογοτεχνίας; Κατά πόσον η ανάδυση νέων υβριδικών µορφών -πολυπεπίδεδων κειµένων θα επηρεάσει το σκληρό πυρήνα της; Οι σηµερινοί αναγνώστες, αλκοολικοί της πλοκής και εξαρτηµένοι από τη διαρκή εναλλαγή τηλεοπτικών καναλιών, (Postman, 1985) προσδοκούν υψηλότερη δυνατότητα αλληλεπίδρασης µε το λογοτεχνικό κείµενο, όπως µερικούς αιώνες πριν οι µετα-γουτεµβεργιανοί αναγνώστες προσδοκούσαν φθηνότερα βιβλία. Είναι ζητούµενο το κατά πόσον η ηλεκτρονική λογοτεχνία µπορεί να αναζωογονήσει το ενδιαφέρον για την ανάγνωση στο σύγχρονο πολιτισµό, ο οποίος βασίζεται στο θέαµα, µεταβάλλοντας ριζικά τις µορφές ανάγνωσης. ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ Θα πρέπει ευθύς εξαρχής να σύρουµε διαχωριστικές γραµµές. Η αποστολή µας δεν είναι εύκολη, καθώς ο όρος «λογοτεχνία» είναι ιδιαίτερα προβληµατικός (Eagleton, 1989). Ποιος µπορεί να ισχυριστεί, ότι µπορεί να διατυπώσει ένα σαφή ορισµό; Η έννοια της λογοτεχνίας υπήρξε πάντα µία έννοια σχετική και µεταβλητή. Το σηµασιολογικό πεδίο του όρου µεταβάλλεται

3 διαρκώς ανάλογα µε την εποχή αλλά και τον ορίζοντα προσδοκιών του αναγνωστικού κοινού. Επιπροσθέτως, εµπεριέχει αξιολογικά στοιχεία, εφόσον χρησιµοποιείται για να υποδηλώσει τα πλέον αξιόλογα κείµενα ενός πολιτισµού. Είναι φανερή η συρρίκνωση του όρου σε σχέση µε το παρελθόν που περιλάµβανε το σύνολο των κειµένων ενός πολιτισµού. Από τα αρχαϊκά κείµενα (Ησιόδου: Έργα και Ηµέραι) έως την ελληνιστική περίοδο (De rerum natura) πολλά κείµενα µε επιστηµονικό ή εν γένει διάφορο της «λογοτεχνίας» περιεχόµενο συντάσσονταν σε ποιητική φόρµα. Σήµερα η λογοτεχνία θεωρείται υποσύνολο του ευρύτερου όρου «γραµµατεία», (Kernan, 2001:45-48) ο οποίος περιλαµβάνει και όλα τα εξωλογοτεχνικά κείµενα. Ας θεωρήσουµε λοιπόν, ότι λογοτεχνία είναι είδος γραφής, που εκτιµάται ιδιαίτερα, χωρίς αυτό να σηµαίνει, ότι κάθε συγκεκριµένο δείγµα αυτού του είδους είναι εξ ορισµού καλό. Γιατί και αυτή η οδός παρουσιάζει ενδιαφέρον. Τι δεν είναι λογοτεχνία; Πού θα σύρουµε τη διαχωριστική γραµµή ανάµεσα στο µη λογοτεχνικό και την κακή λογοτεχνία; (Todorov, 1995) Η κριτική διστάζει να σύρει µια σαφή διαχωριστική γραµµή, καθώς αυτό που σε ένα συγκεκριµένο πολιτισµικό περιβάλλον θεωρείται λογοτεχνικό, µπορεί να πάψει να είναι, όπως µπορεί να συµβεί και το αντίστροφο. Υπάρχουν µελετητές που υποστηρίζουν ότι η λογοτεχνία είναι µία έννοια, η οποία αποκτά νόηµα µόνο σε σχέση µε το χώρο της κριτικής και της εκπαίδευσης, εποµένως λογοτεχνία είναι µόνον ό,τι διδάσκεται στις διάφορες βαθµίδες της εκπαίδευσης ή γίνεται αντικείµενο κριτικής από τους κριτικούς. Αν δεχθούµε την καταλυτική επίδραση των πανεπιστηµιακών φιλολογικών ιδρυµάτων, τότε έχουµε ένα νέο είδος: την ηλεκτρονική λογοτεχνία (e-literature) ή κυβερνολογοτεχνία, αφού στα Πανεπιστήµια -κυρίως των ΗΠΑ- ολοένα και προστίθενται µαθήµατα, τα οποία εξετάζουν αυτήν ακριβώς την ανάδυση ενός νέου είδους. (Resource Center for cybercultural studies - προσπελάστηκε: 5/1/02) Κάθε έργο ηλεκτρονικής λογοτεχνίας είναι µοναδικό. Υπάρχουν µελετητές που αναφέρονται σε µία νέα µορφή τέχνης, η οποία προκύπτει από την τήξη εικόνας, κειµένου, βίντεο και ήχου σε

4 ένα µάγµα µε στόχο να προκαλέσει εντυπώσεις που απευθύνονται σε πολλές αισθήσεις (Bolter, 1991). Είναι αυτό λογοτεχνία; Πρόκειται δηλαδή για «είδος µικτόν αλλά νόµιµον» κατά το σολωµικό πρότυπο ή µήπως πρόκειται για µία εικαστική µετατόπιση του πυρηνικού στοιχείου της λογοτεχνίας, που είναι η γλώσσα; Άλλοι πάλι, όταν µιλούν για κυβερνολογοτεχνία (cyberliterature ή κατά άλλους hyperliterature), εννοούν κάθε γραπτό κείµενο που αξιοποιεί τους υπολογιστές για τη δηµιουργία, την κατανάλωση και τη διάδοσή του και το οποίο επιτρέπει γραµµική ή µη πλοήγηση των περιεχοµένων του, είτε µε τον έλεγχο του αναγνώστη είτε δίχως αυτόν. ΤΙ ΓΛΑΥΚΑΣ ΚΟΜΙΖΕΙ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ; Σε ένα συµβατικό βιβλίο η µορφή είναι δεδοµένη εκ των προτέρων. Καθορίζεται από τις παραµέτρους της εκτύπωσης, της βιβλιοδέτησης, της κατασκευής του χαρτιού. Όλα αυτά είναι δεδοµένα πριν ο συγγραφέας αρχίσει να γράφει. Όλοι γνωρίζουµε τη µορφή που έχει µια τυπωµένη σελίδα. Όµως µπορεί κανείς να ισχυριστεί, ότι γνωρίζει, τι είναι µια ηλεκτρονική σελίδα; Υπάρχουν σελίδες στο ηλεκτρονικό κείµενο; Μόνο αν εµείς το επιλέξουµε. Η ίδια η τεχνολογία δεν µας επιβάλλει τέτοιου είδους επιλογή. Αυτό που µας περιορίζει, είναι τα όρια της ίδιας µας της φαντασίας. Βέβαια, υπάρχουν τεχνικοί περιορισµοί, το πιο πιθανό όµως είναι, ότι δεν τους έχουµε προσεγγίσει καν. (Jones, 2000) Οφείλουµε την αρχική σύλληψη της ιδέας του υπερκειµένου στον Vannevar Bush ο οποίος την περιγράφει σε ένα άρθρο του περιοδικού Atlantic Monthly το 1945, θέλοντας να προσεγγίσει το πρόβληµα της συσσώρευσης πληροφοριών (Bush, 1991). Ο όρος υπερκείµενο δηµιουργήθηκε από τον Theodor Nelson στη δεκαετία του '60 (Project Xanadu προσπελάστηκε: 5/1/02 ), για να περιγράψει ένα είδος ηλεκτρονικού κειµένου, το οποίο διαβάζουµε στην οθόνη του υπολογιστή και είναι ριζικά διαφορετικό από τον έντυπο λόγο: δεν έχει ιεραρχηµένη δοµή (Nelson, 1974, 1992). Η τυπογραφία ήταν αναµφίβολα µία επαναστατική ανακάλυψη. Καµία άλλη τεχνολογική καινοτοµία µετά την τυπογραφία δεν έχει ανοίξει τόσους νέους δρόµους στη λογοτεχνία όσους το διαδίκτυο (Kernan, 2001:204). Οι

