Μεταμόσχευση και κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεταμόσχευση και κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού"

Transcript

1 18(4): , 2006 Ανασκόπηση Μεταμόσχευση και κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού Α. Σόρτσης Β.Κ. Ταρλατζής Γ. Πάντος Ι.Ν. Μπόντης ΠερIληψη Η διατήρηση της γονιμότητας σε γυναίκες ασθενείς, οι οποίες έχουν διαγνωστεί ότι πάσχουν από καρκίνο, υπήρξε πρόσφατα ένας τομέας εντατικής έρευνας. Υπάρχει μια αυξημένη απαίτηση με την νέα τεχνολογία στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για την προστασία της γονιμότητας. Πολλαπλές στρατηγικές έχουν προκύψει στοχεύοντας στη διατήρηση γονιμότητας, όπως είναι η κρυοσυντήρηση των εμβρύων, η κρυοσυντήρηση άωρων και ώριμων ωοκυττάρων, η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού ή η κρυοσυντήρηση ωοθηκών και η μεταμόσχευση των ωοθηκών. Όροι ευρετηρίου: καρκίνος, υπογονιμότητα, κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού, μεταμόσχευση ωοθηκών. Α' Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, Γενικό Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου», Θεσσαλονίκη Αλληλογραφία: Α. Σόρτσης Α' Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, Γενικό Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου» Θεσσαλονίκης Περιφερειακή Οδός Θεσσαλονίκης Νέα Ευκαρπία Τηλ.: Fax: Κατατέθηκε: 9/9/2006 Εγκρίθηκε: 7/11/2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτες προσπάθειες για μεταμόσχευση ωοθηκών σε πειραματόζωα και στον άνθρωπο έγιναν τον 19 ο αιώνα. Αργότερα, στην αρχή του 20 ού αιώνα, οι Carrel και Cuthrie ανέπτυξαν μεθόδους για την αναστόμωση των αγγείων με πολύ καλά αποτελέσματα σε μια σειρά μεταμοσχευμένων οργάνων, συμπεριλαμβανομένων και των ωοθηκών. (1) Ο πρότερος πειραματισμός τους είχε οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι μια ισχυρή βιολογική δύναμη εμπόδιζε τη μεταμόσχευση οργάνων μεταξύ δύο διαφορετικών ατόμων και πίστευαν ότι θα ήταν αδύνατο ένα ξένο όργανο να καταστεί λειτουργικό σε έναν άλλο οργανισμό. Συνεπώς η απόρριψη των μεταμοσχευμένων οργάνων φαινόταν απειλητική για την υλοποίηση του όλου εγχειρήματος. Αυτό που πραγματικά άλλαξε ριζικά τα δεδομένα στις μεταμοσχεύσεις ήταν η ανακάλυψη των ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων. Σημαντικός σταθμός ήταν η ανακάλυψη και η κλινική χρησιμοποίηση της κυκλοσπορίνης, το Αργότερα, και για πολλές δεκαετίες, οι πειραματικές μελέτες για την μεταμόσχευση ωοθηκών και ωοθηκικού ιστού συνέχισαν να απασχολούν διάφορους ερευνητές. (2,3,4) Όσον αφορά τις μελέτες πάνω στη κρυοσυντήρηση του ωοθηκικού ιστού, αυτές χρονολογούνται από τη δεκαετία του Οι αρχικές μελέτες ήταν απογοητευτικές, μέχρι την ανακάλυψη αποτελεσματικών σύγχρονων προστατευτικών μέσων και τη διαθεσιμότητα των αυτόματων μηχανημάτων ψύξης. Οι Parkes AS & Smith AU (1953) ήταν οι πρώτοι που πραγματοποίησαν επιτυχή κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. Η γλυκερόλη ήταν το μόνο προστατευτικό μέσο για ψύξη τη δεκαετία του 1960, αλλά βρέθηκε αναποτελεσματική για την κρυοσυντήρηση των ανθρώπινων ωο- 303

2 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου κυττάρων και του ωοθηκικού ιστού. (5) Με την εμφάνιση αποτελεσματικότερων μέσων προστασίας, όπως το αιθυλένιο γλυκόλης, η διμεθυλοσουλφοξίδη (DMSO) και η προπανεδιόλη (PROH), οι μελέτες στα ζώα επαναλήφθηκαν και αναφέρθηκαν επιτυχείς εγκυμοσύνες σε πολλά είδη. (6-8) ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΥ ΚΑΙ ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΩΑΡΙΟΥ Η θεμελιώδης αναπαραγωγική μονάδα της ωοθήκης είναι τα αρχέγονα ωοθυλάκια. Τα αρχέγονα γεννητικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται αρχικά με μιτώσεις και σχηματίζουν τα ωογόνια. Τα ωογόνια συνεχίζουν με μίτωση με πολύ γρήγορους ρυθμούς έτσι ώστε την 6 η εμβρυική εβδομάδα οι ωοθήκες περιέχουν περίπου ωογόνια, ενώ τον δεύτερο μήνα το ανθρώπινο έμβρυο περιέχει ωογόνια. Τον 4 ο μήνα της εμβρυικής ζωής ο αριθμός των ωογονίων φθάνει την μέγιστη τιμή των 6-7 εκατομμυρίων. (9,10) Μετά την φάση του ασύγχρονου έντονου πολλαπλασιασμού, η μιτωτική διαίρεση των ωογονίων σταματά και ακολουθείται από την μείωση του αριθμού των ωογονίων, όπου σταματούν στο στάδιο της διπλοταινίας της μειωτικής διαίρεσης Ι. Τα γεννητικά κύτταρα που έχουν εισέλθει στη διαδικασία της μείωσης, καλούνται ωοκύτταρα. Η μετατροπή των ωογονίων σε ωοκύτταρα έχει ολοκληρωθεί μέχρι την γέννηση. Από την 18 η εμβρυϊκή εβδομάδα κάθε ωοκύτταρο, που έχει φθάσει στο στάδιο της διπλοταινίας της πρώτης μειωτικής διαίρεσης, αρχίζει να περιβάλλεται από ένα στοίχο σωματικών κυττάρων, που ονομάζονται κοκκιώδη κύτταρα. Το σύμπλεγμα του ωοκυττάρου με κοκκιώδη κύτταρα καλείται αρχέγονο ωοθυλάκιο. Έτσι, κατά την γέννηση, ο αριθμός των ωοθυλακίων είναι περίπου 1-2 εκατομμύρια, ενώ κατά την έναρξη της ήβης οι ωοθήκες περιέχουν ωοθυλάκια. Από την μεγάλη αυτή αποθήκη, μόνο 400 ωοθυλάκια θα επιλεγούν, εκείνα τα οποία μετά από αλληλοδιάδοχα στάδια εξέλιξης απελευθερώνουν ένα ώριμο ωάριο στο μέσο του κύκλου. (11-14) Η ωοθυλακιογένεση θα σταματήσει μόνο στην εμμηνόπαυση, μετά την εξάντληση των ωοθυλακίων. Σε κάθε ωοθυλακιορρηκτικό κύκλο, ένα ωοθυλάκιο επιτυγχάνει πλήρη ωρίμανση και εμφανίζει ωοθυλακιορρηξία. Έτσι, συνολικά, κατά την αναπαραγωγική ηλικία μιας υγιούς γυναίκας, ωοθυλάκια θα υποστούν ωοθυλακιορρηξία, ενώ το υπόλοιπο 99,9% από τα ωοθυλάκια, που έχει η γυναίκα στην εφηβεία, θα υποστούν ατρησία. (15,16) 304 ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ 1. Κακοήθεις παθήσεις στην προεφηβεία και στην εφηβεία Αποτελούν την δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου στην ηλικία από 1 μέχρι 14 ετών. Οι παθήσεις αυτές είναι η λευχαιμία, το νευροβλάστωμα, το λέμφωμα Hodgkin, το οστεοσάρκωμα, το ραβδομυοσάρκωμα, το σάρκωμα Ewing s, ο όγκος του Wilm και το λέμφωμα Non Hodgkin. (17) Σήμερα, η μόνη λύση για τα παιδιά αυτά είναι η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού και αργότερα, όταν αποθεραπευτούν, να ακολουθήσει η μεταμόσχευση του κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού. 2. Κακοήθεις παθήσεις στην αναπαραγωγική ηλικία Ο καρκίνος του μαστού είναι η πιο συχνή κακοήθης κατάσταση στην αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας, ενώ νέες περιπτώσεις αναφέρθηκαν στις ΗΠΑ το Το 30% αυτών των ασθενών θα παρουσιάσουν προβλήματα υπογονιμότητας, λόγω της θεραπείας στην οποία υποβάλλονται για τον καρκίνο. Οι ασθενείς αυτοί, επίσης, μπορεί να είναι και υποψήφιοι για κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. (18,19) Ένας άλλος καρκίνος που αποτελεί σοβαρό πρόβλημα υγείας, που προσβάλλει περίπου 500 χιλιάδες γυναίκες κάθε χρόνο παγκοσμίως, είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Το 2004, το 43% όλων των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου στις ΗΠΑ διαγνώσθηκε σε γυναίκες μικρότερες των 45 ετών. Η συμμετοχή των ωοθηκών είναι πολύ σπάνια στο καρκίνο του τραχήλου της μήτρας από πλακώδες επιθήλιο. (20) Στις ΗΠΑ, 18% όλων των περιπτώσεων καρκίνου των ωοθηκών θα εμφανιστεί σε γυναίκες κάτω των 45 ετών. Η μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων καρκίνου των ωοθηκών σε νεότερες γυναίκες περιλαμβάνει τρεις χαρακτηριστικούς τύπους: οριακοί ωοθηκικοί όγκοι, διηθητικός επιθηλιακός καρκίνος και κακοήθεις όγκου κυτταρικού σπέρματος της ωοθήκης. Επομένως, η διατήρηση της γονιμότητας αποτελεί ένα σοβαρό θέμα στη θεραπεία τέτοιων όγκων, ενώ η γονιμότητα διατηρείται αποτελεσματικά μετά από συντηρητική επέμβαση και οι περισσότεροι ασθενείς που επιχειρούν μια εγκυμοσύνη μπορούν να την επιτύχουν. Η μετάθεση των ωοθηκών είναι αμφισβητούμενη, ενώ η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού για μελλοντική αυτομεταμόσχευση αποτελεί μια άλλη εναλλακτική λύση. 3. Ασθενείς που υποβάλλονται σε πυελική ακτινοβολία Η ακτινοθεραπεία είναι απαραίτητη για επιτυχή έλεγχο των τοπικών στερεών όγκων που παρουσιάζονται στην πύελο, όπως το οστεοσάρκωμα, το σάρκωμα Ewing s, μερικοί καλοήθεις όγκοι των οστών. (21-23,) Οι ασθενείς αυτοί μπορούν να καταφύγουν στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. 4. Συστηματικές αυτοάνοσες παθήσεις Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ), τυπικά, επηρεάζει την γυναίκα στην αναπαραγωγική της ηλικία. Υψηλή δοσολογία κυκλοφοσφαμίδης, με ή χωρίς μεταμόσχευση μυελού των οστών, χρησιμοποιείται μερικές