5 δυνατότητες των ψηφιακών κειµένων να διακινηθούν σε δευτερόλεπτα σε όλον τον κόσµο, να τροποποιηθούν και να δηµοσιευτούν, να συµπεριλάβουν οπτικό και ηχητικό υλικό αποτελούν πρόκληση για τους νέους λογοτέχνες να αναδιαµορφώσουν τις µεθόδους γραφής, τους τρόπους επικοινωνίας µε το κοινό τους. Περισσότερο από κάθε άλλη εφεύρεση, η τεχνολογία της πληροφορίας διευκολύνει τη µετάδοση νοηµάτων. Ο ψηφιακός κόσµος στηρίζεται περισσότερο στο άυλο, καθώς µας κατακλύζει µε νέες δυνατότητες. Μένει σε εµάς να εξερευνήσουµε το µεταλλαγµένο όριο µεταξύ ύλης και πνεύµατος. Tο υπερκείµενο µπορεί να θεωρηθεί ως η νέα επανάσταση στο χώρο του βιβλίου, δεδοµένου ότι επιτρέπει αλληλεπίδραση του κειµένου µε τον αναγνώστη και δόµηση του κειµένου σε µη γραµµικές µορφές, µε αποτέλεσµα να επιτρέπει ανάγνωση πολλαπλών διαδροµών. Με τον τρόπο αυτό, το θεµελιακό γλωσσολογικό σχήµα παραγωγής και πρόσληψης του λόγου (ποµπός-µήνυµα-δέκτης) (Jacobson, 1998) αναδιαµορφώνεται. Ο αναγνώστης αναλαµβάνει το ρόλο του συνδιαµορφωτή του κειµένου, καθώς συναποφασίζει µαζί µε το συγγραφέα τη δοµή του έργου. εν προσλαµβάνει απλώς το κείµενο, εµπλέκεται στο παιχνίδι της ανάγνωσης δυναµικά. Ένας άλλος αναγνώστης, ο οποίος ακολουθεί µια διαφορετική αναγνωστική διαδροµή, πιθανότατα διαβάζει ένα άλλο έργο. Το γλωσσικό υλικό, στη συγκεκριµένη περίπτωση οργανώνεται σαν ένα δίκτυο µε πολλαπλούς κόµβους έτσι, ώστε ο αναγνώστης να πρέπει να παίρνει αλλεπάλληλες αποφάσεις για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει (Kac, 1993). Η διαµόρφωση της δοµής του κειµένου µέσα από την επιλογή της µιας ή της άλλης αναγνωστικής διαδροµής επηρεάζει την ίδια την έννοια του κειµένου, το οποίο βρίσκεται υπό συνεχή διαµόρφωση. Η εµπειρία της ανάγνωσης διευρύνεται. Από την άλλη, προσφέρεται η δυνατότητα στο συγγραφέα να πειραµατιστεί και να καινοτοµήσει. Σε έναν κόσµο «οπτικά προσανατολισµένο» η εικόνα βρήκε εύκολα το δρόµο της στα λογοτεχνικά υπερκείµενα (Rodowick, 1995). Οι σύγχρονες θεωρίες της λογοτεχνίας άλλαξαν την αντίληψή µας για το κείµενο αναδεικνύοντας την πολυσηµία του. Η πολυσηµία στα λογοτεχνικά υπερκείµενα είναι σε µεγάλο

6 βαθµό αποτέλεσµα της πολυτροπικότητάς του (Χοντολίδου, 1999). Οι εισηγητές του όρου (Kress & van Leeuwen, 1996) υπογραµµίζουν τη βαρύτητα των πολλαπλών σηµειωτικών τρόπων στην ανάλυση της επικοινωνίας, τονίζοντας το θεµελιώδη ρόλο τους στη νοηµατοδότηση του κειµένου. Πολλοί κυβερνολογοτέχνες πειραµατίζονται συµπεριλαµβάνοντας ήχους και εικόνες, εκτείνοντας έτσι το υπερκείµενο τους στο πεδίο των υπερµέσων. Αποκτούν µε αυτόν τον τρόπο πρόσβαση σε ένα µεγάλο εύρος εργαλείων. Οι διαφορετικοί σηµειωτικοί τρόποι δεν συνυπάρχουν απλά, αλλά αλληλεπιδρούν. Η χρήση των υπερµέσων σε ένα ηλεκτρονικό λογοτεχνικό κείµενο προκαλεί µια σειρά προβληµατισµών γύρω από την έννοια του δηµιουργού ενός έργου (Grusin, 1994), τα συγγραφικά δικαιώµατα (Ginsburg, 1993), τη δοµή του έργου και το ρόλο του αναγνώστη. Σε κάθε περίπτωση, τα υπερµέσα µπορούν να επεκτείνουν το φάσµα της λογοτεχνίας, καθώς προσφέρουν αλληλεπιδραστική πρόσβαση σε τεράστιες ποσότητες δεδοµένων, συνδεδεµένων σε ένα σύνθετο δίκτυο ασυνεχών οπτικοακουστικών πληροφοριών. Βέβαια, η συνήθης πρακτική στο δίκτυο είναι η πλαισίωση / συνοδεία του κειµένου από πολυµεσικό υλικό. Η λογοτεχνική σύνθεση στην πλειοψηφία των έργων εξακολουθεί να είναι οργανωµένη λογοκεντρικά σε αρκετές όµως περιπτώσεις διαφαίνεται πρόθεση εκ µέρους των συγγραφέων να παρουσιάσουν ένα πολυτροπικό κείµενο, στο οποίο γραπτός λόγος, εικόνα, ήχος και video αντικρίζονται και συνοµιλούν, υφαίνοντας ένα πολυµεσικό έργο τέχνης (Βλ. για παράδειγµα τη σελίδα στην οποία παρουσιάζεται το υπερκείµενο του Μilorad Pavic Damascene, a tale for computer and compasses, εικονογραφηµένη από τον Ian Cambell). Σίγουρα, το ερώτηµα που προκύπτει είναι, αν και κατά πόσο η υπό συζήτηση πολυµεσική µορφή υπερκειµένου εξακολουθεί να ονοµάζεται λογοτεχνία. Με άλλα λόγια: ποια είναι η θέση του λόγου στο πολυµεσικό υπερκείµενο; Καταλαµβάνει ένα µέρος, ή το κυρίαρχο µερίδιο στην παρουσίαση του πολυµεσικού έργου; Ένα άλλο συστατικό και καίριο ερώτηµα είναι: κατά πόσο η πολυµεσική παρουσίαση «εικονοποιεί» τον λόγο του κειµένου; Στο σηµείο αυτό ελλοχεύει ο κίνδυνος της εικονογράφησης του λόγου και της µετατόπισης

7 της αναπαραστατικής του δύναµης σε άλλα µέσα. Κάθε εικόνα που χρησιµοποιείται για την επικοινωνία ή τη σκέψη είναι αναπόφευκτα κωδικοποιηµένη και η ερµηνεία της εξαρτάται από διαφορετικές κάθε φορά κοινωνικές συµβάσεις. (Gee, J.P. 1996) Κι ας µην ξεχνούµε, ότι ο Πλάτων εξόρισε τους ποιητές από την Πολιτεία του, µε αυτό ακριβώς το σκεπτικό, την «επικινδυνότητα» της αναπαραστατικής/µιµητικής δύναµης του ποιητικού κειµένου (Πλάτων ). Όταν η αναπαραστατική δύναµη του λόγου µετατοπίζεται σε άλλα µέσα, ίσως, ο ίδιος ο λόγος µεταπίπτει σε άσφαιρα πυρά και η λογοτεχνία κινδυνεύει να χάσει το κέντρο της. Οι σκεπτικιστές µιλούν για κατάργηση της σχέσης του αναγνώστη µε το βιβλίο (Birkets, 1995, Jones, 2000:172). εν υπάρχει, ισχυρίζονται, η καταβύθιση του αναγνώστη στον κόσµο του βιβλίου. Στην υπερκειµενική λογοτεχνία µπορούµε να µιλήσουµε µόνο για «θεατές». H εποχή της κατακερµατισµένης διασποράς της πληροφορίας δεν επιτρέπει την άνευ όρων παράδοση του αναγνώστη στον αργό χρόνο και την ευδαιµονία της ανάγνωσης. Αν η λογοτεχνία είναι τέκνο της τυπογραφίας, τότε το τέλος της µιας θα επιφέρει και το σβήσιµο της άλλης; (Kernan, 2001: ) Υπάρχουν όµως και µελετητές που υποστηρίζουν µε σθένος ότι η καταβύθιση συµβαίνει και µπροστά σε µία οθόνη. (Murray J. H., 1997) Άλλωστε τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του έντυπου λόγου η περίπλοκη δοµή, η αµφισηµία, η πολυσηµία, όσα εκτίµησε η παλαιότερη κουλτούρα του βιβλίου έχουν βρει το δρόµο τους στο νέο µέσο. Το ερώτηµα αν και κατά πόσο είναι καινούρια όλα αυτά, θα µας µετέφερε όχι µονάχα στον προηγούµενο αιώνα και τις περί ποιητικής αναζητήσεις του, µε την avant guarde να πρωτοπορεί στη συγγραφή κειµένων τα οποία εκκινούν από αντίστοιχες εµµονές για τη λειτουργία και τη διαδραστικότητα της λογοτεχνίας, αλλά πολύ πιο πίσω, στην αρχή της λογοτεχνίας. Αν θέλουµε να ανιχνεύσουµε το χαρακτηριστικό της ρευστότητας, της µεταβλητότητας του κειµένου, ίσως θα πρέπει να εστιάσουµε την προσοχή µας στα οµηρικά έπη ειδικότερα στη σύνθεσή τους και την τεχνική της απαγγελίας. Με αρκετή ασφάλεια θα µπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο οµηρικός ραψωδός κατασκευάζει νόηµα επιλέγοντας από το σώµα των