3 Διέγερση των ωοθηκών Ωοθηκεκτομή Πριν τη θεραπεία για καρκίνο Εξωσωματική γονιμοποίηση Κρυσυντήρηση εμβρύων Συλλογή ωαρίων Κρυσυντήρηση ωοκυττάρων Παρασκευή ωοθηκικού ιστού Κρυσυντήρηση ωοθηκικού φλοιού Απομόνωση ωοθυλακίων Κρυσυντήρηση ωοθυλακίων Κρυσυντήρηση ολόκληρων ωοθηκών Απόψυξη (όταν χρειάζεται) Μετά τη θεραπεία για καρκίνο Εμβρυομεταφορά Εξωσωματική γονιμοποίηση Ενδοκυτταροπλασματική έκχυση σπερματοζωαρίου Εμβρυομεταφορά Μεταμόσχευση Καλλιέργεια in vitro Αυτόλογη Ετερόλογη Ξενομεταμόσχευση Ορθοτοπική Φυσιολογική σύλληψη ή Εξωσωματική γονιμοποίηση Ετεροτοπική Εξωσωματική γονιμοποίηση και εμβρυομεταφορά Μεταμόσχευση με αγγειακή αναστόμωση Φυσιολογική σύλληψη Σχήμα 1. Στρατηγικές για τη διατήρηση της γονιμότητας. φορές για τη θεραπεία του ΣΕΛ με αποτέλεσμα πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια σε αυτούς τους ασθενείς. (24) Σε άλλες αυτοάνοσες παθήσεις αναφέρεται, επίσης, ότι υπάρχουν οφέλη από την κυτταροτοξική θεραπεία με αλκυλιωτικούς παράγοντες όπως η σπειραματονεφρίτις ανθεκτική στα στεροειδή, η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και η κοινή πέμφιξ. (25,26) Οι ασθενείς αυτοί μπορεί να είναι υποψήφιοι για κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. 5. Ασθενείς με μεταμόσχευση μυελού των οστών Η μεταμόσχευση μυελού των οστών αποτελεί μια θεραπευτική προσέγγιση σε παθήσεις όπως η λευχαιμία, ο καρκίνος του μαστού, πολλαπλούν μυέλωμα και το λέμφωμα. (27) Μεταξύ των μη κακοήθων καταστάσεων, στις οποίες συνιστάται η θεραπεία με μεταμόσχευση μυελού των οστών, είναι η απλαστική αναιμία, η δρεπανοκυτταρική αναιμία, η αυτοάνοση θρομβοκυτταροπενία, η προοδευτική συστηματική σκλήρυνση, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η νεανική ιδιοπαθής αρθρίτις και η αγγειίτις. (28) Επειδή πριν την μεταμόσχευση μυελού των οστών προηγείται χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, δυστυχώς επέρχεται ανεπάρκεια της ωοθηκικής λειτουργίας στο 92% των περιπτώσεων, γι αυτό ενδείκνυται η κρυοσυντήρηση και η μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού. (29) 6. Αμφοτερόπλευρη ωοθηκεκτομή Σε περιπτώσεις ωοθηκεκτομής λόγω καλοήθων κύστεων, συχνά ο υγιής ωοθηκικός ιστός απομονώνεται και κρυοσυντηρείται. Στην αντιμετώπιση της βαρείας ενδομητρίωσης, η ωοθηκεκτομή ενδείκνυται όταν δεν υπάρχει ανταπόκριση στην φαρμακευτική θεραπεία. Για τις γυναίκες που ενδέχεται να υποβληθούν σε ωοθηκεκτομή λόγω ενδομητρίωσης, η λήψη ωοθηκικού ιστού γίνεται κατά την διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης. Κατά την διάρκεια της ωοθηκεκτομής, υγιής ωοθηκικός ιστός απομονώνεται με την βοήθεια μικροσκοπίου. Ο ιστός αυτός εν συνεχεία μεταμοσχεύεται άμεσα ή κρυοσυντηρείται για μελλοντική ορθοτοπική ή ετεροτοπική μεταμόσχευση. (30) Επίσης, σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού ιδιαίτερα όταν είναι οιστρογονοεξαρτώμενος, συνιστάται η αφαίρεση των ωοθηκών, όταν αυτές βρίσκονται στην αναπαραγωγική ηλικία, με στόχο την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης. Και σε αυτές τις γυναίκες ενδείκνυται η κατάψυξη του ωοθηκικού ιστού ή η κρυοσυντήρηση εμβρύων για μελλοντική χρήση. Μια άλλη κατηγορία γυναικών με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών, και με παρουσία κληρονομικής μετάλλαξης, κυρίως BRCA-1και BRCA-2, εμφανίζονται σε ένα ποσοστό 10% των επιθηλιακών ωοθηκικών καρκίνων. Ο αθροιστικός κίνδυνος στην διάρκεια της ζωής 305

4 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου για ανάπτυξη καρκίνου των ωοθηκών σε γυναίκες με BRCA-1 είναι 60% και 10%-20% σε γυναίκες με BRCA- 2 μετάλλαξη. Επιπρόσθετα δε ο αθροιστικός κίνδυνος στην διάρκεια της ζωής για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού σε γυναίκες με BRCA-1 είναι 80%-90%. (31) Ενώ δεν έχει ακόμη εμφανισθεί καρκίνος σε γυναίκες με BRCA θετικό, συστήνεται προφυλακτική ωοθηκεκτομή όταν έχει συμπληρώσει τον αναπαραγωγικό της κύκλο, ή μεταξύ των ετών, για να ελαττώσει τον κίνδυνο για καρκίνο των ωοθηκών και μαστού. (32,33) Η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού πρέπει να προτείνεται στις γυναίκες αυτές που δεν έχουν τεκνοποιήσει, μετά την ηλικία των 35 ετών. Όταν δε η γυναίκα επιθυμεί να τεκνοποίησει, τότε γίνεται μεταμόσχευση του ωοθηκικού ιστού, κατά προτίμηση υποδόρια, επειδή η παρακολούθηση είναι πιο εύκολη, και αφαιρείται ο ιστός όταν επιτευχθεί εγκυμοσύνη, προς αποφυγή έκθεσης στο κίνδυνου του καρκίνου. Οι γυναίκες αυτές μπορούν αργότερα να χρησιμοποιήσουν τον ωοθηκικό ιστό και για ανάπτυξη in vitro ωοκυττάρων. ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗ- ΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Πολλαπλές στρατηγικές έχουν προκύψει στοχεύοντας στη διατήρηση γονιμότητας οι οποίες περιλαμβάνουν: (34,35) 1) κρυοσυντήρηση των εμβρύων, 2) κρυοσυντήρηση άωρων και ώριμων ωοκυττάρων, 3) κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού ή κρυοσυντήρηση ωοθηκών, 306 Ωοθηκεκτομή Ωοθηκικός ιστός Κατάψυξη Τύξη Αυτομεταμόσχευση Ξενομεταμόσχευση Σχήμα 2. Ανάπτυξη των ωοκυττάρων σε κρυοσυντηρημένο ωοθηκικό ιστό 4) μεταμόσχευση των ωοθηκών, 5) χορήγηση GnRH, 6) χορήγηση αντι-αποπτωτικών παραγόντων (π.χ. σφυγοσίνη 1- φωσφατάση). Όλες οι στρατηγικές, εκτός από την κρυοσυντήρηση των εμβρύων, είναι προς το παρόν σε πειραματικό στάδιο (σχήμα 1). (36) ΚΡΥΟΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΩΟΘΗΚΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ Η κρυοσυντήρηση των άωρων ωοθυλακίων στον ωοθηκικό ιστό έχει πιθανά πλεονεκτήματα, έναντι της κρυοσυντήρησης του εμβρύου και του ωοκυττάρου. Εκατοντάδες άωρα ωοθυλάκια που περιέχουν άωρα ωοκύτταρα μπορούν να κρυοσυντηρηθούν, χωρίς την αναγκαιότητα της ωοθηκικής διέγερσης. Οι Parkes AS & Smith AU (1953) ήταν οι πρώτοι που έδειξαν ότι τα ωοθυλάκια σε ωοθηκικά ιστοτεμάχια, που διατηρούνται σε ψύχος και ψύχονται στους -79 ο C, σε >3 ο C/λεπτό, αναπτύχθηκαν και παρήγαγαν ωοθηκικές στεροειδείς ορμόνες μετά τη μεταμόσχευση. (37) Ο ωοθηκικός ιστός μπορεί, στο μέλλον, να χρησιμοποιηθεί ώστε να απομονωθούν ωοθυλάκια και να καλλιεργηθούν in vitro ή να χρησιμοποιηθούν και για ξενο-μεταμόσχευση (σχήμα 2). (38) Ο ωοθηκικός ιστός δεν καταψύχεται ως σύνολο, αλλά σε λεπτές τομές του φλοιού. Με τον τρόπο αυτό, η διείσδυση της κρυοπροστατευτικής ουσίας είναι καλύτερη. Ένα πρωτόκολλο αργής κατάψυξης έχει σχηματίσει τον «πυρήνα» για διατήρηση σε ψύξη του ωοθηκικού ιστού, γύρω από την οποία έχουν πραγματοποιηθεί ένας αριθμός τροποποιήσεων. (39) Η βασική διαδικασία ενέχει εκτομή του εξωτερικού φλοιού της ωοθήκης σε τεμάχια τα οποία δεν είναι μικρότερα από 1 2 mm. Η πλέον συνηθισμένη μέθοδος που χρησιμοποιείται είναι η βραδεία κατάψυξη, χρησιμοποιώντας την προπανεδιόλη (PROH) - σουκρόζη και τη δυμεθυλοσουλφοξίδη (DMSO) σαν κρυοπροστατευτικά υλικά. (40) Μετά την λήψη του ωοθηκικού ιστού μεταφέρεται στο εργαστήριο και τοποθετείται σε κατάλληλο καλλιεργητικό υλικό για να ελαχιστοποιηθεί η απόπτωση. Η ωοθήκη τεμαχίζεται σε μικρούς ιστούς (1x1 mm περίπου) και τοποθετείται σε επωαστήριο, στους 37 0 C, για 30 λεπτά. Στη συνέχεα γίνεται τοποθέτηση των ιστών σε κρυοπροστατευτικά υλικά και σε αυτόματο καταψύκτη αρχίζοντας από τους 18 0 C όταν το υλικό είναι PROH-σουκρόζη και από τους 0 0 C όταν το υλικό είναι DMSO. Ακολουθεί η βραδεία κατάψυξη με αυτόματο καταψύκτη (Planet Kryo 10). Εν συνεχεία γίνεται αφυδάτωση των κυττάρων με ένα ρυθμιστικό διάλυμα και, τέλος, γρήγορη κατάψυξη στα περισσότερα προγράμματα που έχουν χρησιμοποιηθεί για την κρυοσυντήρηση του ανθρώπινου ωοθηκικού ιστού (πίνακας 1). Οι κύριοι περιορισμοί της διατήρησης σε ψύχος και της μεταμόσχευσης είναι ότι ούτε οι διαδικασίες ψύξης και απόψυξης, ούτε οι διαδικασίες μεταμόσχευσης έχουν βελτιωθεί για τον άνθρωπο, ή για οποιοδήποτε