8 ραψωδικών αφηγήσεων µία αφηγηµατική διαδροµή. Οικοδοµεί το νόηµα ακριβώς όπως ο αναγνώστης του υπερκειµένου. Είναι ελεύθερος να περιλάβει όποιες λεπτοµέρειες επιλέγει και ακόµη να µεταβάλει το χαρακτήρα των γεγονότων. Πάνω από όλα, µπορεί να δείξει τον προσωπικό του τρόπο προσέγγισης του υλικού µε επινοήσεις που αποτελούν µέρος της τέχνης του (Wace & Stubbings, 1984). Όσο τα οµηρικά ποιήµατα απαγγέλλονταν χωρίς τη βοήθεια της γραφής (πριν το 700 π.χ.), ο αοιδός παρουσίαζε σε κάθε απαγγελία κάτι που στην πραγµατικότητα ήταν ένα καινούργιο ποίηµα. Αυτή η ρευστότητα, ο δυναµισµός, η συνεχής µεταβολή, η συµµετοχικότητα, η συνάρτηση µε τις εκάστοτε περιστάσεις διαπιστώνεται και στην ηλεκτρονική λογοτεχνία (Bakker, 1999). Κάθε ανάγνωση του υπερκειµένου παράγει ένα καινούργιο, ίσως µοναδικό, έργο τέχνης. Υπερκειµενικά στοιχεία µπορούµε να ανιχνεύσουµε στα έργα του Μπόρχες Λαβύρινθοι και Μυθοπλασίες (Borges, 1986, 1990), στο Κουτσό του Κορτάζαρ ( Cortazar, 1988), στο Dictionary of the Khazars του Pavic (Pavic, 1988) πολύ πριν ασχοληθεί µε τη δικτυακή λογοτεχνία,στα έργα V και Gravity's Rainbow του Pynchon (Pynchon, 1963,1995) και φυσικά στον Οδυσσέα του Τζόυς (Joyce, 1990). Το Dictionary of the Khazars (Pavic, 1988) είναι οργανωµένο αλφαβητικά και όχι χρονολογικά, όπως υπογραµµίζει ο ίδιος στην εισαγωγή του. Με αυτόν τον τρόπο κάθε αναγνώστης συνθέτει το έργο όπως ένα παιχνίδι ντόµινο. Ας σηµειωθεί, ότι κυκλοφόρησαν δύο εκδόσεις µία ανδρική και µία γυναικεία. ιαφέρουν µεταξύ τους µόνο σε δεκαεπτά σειρές κειµένου, αλλά µε αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας µας εισάγει στο θέµα της διαφορετικής ανάγνωσης λόγω του φύλου µας. Το Κουτσό του Κορτάζαρ ( Cortazar, 1988) είναι οργανωµένο σε 155 αριθµηµένα κεφάλαια τα οποία µπορούν να διαβαστούν µε τη σειρά που επιθυµεί ο αναγνώστης. Αν εστιάσουµε την αναζήτησή µας στην πρώτη παράθεση κειµένου εικόνας θα πρέπει να αναφερθούµε στην Αιγυπτιακή Βίβλο των Νεκρών, αργότερα στους κλασικούς αµφορείς ακόµα στους µεσαιωνικούς τάπητες και τις µοναστηριακές µικρογραφίες χειρογράφων. Η συναίρεση εικόνων και λέξεων πάνω στην ίδια

9 επιφάνεια µετατρέπει τον αφηγηµατικό χρόνο σε εικαστικό χώρο. Το χαρακτηριστικό της διακειµενικότητας µπορεί να ανιχνευθεί και στα ιερά κείµενα των Ιουδαίων (µε άλλο τρόπο αυτή τη φορά), όπως το Ταλµούδ, (Davis, 1998) το οποίο ενσωµατώνει στο κείµενό του ένα πολύπλοκο σύστηµα παραποµπών, σηµειώσεων, σχολίων, σχολίων πάνω σε σχόλια και συνδέσµων. Η πάλη των καλλιτεχνών να ξεπεράσουν τα όρια του παραδοσιακού τους µέσου συναντάται και στους πειραµατισµούς των εικαστικών, που ήδη από τη δεκαετία του 1950, συνδυάζουν διαφορετικές µορφές έκφρασης, για να καταλήξουµε σε αλληλεπιδράσεις µορφών τέχνης, χάπενιγκ πολυµέσων (multimedia performances), video art, video installation art, interactive digital art. Οι µελετητές που ασχολούνται µε την κυβερνολογοτεχνία αναφέρονται περισσότερο σε αυτά που θα δούµε στο µέλλον παρά σε ότι ήδη έχει κατασκευαστεί. Οι αναφορές τους στις αφηγηµατικές διαδροµές που επιλέγουν οι κυβερνολογοτέχνες είναι σπάνιες. Σύγχυση επίσης επικρατεί στο τι µπορεί να θεωρηθεί «λογοτεχνία του δικτύου» και τι όχι. Συχνά µια απλή ηλεκτρονική προδηµοσίευση ενός λογοτεχνικού κειµένου προβάλλεται ως διαδικτυακή λογοτεχνία. Πίσω από τέτοιου είδους παρεξηγήσεις ελλοχεύει το λογοτεχνικό star system και η προβολή του προϊόντος της λογοτεχνίας (όπως στην περίπτωση του S. King). Aς µην ξεχνούµε ότι η θρυλλούµενη δηµοκρατική ισότητα του διαδικτύου στο θέµα αυτό αποδεικνύεται µάλλον φενάκη. Το πλεονέκτηµα της πολυσυζητηµένης άµεσης πρόσβασης στο διαδικτυακό κοινό σχεδόν ακυρώνεται από το χάος που κυριαρχεί. Επισκέψιµες λογοτεχνικές ιστοσελίδες παραµένουν αυτές των καθιερωµένων συγγραφέων, οι οποίες υποστηρίζονται από έναν ισχυρό µηχανισµό προώθησης και διαφήµισης του προϊόντος της λογοτεχνίας. Όπως στο εξωτερικό έτσι και στην Ελλάδα, η έννοια της διαδραστικότητας που εισάγει το υπερκείµενο έχει οδηγήσει ορισµένους λογοτέχνες να ζητούν από το κοινό τους να αποστείλει «κειµενική πρώτη ύλη». (Πβ. την περίπτωση των Χ.Α. Χωµενίδη και Α. Σταµάτη όπου στη διεύθυνση ζητούν από τους αναγνώστες να υποβάλουν τις δικές τους προτάσεις )

10 Με αυτόν τον τρόπο, ο αναγνώστης υποβάλλει στο συγγραφέα µια ιστορία ή ένα γεγονός µε το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο. Ο συγγραφέας συγκεντρώνει το υλικό, επιλέγει αυτό που κρίνει ότι ταιριάζει στη συγγραφική του ιδιοσυστασία, στα συγγραφικά του ενδιαφέροντα κ.ο.κ. και α) «σοφιλιάζει» το έργο του µε την συγκεκριµένη αφήγηση ή β) τη χρησιµοποιεί ως υλικό, το οποίο επεξεργάζεται µυθοπλαστικά, για να καταλήξει στη συγγραφή του δικού του λογοτεχνικού κειµένου. Με άλλα λόγια, η διαδραστικότητα, η επαφή µε τον αναγνώστη χρησιµοποιείται ως ένα είδος κινητήριου µηχανισµού της συγγραφικής έµπνευσης: από αυτήν εκκινεί η ιστορία. ΕΙ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Το υπερκείµενο ως πρόκληση και δυνατότητα συγγραφής λογοτεχνίας βρίσκεται ακόµα στην νηπιακή του ηλικία. Αν θελήσουµε να διακρίνουµε κατηγορίες, ανοίγουµε τους ασκούς του Αιόλου. Ποια κριτήρια θα χρησιµοποιήσουµε προκειµένου να επιτύχουµε µία κατάταξη; Είναι οι τεχνολογίες που χρησιµοποιούνται -από µόνες τους- ένα επαρκές κριτήριο; Π.χ. λογοτεχνία µε χρήση flash λογοτεχνία html ή µήπως να εµµείνουµε στο βασικό επικοινωνιακό σχήµα ποµπός-µήνυµαδέκτης χρησιµοποιώντας ως κριτήρια τα ακόλουθα: α) Ποµπός: ο συγγραφέας είναι ένας ή περισσότεροι; ηλώνεται η ποιητική του αυτοσυνειδησία µε τρόπο έµµεσο ή άµεσο; β) Μήνυµα: I) προέρχεται από τη µετατροπή έντυπης λογοτεχνίας σε υπερκειµενική ή έχει εξαρχής κατασκευαστεί ως υπερκείµενο; II) Ποιοι είναι οι αφηγηµατικοί τρόποι που χρησιµοποιεί σε σχέση µε τη χρήση και τη λειτουργία της τεχνολογίας; III) H τεχνολογία παρουσίασης του κειµένου ενσωµατώνει διαδραστικά στοιχεία; γ) έκτης: κατά πόσο εµπλέκεται στην κατασκευή του κειµένου; Είναι αποδέκτης ή συνδιαµορφωτής; Ποια είναι τα περιθώρια διάδρασης που του επιτρέπονται; Μήπως πρέπει να εξετάσουµε ακόµα σε ποιο είδος θα ανήκε αν δεν ήταν υπερκείµενο; (π.χ. είναι πεζό ή ποίηµα) υπάρχουν προκαθορισµένες αναγνωστικές διαδροµές; πώς υποβοηθείται η πλοήγηση; τι κίνητρα παρέχονται στον ηλεκτρονικό αναγνώστη να συνεχίσει την εξερεύνηση του κειµένου; υπάρχει κειµενικό κλείσιµο στο έργο; Σίγουρα µπορούµε να δηµιουργήσουµε