5 Πίνακας 1. Προγράμματα κρυοσυντήρησης ανθρώπινου ωοθηκικού ιστού με PROH-σουκρόζη και DMSO (ΘΔ=Θερμοκρασία δωματίου). PROH-σουκρόζη DMSO Συγκέντρωση PROH 1,5 mol/l 0,1 mol/l κρυοπροστατευτικών σουκρόζη 1,5 mol/l Αύξηση θερμοκρασίας +18 C 0 C Χρόνος αφυδάτωσης 15 min 15 min Ρυθμός αρχικής ψύξης 2 C/min 2 C/min Σταθερή θερμοκρασία -8 C/min -7 C/min Διατήρηση θερμοκρασίας 10 min 10/min Ακολουθεί ψύξη μέχρι -30 C 0,3 C/min 0,3 C/min Συνέχιση ψύξης με υγρό αζώτου 50 C/min 10 C/min μέχρι C Μεταφορά σε Απόψυξη: ΘΔ 30 sec ΘΔ 2 min Νερό 30 C Νερό 30 C Υλικό με 1,5 mol/l Πλύσιμο με PROH καλλιεργητικό υλικό + 0,2 mol/l σουκρόζη + 20% ορό σε ΘΔ, 5 min 0,5 mol/l PROH, 0,2 mol/l σουκρόζη 10 min Υλικό σε ΘΔ 10 min και μετά στο Επωαστήριo άλλο είδος, και αυτές οι διαδικασίες θα πρέπει, επομένως, να θεωρηθούν πειραματικές. Ο ωοθηκικός ιστός, σε αντίθεση με τα ωάρια και τα έμβρυα, μπορεί να λειτουργήσει ως αποθήκη μολύνσεων και ασθενειών. Επομένως, οι ωοθηκικοί ιστοί που περιέχουν καρκινικά κύτταρα, ιούς ή άλλα παθογόνες καταστάσεις κατά το χρόνο συλλογής ίσως μεταδώσουν τη μόλυνση ή ασθένεια στον λήπτη. (41) Η ευκολία με την οποία μπορούν να συλλεχθούν ωοθηκικοί ιστοί χειρουργικά, καθιστά τη μεταμόσχευση ωοθηκών μια ελκυστική επιλογή για την αποκατάσταση της γονιμότητας. Μόνο τα μοσχεύματα ωοθηκών μπορούν να αποκαταστήσουν τη γονιμότητα, αν ο ιστός περιέχει βιώσιμα ωοκύτταρα μέσα σε υγιή ωοθυλάκια. Για να μεγιστοποιηθεί ο αριθμός των υγιών θυλακίων μέσα σε ένα ιστοτεμάχιο, οι περισσότερες ερευνητικές ομάδες επικεντρώνονται στη συλλογή ιστών που είναι πλούσια σε άωρα ωοθυλάκια, παρά σε αναπτυσσόμενα ωοθυλάκια. Τα άωρα ωοθυλάκια αποτελούν τον πιο άφθονο τύπο ωοθυλακίων μέσα στην ωοθήκη. Σε είδη όπως τον άνθρωπο, τα άωρα ωοθυλάκια ανευρίσκονται μέσα στη λεπτή, σκληρή, πλούσια σε κολλαγόνο, στοιβάδα κοντά στην επιφάνεια της ωοθήκης. (42) Μία απλή βιοψία, σφηνοειδής εκτομή ή επιφανειακό τμήμα του ωοθηκικού ιστού, μπορεί, επομένως, να περιέχει πολλές χιλιάδες άωρα ωοθυλάκια ανά mm 3. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κατανομή των άωρων ωοθυλακίων δεν είναι ομοιόμορφη στην επιφάνεια της ωοθήκης. Έτσι, αν αφαιρεθούν μόνο μικρά τεμάχια, μπορεί, απλώς από τύχη, να περιέχουν λίγα ή καθόλου ωοθυλάκια. Ο κίνδυνος κατά τη λήψη ιστοτεμαχίων που δεν περιέχουν άωρα ωοθυλάκια θα μπορούσε να αυξηθεί με την ηλικία, καθώς ο συνολικός αριθμός ωοθυλακίων μειώνεται. (43) Η κρυοσυντήρηση ολόκληρων των ωοθηκών, μέχρι πρόσφατα, ήταν δύσκολη. Η ανατομία των ωοθηκικών αγγείων σε εκτομή των ωοθηκών και διάχυση της ωοθήκης με προστατευτικά μέσα, μέσω αυτών των αγγείων, έχει βελτιώσει την επιβίωση των ιστών και οδήγησε σε παρόμοια ποσοστά βιωσιμότητας των ωοθυλακίων. Ενώ αυτά τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, ο κίνδυνος μεταστατικής νόσου παραμένει ένα σημαντικό θέμα. Η κρυοσυντήρηση των ωοθηκών παρέχει ένα απλό τρόπο συλλογής και αποθήκευσης μεγάλων αριθμών ωοκυττάρων για μία γυναίκα ή ένα θηλυκό ζώο. Η μεταμόσχευ- 307

6 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου ση των ωοθηκών μπορεί τότε να χρησιμοποιηθεί για να παραχθούν ώριμα ωοκύτταρα και να επιζήσουν νέα. (44) ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΩΟΘΗΚΩΝ Ο αντικειμενικός στόχος στη μεταμόσχευση των ωοθηκών είναι πάντα η διαφύλαξη της ωοθηκικής λειτουργίας και κατ επέκταση η διατήρηση της γονιμότητας. Η στρατηγική μεταμόσχευση ωοθηκών μπορεί να πραγματοποιηθεί χρησιμοποιώντας: 1) ολόκληρες ωοθήκες 2) ιστοτεμάχια ωοθήκης, και, 3) απομονώνοντας αρχέγονα κύτταρα ή ωοθυλάκια. Όσον αφορά τον τεχνικό προσανατολισμό, αυτό μπορεί να γίνει: α) με κρυοσυντήρηση του μοσχεύματος, β) αναστόμωση των αγγείων του μοσχεύματος, και, γ) κατευθείαν μεταμόσχευση του οργάνου χωρίς αναστόμωση των αγγείων, που μπορεί να είναι ορθοτοπική ή και ετεροτοπική. Μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού Ο λόγος για την πραγματοποίηση μεταμόσχευσης ωοθηκικού ιστού, για την αποκατάσταση της γονιμότητας ή μόνο της ενδοκρινούς λειτουργίας, θα καθορίσει την ποσότητα ιστού που πρέπει να αντικατασταθεί και τη θέση στην οποία πρέπει να τοποθετηθεί. Εάν ο στόχος είναι να αποκατασταθεί η γονιμότητα για αυτόματη σύλληψη, τα μοσχεύματα πρέπει να τοποθετηθούν έτσι, ώστε τα ωοκύτταρα να απελευθερωθούν ελεύθερα στην φυσιολογική γυναικεία αναπαραγωγική οδό για να επιτραπεί η γονιμοποίηση. Αυτό μπορεί να γίνει τοποθετώντας μικρά τεμάχια, 1 3 mm, της ωοθήκης στον ωοθηκικό βόθρο με λαπαροσκόπηση (ορθοτοπική μεταμόσχευση). Τα μοσχεύματα που τοποθετούνται σε άλλες (ετεροτοπικές) θέσεις (π.χ. υποδορίως, ενδομυϊκώς, κάτω από τη νεφρική κάψουλα, τη σπλήνα, την επιφάνεια της μήτρας) θα καταλήξουν σε εγκυμοσύνη μόνο αν τα ώριμα ωοκύτταρα μπορούν να ληφθούν με επακόλουθη in vitro ωρίμανση, εξωσωματική γονιμοποίηση και μεταφορά του εμβρύου. (8) Μεταμόσχευση ολόκληρων των ωοθηκών Η μεταμόσχευση ωοθηκών μπορεί να πραγματοποιηθεί χρησιμοποιώντας και ολόκληρες ωοθήκες. Η μεταμόσχευση ολόκληρων των ωοθηκών θα εξασφάλιζε, κατά ιδανικό τρόπο, την μακροπρόθεσμη γονιμότητα. Οι μελέτες πάνω στα πειραματόζωα υποδεικνύουν ότι ολόκληρες ωοθήκες μπορούν να μεταμοσχευτούν επιτυχώς. Ωστόσο, η αγγειακή επαναστόμωση ολόκληρων ωοθηκών είναι τεχνικά δύσκολη. Χρησιμοποιώντας μικρά ζώα στα οποία εκτελείται χειρουργική επέμβαση η διαδικασία της αναστόμωσης είναι πρακτικά δύσκολη διαδικασία. (45,46) Μία μελέτη στην οποία μία ολόκληρη ωοθήκη ενός εμβρύου-ποντικού μεταμοσχεύτηκε στον ωοθηκικό θύλακο, σε ποντίκια που είχαν υποβληθεί σε εκτομή, και το αποτέλεσμα παρακολουθήθηκε για 1 χρόνο, έδειξε 308 ότι αυτά τα μοσχεύματα δημιούργησαν μακροπρόθεσμα κύκλους. (47) H αγγειακή επαναναστόμωση των ολόκληρων ωοθηκών επιτρέπει στις ωοθήκες να μετακινηθούν σε θέσεις εύκολης πρόσβασης όπως το λαιμό και έχει χρησιμοποιηθεί σε μεγάλα θηλαστικά, όπως πρόβατα, για να ληφθούν πληροφορίες για τη λειτουργία των ωοθηκών. (48) Μέχρι σήμερα η αγγειακή επαναναστόμωση ολόκληρων ωοθηκών δεν έχει εφαρμοστεί μετά από κρυοσυντήρηση, σε οποιοδήποτε μοντέλο μεγάλων ζώων, παρόλο που πρόσφατες αναφορές δείχνουν ότι τα δυο μπορούν να συνδυαστούν στον αρουραίο. Τέτοιες ωοθήκες αρουραίων, που διατηρήθηκαν σε ψύξη και αναστομώθηκαν ξανά, μπορούν να επανακτήσουν πλήρη λειτουργία. (49) Μεταμόσχευση μέρους των ωοθηκών Η μεταμόσχευση ολόκληρων ωοθηκών με τα συνοδά αιμοφόρα αγγεία είναι μια πολύτιμη τεχνική, αλλά η πιο συνήθης προσέγγιση είναι η μεταμόσχευση μέρους των ωοθηκών ή ιστοτεμαχίων χωρίς επαναναστόμωση. Αυτή η προσέγγιση είναι πιο κατάλληλη όταν: (1) μόνο ένα μικρό μέρος μιας ωοθήκης μπορεί ή χρειάζεται να ληφθεί, (2) μόνο ένα μικρό μέρος μιας ωοθήκης μπορεί ή χρειάζεται να μεταμοσχευθεί, (3) η ωοθήκη πρέπει να μεταμοσχευθεί σε πολλές θέσεις ή περισσότερους λήπτες, (4) το υλικό διατηρείται σε ψύξη με την πρόθεση να μεταμοσχευτεί σε διαφορετικά σημεία εγκαίρως, και, (5) χρησιμοποιώντας μικρά ζώα στα οποία η επέμβαση για αγγειακή αναστόμωση δεν είναι πρακτική. Η ευκολία και η αξία αυτών των προσεγγίσεων χρειάζεται να εξισορροπηθεί σε σχέση με την αυξημένη απώλεια των ωοθυλακίων. Τα ωοθυλάκια μέσα στην ωοθήκη εξαρτώνται από το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά που παρέχονται από την κυκλοφορία του αίματος. Αν η παροχή αίματος διακοπεί, ο ιστός γίνεται υποξικός και τα ωοθυλάκια αρχίζουν να εκφυλίζονται. Τα ωοθηκικά ιστοτεμάχια που μεταμοσχεύονται χωρίς καθυστέρηση σε ένα λήπτη (αλλά χωρίς αναστόμωση) περιέχουν σημαντικά περισσότερα βιώσιμα ωοθυλάκια απ ό,τι τα μοσχεύματα που κρατούνται in vitro για 3 ώρες ή περισσότερο πριν την μεταμόσχευση. (50,51) Ένα ιστοτεμάχιο που κρατείται in vitro, ή ένα πρόσφατα μεταμοσχευμένο ιστοτεμάχιο, θα πρέπει να βρίσκεται σε περιβάλλον με οξυγόνο. Η ποσότητα του οξυγόνου που εισέρχεται από διάχυση από το περιβάλλον θα είναι μικρή, αλλά σημαντική για την επιβίωση των ωοθυλακίων. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί τα ωοθηκικά μοσχεύματα συνήθως περιέχουν περισσότερα βιώσιμα ωοθυλάκια στην περιφέρεια παρά πιο βαθιά μέσα στον ιστό, και γιατί το ιστοτεμάχιο που κρατείται σε διαλύματα που εκτίθενται στον αέρα (20% οξυγόνο) έως 48 ώρες πριν τη μεταμόσχευση περιέχουν ακόμα βιώσιμα ωοθυλάκια. Αντιθέτως, το αποτέλεσμα της μεταμόσχευσης (αριθμός βιώσιμων ωοθυλακίων)

7 μειώνεται δραματικά όταν οι ωοθήκες δεν αφαιρούνται από το σώμα του νεκρού ζώου μέσα σε 3 ώρες (από την ώρα θανάτου), ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία συντήρησης (50,51). Φαίνεται πιθανό ότι οι ωοθήκες βιώνουν εξαιρετική υποξία μέσα στην κοιλότητα του σώματος πριν από την λήψη, από την οποία δεν μπορούν να «αναρρώσουν». H μεταμόσχευση μειώνει τον αριθμό των βιώσιμων ωοθυλακίων που βρίσκονται στα ωοθηκικά ιστοτεμάχια αλλά τα νωπά και τα κρυοσυντηρημένα μοσχεύματα μπορούν να περιέχουν συγκρίσιμες ποσότητες ωοθυλακίων. (52,53) Μεταμοσχευση ωοθηκων: μελετες σε πειραματοζωα Μεγάλος αριθμός μελετών έχουν δημοσιευθεί όσον αφορά την μεταμόσχευση και κρυοσυντήρηση των ωοθηκών σε πειραματόζωα. Oι Denjean R και συν (1982), μετά από μικροχειρουργική εκλεκτική μεταμόσχευση ωοθηκών, έδειξαν λειτουργικότητα των ωοθηκών στο 71% των περιπτώσεων στην ορθοτοπική μεταμόσχευση και 83% στην ετεροτοπική μεταμόσχευση σε κονίκλους. (54) Η ιστολογική ανάλυση των αποτελεσμάτων εμφανίζει παρόμοια αποτελέσματα των κρυοσυντηρημένων ιστών με αυτά των νωπών ωοθηκικών ιστών. (55) Σε μια μελέτη που έγινε από τον Gosden και συν (1994), μελετήθηκε η διαφορά μεταξύ νωπού και κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού σε πρόβατα. Δεν υπήρξε καμία διαφορά μεταξύ των νωπών και κρυοσυντηρημένων μοσχευμάτων, αν και υπήρξε μια ουσιαστική μείωση του αριθμού των αρχέγονων ωοθυλακίων. (7) Οι Cox και συν (1996) μεταμόσχευσαν εμβρυϊκές ωοθήκες ποντικών είτε ορθοτοπικά είτε ετεροτοπικά, σε ενήλικους ποντικούς. Η μεταμόσχευση των νωπών εμβρυϊκών ωοθηκών οδήγησε στην αποκατάσταση της κυκλικής δραστηριότητας, σε 3 εβδομάδες αφότου παρατηρήθηκαν ωοθυλάκια, σε 4 εβδομάδες μετά από τη μεταμόσχευση στις ετεροτοπικές περιοχές και μέσα σε 6 εβδομάδες στις ορθοτοπικές θέσεις. (56) Μια ενδιαφέρουσα μελέτη από Newton και συν (1996) εξέτασε την επιβίωση των ανθρώπινων ωοθυλακίων σε τέσσερα υλικά κρυοσυντήρησης: DMSO, αιθυλική γλυκερόλη, γλυκερίνη και PROH. Το καλύτερο ποσοστό επιβίωσης (84%) παρατηρήθηκε κατά το χρησιμοποίηση της αιθυλικής γλυκερόλης. (57) Οι Gunasena και συν (1997) αξιολόγησαν την δυνατότητα μεταμόσχευσης ολόκληρων των ωοθηκών σε ενήλικους ποντικούς, χωρίς αναστόμωση των αγγείων, μετά από κρυοσυντήρηση. Στο 73% των περιπτώσεων επήλθε εγκυμοσύνη και τοκετός. (58) Οι Von Eye Corleta και συν (1998) μετά από υποδόρια αυτόλογη μεταμόσχευση ωοθηκών σε ποντίκια wistar, στον έλεγχο της ιστολογικής εξέτασης έδειξαν ότι, στο 60% των περιπτώσεων, προέκυψε λειτουργικότητα των ωοθηκών. (59) Η λειτουργία νωπού και κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού σε ετεροτοπική και ορθοτοπική μεταμόσχευση συγκρίθηκε, επίσης, από τους Aubard και συν, το Τα τεμάχια του ωοθηκικού ιστού μεταμοσχεύθηκαν στο κέρας της μήτρας σε έξι θήλεα πρόβατα, στην ορθοτοπική μεταμόσχευση, και κάτω από το δέρμα της κοιλιάς σε εννέα θήλεα πρόβατα, στην ετεροτοπική μεταμόσχευση. Στους ετεροτοπικούς μεταμοσχευμένους ιστούς δεν βρέθηκε καμία σημαντική διαφορά ως προς τον αριθμό των ωοθυλακίων, μεταξύ του νωπού και του κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού. Στην ορθοτοπική μεταμόσχευση παρατηρήθηκε αύξηση των ωοθυλακίων και στις δύο κατηγορίες. Αυτή η μελέτη απέδειξε ότι ο βασικός παράγοντας αρμόδιος για τη επιβίωση των ωοθυλακίων είναι η ισχαιμία μετά την μεταμόσχευση και όχι η διαδικασία της κρυοσυντήρησης-απόψυξης. (60) Οι Calleio J και συν (1999) μετά από ετεροτοπική μεταμόσχευση των ωοθηκών (ενδοπεριτοναϊκά και υποδόρια) σε συγγενικά ποντίκια Lewis, χωρίς αναστόμωση των αγγείων και μετρώντας την FSH για περισσότερο από έξι μήνες, διαπίστωσαν ωοθηκική λειτουργία σε όλες τις περιπτώσεις. (61) Μια μακροπρόθεσμη μελέτη από τους Baird DT και συν (1999), που πραγματοποιήθηκε για να αξιολογήσει την ενδοκρινή λειτουργία των ωοθηκών για μια περίοδο 2 ετών στα πρόβατα, αφότου έγινε μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού, έδειξε ότι, παρά την δραστική μείωση του αριθμού των αρχέγονων ωοθυλακίων, η κυκλική ωοθηκική λειτουργία συντηρήθηκε για σχεδόν 2 έτη μετά την μεταμόσχευση. (62) Oι Candy και συν (2000) μεταμόσχευσαν ωοθήκες που ήταν είτε νωπές, είτε μετά από κρυοσυντήρηση σε DMSO όπου έδειξε ότι εξασφαλίσθηκε η σχετική μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του μεταμοσχευμένου ωοθηκικού ιστού. (63) Ωοθηκικός ιστός μεταμοσχεύθηκε κάτω από την κάψα νεφρών στα ποντίκια, επειδή το πλούσιο τριχοειδικό πεδίο ευνοεί την γρήγορη νεοαγγείωση του μοσχεύματος, αλλά αυτό δεν είναι μια ιδανική περιοχή για τη φυσική σύλληψη ή για τη συλλογή των ωοκυττάρων. Το κοιλιακό τοίχωμα ή ο υποδόριος ιστός είναι καταλληλότερη θέση, αν και η δημιουργία νεοαγγείωσης είναι φτωχότερη και επιζούν λιγότερα ωοθυλάκια. (64) Η ανάπτυξη ωοθυλακίων από φρέσκο και κρυοσυντηρημένο ωοθηκικό ιστό γυναίκας, που μεταμοσχεύθηκε κάτω από την νεφρική κάψα αμφοτερόπλευρα σε ποντίκια, παρατηρήθηκε περισσότερο από 20 εβδομάδες μετά από τη μεταμόσχευση, Οι ερευνητές παρατήρησαν ανάπτυξη ωοθυλακίων ανεξάρτητα από την χορήγηση με εξωγενούς FSH ή φυσιολογικού ορού, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι συγκεντρώσεις FSH στην κυκλοφορία του αίματος ήταν ικανοποιητικές για τη ωοθυλακοειδή ανάπτυξη, συμπεραίνοντας ότι η FSH του ποντικιού ενεργεί επάνω στον ανθρώπινο υποδοχέα της FSH. (65) Οι Wang και συν (2002) ανέφεραν μεταμόσχευση των 309