11 πολλές κατηγοριοποιήσεις. Στην παρούσα διαπραγµάτευση ακολουθούµε µία «παραδοσιακή» προσέγγιση. Ηλεκτρονική Πεζογραφία Η πλειοψηφία των "σοβαρών" λογοτεχνικών υπερκειµένων που έχουν δηµιουργηθεί ως σήµερα ανήκουν στο είδος του µυθιστορήµατος και αποτελούνται, κυρίως, από τις πολύ οικείες πλέον δοµές δεσµού-κόµβου, οι οποίες πολλαπλασιάζονται στον παγκόσµιο ιστό. Η συγκεκριµένη επιλογή της σύνθεσης σε υπερκείµενο ενός εκτεταµένου πεζού κειµένου δείχνει, καταρχήν, εύλογη. Η ένταξη ενός κειµένου σε ένα ευρύτερο υπερκείµενο, τα όρια του οποίου δεν ελέγχονται ως συγκεκριµένα και σαφή, δηµιουργεί βέβαια ορισµένα προβλήµατα. Ο Roland Barthes (Barthes, 1975) αναφέρει πως η ενέργεια του αναγνώστη προκαλεί τη διάχυση του κειµένου προς άλλα κείµενα. Κατανοούµε καλύτερα ό,τι µπορούµε να εντάξουµε. Η συγκεκριµένη διαδικασία της διάχυσης του κειµένου προς άλλα κείµενα αναπαράγεται και σε ένα υπερκείµενο, εφόσον αυτό περιέχει δεσµούς µε κείµενα έξω από αυτό γεγονός όµως αρκετά σπάνιο. Σε αυτήν τη µορφή, αποσπάσµατα κειµένων (και σπανίως ποίησης) ποικίλης έκτασης αποθηκεύονται σε "χώρους", οι οποίοι συνήθως αντιστοιχούν σε παράθυρα κειµένου στην οθόνη, καθώς και στους "κόµβους" του µοντέλου δεσµός-κόµβος. Ο συγγραφέας χρησιµοποιεί το λογισµικό που έχει επιλέξει, για να προσθέσει "δεσµούς" από τον έναν κόµβο στον άλλον. Οι χώροι των κειµένων µπορεί να είναι συνδεδεµένοι µε έναν ή περισσότερους άλλους δεσµούς. Λέξεις, φράσεις ή προτάσεις (και µικρότερες γλωσσολογικές δοµές) µέσα σε κάθε απόσπασµα συνδέονται επίσης. Το τι είναι δυνατό να γίνει σε κάθε περίπτωση εξαρτάται από το λογισµικό που χρησιµοποιείται, καθώς τα διάφορα συστήµατα ποικίλουν πολύ. Ορισµένα είναι πολύ επεξεργασµένα και ευέλικτα. Το τελικό αποτέλεσµα είναι ένα νέο µέσο, πιο οικείο στην κατηγορία βιβλίων - τεχνικών συγγραµµάτων και στο πεδίο των εξειδικευµένων συστηµάτων, το οποίο όµως διαθέτει µεγάλη λογοτεχνική δυναµική. Ένα µέσο που παρέχει τόσο στο συγγραφέα όσο και στον αναγνώστη νέες δυνατότητες και ελευθερίες. Αρκετοί δεσµοί προς έργα ηλεκτρονικής λογοτεχνίας στο Hypertext Kitchen

12 (προσπελάστηκε: 5/1/02) επίσης Eastgate Systems (http://www.eastgate.comπροσπελάστηκε: 5/1/02), ένας εκδοτικός οίκος που ειδικεύεται στην υπερλογοτεχνία και φυσικά ο οργανισµός ηλεκτρονικής λογοτεχνίας (http://www.eliterature.org /index2.html προσπελάστηκε: 5/1/02). Μία ιδιαίτερη δυναµική παρουσιάζει η ιστοσελίδα trace (http://trace.ntu.ac.uk/ προσπελάστηκε: 5/1/02) Πότε ξεκινούν αυτά τα λογοτεχνικά υπερκείµενα; Σταθµός θεωρείται το έργο του Michael Joyce Afternoon το οποίο γεννήθηκε το 1987 (Joyce, 1987) και συνεχίζει να πωλείται σε µορφή ψηφιακού δίσκου. Ανήκει στα κλασικά έργα υπερλογοτεχνίας. Ο αναγνώστης κινείται ουσιαστικά µέσα στο κείµενο, µια που δεν υπάρχει καθορισµένη γραµµική αφηγηµατική πορεία. Περιλαµβάνει 539 αποσπάσµατα και 951 υπερδεσµούς. Η πλοήγηση µέσα στο κείµενο επιτυγχάνεται απαντώντας σε ερωτήσεις ναι / όχι, συµπληρώνοντας λέξεις κλειδιά, και η ιστορία ξεδιπλώνεται ανάλογα µε τη διαδροµή που χαράσσει ο αναγνώστης µέσα από την εναλλαγή αφηγητών. Έχουµε να διαπραγµατευτούµε ένα κείµενο δίχως αρχή και δίχως τέλος. Στα χρόνια που ακολούθησαν τα έργα που κατά κύριο λόγο µονοπώλησαν το ενδιαφέρον των µελετητών στα Αµερικανικά Πανεπιστηµιακά Ιδρύµατα είναι το Frankenstein 1.worldonline.nl/~hamberg/ της Mary Shelley (προσπελάστηκε: 5/1/02),το Patchwork Girl της Shelley Jackson (προσπελάστηκε: 5/1/02),το Victory Garden του Stuart Moulthrop (προσπελάστηκε: 5/1/02) και το Grammatron (προσπελάστηκε: 5/1/02) του Mark Amerika. Το ερώτηµα που ανακύπτει, πριν και µετά την εξέταση των τεχνικών δυνατοτήτων σύνταξης υπερκειµένου, είναι πώς και κατά πόσο όλες αυτές οι νέες δυνατότητες και ελευθερίες είναι δυνατόν να τιθασευτούν, να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο λογοτεχνικό σχεδιασµό, µε ζητούµενη την οριακή ισορροπία ανάµεσα στο πιθανολογούµενο άνοιγµα του κειµένου στον

13 αναγνώστη του και την κειµενική αναρχία (κατάργηση εσωτερικής αλληλουχίας και κειµενικής συγκρότησης). Ηλεκτρονική ποίηση Η ποίηση και η τεχνολογία κατά παράδοση δε συνδυάζονται. Σε σύγκριση µε τους συγγραφείς πεζών έργων, υπάρχουν ακόµα λιγότεροι ποιητές που χρησιµοποιούν τις δυνατότητες του υπερκειµένου και των σχετικών συστηµάτων για τη σύνθεση και την έκδοση ποίησης. Οι ποιητές συχνά αργοπορούν να εξοικειωθούν µε τη νέα τεχνολογία, αν εξαιρέσουµε τη γενικευµένη, σχεδόν καθολική, χρήση των επεξεργαστών κειµένου. Για τους περισσότερους ποιητές ο υπολογιστής και το λογισµικό δεν είναι ένα νέο µέσο, το οποίο προσφέρει νέες συγγραφικές δυνατότητες, αλλά απλώς ένα πιο βολικό και ευέλικτο οµοίωµα, το οποίο προσοµοιώνει τα πιο παραδοσιακά εργαλεία του στυλογράφου και του χαρτιού. Αλλά αν παρακάµψουµε µια (ροµαντική ή δίκαιη) καχυποψία απέναντι στις νέες τεχνολογίες, µπορεί να υπάρχουν κι άλλοι λόγοι για τους οποίους οι ποιητές απέχουν από τη συγγραφή υπερκειµένων. Ορισµένα από τα νέα λογοτεχνικά υπερκείµενα χρησιµοποιούν µια γλώσσα, η οποία θα µπορούσε να χαρακτηρισθεί ως "ποιητική", όµως το µέσο καθεαυτό άραγε ενθαρρύνει εκείνη την βαθύτερη σχέση µε τα τεχνάσµατα της γλώσσας, που είναι η καίρια ενασχόληση του ποιητή; Ένα ποίηµα µπορεί να συντεθεί µέσα στο "χώρο" ενός ευρύτερου υπερκειµένου, δίχως καµιά επίδραση στην διαδικασία είτε της σύνθεσης είτε της ανάγνωσής του. Σε αυτήν την περίπτωση, το σύστηµα του υπερκειµένου δεν έχει εµπλέξει ή επηρεάσει την ποιητική του ποιητικού λόγου και το κυβερνο-ποίηµα θα µπορούσε κάλλιστα να είχε τυπωθεί σε κάποιο περιοδικό ή σε µια ποιητική συλλογή. Οι παραπάνω παρατηρήσεις σχετίζονται µε την αντίληψη του ποιήµατος ως µικρής µονάδας, η οποία οµοιάζει µε τη λυρική σύνθεση. Η ευρύτερη ποιητική σύνθεση, η οποία αντικρίζεται σε ορισµένα χαρακτηριστικά της µε το έπος, µπορεί να συνταχθεί σε µια δοµή δεσµού-κόµβου, µε κατανοµή των επιµέρους µερών σε αρκετούς χώρους. Τι µας προσφέρει ο κυβερνοχώρος; Τη ρευστότητα της µορφής. Σε αντίθεση µε την οριστικότητα ενός τυπωµένου βιβλίου εδώ ο δηµιουργός είναι ελεύθερος να τροποποιήσει,

14 επεκτείνει ή ακόµα και να αναστείλει τη λειτουργία του κειµένου του. Σαφώς, οι δυνατότητες για «ενεργητική ανάγνωση» σε πολλαπλές ή µη πεπερασµένες διαδροµές παρουσιάζουν ενδιαφέρον, προσφέροντας στην ανάγνωση του λογοτεχνικού έργου τη δυνατότητα να διαµορφώνει το ίδιο το λογοτεχνικό κείµενο ανάλογα µε την πλοήγηση. Με τον τρόπο αυτό το λογοτεχνικό έργο διαµορφώνεται συγχρονικά και διαφορετικές επιλογές πλοήγησης από τον ίδιο ή διαφορετικούς αναγνώστες παράγουν άλλο έργο. Λογοτεχνικά πειράµατα µε ανάλογο στόχο έχουν επιχειρηθεί φυσικά και στο παρελθόν. Η OuLiPo (Ouvroir de literature potentielle) (Εργαστήρι υνητικής Λογοτεχνίας), που δηµιουργήθηκε το 1961 από τον Raymond Queneau (µε γνωστότερα µέλη στο αγγλικό κοινό τον Georges Perec και τον Harry Mathews) συνεχίζει να πειραµατίζεται µε "περιοριστικές" και παραγωγικές µορφές λογοτεχνίας επιδιώκοντας την εµπλοκή του αναγνώστη στην κειµενική κατασκευή. Οι επιρροές του Vladimir Nabokov και του Jorge Louis Borges είναι φανερές στα περισσότερα έργα της Oulipo. Ας εξετάσουµε όµως ενδεικτικά περιπτώσεις µερικών έργων : 1. Η περίπτωση όπου το νόηµα παράγεται από την αλληλεπίδραση εικόνας κειµένου. Τα έργα παίζουν µε τα χρώµατα, τις γραµµατοσειρές και τα οπτικά εφέ που δεν µας παρέχονται στο χαρτί. Για παράδειγµα στο έργο του Robert Kendall A study in shades (προσπελάστηκε: 5/1/02) η οθόνη µοιράζεται στη µέση καθώς παρακολουθούµε τις παράλληλες αφηγήσεις πατέρα-κόρης. Όταν επιλέγουµε την κόρη, η µορφή του πατέρα περνά προοδευτικά στη σκιά υπογραµµίζοντας την απόσταση που µεγαλώνει ανάµεσά τους. 2. Το διαδίκτυο ενώνει τους δηµιουργούς σε υπερατλαντικές συνεργασίες. Στο έργο των Christy Sheffield Sanford και Reiner Strasser Water,water,water water (προσπελάστηκε: 5/1/02) µπορούµε να παρακολουθήσουµε µία δυναµική διάδραση εικόνας και κειµένου. Η εικόνα άλλοτε φωτίζει κι άλλοτε αποκρύπτει το κείµενο.

15 3. Στο έργο της Strickland: Ballad of Sand and Harry Soot, gallery/sandsoot/strickland.html (προσπελάστηκε: 5/1/02) έχουµε την ευκαιρία να περιηγηθούµε σε πολλά αλληγορικά επίπεδα. Επιλεγµένες λέξεις χρωµατίζονται έτσι, ώστε να αποκαλύψουν θέµατα που επανέρχονται, µνήµες και αντηχήσεις. Οι δεσµοί δεν αποκαλύπτονται αλλά ο αναγνώστης πρέπει να τους ανακαλύψει ψηλαφώντας µε το ποντίκι του λέξη-λέξη. Αυτή η αργή, ανορθόδοξη πλοήγηση ενδυναµώνει τη σχέση εικόναςλέξης και τα όρια εικαστικής τέχνης λογοτεχνίας θαµπώνουν. 4. Αν η εικόνα απευθύνεται στην όραση και η ακοή δεν µένει παραπονεµένη στην ηλεκτρονική λογοτεχνία. Εδώ οι ήχοι δεν επαναλαµβάνουν τις λέξεις αλλά υποβάλλουν διαθέσεις ενθαρρύνοντας πολλαπλές ερµηνείες του έργου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η δουλειά του Κοµνηνού Ζερβού (http://www.experimedia.vic.gov.au/ ~komninos/ jukebox.html) οµογενή από την Αυστραλία που χρησιµοποιεί τους ήχους για να δώσει πολλαπλές διαστάσεις στο ποίηµά του. Στην υπερλογοτεχνική εκδοχή του µυθιστορήµατος της Σοφίας Νικολαΐδου «Πλανήτης Πρέσπα», (προσπελάστηκε: 5/1/02) οι δεσµοί µεταξύ των κειµένων κρύβονται από παιχνίδια ήχου και προφοράς των επιλεγµένων λέξεων. Ο David Knoebel στο έργο του clickpoetry (http://home.ptd.net/~clkpoet/ ηµερ. επίσκεψης 5/3/2002) ολοκληρώνει τα ποιήµατά του µε εκφορά λόγου χτυπώντας µία φράση, έρχεται στην οθόνη µας άλλη κι ακούγεται µία τρίτη που ολοκληρώνει το νόηµα. Η ποίησή του απευθύνεται µε αυτόν τον τρόπο σε πολλές αισθήσεις. Οι ήχοι επισκέπτονται τη λογοτεχνία προσδίδοντάς της άλλη µία διάσταση. Το νόηµα παράγεται από την αρµονική κειµένου λόγου µουσικής. 5. Η δυναµική του διαδικτύου ευνοεί τις συνεργασίες. Ήδη κοινότητες ηλεκτρονικών λογοτεχνών σχηµατίζονται και τα forums του Trace (http://trace.ntu.ac.uk/) (προσπελάστηκε: 28/2/02) και του Electronic Literature

16 organization ( eliterature.org/) (προσπελάστηκε: 28/2/02) γεµίζουν από συνεργασίες που εξελίσσονται σε παγκόσµιο επίπεδο. Αν επισκεφθούµε το Noonquilt htm (προσπελάστηκε: 28/2/02) έχουµε την ευκαιρία να δούµε τα επιµέρους ποιήµατα που απαρτίζουν αυτό το ιδιότυπο ψηφιδωτό των αριθµών του δυαδικού συστήµατος. Το λογισµικό Groove w.html (προσπελάστηκε: 28/2/02) έρχεται να συµπληρώσει τις δυνατότητες συνεργασίας προσθέτοντας τη συγχρονικότητα στο οπλοστάσιο των ηλεκτρονικών λογοτεχνών. 6. Τα όρια της σελίδας έχουν καταργηθεί στο διαδίκτυο ή καλύτερα τείνουν προς το άπειρο. Η ράχη του βιβλίου δεν µας δεσµεύει και οι σελίδες µας µπορούν να έχουν όποια διάσταση τους ορίσουµε ακόµη κι ενός τετραγωνικού ποδιού (προσπελάστηκε: 28/2/02). Η οθόνη µεταβάλλεται µπροστά στα µάτια µας και το έργο αποκτά άλλη δυναµική χάρη στις δυνατότητες του «ηλεκτρονικού χαρτιού». ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΕΡΠΝΩΝ ΚΑΙ ΩΦΕΛΙΜΩΝ Ποιος έχει τον έλεγχο; Οι ηλεκτρονικοί λογοτέχνες χρησιµοποιούν το µέσο ως µήνυµα ξεπερνώντας τα όρια του χωροχρόνου. Η τεχνολογία διευκολύνει πλέον τη σύνθεση διαφορετικών σηµειωτικών τρόπων επικοινωνίας στην ίδια επιφάνεια. Οι καλλιτέχνες πειραµατίζονται µε τη σύνθεση των δυνατοτήτων τους. Οι µεταµορφώσεις που συµβαίνουν στην οθόνη µας για µερικούς µελετητές επεκτείνουν τα όρια της λογοτεχνίας εκεί που καµία σελίδα χαρτιού δεν µπορεί να µας ταξιδέψει. Το υπερκείµενο ευαγγελίζεται την αποδέσµευση του αναγνώστη από τη γραµµικότητα της ανάγνωσης και τις κρατούσες κειµενικές νόρµες. Έχει τη δυνατότητα να απεικονίσει ή να παρακολουθήσει τον τρόπο σκέψης µας, µε τρόπους που είναι απαγορευµένοι για την τεχνολογία της τυπογραφίας. Η τυπογραφία έκλεισε µηχανικά τις λέξεις στο χώρο επιβάλλοντας µιαν αντίληψη κλειστότητας πιο πάγια από εκείνη που µπορούσε