8 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου ωοθηκών σαλπίγγων σε αρουραίους Lewis. Στην ομάδα με τα κρυοσυντηρημένα μοσχεύματα, το 57% των περιπτώσεων παρουσίασαν λειτουργικότητα των ωοθηκών, ενώ όλες οι περιπτώσεις με την μεταμόσχευση νωπών οργάνων παρουσίασαν φυσιολογικούς κύκλους. (66) Ανάπτυξη ώριμων ωοκυττάρων (μετάφασης II) από προηγουμένη μεταμόσχευση ανθρώπινου ωοθηκικού ιστού, κάτω από την νεφρική κάψα, αμφοτερόπλευρα, σε ποντίκια SCID, μετά από χορήγηση ΗCG δημοσιεύθηκε, επίσης. (67) Σε μια πρόσφατη μελέτη σε κονίκλους μετά από αυτόλογη ορθοτοπική και ετεροτοπική μεταμόσχευση ωοθηκών, χωρίς αναστόμωση, για ένα μήνα, παρατηρήθηκε ωοθηκική λειτουργία στο 56% και 82% των περιπτώσεων αντίστοιχα. (68) Μεταμοσχευση ωοθηκων: μελετες στον ανθρωπο Πειραματικές μελέτες για την μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού, σε ορθοτοπική και ετεροτοπική θέση, έχουν αρχίσει πρόσφατα να εφαρμόζονται και στον άνθρωπο, με αισιόδοξα αποτελέσματα. Η μεταμόσχευση ολόκληρων των ωοθηκών σε γυναίκες θεωρείται δύσκολη διαδικασία γιατί οι ωοθήκες είναι μεγάλες και ινώδεις. 310 Ορθοτοπική μεταμόσχευση Η πρώτη ορθοτοπική μεταμόσχευση πραγματοποιήθηκε από τους Oktay και Karlikaya (2000) και αναφέρεται σε ασθενή 37 ετών με αμφοτερόπλευρη ωοθηκεκτομή λόγω επαναλαμβανόμενων καλοηθών ορωδών κύστεων των ωοθηκών. Υγιής ωοθηκικός ιστός κρυοσυντηρήθηκε και τοποθετήθηκε στο πυελικό της τοίχωμα με λαπαροσκόπηση. Ακολούθησε διέγερση του ωοθηκικού ιστού με αποτέλεσμα την παραγωγή ενός κυρίαρχου ωοθυλακίου και αύξηση της συγκέντρωσης των οιστρογόνων. (69) Ένα χρόνο μετά οι Radford και συν (2001) αναφέρθηκαν σε μια ασθενή 37 ετών που έπασχε από λέμφωμα του Hodgkin s και υποβλήθηκε σε κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού πριν την χημειοθεραπεία. Ο ωοθηκικός ιστός τοποθετήθηκε επάνω στην αριστερά ωοθήκη μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Επτά μήνες μετά την μεταμόσχευση παρατηρήθηκε στο ορό του αίματος της γυναίκας παραγωγή οιστραδιόλης, για τους επόμενους εννέα μήνες. (70) Για πρώτη φορά παγκοσμίως ανακοινώθηκε από ομάδα ιατρών του Καθολικού Πανεπιστημίου Louvain των Βρυξελλών, η πρώτη εγκυμοσύνη και γέννηση ενός υγιέστατου νεογνού το Σεπτέμβριο του 2004, μετά από μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού. Στην γυναίκα αυτή, ηλικίας 25 ετών, διαγνώσθηκε νόσος του Hodgkin (στάδιο IV) το 1997 και η ασθενής υποβλήθηκε σε αφαίρεση ωοθηκικού ιστού και κρυοσυντήρηση. Εν συνεχεία, έγινε χημειοθεραπεία για ένα χρόνο. Μετά από την χημειοθεραπεία, η ασθενής ελάμβανε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Το 2001 εξεδήλωσε την επιθυμία της για εγκυμοσύνη και το αποτέλεσμα ήταν μετά την μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού η γέννηση ενός υγιούς θήλεος νεογνού. (71) H ομάδα του Silber JS από το St Luke s Hospital, St Louis, Missouri, ΗΠΑ, πραγματοποίησαν την πρώτη εγκυμοσύνη μετά από ετερόλογη, ορθοτοπική μεταμόσχευση ωοθηκών. Δότης ήταν η δίδυμη αδελφή της λήπτριας. Η λήπτρια έπασχε από πρόωρη εμμηνόπαυση και είχαν προηγηθεί ήδη δύο αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης. Το αποτέλεσμα της μεταμόσχευσης των ωοθηκών ήταν φυσιολογική εγκυμοσύνη. Η εγκυμονούσα έτεκε με φυσιολογικό τοκετό την 38 η εβδομάδα νεογνό με βάρος σώματος 3600 gr. (72) Οι Meirow D και συν, το 2005, ανέφεραν εγκυμοσύνη μετά από μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού κάτω από τον φλοιό της ωοθήκης. Η γυναίκα αυτή ήταν ηλικίας 28 ετών και είχε υποβληθεί σε επιτυχή χημειοθεραπεία για λέμφωμα non-hodgkin s. Μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση και εμβρυομεταφορά επήλθε εγκυμοσύνη και γέννηση ενός θήλεος νεογνού, με βάρος σώματος 3000gr. (73) Οι Demeestere I και συν (2006), πολύ πρόσφατα, ανακοίνωσαν εγκυμοσύνη μετά από φυσιολογική σύλληψη σε γυναίκα που έπασχε από νόσο του Hodgkin και υποβλήθηκε σε ορθοτοπική και ετεροτοπική μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού. Δυστυχώς, η εγκυμοσύνη κατέληξε σε αποβολή την 7 η εβδομάδα της κύησης λόγω χρωμοσωμικών ανωμαλιών (XXY, +10). (74) Ετεροτοπική μεταμόσχευση Η ετεροτοπική μεταμόσχευση αποτελεί μια εναλλακτική προσέγγιση, με την οποία ο κρυοσυντηρημένος ωοθηκικός ιστός μεταμοσχεύεται εκτός της φυσιολογικής ανατομικής θέσης της ωοθήκης. Η μεταμόσχευση σε μία ετεροτοπική θέση, όπως στο αντιβράχιο ή στην κοιλιακή χώρα, είναι τεχνικά ευκολότερη και ενέχει λιγότερους κινδύνους απ ό,τι η ορθοτοπική μεταμόσχευση. Επιτρέπει, επίσης, την ευκολότερη παρακολούθηση της ανάπτυξης των ωοθυλακίων. Αλλά η συλλογή ωαρίων, η εξωσωματική γονιμοποίηση και η εμβρυομεταφορά είναι απαραίτητη διαδικασία για να επιτευχθεί εγκυμοσύνη. Οι Leporrier και συν (1987) δημοσίευσαν ετεροτοπική μεταμόσχευση μιας ωοθήκης σε ασθενή με νόσο του Hodgkin. Η αριστερή ωοθήκη μεταμοσχεύθηκε στο αντιβράχιο υποδόρια και η δεξιά ωοθήκη μετατέθηκε ενδοπεριτοναϊκά. Οι εξετάσεις υπερηχογραφικού ελέγχου της μεταμοσχευμένης ωοθήκης παρουσίασαν την φυσιολογική ανάπτυξη ωοθυλακίων. Τρεις μήνες μετά από την ακτινοθεραπεία η ενδοπεριτοναϊκή ωοθήκη ανάκτησε την κανονική της λειτουργία. (75) Η τυχαία υποδόρια μεταμόσχευση του ωοθηκικού ιστού αναφέρθηκε (Marconi et al, 1997) όταν, κατά τη