17 να επιβάλει η γραφή (Ong, 2001) Οι δυνατότητες του νέου µέσου µόλις αρχίζουν να εξερευνούνται. Οι αλλαγές των σηµειωτικών τρόπων καταγράφονται από τη σύγχρονη βιβλιογραφία και η θεωρία της επικοινωνίας αναλαµβάνει να ερµηνεύσει το επικοινωνιακό τοπίο που διαµορφώνεται (Kress, 1997). Η οπτικοποίηση της αφήγησης δεν µπορεί να θεωρηθεί απλή µετάφραση ενός σηµειωτικού τρόπου σε άλλον. Χρειάζεται να κατανοήσουµε τα σηµειωτικά χαρακτηριστικά των διαφορετικών τρόπων, όταν αυτά συνδυάζονται σε πολυτροπικές συνθέσεις (Lemke,2001). Τα λογοτεχνικά υπερκείµενα δεν είναι στατικά, µε αποτέλεσµα οι σηµειωτικές θεωρίες να αδυνατούν να ερµηνεύσουν τη δυναµική τους. Η αλληλεπίδραση εικόνας, ήχου, κειµένου είναι πιθανό να προκαλεί γνωσιακό φόρτο λόγω των απαιτήσεων επεξεργασίας των δεδοµένων που ανακύπτουν και να συσκοτίζουν την αισθητική απόλαυση. Οι ηλεκτρονικοί λογοτέχνες προχωρούν ολοένα σε πιο προκλητικές φόρµες καλώντας όσο το δυνατόν περισσότερες αισθήσεις στο ταξίδι της λογοτεχνίας. Ο G. Kress µιλά για «συναισθησία» εννοώντας τη διαρκή λειτουργία του εγκεφάλου που µεταφράζει τις έννοιες από τον ένα σηµειωτικό τρόπο στον άλλο. (Kress, 1997: 76) Αυτό που µπορούµε µε σιγουριά να πούµε είναι ότι είµαστε πραγµατικά τυχεροί να ζούµε σε αυτήν την εποχή ως αναγνώστες και ως συγγραφείς. Προς το παρόν, τα βασικά ερωτήµατα παραµένουν ανοιχτά. Το θέµα βρίσκεται υπό διαµόρφωση η φιλολογία δε διακινδυνεύει προβλέψεις. Παρατηρεί και περιµένει. Τι µας περιµένει στη στροφή, άδηλο. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Bakker, E. (1999) Homer, hypertext and the web of myth, Ursula Schaefer (ed) Varieties and Consequences of Literacy and Orality:Papers in honor of Franz H. Bäuml at his 75 th Birthday Tubingen, Narr. Barthes, R. (1975). The Pleasure of the Text. New York, Hill and Want, pp Birkets, S. (1995). The Gutenberg Elegies: The fate of reading in an Electronic Age, London, Faber, p.28.

18 Bloom, H.(2000). How to read and why, New York, Scribner, p.23. Bolter, J. D. (1991). Writing Space: The Computer, Hypertext, and the History of Writing Hillsdale, New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates, p Borges.J.-L. (1986). Λαβύρινθοι, Αθήνα, Καστανιώτης. Borges, J.-L. (1990). Μυθοπλασίες, Αθήνα, Κέδρος. Bush, V. (1991). As we may think. In J.M. Nyce & P. Kahn (Eds.), From Memex to hypertext, Boston, Academic Press pp Cortazar, H. (1988). Το κουτσό, Αθήνα, Εξάντας. Davis, E.(1998). Techgnossis, New York, Crown Publishers, p.201. Eagleton, T. (1989). Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας, Αθήνα, Οδυσσέας, σ.22. Gee, J.P. (1996). Sociolinguistics and literacies: Ideology in discourses. London, Taylor and Francis, pp Ginsburg, J. C. (1993). Copyright without Walls? Speculations on Literary Property in the Library of the Future, Representations, 42, pp Grusin, R. (1994). What is an Electronic Author? Theory and the Technological Fallacy Configurations, 3, pp Jacobson, R. (1998). οκίµια για τη γλώσσα της λογοτεχνίας, Αθήνα, Εστία, σσ Jones, J. C. (2000). The internet and everyone, London, elipsis, p.62. Joyce, M. (1987). afternoon, a story, Eastgate Systems Inc. (cd-rom) Joyce, J. (1990). Οδυσσέας, Αθήνα, Κέδρος. Kac, E. (1993). Holopoetry, hypertext, hyperpoetry in Holographic Imaging and Materials (Proc. SPIE 2043), Tung H. J., Editor (Bellingham, WA: SPIE), pp (προσπελάστηκε: 28/2/2002) Kernan, A. (2001). Ο θάνατος της λογοτεχνίας, Αθήνα, Νεφέλη, σ.202. Kress, G.R. & van Leeuwen, T. (1996). Reading images: the grammar of visual design, London, Routledge, pp

19 Kress, G.R. (1997). Visual and verbal modes of representation in electronically mediated communication: the potentials of new forms of text. In Ilana Snyder (ed.) Page to Screen, Taking literacy into electronic era Sydney, Allen & Unwin, p.72. Lemke, J.L. (2001). Travels in Hypermodality In M. Gregory and P. Fries (eds.) Discourse in Society: Functional Perspectives Norwood, New Jersey, Ablex Publishing, pp Murray, J.H. (1997). Immersion, in Hamlet on the Holodeck: The Future of Narrative in Cyberspace Cambridge, Massachusetts, MIT Press, p.33. Nelson, T. (1974). Computer Lib / Dream Machines: New Freedoms Through Computer Screens a Minority Report. Chicago, Hugo's Book Service, p.78. Nelson, T. (1992). Opening Hypertext: A Memoir. In M.C. Tuman (ed.). Literacy online: The Promise (and Peril) of Reading and Writing with Computers. Pittsburgh, University of Pittsburgh Press, pp Νικολαΐδου, Σ. Γιακουµάτου, Τ.(2001). ιαδίκτυο και ιδασκαλία, Αθήνα, Κέδρος,σ.287. Pavic, M. (1988). Dictionary of Khazars, New York, Knopf. Ong, W. (2001) Προφορικότητα και εγγραµµατοσύνη, η εκτεχνολόγηση του λόγου, Ηράκλειο, Πανεπιστηµιακές εκδόσεις Κρήτης σ.213 Πλάτωνος Πολιτεία, 595Α-595C (η ποίηση ως απάτη), 607B- 608Β (έχθρα ανάµεσα στην ποίηση και την φιλοσοφία, εξορία της ποίησης από την ιδανική πολιτεία) Platonis Opera (επιµ) Duke E.A., Hicken, W.F.. Nicoll W.S.M,. Robinson D.B, Strachan J. Oxford classical texts. Postman, N. (1985). Amusing ourselves to death, New York, Viking Penguin, p.169. Pynchon, T. (1963). V, London, Jonathan Cape. Pynchon, T. (1995). Gravity's Rainbow, New York, Penguin. Rodowick, D.N. (1995). Audiovisual Culture and Interdisciplinary Knowledge. New Literary History, pp Tontorov, T. (1995). (επιµ.), Θεωρία Λογοτεχνίας, Κείµενα των Ρώσων φορµαλιστών, Αθήνα, Οδυσσέας, σ

20 Χοντολίδου, Ε.(1999). Εισαγωγή στην έννοια της πολυτροπικότητας, Γλωσσικός υπολογιστής, τ. 1, τευχ.1, Θεσσαλονίκη, Κέντρο Ελληνικής γλώσσας, σσ Wace A. & Stubbings Fr. (1984). Όµηρος, a companion, Αθήνα, Καρδαµίτσα,σ.49.

Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books

Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books Η λογοτεχνία µεταναστεύει στο διαδίκτυο Ανοικτά ερωτήµατα και νέα δεδοµένα Γιακουµάτου Τερέζα Φιλόλογος Επιµορφώτρια ΤΠΕ www.netschoolbook.gr Από τον Γουτεµβέργιο στα e-books Καταξιωµένοι λογοτέχνες µεταναστεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Λογοτεχνία Μεταναστεύει στο ιαδίκτυο: Ανοιχτά Ερωτήµατα και Νέα εδοµένα

Η Λογοτεχνία Μεταναστεύει στο ιαδίκτυο: Ανοιχτά Ερωτήµατα και Νέα εδοµένα Η Λογοτεχνία Μεταναστεύει στο ιαδίκτυο: Ανοιχτά Ερωτήµατα και Νέα εδοµένα Γιακουµάτου Μαρία - Τερέζα Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ, tgiakoum@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος αυτής της εισήγησης είναι η ανίχνευση του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ. ΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΕΝΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ.

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ. ΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΕΝΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ. Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΙΑ ΙΚΤΥΟΥ. ΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΕΝΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ. Γιακουµάτου Μαρία-Τερέζα, Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ, Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002

Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002 Τερέζα Γιακουµάτου 1 ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΟΘΟΝΕΣ ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Φιλόλογος τεύχος 107, Άνοιξη 2002 Ο Roland Barthes ήδη από το 1968 2 είχε µιλήσει για το θάνατο

Διαβάστε περισσότερα

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους

ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από όλους Αριστοτέλειο Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Ημερίδα«ΤοΣχολείοστηνΨηφιακήΕποχή: Διαδραστικοί Πίνακες και Πλατφόρμες e-learning» Θεσσαλονίκη, 12 Μαρτίου2011 ΑφήγησηκαιΕκπαίδευση: ιστορίες για όλους, ιστορίες από

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Σταδίου 5, 10562, Αθήνα τηλ. 210

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ιόνιο Πανεπιστήµιο Τµήµα Αρχειονοµίας-Βιβλιοθηκονοµίας Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών2007-2008 ιδάσκουσα: Κατερίνα Τοράκη (Οι διαλέξεις περιλαµβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Καλόγηρος Βασίλειος, εκπαιδευτικός μεταπτυχιακός ΠΤΔΕ, Παπαρούση Μαρίτα, Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Π.Θ 1

Καλόγηρος Βασίλειος, εκπαιδευτικός μεταπτυχιακός ΠΤΔΕ, Παπαρούση Μαρίτα, Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Π.Θ 1 Υπερλογοτεχνία και Υπερκείμενο. Μια νέα μορφή λογοτεχνίας μέσα από το «πάντρεμά» της με το διαδίκτυο και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Hyperliterature and Hypertext. A new form of literature through

Διαβάστε περισσότερα

World Wide Web: Ο παγκόσµιος ιστός Πληροφοριών

World Wide Web: Ο παγκόσµιος ιστός Πληροφοριών Περιεχόµενα World Wide Web: Ο παγκόσµιος ιστός Πληροφοριών Εισαγωγή Ιστορική Αναδροµή Το ιαδίκτυο και το WWW Υπερκείµενο Εντοπισµός πληροφοριών στο WWW Search Engines Portals Unicode Java Plug-Ins 1 2

Διαβάστε περισσότερα

Web era. Από τον Γουτεµβέργιο στο διαδίκτυο. Το τέλος της ιστοριογραφίας; ήγια την αρχή της «πραγµατικής» Ιστορίας; Χαρακτηριστικά ψηφιακής εποχής

Web era. Από τον Γουτεµβέργιο στο διαδίκτυο. Το τέλος της ιστοριογραφίας; ήγια την αρχή της «πραγµατικής» Ιστορίας; Χαρακτηριστικά ψηφιακής εποχής Στις µέρες µας Όταν η ιστορία γίνεται ψηφιακή Web era Data data data Από τον Γουτεµβέργιο στο διαδίκτυο Πληµµύρα από οπτικά και ηχητικά ίχνη Ηθέσητουιστορικού του µέλλοντος Χαρακτηριστικά ψηφιακής εποχής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 547

Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 547 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση 547 ΤΑ ΝΕΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΟΙ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΡΑΦΗ, ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ: ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμέσα. Ιστορική Αναδρομή Υπερκείμενο

Πολυμέσα. Ιστορική Αναδρομή Υπερκείμενο Πολυμέσα Πολυμέσα είναι κλάδος της πληροφορικής ο οποίος ασχολείται με το συνδυασμό ψηφιακών δεδομένων πολλαπλών μορφών. Τα δομικά στοιχεία των πολυμέσων είναι τα εξής : Κείμενο Εικόνα Ήχος Κινούμενη εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I Εισαγωγή στην εκπαιδευτική τεχνολογία 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στη µάθηση και την τεχνολογία 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Από τη θεωρία στην εφαρµογή 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η/Υ και υπολογιστικά εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Ιστοσελίδων. Εργασία. Χαράλαμπος Κουτσουρελάκης

Αξιολόγηση Ιστοσελίδων. Εργασία. Χαράλαμπος Κουτσουρελάκης ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ- ΠΑΚΕ ΚΡΗΤΗΣ Αξιολόγηση Ιστοσελίδων Εργασία Περιεχόμενα Εισαγωγή... 2 Τρόποι αξιολόγησης μιας ιστοσελίδας... 2 Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ HΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ. Επαγγελματικό λογισμικό στην ΤΕΕ: Επιμόρφωση και Εφαρμογή ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ 2

ΤΟΜΕΑΣ HΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ. Επαγγελματικό λογισμικό στην ΤΕΕ: Επιμόρφωση και Εφαρμογή ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ 2 ΤΟΜΕΑΣ HΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ Επαγγελματικό λογισμικό στην ΤΕΕ: Επιμόρφωση και Εφαρμογή ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ 2 Εκπαίδευση στα Λογισμικά Adobe Premiere Pro CS3 και Visual Basic ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ Το παρόν εκπονήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ηµοσιεύτηκε στην περιοδική έκδοση του Συνδέσµου Φιλολόγων Αιγιαλείας και Καλαβρύτων «οκεί µοι» Αίγιο, Φθινόπωρο 2003, τχ.,1

ηµοσιεύτηκε στην περιοδική έκδοση του Συνδέσµου Φιλολόγων Αιγιαλείας και Καλαβρύτων «οκεί µοι» Αίγιο, Φθινόπωρο 2003, τχ.,1 Οι νέες τεχνολογίες συναντούν το ελληνικό σχολείο Τερέζας Γιακουµάτου, Φιλολόγου, Επιµορφώτριας Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας. Οµάδα Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πύλης ΥΠΕΠΘ Καθώς βαδίζουµε στη νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 5: Ειρωνικό προσωπείο: το παράδειγμα του Γιάννη Σκαρίμπα Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 5 Ειρωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Καταστήµατα. Νικόλαος Πρωτόγερος Πανεπιστήµιο Μακεδονίας

Ηλεκτρονικά Καταστήµατα. Νικόλαος Πρωτόγερος Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Ηλεκτρονικά Καταστήµατα Νικόλαος Πρωτόγερος Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Ορισµός Τα Ηλεκτρονικά Καταστήµατα αποτελούν το ψηφιακό αντίστοιχο µιας επιχείρησης στο Internet που παρουσιάζει την ίδια και τα προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των ΤΠΕ στο πλαίσιο των Ομίλων ενδιαφέροντος: το παράδειγμα των Ομίλων Λογοτεχνίας

Η χρήση των ΤΠΕ στο πλαίσιο των Ομίλων ενδιαφέροντος: το παράδειγμα των Ομίλων Λογοτεχνίας Η χρήση των ΤΠΕ στο πλαίσιο των Ομίλων ενδιαφέροντος: το παράδειγμα των Ομίλων Λογοτεχνίας Δώρα Μέντη 1, Βαρβάρα Ρούσσου 2 1 Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Ευαγγελικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αγωγοί και µονωτές» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1

Εισαγωγή. Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1 Εισαγωγή Τι είναι τα πολυµέσα Ποιοι εµπλέκονται στα πολυµέσα Χαρακτηριστικά των µέσων Απαιτήσεις πολυµέσων Ιδιότητες πολυµέσων Μετάδοση πολυµέσων οµή συστηµάτων πολυµέσων Τεχνολογία Πολυµέσων 01-1 Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Πολυμέσων. Ανάπτυξη Πολυμεσικών Εφαρμογών Ι

Συστήματα Πολυμέσων. Ανάπτυξη Πολυμεσικών Εφαρμογών Ι Συστήματα Πολυμέσων Ανάπτυξη Πολυμεσικών Εφαρμογών Ι Ορισμός των Πολυμέσων / Multimedia Η ταυτόχρονη ενσωμάτωση μέσα σε ένα ψηφιακό περιβάλλον πληροφορίας, των: Κειμένου Ήχου Κάθε τύπου εικόνας (στατική,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση

Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση Τµήµα Αρχειονοµίας Βιβλιοθηκονοµίας Ιόνιο Πανεπιστήµιο Το µάθηµα Ηλεκτρονική ηµοσίευση Σαράντος Καπιδάκης Επικοινωνία Σαράντος Καπιδάκης Εργαστήριο Ψηφιακών Βιβλιοθηκών και Ηλεκτρονικής ηµοσίευσης sarantos@ionio.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ : MORPHING ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΘΕΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ : MORPHING ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΘΕΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ : MORPHING ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ MORPHING ΚΑΙ VR ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΜΗΤΣΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ ΝΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΜΑÏΡΓΙΩΤΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΜΕΣΑ Κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΚΑΜΠΑΝΙΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΚΑΜΠΑΝΙΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΚΑΜΠΑΝΙΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ Ηλεκτρονικές Καμπάνιες σελ. 1 Από πού ξεκινάω; Τι υπάρχει γύρω μου; Αφού έχετε αποκτήσει ενεργή παρουσία στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο. του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών»

Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο. του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών» Το παρόν εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Υποέργου 6 «Εκπαίδευση επιµορφωτών και βοηθών επιµορφωτών» της Πράξης «Επαγγελµατικό λογισµικό στην ΤΕΕ: επιµόρφωση και εφαρµογή» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.3, Ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η τάξη µου» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

e-εκπαιδευτησ gakis_kostas@yahoo.gr, arispaliouras@yahoo.gr Περίληψη Η παρούσα εισήγηση αφορά την παρουσίαση του εκπαιδευτικού λογισμικού με τίτλο

e-εκπαιδευτησ gakis_kostas@yahoo.gr, arispaliouras@yahoo.gr Περίληψη Η παρούσα εισήγηση αφορά την παρουσίαση του εκπαιδευτικού λογισμικού με τίτλο e-εκπαιδευτησ K. Γάκης 1 και Α. Παλιούρας 2 1 3ο ΣΕΚ Ανατ. Αττικής 2 Γενικό Λύκειο Αρτέμιδος gakis_kostas@yahoo.gr, arispaliouras@yahoo.gr Περίληψη Η παρούσα εισήγηση αφορά την παρουσίαση του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια Ζ εξάμηνο 2007 ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΦΗΓΗΜΑ Α. ΙΣΤΟΡΙΑ story Β. ΛΟΓΟΣ discourse Α.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ικτυακοί τόποι φιλολόγων Γιακουµάτου Τερέζα Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ www.netschoolbook.gr 15 χρόνια µετά τη δηµιουργία του παγκόσµιου ιστού