9 διάρκεια μιας λαπαροσκοπικής αφαίρεσης ενός ενδομητριώματος, αφέθηκε ένα κομμάτι του ωοθηκικού ιστού στο υποδόριο. Αρκετούς μήνες αργότερα, η ασθενής ανέπτυξε μια διόγκωση στη ομφαλική περιοχή. Η ιστολογική ανάλυση του ιστού έδειξε λειτουργικό ωοθηκικό ιστό, ανάπτυξη ωοθυλακίου και νεοαγγείωση. (76) Οι Oktay και συν, το 2001, ανακοίνωσαν, επίσης, άλλη μια περίπτωση αυτόλογης ετεροτοπικής μεταμόσχευσης ωοθηκικού ιστού. Αναφερόταν σε ασθενή 35 ετών που έπασχε από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σταδίου ΙΙΙΒ. Έγινε αφαίρεση των ωοθηκών πριν την έναρξη της ακτινοθεραπείας και κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. Μετά την κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού έγινε τοποθέτηση στο δεξιό αντιβράχιο. Η συγκέντρωση της FSH και LH επανήλθε στα φυσιολογικά της όρια μετά από 120 ημέρες και δημιουργία ωοθυλακίου. (77) Ο Callejo και συν (2001) κατάφεραν μακράς χρονικής διάρκειας λειτουργία κρυοσυντηρημένου ετεροτοπικού μοσχεύματος, μετά από μεταμόσχευση σε περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ορμονική λειτουργία μπορεί να αποκατασταθεί μετά από μεταμόσχευση με φρέσκο ή κρυοσυντηρημένο ωοθηκικό ιστό. Εξετάζοντας το κόστος, την ευκολία, την ασφάλεια (στην περίπτωση των ασθενών με καρκίνο) και τη μακροπρόθεσμη λειτουργία των μοσχευμάτων (ακόμα να καθοριστεί), είναι πιθανό ότι η υποδόρια ωοθηκική μεταμόσχευση ιστού θα αποτελούσε ένα επαρκές υποκατάστατο HRT. (78) Το 2004 οι Kim και συν δημοσίευσαν περίπτωση 37χρονης ασθενούς που υποβλήθηκε σε ετεροτοπική (rectus musles) μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού. Μετά από 14 εβδομάδες αποκαταστάθηκε η ενδοκρινική λειτουργία, αλλά μετά από 28 εβδομάδες επήλθε παύση της ωοθηκικής λειτουργίας, με την παρουσία πολύ υψηλής FSH και πολύ χαμηλής τιμές των οιστρογόνων. (79) Επίσης, οι Oktay και συν (2004) ανέφεραν μεταμόσχευση από κρυοσυντηρημένο ωοθηκικό ιστό υποδόρια στο πυελικό τοίχωμα. Από τα 20 ωοθυλάκια που δημιουργήθηκαν στο μόσχευμα προέκυψε μόνο ένα έμβρυο τεσσάρων κυττάρων. (80) Το 2005 οι Schmidt KL και συν ανακοίνωσαν δύο περιπτώσεις, ορθοτοπικής και ετεροτοπικής μεταμόσχευσης, με αποκατάσταση της ωοθηκικής λειτουργίας, επαναφορά της εμμήνου ρύσεως, καθώς και παρουσία ωοθυλακίων στον υπερηχογραφικό έλεγχο. (81) Οι Wolner Hanssen και συν (2005) ανέφεραν υποδόρια μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ωοθηκικού ιστού στο αντιβράχιο, με αποτέλεσμα την δημιουργία δύο ωοθυλακίων 12.6 mm και 6.7 mm. Οι συγγραφείς κατέληξαν το συμπέρασμα ότι η ποιότητα των ωαρίων εξαρτάται από την θέση όπου τοποθετείται το μόσχευμα. Η θερμοκρασία και οι αλλαγές από πιεστικές καταστάσεις, στην υποδόρια περιοχή, μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στα ωοθυλάκια. (82) ΞΕΝΟΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΩΟΘΗΚΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ Μετά από υποδόρια τοποθέτηση του ανθρώπινου ωοθηκικού φλοιώδους ιστού σε ποντίκια, έχει παρατηρηθεί ανάπτυξη ωοθυλακίων, σαν ανταπόκριση της εξωγενούς χορήγησης με γοναδοτροπίνη, ωρίμανση ωοθυλακίων και σχηματισμό ωχρού σωματίου. Τα επιπρόσθετα πλεονεκτήματα της ξενομεταμόσχευσης περιλαμβάνουν κατάλληλη παρακολούθηση της ανάπτυξης των ωοθυλακίων και εύκολη πρόσβαση στην αναρρόφηση ωοθυλακίων. Τα ωοθηκικά ιστοτεμάχια μπορούν να μεταμοσχευθούν ενδομυϊκώς, υποδορίως ή να τοποθετηθούν κάτω από τη νεφρική κάψα. (83) Σε αντίθεση με την αυτομεταμόσχευση ή την αλλομεταμόσχευση, η ξενομεταμόσχευση θέτει πιθανά προβλήματα, όσον αφορά την πιθανότητα μετάδοσης νόσων από τον ιστό του λήπτη στον ιστό του δότη και τη δημιουργία επιγεννητικών τροποποιήσεων, εξαιτίας του ξένου φυσιολογικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύσσεται ο ιστός. Ωστόσο, η πιθανή μετάδοση ασθενειών από τα ζώα στους ανθρώπους αποτελεί ένα σοβαρό θέμα, και αυτή η μέθοδος είναι απίθανο να εφαρμοστεί κλινικώς στο κοντινό μέλλον. (7) Έτσι, παρόλο που τα ανθρώπινα ωοθηκικά ξενομοσχεύματα παρείχαν ένα μοντέλο για τη μελέτη της αυτομεταμόσχευσης ανθρώπινου ωοθηκικού ιστού, η χρήση τους ως μέσο χρησιμοποίησης διατηρημένου ωοθηκικού ιστού βρίσκεται υπό συζήτηση. Θα πρέπει να εκφραστούν ερωτήματα για τις μολύνσεις από ρετροϊούς, κατά τη διασταύρωση των ειδών. Επιπλέον, αυτή η τεχνική θα απαιτήσει να θυσιαστεί ένας μεγάλος αριθμός ζώων, αφού μόνο μικρά τμήματα του ωοθηκικού ιστού μπορούν να ξενομεταμοσχευθούν. Αυτό μπορεί να καταστήσει την τεχνική μη πρακτική, αλλά μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω και ηθικά ζητήματα. (84) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Tα κύρια πλεονεκτήματα της συλλογής και της κρυοσυντήρησης ωοθηκικού ιστού είναι ότι η συλλογή είναι εφικτή για τα περισσότερα άτομα και ότι είναι ανεξάρτητη από την ηλικία και τη φάση του ωοθηκικού κύκλου της γυναίκας. Ο ωοθηκικός ιστός ανέχεται τη μεταφορά στον πάγο και είναι εύκολο να κρυοσυντηρηθεί, ενώ είναι ανεξάρτητο από την κατάσταση του ατόμου, καθώς η γονιμοποίηση δεν απαιτείται κατά το χρόνο της λήψης, της κρυοσυντήρησης ή της μεταμόσχευσης. Αυτά τα πλεονεκτήματα θα πρέπει να εξισορροπηθούν σε σχέση με τα γνωστά μειονεκτήματα της συλλογής ωοθηκικών ιστοτεμαχίων, της κρυοσυντήρησης και της μεταμόσχευσης, τα οποία περιλαμβάνουν, τις δυσκολίες στην εκτίμηση της ποιότητας και της ποσότητας του πληθυσμού των ωοθυλακίων μέσα στον ιστό, την πιθανότητα μετάδοσης της νόσου και τέλος τη μείωση 311