ικτυακοί τόποι φιλολόγων Γιακουµάτου Τερέζα Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ www.netschoolbook.gr 15 χρόνια µετά τη δηµιουργία του παγκόσµιου ιστού ικτυακοί τόποι φιλολόγων Γιακουµάτου Τερέζα Φιλόλογος, Επιµορφώτρια ΤΠΕ www.netschoolbook.gr 15 χρόνια µετά τη δηµιουργία του παγκόσµιου ιστού συνεχίζουµε να βλέπουµε τηνκορυφή του παγόβουνου, καθώς δεν

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού

Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού Οδηγός Εγκατάστασης και Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού «Ταξίδι στο Χρόνο με Νόημα» Ιστορία Γ, Δ, Ε & ΣΤ Δημοτικού 2 ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΜΕ ΝΟΗΜΑ Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές:

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ιαδίκτυο και εκπαίδευση

ιαδίκτυο και εκπαίδευση ιαδίκτυο και εκπαίδευση Γιακουµάτου Τερέζα, Φιλόλογος, Προϊσταµένη Γραφείου ικτυακής Εκπαιδευτικής Πύλης 15 χρόνια µετά τη δηµιουργία του παγκόσµιου ιστού συνεχίζουµε να βλέπουµε την κορυφή του παγόβουνου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2)

5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 2 ο ΚΙΣΑΜΟΥ & 4 ο ΛΕΜΕΣΟΥ 5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2) «ΑΣΠΡΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΜΑΣ» Α) Γενικά στοιχεία 1. ασκάλες:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΧΡΗΣΗΣ «ΓΛΩΣΣΑ Α-Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ»

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ KAI ΧΡΗΣΗΣ «ΓΛΩΣΣΑ Α-Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ» ΥΠΕΠΘ / ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΓO ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝO ΚΑΤΑ 80% ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΤ ΚΑΙ ΚΑΤΑ 20% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ «ράσεις Υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή

Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή 1 Πίνακας Περιεχομένων 1. Εισαγωγή... 4 1.1 Περιβάλλον Moodle...4 1.2 Χρήση ονόματος χρήστη και κωδικού...4 1.3 Δημιουργία νέου μαθήματος...4 1.3.1

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση

B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση B) Ετοιμάζοντας μια Παρουσίαση Τι είναι μια παρουσίαση με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή Ο υπολογιστής με την κατάλληλη εφαρμογή, μπορεί να μας βοηθήσει στη δημιουργία εντυπωσιακών εγγράφων, διαφανειών

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Libre Office Παρουσιάσεις με το Impress. Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ

Εισαγωγή στο Libre Office Παρουσιάσεις με το Impress. Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ Εισαγωγή στο Libre Office Παρουσιάσεις με το Impress Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ Εισαγωγικά Οι παρουσιάσεις είναι μια εφαρμογή που χρησιμεύει στην παρουσίαση των εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι Όχι Ναι αλλά όχι μόνο x

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι Όχι Ναι αλλά όχι μόνο x www.lifelongreaders.org Περιγραφή της Δραστηριότητας για Προώθηση Ανάγνωσης / Δράση ΤΕΥΧΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ Η περιγραφή δηµιουργήθηκε από τον εταίρο στο πρόγραµµα LiRe: CARDET Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας με τη βοήθεια λογισμικού παρουσιάσεων

Διδάσκοντας με τη βοήθεια λογισμικού παρουσιάσεων 178 Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών - Τεύχος 1 (Γενικό Μέρος) Ενότητα 3.6.3 Διδάσκοντας με τη βοήθεια λογισμικού παρουσιάσεων 1. Εισαγωγή Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφονται «καλές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

χρήστες και υπηρεσίες

χρήστες και υπηρεσίες ιδακτικό υλικό µαθητή χρήστες και υπηρεσίες Από όσα αναφέρθηκαν, γίνεται αντιληπτό ότι όποιος έχει τον κατάλληλο εξοπλισµό και έχει εξασφαλίσει τον τρόπο σύνδεσής του µε το ιαδίκτυο, µπορεί να το χρησιµοποιήσει.

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Πρόλογος...7 Πρόλογος Επιμελητή...9 Εισαγωγή Τεχνολογίες για την ανάπτυξη ικανοτήτων...23 Σκοπός του βιβλίου...24 Eνα μοντέλο για την παιδαγωγική χρήση των εργαλείων με γνωστικό δυναμικό...26

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Στέλιος Ξυνόγαλος Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής stelios@uom.edu.gr

Στέλιος Ξυνόγαλος Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής stelios@uom.edu.gr Στέλιος Ξυνόγαλος Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής stelios@uom.edu.gr Digital natives Οι σπουδαστές του 21 ου αιώνα - Digital natives Οι σπουδαστές του 21 ου αιώνα έχουν αλλάξει ριζικά

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ

«Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ 1 «Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα» Ε ΣΤ Ταξίδι στον Κόσμο με Νόημα Οδηγός Εγκατάστασης και Χρήσης του λογισμικού Συντελεστές: Συγγραφή διδακτικού υλικού Νίκη Κακιά-Βόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα. Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1

Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα. Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1 Κεφάλαιο 11 Πολυμέσα Εφ. Πληροφορικής Κεφ. 11 Καραμαούνας Π. 1 Εφαρμογές πολυμέσων: πολλές μορφές πληροφορίας, αποθηκευμένες σε ψηφιακή μορφή, με δυνατότητα αλληλεπίδρασης κατά την παρουσίασή τους 11.1

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Web 1.0, Web 2.0, Σύγχρονη Μάθηση από Απόσταση

Web 1.0, Web 2.0, Σύγχρονη Μάθηση από Απόσταση Τεχνολογίες Πρόσβασης στη Μάθηση Web 1.0, Web 2.0, Σύγχρονη Μάθηση από Απόσταση Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 8/11/2012 Μέχρι Στιγμής Αναφερθήκαμε σε Σχεδιασμό μαθησιακής διαδικασίας Μαθησιακά πλάνα Νέες μεθοδολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 467 ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ Βαρυπάτη Αθηνά Φυσικός- Επιμορφώτρια Τ.Π.Ε. avarypat@de.sch.gr Μαστραλέξης Δημήτρης Φυσικός-Επιμορφωτής Τ.Π.Ε. dmastral@de.sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Γ Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο της εφαρμογής αναπαραγωγής CD V2.6 i. Εγχειρίδιο της εφαρμογής αναπαραγωγής CD V2.6

Εγχειρίδιο της εφαρμογής αναπαραγωγής CD V2.6 i. Εγχειρίδιο της εφαρμογής αναπαραγωγής CD V2.6 i της CD V2.6 ii Copyright 2002, 2003, 2004 Sun Microsystems Copyright 2009 Στέργιος Προσινικλής (steriosprosinikls@gmail.com) Δίνεται άδεια για αντιγραφή, διανομή και/ή τροποποίηση του εγγράφου υπό τους

Διαβάστε περισσότερα

6 ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ & ΜΕΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

6 ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ & ΜΕΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Περιεχόμενα Πρόλογος... 7 Κεφάλαιο 1: Τεχνητή νοημοσύνη... 9 Κεφάλαιο 2: Νευρωνικά δίκτυα... 25 Κεφάλαιο 3: Έμπειρα συστήματα... 35 Κεφάλαιο 4: Γραφικά υπολογιστών... 43 Κεφάλαιο 5: Εικονική πραγματικότητα...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 2Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Να αναφέρετε μερικές από τις σημαντικότερες εξελίξεις και εφευρέσεις στην ιστορία των συστημάτων επικοινωνίας. Η ανακάλυψη του κινητού τυπογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο

Ως προς το γνωστικό αντικείµενο ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες ηµοτικού) τάξεις Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ηλεκτροµαγνητισµός (ηλεκτρισµός και µαγνήτες)» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

Πολυ-Μέσα. Multi-Media

Πολυ-Μέσα. Multi-Media Μέσα (Media) Πολυ-Μέσα Multi-Media Μέσο (medium) Έννοια-κλειδί στη µελέτη της επικοινωνίας είναι η έννοια του µέσου. Ένα µέσο (medium) µπορεί να περιγραφεί ως ένα ολοκληρωµένο σύστηµα (φυσικόήτεχνητό)

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΝΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΕΙ ΤΟΥΣ ΙΑ ΡΑΣΤΙΚΟΥΣ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ»

«Η ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΝΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΕΙ ΤΟΥΣ ΙΑ ΡΑΣΤΙΚΟΥΣ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ» «Το Σχολείο στην Ψηφιακή Εποχή: ιαδραστικοί Πίνακες και Πλατφόρµες e-learning» «Η ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΝΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΕΙ ΤΟΥΣ ΙΑ ΡΑΣΤΙΚΟΥΣ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ» ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΩΤΗΡΟΥ ΑΣ

Διαβάστε περισσότερα