10 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου του πληθυσμού των ωοθυλακίων εξαιτίας της υποξίας που μπορεί να υποστεί το μόσχευμα. Η κρυοσυντήρηση και η μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού προσφέρει την δυνατότητα σε γυναίκες που πάσχουν από καρκίνο να διαφυλάξουν την γονιμότητά τους μετά την αποθεραπεία τους και αποτελούν πλέον μέρος των τεχνικών της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Summary Sortsis A, Tarlatzis BK, Pantos G, Bontis IN Transplantation and cryopreservation of ovarian tissue Helen Obstet Gynecol 18(4): , 2006 The maintenance of fertility in female patients, when they suffer from cancer, is an area of intensive inquires. Given the new technology, an increased demand in the assisted reproduction for the protection of fertility has been observed. Multiple strategies have been proposed, aiming at the maintenance of fertility, such as the embryo cryopreservation, oocytes cryopreservation, ovarian tissue cryopreservetion and ovarian transplantation. Key words: cancer, fertility, ovarian tissue cryopreservation, ovarian transplantation. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Carrel A & Guthrie C. Technique de la transplantation homoplastique de l ovairie. Comptes Rendus Hebdomaidaires de Seances et Memoires de la Societe de Biologie 1906; 6: Krohn PL. Transplantation of the ovary. In: Ovary, Vol.II Physiology, pp nd edition. (Eds.) Lord Zuckerman & BJ Weir. Academic Press, New York: London, Gosden RG. Restitution of fertility in sterilized mice by transferring primordial ovarian follicles. Human Reproduction 1990; 5: Gosden RG. Low temperature storage and grafting of human ovarian tissue. Mol Cell Endocrinol 2000; 163: Oktay K. Ovarian tissue cryopreservation and transplantation: preliminary findings and implications for cancer patients. Hum Reprod Update 2001; 7: Sztein ΙΜ, Sweet Η, Farley J, Mobraaten Ι. Cryopreserνation and orthotopic transplantation of mouse ovaries: new approach in gamete banking. Βiοl Reprod 1998; 58: Gosden RG, Baird DT, Wade JC, Webb G. Restoration of fertility to oophorectomized sheep by ovarian autografts stored at ±196 C. Hum Reprod 1994; 9: Liu J, Vander Εlsi J, Van den Broecke R, Dhont Μ. 312 Live off spring by in vitro fertilization of oocytes from cryopreserved primordial mouse follicles after sequential in vivο transplantation and in vitro maturation. Βiοl Reprod 2001; 64: Baker TG. A quantitative and cytological study of germ cells in human ovaries. Proc Roy Soc Lond 1963; 158: Baker T, Wai Sum O. Development of the ovary and oogenesis. Clin Obstet Gynecol 1976; 3: Μπόντης ΙΝ. Βασικές γνώσεις Μαιευτικής & Γυναικολογίας. University Studio Press, Μανταλενάκης Σ. Σύνοψη Μαιευτικής και Γυναικολογίας. Κεφάλαιο Ι: Ωοθηκική λειτουργία και ο νευροενδοκρινικός της έλεγχος. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, Tsafriri A, Pomerantz S, Channing C. Inhibition of oocyte maturation inhibitor in follicular regulation of oocyte maturation. J Reprod Fertil 1982; 64: Peters H, Byscov AG, Himelstain-Graw R, Faber M. Follicular growth: the basic event in the mouse and human ovary. J Reprod Fertil 1975; 45: Hsueh AJW, Billing H, Tsafriri A. Ovarian follicle atresia: a hormonally controlled apoptotic process. Endocrine Review 1994; 15: Hsuen AJW, Fisenbauer K, Chun SY, Hsu SY, Billing H. Gonadal cell apoptosis, Recent Prog Horm Res 1996; 51: Robison LL, Bhatia S. Late-effects among survivors of leukaemia and lymphoma during childhood and adolescence. Br J Haematol 2003; 122: Weir HK, Thun MJ, Hankey BF, Ries LA, Howe HL, Wingo PA, Jemal A, Ward E, Anderson RN, Edwards BK. Annual report to the nation on the status of cancer, , featuring the uses of surveillance data for cancer prevention and control. J Nat Cancer Ins 2003; 95: Oktay Κ, Buyuk Ε, Daνis Ο, Yermakova Ι, Veeck L, Rosenwaks Ζ. Fertility preservation in breast cancer patients: IVF and embryo cryopreservation after ovarian stimulation with tamoxifen. Hum Reprod 2003; 18: Nakanishi T, Wakai K, Ishikawa H, Nawa A, Suzuki Y, Nakamura S, Kuzuya K. A comparison of ovarian metastasis between squamous cell carcinoma and adenocarcinoma of the uterine cervix. Gynecol Oncol 2001; 82: Rodi RW, Hoffmann C, Gosheger G, Leidinger B, Jurgens H, Winkelmann W. Ewing s sarcoma of the pelvis: combined surgery and radiotherapy reatment. J Surg Oncol 2003; 83: Ozaki T, Flege S, Kevric M, Lindner N, Maas R, Delling G, Schwarz R, von Hochstetter AR, Salzer- Kuntschik M, Berdel WE et al. Osteosarcoma of the pelvis: experience of the Cooperative Osteosarcoma

11 Study Group. J Clin Oncol 2003; 21: Pisters PW, Ballo MT, Fenstermacher MJ, Feig BW, Hunt KK, Raymond KA, Burgess MA, Zagars GK, Pollock RE, Benjamin RS et al. Phase I trial of preoperative concurrent doxorubicin and radiation therapy, surgical resection, and intraoperative electron-beam radiation therapy for patients with localized retroperitoneal sarcoma. J Clin Oncol 2003; 21: Gladstone DE, Prestrud AA, Pradhan A, Styler MJ, Topolsky DL, Crilley PA, Hoch S, Huppert A, Brodsky I. High-dose cyclophosphamide for severe systemic lupus erythematosus. Lupus 2002; 11: Stallmach A, Wittig BM, Moser C, Fischinger J, Duchmann R, Zeitz M. Safety and eficacy of intravenous pulse cyclophosphamide in acute steroid refractory in inflammatory bowel disease. Gut 2003; 52: Langford CA, Talar-Williams C, Barron KS, Sneller MC. Use of a cyclophosphamide-induction methotrexate-maintenance regimen for the treatment of Wegener s granulomatosis: extended follow-up and rate of relapse. Am J Med 2003; 114: Couto-Silva AC, Trivin C, Thibaud E, Esperou H, Michon J, Brauner R. Factors affecting gonadal function after bone marrow transplantation during childhood. Bone Marrow Transpl 2001; 28: Burt RK, Traynor AE, Craig R, Marmont AM. The promise of hematopoietic stem cell transplantation for autoimmune diseases. Bone Marrow Transplant 2003; 31: Meirow D. Reproduction post-chemotherapy in young cancer patients. Mol Cell Endocrinol 2000; 169: Σόρτσης Α, Πάντος Γ, Μπόντης ΙΝ. Η μεταμόσχευση των ωοθηκών σε σοβαρού βαθμού ενδομητρίωση. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2004; 16(4): Newman B, Mu H, Butler LM, Millikan RC, Moorman PG, King MC. Frequency of breast cancer attributable to BRCA1 in a population based series of American women. J Am Med Assoc 1998; 279: Kauff ND, Satagopan JM, Robson ME, Scheuer L, Hensley M, Hudis CA, Ellis NA, Boyd J, Borgen PI, Barakat RR et al. Risk-reducing salpingo-oophorectomy in women with a BRCA1 or BRCA2 mutation. N Engl J Med 2002; 346: Rebbeck TR, Lynch HT, Neuhausen SL, Narod SA, Van t Veer L, Garber JE, Evans G, Isaacs C, Daly MB, Matloff E, et al. Prophylactic oophorectomy in carriers of BRCA1 or BRCA2 mutations. N Engl J Med 2002; 346: Ταρλατζής ΒΚ. Εξωσωματική Γονιμοποίηση. Ανθρώπινη Αναπαραγωγή ΑΠΘ 2001; σ Ταρλατζής ΒΚ, Μπίλη Ε. Διατήρηση της γονιμότητας σε γυναίκες με όγκους ωοθηκών. Θ Αγοραστός, ΙΝ Μπόντης. Πρόληψη στη Γυναικολογική Ογκολογία: 2003; 32: Kim S. Fertility preservation in female cancer patients: current development and future directions. Fertil Steril 2006 Jan; 85(1): Parkes ΑS, Smith ΑU. Regeneration of rat οvarian tissue grafted after exposure to low temperatures. Proc R Soc Lond B Biol Sci 1953 Jan 15; 140(901): Kim SS, Radford AJ, Harris M et al. Ovarian tissue harvested from lymphoma patients to preserve fertility may be safe for autotransplantation. Hum Reprod 2001; 16: Shaw ΙΜ, Oranratnachai Α, Trounson ΑΟ. Fundamental cryobiology of mammaiian oocytes and oνarian tissues. Theriogenology 2000b; 53: Hovatta O. Methods for cryopreservation of human ovarian tissue. RBM Online 2006; 10(6): Shaw JΜ, Bowles J, Koopman Ρ, Wood ΕC, Trounson ΑΟ. Fresh and cryopreserνed oνarian tissue samples from donors with lymphoma transmit the cancer το graft recipients. Hum Reprod 1996; 11: Vom Saal Ε, Finch CΕ, Nelson JΕ. Natural history and mechanisms of reproductiνe ageing in humans, laboratory rodents and other selected νertebrates. In: The Physiology οf Reproduction (Ed). Ε Κnobil, JD Neill. New York, Raνen Press 1994; pp Faddy ΜΙ. Follicle dynamics during ovarian ageing. Μοl Cell Endocrinol 2000; 163: Newton Η, Lingworth Ρ. In-νitro growth οf murine pre-antral follicles after isolation from cryopreserνed ovarian tissue. Hum Reprod 2001; 16: Ojeda SR, Romero C, Tapia V, Dissen GΑ. Neurotrophic and cell-cell dependent control of early follicular development. ΜοΙ Cell Endocrinol 2000; 163: Anesetti G, Lombide ΡΜ, D Albora Η, Ojeda SR. Intrinsic neurons in the human oνary. Cell Tissue Res 2001; 306: Shaw JΜ, Cox SΙ, Trounson ΑΟ, Jenkin G. EνaIuation ofthe long-term function of cryopreserνed oνarian grafts in the mouse. Implications for human applications. Μοl Cell Endocrinol 2000a; 161: Goding JR, Harrison ΕΑ, Heap RΒ, Linzel ΙL. Ovarian actiνity in the ewe after autotransplantation of the ovary or uterus to the neck. J Physiol 1967; 191: Wang X, Huifang Ch, Hang Y et al. Cryopreservation: fertility after intact ovary transplantation. Nature 2002; 415: Cleary Μ, Snow Μ, Paris Μ, Shaw J, Cox SΙ, Jenkin G. Cryopreserνation of mouse ovarian tissue fol1owing prolonged exposure to an ischemic enνironment. Cryobiology 2001; 42:

12 Α. Σορτσης και συν. Μεταμοσχευση και κρυοσυντηρηση ωοθηκικου ιστου 51. Snow Μ, CIeary Μ, Cox SΙ, Shaw Ι, Paris Μ, Jenkin G. Comparison of the effects of in νitro and in situ storage on the νiability of mouse oνarian tissue collected after death. Reprod Fertil Dev 2001; 13: Newton Η, Aubard Υ, Rutherford Α, Sharma V, Gosden R. Low temperature storage and grafting of human ovarian tissue. Hum Reprod 1996; Newton Η, Fisher J, Arnold JR, Pegg ΟΕ, Faddy ΜJ, Gosden RG. Permeation of human ovarian tissue with cryoprotective agents in preparation for cryopreserνation. Hum Reprod 1998; 13: Danjean R, Boeck W, Gordts S, Brosens I. Ovarian transplantation by selective microvascular anastomoses in the rabbit. British J Ob & Gyn 1982; 89: Harp R, Leibach J, Black J, Keldal C, Κarrow Α. Cryopreservation of murine ovarian tissue. Cryobiology 1994; 31: Cox SL, Shaw JM, Jenkin G. Transplantation of cryopreserved fetal ovarian tissue to adult recipients in mice. J Reprod Fertil 1996; 107: Newton H, Aubard Y, Rutherford A et al. Low temperature storage and grafting of human ovarian tissue. Hum Reprod 1996; 11: Gunasena KT, Villines PM, Critser ES, Critser JK. Live births after autologous transplant of cryopreserved mouse ovaries. Hum Reprod 1997; 12: Von Eye Corleta H, Corleta O, Capp E, Edelweiss MI. Subcutaneous autoloquous ovarian transplantation in Wistar rats maintains hormone secretion. Fertil Steril 1998; 70(1): Aubard Υ, Piver Ρ, Cogni Υ, Fermeaux V, Poulin Ν, Driancourt ΜΑ. Orthotopic and heterotopic autografts of frozen-thawed ovarian cortex in sheep. Hum Reprod 1999; 14: Callejo J, Jaurequi MT, Valls C, Fernantez E, Cabre S, Lailla M. Heterotopic ovarian transplantation without vascular anastomosis in syngeneic Lewis rats: six-month control of estradiol and follicle-stimulating hormone concentrations after intraperitoneal and subcutaneous implants. Fertil Steril 1999; 72(3): Baird DT, Webb R, Campbell BK et al. Long term ovarian function in sheep after ovariectomy and transplantation of autografts stored at ±196 C. Endocrinology 1999; 140: Candy CJ, Wood MJ, Whittingham DG. Restoration of a normal reproductive life span after grafting of cryopreserved mouse ovaries. Hum Reprod 2000; 15: Imthurn B, Cox S, Jenkin G et al. Gonadotrophin administration can benefit ovarian tissue grafted to the 314 body wall: implications for human ovarian grafting. Mol Cell Endocrinol 2000; 163: Gook DΑ, McCully ΒΑ, Edgar DΗ, McBain JC. Development of antral fol1icles in human cryopreserνed oνarian tissue fol1owing xenografting. Hum Reprod 2001; 16: Wang X, Huifang C, Hang Y et al. Cryopreservation: fertility after intact ovary transplantation. Nature 2002; 415: Gook DA, Edgar DH, Borg J et al. Oocyte maturation, follicle rupture and luteinization in human ovarian tissue following xenografting. Hum Reprod 2003; 18: Sortsis A, Pados G, Tarlatzis B, Saratsi K, Savas J, Skepastianos P, Tzioufa V, Kazakos P, Tzioufa V, Kazakos G, Sdrani V, Bontis J. Laparoscopic autologous orthotopic and heterotopic ovarian transplantation in rabbits. Proceeding of the 14 th Annual Congress of the European Society for Gynaecological Endoscopy, 2005; Abstract No: O-063:p.S Oktay Κ, Karlikaya G. Ovarian function after transplantation of frozen, banked autologous ovarian tissue. Ν Engl ] Med 2000; 342: Radford JA, Lieberman BA, Brison DR, Smith AR, Critchlow JD, Russell SA, Watson AJ, Clayton JA, Harris M, Gosden RG et al. Orthotopic reimplantation of cryopreserved ovarian cortical strips after high-dose chemotherapy for Hodgkin s lymphoma. Lancet 2001; 357: Donnez J, Dolmans MM, Delmylle D, Martinez-Madrid B. Live birth after orthotopic transplantation of cryopreserved ovarian tissue. Lancet 2004; 364: Silber JS, Lenahan KM, David J Levine, Pineda, JA, Gorman SK, Friez MJ. Ovarian transplantation between monogygotic twins discordant for premature ovarian failure. N Englan J Med 2005; 353: Dror M. Pregnancy after transplantation of cryopreserved ovarian tissue in a patient with ovarian failure after chemotherapy. N Engl J Med 2005; 3: Demeestre I, Simon P, Buxant F, Robin V, Fernandez- Aquilar S, Center J, Delbaere A, Englert Y. Ovarian function and spontaneous pregnancy after combined heterotopic and orthotopic cryopreserved ovarian tissue transplantation in a patient previousl treatedwith bone marrow transplantation: case report. Hum Reprod (19April 2006; Epub ahead of print). 75. Leporrier M, Von Theobald P, Roffe JL, Muller G. A new technique to protect ovarian function before pelvic irradiation. Cancer 1987; 60: Marconi G, Quintana R, Rueda-Leverone ΝG, Vighi S. Accidental ovarian autograft after a laparoscopic surgery: case report. Fertil Steril 1997; 68: Oktay K. Ovarian tissue cryopreservation and trans-

13 plantation. In: Gardner DK, Weissman A, Howles CM, Shoham Z. (Eds) Textbook of Assisted Reproductive Techniques, Laboratory and Clinical Perspectives. Martin Dunitz, London, 2001b; pp Callejo J, Salvador C, Miralles A et al. Long term ovarian function evaluation after autografting by implantation with fresh and frozen-thawed human ovarian tissue. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86:M Kim SS, Yang HW, Kang HG. Quantitative assessment of ischemic tissue damage in ovarian cortical tissue with or without antioxidant (ascorbic acid) treatment. Fertil Steril 2004; 82: Oktay Κ, Buyuk Ε, Veeck L, Zaninoνic Ν, Χu Κ, Takeuchi Τ, Opsahl Μ, Rosenwaks Ζ. Embryo development after heterotopic transplantation of cryopreserved ovarian tissue. Lancet 2004; 363: Schmidt KL, Yding Andersen C, Loft A, Byskov AG, Ernst E, Andersen AN. Follow-up of ovarian function post-chemotherapy following ovarian cryopreservation and transplantation. Hum Reprod 2005; 20: Wolner-Hanssen P, Hägglund L, Ploman F, Ramirez A, Manthrope R, Thuring A. Autotransplantation of cryopreserved ovarian tissue to the right forearm 4 ½ years after autologous stem cell transplantation. Acta Obstet Gynecol Scand 2005; 84: Bosma GC, Custer RP, Bosma MJ. A severe combined immunodeficiency mutation in the mouse. Nature 1983; 301: Donnez J, Martinez-Madrid B, Jadoul P, Van Langendonckt A, Demylle D, Dolmans MM. Ovarian tissue cryopreservation and transplantation: a review. Human Reproduction Update 2006; 12(5):

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων.

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Τζεφεράκος Αλέξανδρος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ «ΛΗΤΩ» Βρισκόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M. 96 ΤΥΕΘ - Κλινική Χιος, 2401 ΓΣΝΑ, 3Κλινίκη Χίος, 4ΓΝΝ ΧΙΟΥ 1 Εισαγωγή Το περιστατικό που περιγράφεται αποτελεί σπάνια εμφάνιση του συνδρόμου της ωχρινοτρόπου διέγερσης των ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Restoration of ovarian activity and pregnancy after transplantation of cryopreserved ovarian tissue: a review of 60 cases of reimplantation

Restoration of ovarian activity and pregnancy after transplantation of cryopreserved ovarian tissue: a review of 60 cases of reimplantation Αποκατάσταση της δραστηριότητας των ωοθηκών και εγκυμοσύνη μετά από μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού: μια ανασκόπηση 60 περιπτώσεων επανεμφύτευσης ωοθηκικού ιστού Restoration of ovarian activity and pregnancy

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Σύνθεση: Ανά ml: Λουπροστιόλη 7,50 mg Είδη ζώων: Αγελάδες, μοσχίδες, φοράδες, πρόβατα. Φαρμακολογικές ιδιότητες: Η λουπροστιόλη είναι ένα συνθετικό ανάλογο της προσταγλανδίνης

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών.

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Η πρώτη και ασφαλής πηγή λήψης βλαστοκυττάρων στη ζωή του ανθρώπου είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα το οποίο παραμένει στον πλακούντα μετά τη γέννηση. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio 2 3 Ηλίας Θ. Γάτος MD Χειρουργός Γυναικολόγος - Μαιευτήρας Eιδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. FSH:ΜΒ 33000,

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα, 20/05/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 13 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Βόλο, 28-31 Μαΐου 2015 Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ

16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 16η ΕΤΗΣΙΑΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ 8 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΕΙΡΑΙΑ 1 ΗχρήσητωνGnRH αναλόγων στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

Καρκίνος και Κύηση. Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και Κύηση Γεράσιμος Ηλία Πανάγος Διευθυντής Β Τμήματος Παθολογίας Ογκολογίας Γ.Ο.Ν.Κ. «Οι Άγιοι Ανάργυροι» Καρκίνος και κύηση - 2 Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη σε συχνότητα αιτία θανάτου στις

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας Γυμνάσιο Κερατέας Δήμητρα Κοντού Νεφέλη Καλπάκα Γ2 Σχολικό έτος:2014-2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Άλκης Κωστάκης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών μεταμόσχευση αποτελεί πλέον τη μόνη θεραπευτική λύση για την τελικού σταδίου ανεπάρκεια καρδιάς, ήπατος και πνευμόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ Β Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς", Αθήνα Εισαγωγή Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μια συχνή αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, με συνεχώς αυξανόμενο επιπολασμό τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Για να επέλθει κύηση η συνουσία πρέπει να γίνει από 5 µέρες πριν την ωορρηξία µέχρι την ηµέρα της ωορρηξίας Χρόνος ζωής σπερµατοζωαρίων 5 µέρες Χρόνος ζωής ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες

Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εγκυμοσύνη και Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Υπάρχουν περιπτώσεις που μια μέλλουσα μητέρα χρειάζεται να υποβληθεί σε κάποια ιατρική διαγνωστική εξέταση ή θεραπεία με ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Επίσης, δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ

7. ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Η ενδομητρίωση ορίζεται ως η παρουσία ενδομητριοειδούς ιστού εκτός της ενδομητρικής κοιλότητας, η οποία προκαλεί χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση. Είναι μια γυναικολογική πάθηση που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ ρ. Ελένη Κοντογιάννη, Ph.D Γενετίστρια ιευθύντρια IVF & Genetics Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας

Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Βλαστοκύτταρα Βαρβάρα Τραχανά Επίκουρος Καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας Βλαστοκύτταρα: Κατανόηση βασικών βιολογικών διαδικασιών I.Ανάπτυξη II.Επιδιόρθωση/Αναγέννηση III.Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών 1 Ο οιστρικός κύκλος Πρόοιστρος Οίστρος Μέτοιστρος Δίοιστρος 2 Πρόοιστρος Ημέρα 17 με 20 Εκφύλιση του ωχρού σωματίου του προηγούμενου οιστρικού κύκλου και μείωση της συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα