ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑΙΪΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΟΜΟΦΥΛΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΙΡΗΝΗ ΙΟΡΔΑΝΙΔΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παπαδοπούλου Λίνα Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: 1.Παπαδοπούλου Λίνα Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. 2.Ταρλατζής Βασίλειος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ. 3.Πέτρου Ιωάννης Καθηγητής Θεολογίας Τομέας Ηθικής και Κοινωνιολογίας Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2015

2 ΚΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

3 ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΟΜΟΦΥΛΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

4 ΚΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

5 Περιεχόμενα Σελ. 1. Εισαγωγή Μέθοδοι ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής Σπερματέγχυση Εξωσωματική γονιμοποίηση Ενδοωαρική έγχυση σπερματοζωαρίου Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γαμετών Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων Νέες εξελίξεις στην εξωσωματική γονιμοποίηση In Vitro ΩρίμανσηΩαρίων (IVM) Ταχεία Κρυοσυντήρηση Ωαρίων και Εμβρύων (Vitrification) Υποβοηθούμενη Εκκόλαψη (Assisted hatching) Μεταβολομική (Metabolomics) Ενδοκυτταροπλασματική έγχυση επιλεγμένων σπερματοζωαρίων ΙMSI (intracytoplasmic morphologically selected sperm injection) Νέα μέθοδος επώασης εμβρύων Πιθανές επιπλοκές από την εξωσωματική γονιμοποίηση Σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών(συω) Εξωμήτριος κύηση Μικροτραυματισμοί κατά την ωοληψία Καρκίνος

6 Παρενέργειες φαρμάκων διέγερσης Προϋποθέσεις υποβολής σε μεθόδους ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα 17 Τι γίνεται στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσον άφορα στην πρόσβαση των ομοφυλόφιλων στις μεθόδους ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής;. 21 Δικαίωμα στην αναπαραγωγή και οι περιορισμοί στην Ελληνική πραγματικότητα Το θεμελιώδες δικαίωμα στην αναπαραγωγή και οι περιορισμοί του. 22 Αποκλεισμός από το δικαίωμα στην αναπαραγωγή λόγω σεξουαλικών προτιμήσεων Ομόφυλη οικογένεια μια πραγματικότητα τι γίνεται με τα παιδιά;.. 27 Μελέτες που έγιναν σε παιδιά που μεγάλωσαν σε ομόφυλες οικογένειες Επιρροές στην σεξουαλική ταυτότητα του παιδιού Η ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού Κοινωνικές σχέσεις Σεξουαλική παρενόχληση Συμπεράσματα Ομόφυλα οικογενειακά σχήματα στην Ελλάδα Γωγώ Δέσποινα Καλλιόπη Μαρία Ομοφυλόφιλη 34 ετών Συμπεράσματα Πόσο απέχουμε από τα Ευρωπαϊκά δεδομένα Σύμφωνο συμβίωσης και πολιτικός γάμος στις Ευρωπαϊκές χώρες. 42

7 7.2. Ομόφυλα οικογενειακά σχήματα και απόκτηση παιδιών Η υιοθεσία στο πλαίσιο των ομοφυλοφιλικών σχέσεων Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία Ελλάς Αγγλία Βέλγιο Γαλλία Γερμανία Δανία Ολλανδία Ισλανδία Ισπανία Φινλανδία Σουηδία Γαλλία Ιταλία Αυστρία Σλοβενία: Στοιχεία από Πανευρωπαϊκή έρευνα Επίλογος Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία... 57

8 9.2. Ξενόγλωσση βιβλιογραφία Ιστότοποι... 62

9 Συντομογραφίες ICSI:(Intracytoplasmic sperm injection) Ενδοωαρική έγχυση σπερματοζωαρίου. GIFT:(Gamete IntraFαllopian Transfer) Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γαμετών. ZIFT: (Zygote Ιntrafallopian Τransfer) Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων. IVM:(In Vitro Maturation) Ωρίμανση Ωαρίων σε εργαστηριακές συνθήκες. IVF: (In vitro fertilization) Εξωσωματική γονιμοποίηση ΙMSI: (Intracytoplasmic Morphologically selected Sperm Injection) Ενδοκυτταροπλασματική έγχυση επιλεγμένων σπερματοζωαρίων. TCART: Toronto Centre for Advanced Reproductive Technologies. ΕΔΔΑ: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. ΕΣΔΑ: Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του ανθρώπου. ΙΥΑ: Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή. Σ : Σύνταγμα ΣΥΩ: Σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών. YA:Yποβοηθούμενη Aναπαραγωγή.

10 1. Εισαγωγή Έναυσμα της συγκεκριμένης διπλωματικής εργασίας ήταν η παρατήρηση ότι σήμερα ο θεσμός της οικογένειας μετασχηματίζεται και επαναπροσδιορίζεται διαρκώς. Οι άνθρωποι υιοθετούν νέες οικογενειακές πρακτικές. Βρίσκουν νέους τρόπους να διαμορφώσουν την οικογενειακή ζωή που φαντάζονται, όχι υιοθετώντας παθητικά παλιές δομές αλλά σύμφωνα με τους δικούς τους σχεδιασμούς. Παίρνουν μεγαλύτερο ρίσκο για τη διαμόρφωση εκείνου που μπορεί να ονομασθεί επιθυμία για τη «δική μας ζωή», κάνουν ρήξεις, βγαίνουν έξω από την ασφάλεια των παραδόσεων, γίνονται πιο ενεργοί, θέτουν νέες προδιαγραφές και επινοούν νέες παραδόσεις. Οι οικογενειακές διαδρομές διανύονται σήμερα με διαφορετικούς κανόνες από ότι πριν από μερικές δεκαετίες καθώς άλλαξαν οι βάσεις της κοινωνικής συμβίωσης. Έτσι, έχουμε ομόφυλα ζευγάρια που επιθυμούν να τεκνοποιήσουν, άγαμες μοναχικές γυναίκες ή και άνδρες που θέλουν να αποκτήσουν απογόνους, ετερόφυλα ζευγάρια που είναι υπογόνιμα και αποκτούν παιδιά με τη βοήθεια κάποιου τρίτου μέλους. Όλα τα παραπάνω γίνονται εφικτά με την εφαρμογή των νέων μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, η οποία έδωσε τη δυνατότητα σε χιλιάδες υπογόνιμα ομόφυλα ή ετερόφυλα ζευγάρια, σε άγαμες μοναχικές και μοναχικούς άνδρες να αποκτήσουν το παιδί που επιθυμούσαν ενώ, ταυτόχρονα, κατέστησε δυνατή τη γέννηση παιδιών που δεν είχαν βιολογική συγγένεια με κανέναν από τους δύο γονείς τους. Κατέστησε εφικτό να κυοφορούνται έμβρυα βιολογικά συγγενή με ένα ζευγάρι, στη μήτρα μιας άλλης γυναίκας. Να γονιμοποιούνται περισσότερα ωάρια συγχρόνως αλλά να μεταφέρονται στη μήτρα της ίδιας ή κάποιας άλλης γυναίκας σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Να κρυοσυντηρούνται έμβρυα και να γονιμοποιούνται ωάρια από το σπέρμα νεκρού συζύγου. Με την εφαρμογή των νέων αυτών μεθόδων, η γονεϊκότητα άλλαξε μορφή και κατακερματίστηκε. Η μητρότητα τριχοτομήθηκε, χωρίστηκε σε κυοφορούσα μητέρα, γενετική μητέρα και κοινωνική μητέρα και η πατρότητα χωρίστηκε σε γενετική και κοινωνική πατρότητα. Κατά συνέπεια, μπορεί να είναι πολλοί οι άνθρωποι που σήμερα συμβάλλουν στη γέννηση ενός παιδιού. Τα νέα αυτά κοινωνικά δεδομένα που δημιουργούνται από την εφαρμογή των μεθόδων ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής καθιστούν αναγκαίες τις παρεμβάσεις του νομοθέτη, προκειμένου να ρυθμίσει τα διάφορα νομικά, ηθικά και κοινωνικά ζητήματα που ανακύπτουν. Είναι γεγονός, άλλωστε, πως το δικαίωμα 1

11 στην αναπαραγωγή απαιτεί τη συνταγματική προστασία τόσο αυτής, όσο και της μητρότητας αλλά και της παιδικής ηλικίας. Η διπλωματική αυτή εργασία θα εστιάσει στα εναλλακτικά οικογενειακά σχήματα που διαμορφώνονται με βάση ομόφυλα ζευγάρια. Ξεκινώντας θα γίνει εκτενής αναφορά στις μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, μέσα από τις οποίες τα ομόφυλα ζευγάρια μπορούν, έστω και παράτυπα στην χώρα μας, να αποκτήσουν απογόνους και στο υπάρχον νομικό πλαίσιο που οριοθετεί όλες αυτές τις νέες επιστημονικές πρακτικές. Η επιθυμία των ομοφυλόφιλων ζευγαριών να αποκτήσουν απογόνους εγείρει τις περισσότερες κοινωνικές αντιδράσεις μιας και όταν αναφερόμαστε στην ομοφυλοφιλία τα βασικά δικαιώματα των ανθρώπων παραγκωνίζονται. Γιατί οι ομοφυλόφιλοι να έχουν δικαίωμα στην αναπαραγωγή; Τι είδους παιδιά είναι ικανοί να μεγαλώσουν; Θέλοντας να απαντήσουμε σε όλα αυτά τα ερωτήματα θα αναφερθούμε στο δικαίωμα στην αναπαραγωγή και πως αυτό περιχαρακώνεται, όσον αφορά στους ομοφυλόφιλους, μέσα στο ελληνικό δίκαιο και θα παραθέσουμε μια σειρά μελετών που έχουν γίνει πάνω στην κοινωνική και ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών που έχουν μεγαλώσει μέσα σε ομόφυλα οικογενειακά σχήματα. Θα ακολουθήσουν μαρτυρίες ομόφυλων ζευγαριών που έχουν αποκτήσει ένα ή περισσότερα παιδιά μέσω της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, για να γίνει κατανοητό ότι τέτοιου είδους οικογενειακά σχήματα υπάρχουν και στην χώρα μας, όσο και αν κάποιοι επιθυμούν να εθελοτυφλούν απέναντί τους. Οι μαρτυρίες αυτές βασίζονται σε συνεντεύξεις που έχουν δοθεί στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος (In) - FERCIT, στα πλαίσια της συγγραφής του βιβλίου Νέες Διαδρομές Μητρότητας από την ψυχολόγο, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Α.Π.Θ, κ. Ζαϊρα Παπαληγούρα και στον διαδικτυακό τόπο lesbian.gr. Στο τέλος θα αναφερθούμε στην δυνατότητα που δίνεται στους ομοφυλόφιλους να αποκτήσουν απογόνους στις διάφορες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, είτε μέσω της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής είτε μέσω της υιοθεσίας. 2

12 2. Μέθοδοι ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής Σε όλες τις μεθόδους ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής προηγείται η χορήγηση φαρμάκων στην γυναίκα για την πρόκληση ή την ενίσχυση της ωοθυλακιορρηξίας. Τα φάρμακα που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι η κιτρική κλομιφαίνη, οι γοναδοτροφίνες και οι αναστολείς της αρωματάσης. Οι τρόποι της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που μπορούν, κατά κύριο λόγο, σήμερα να χρησιμοποιηθούν είναι: Σπερματέγχυση Εξωσωματικήγονιμοποίηση (in vitro fertilization IVF) Ενδοωαρικήέγχυσησπερματοζωαρίου(Intra-Cytoplasmic Sperm Injection) Ενδοσαλπιγγικήμεταφοράγαμετών (Gamete Intra-Fallopian Transfer). Χρήση παρένθετης μήτρας (με χρήση ωαρίων της γυναίκας που επιθυμεί να γίνει μητέρα) Και μια σειρά νέων μεθόδων, που θα αναφερθούν στο τέλος του κεφαλαίου, οι οποίες ανοίγουν νέους ορίζοντες στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή Σπερματέγχυση Στη σπερματέγχυση, συλλέγουμε το σπέρμα και μετά από ειδική επεξεργασία και καλλιέργεια αυτού, τοποθετείται με τη βοήθεια εύκαμπτου καθετήρα στην ενδομήτρια κοιλότητα, όπως φαίνεται στην εικόνα1. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της σπερματέγχυσης είναι η βατότητα των σαλπίγγων και η παρακολούθηση της ωοθυλακιορρηξίας της γυναίκας. 1 1 Κρεατσάς Γ. «Σύγχρονη γυναικολογία & Μαιευτική», Κεφάλαιο 15, σελ.341,θεσσαλονίκη

13 Εικόνα 1: Παρουσίαση σπερματέγχυσης. Τα ποσοστά επιτυχίας στη σπερματέγχυση σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, ανέρχονται περίπου στο: 2 15% για γυναίκες μικρότερες των 30 ετών. 10% για ηλικίες % για ηλικίες % και λιγότερο για γυναίκες μεγαλύτερες των 40 ετών Εξωσωματική γονιμοποίηση Στην εξωσωματική γονιμοποίηση παρακάμπτονται οι σάλπιγγες, όπου γίνεται φυσιολογικά η γονιμοποίηση και τις υποκαθιστά με το εργαστήριο. Πριν την έναρξη της θεραπείας, από την πλευρά της γυναικάς πρώτα, απαιτείται ένας ορμονικός έλεγχος για την εκτίμηση της ωοθηκικής λειτουργίας και την επιλογή της κατάλληλης δοσολογίας των φαρμάκων. Επίσης, απαιτείται ένα υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών για τον έλεγχο του ενδομήτριου, άλλα και για να ελεγχθεί η ακριβής θέση των ωοθηκών για τη διευκόλυνση της ωοληψιάς. Τέλος, εκτιμάται η μορφολογία του τραχήλου με δοκιμασία εικονικής εμβρυομεταφορα ς, για να ελεγχθεί, συγκεκριμένα, η πορεία του τραχηλικού σωλήνα και να αποφευχθούν 2 Intrauterine insemination. Information notes from the fertility clinic at Aarhus University Hospital, Skejby. By PhD Ulrik Kesmodel et al 4

14 προβλήματα κατά τη διαδικασία της εμβρυομεταφορα ς. Η δοκιμασία εικονικής εμβρυομεταφορα ς εξασφαλίζει τη "χαρτογράφηση" του τραχήλου και αυξάνει τις πιθανότητες για ομαλή μεταφορά των εμβρύων στην ενδομήτρια κοιλότητα. Η διαδικασία ξεκινά με τη γυναίκα να ακολουθεί ειδική ορμονική θεραπεία (διέγερση ωοθηκών), η οποία έχει ως σκοπό τη συγχρονισμένη και ομαλή ανάπτυξη πολλών ωαρίων μαζί. Η διάρκεια της θεραπείας μέχρι το στάδιο της ωοληψιάς είναι από 2 έως 4 εβδομάδες, ανάλογα με το πρωτόκολλο διέγερσης που ακολουθείται. Τα ωάρια της γυναίκας που αναρροφούνται από τις ωοθήκες της (ωοληψία), διακολπικά, τοποθετούνται μαζί με τα σπερματοζωάρια του δότη σε δοκιμαστικό σωλήνα με θρεπτικό υλικό, ώστε να γίνει η γονιμοποίηση και να αρχίσει η εμβρυική ανάπτυξη 3. Τα καλύτερα ανεπτυγμένα έμβρυα είναι αυτά που επιλέγονται για εμβρυομεταφορά 4, για να γίνει η εμφύτευση και να αρχίσει η εγκυμοσύνη. Το ποσοστό γονιμοποίησης στο εργαστήριο κυμαίνεται από 50% έως 100%. Η εμβρυομεταφορά, όπου τα έμβρυα τοποθετούνται στη μήτρα μέσω εύκαμπτου καθετήρα, είναι μια ανώδυνη και γρήγορη διαδικασία, μεγάλης όμως σημασίας ως προς το τελικό αποτέλεσμα. Στην Ελλάδα ετησίως πραγματοποιούνται γύρω στις επεμβάσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης. 3 Ταρλατζής Β. «Τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής», στην Εταιρεία Νομικών Β. Ελλάδος : «Τεχνητή γονιμοποίηση και γενετική τεχνολογία: ηθικονομική διάσταση» ό.π σελ.18 4 Papanikolaou EG, Camus M, Kolibianakis EM, Van Landuyt L, Van Steirteghem A, Devroey P (2006). "In Vitro Fertilization with Single Blastocyst-Stage versus Single Cleavage-Stage Embryos". N Engl J Med 354 (11):

15 Εικόνα 2: Η διαδικασία της διακολπικής ωοληψίας μετά από διέγερση των ωοθηκών. Πάνω δεξιά παρουσιάζεται η υπερηχογραφική εικόνα των ωοθηκών με πολλαπλά ωοθυλάκια μετά τη φαρμακευτική διέγερση. Εικόνα 3: Συνοπτική παρουσίαση ενός κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης. 6

16 Ενδοωαρική έγχυση σπερματοζωαρίου Η ενδοωαρική έγχυση σπερματοζωαρίου (μικρογονιμοποίηση ICSI -) χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που η ποιότητα του σπέρματος δεν είναι καλή. Κατά τη μικρογονιμοποίηση ένα σπερματοζωάριο τοποθετείται μέσα σε ένα ωάριο με μία μικροπιπέτα με τη βοήθεια μικροσκοπίου. Η υπόλοιπη διαδικασία είναι ίδια με αυτή της κλασσικής εξωσωματικής γονιμοποίησης. Τυπικά μεταφέρονται 1 έως 3 έμβρυα, ενώ σε περίπτωση που η ηλικία της γυναίκας υπερβαίνει τα 40, μπορεί να μεταφερθούν έως και 4 έμβρυα. Η πιθανότητα επιτυχίας γενικά αυξάνεται όσο περισσότερα έμβρυα μεταφέρονται, παράλληλα όμως αυξάνεται και ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης. 5 Εικόνα 4: Σχηματική απεικόνιση ενδοωαρικής έγχυσης σπερματοζωαρίου Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γαμετών Η μέθοδος της ενδοσαλπιγγικής μεταφοράς γαμετών (GIFT), εφαρμόζεται κυρίως σε γυναίκες που έχουν ενδομητρίωση ή σε περιπτώσεις ανεξήγητης υπογονιμότητας. 5 Mains L, Van Voorhis BJ (April 2010). "Optimizing the technique of embryo transfer". Fertil Steril 94 (3):

17 Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η βατότητα μίας τουλάχιστον σάλπιγγας. Η μέθοδος GIFT διαφέρει της εξωσωματικής γονιμοποίησης στο ότι μετά τη διακολπική ωοληψία, 3-4 ωάρια μαζί με το σπέρμα τοποθετούνται με ειδικό καθετήρα μέσα στις σάλπιγγες. (Ο χειρουργός εισάγει στις σάλπιγγες έως 3 ωάρια και έως σπερματοζωάρια). Η μέθοδος μιμείται τη φύση διότι η γονιμοποίηση λαμβάνει μέρος μέσα στις σάλπιγγες και όχι στο εργαστήριο. Το GIFT πραγματοποιείται χειρουργικά, με γενική αναισθησία και λαπαροσκόπηση την ημέρα της ωοληψίας. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται πλέον σπάνια στις κλινικές του Ηνωμένου Βασιλείου και αντιπροσωπεύει λιγότερο από 1% των διαδικασιών υποβοηθούμενης σύλληψης. 6 Εικόνα 5: Σχηματική απεικόνιση ενδοσαλπιγγικής μεταφοράς γαμετών Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων Η ενδοσαλπιγγική μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων (Zygote Ιntrafallopian Τransfer) είναι παρόμοια με την αντίστοιχη μεταφορά γαμέτη εκτός του ότι εμπλέκει γονιμοποιημένα ωάρια. Έως 3 γονιμοποιημένα ωάρια μεταφέρονται λαπαροσκοπικά στη σάλπιγγα. 6 8

18 Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη υγιών σαλπίγγων. Η μέθοδος ZIFT μοιάζει με τη GIFT με τη διαφορά ότι εκτελείται ώρες μετά την ωοληψία, αφού η γονιμοποίηση γίνεται πρώτα στο εργαστήριο και τοποθετούνται έμβρυα ή ζυγώτες στις σάλπιγγες. Εικόνα 6: Ενδοσαλπιγγική μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων Νέες εξελίξεις στην εξωσωματική γονιμοποίηση Οι νέες τεχνικές γονιμοποίησης και ανάπτυξης εμβρύων έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό βαθμό, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στους ειδικούς επιστήμονες, γυναικολόγους και εμβρυολόγους, να αντιμετωπίζουν με επιτυχία και τις πλέον δύσκολες περιπτώσεις. Ανάλογα με την περίπτωση οι νέες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες των υπογόνιμων ζευγαριών να φέρουν στον κόσμο ένα υγιές παιδί In Vitro ΩρίμανσηΩαρίων (IVM) Η In vitro ωρίμανση ωαρίων (in vitro maturation-ivm) είναι μια νέα και αποτελεσματική μέθοδος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, κατά την οποία οι γυναίκες δεν χρειάζεται να υποβληθούν σε ορμονική θεραπεία προκειμένου να παράγουν μεγάλο αριθμό ώριμων ωαρίων. 7 Έτσι δεν χορηγούνται φάρμακα ορμονικής διέγερσης ή γοναδοτροπίνες πριν από την ημέρα της συλλογής των ωαρίων, όπως συμβαίνει σε κάθε συμβατικό κύκλο εξωσωματικής, οπότε 7 Strowitzki T., In vitro maturation(ivm) of human oocytes. Arch Gynecol Obstet Nov;288(5): doi: /s

19 αποφεύγονται οι ποικίλες παρενέργειες των φαρμάκων (όπως το σύνδρομο της υπερδιέγερσης των ωοθηκών και οι σοβαρές επιπλοκές που μπορεί αυτό να παρουσιάσει). Τα ανώριμα ωάρια συλλέγονται από τις ωοθήκες της γυναίκας και ωριμάζουν στο εργαστήριο. 8 Τα συνεχώς αυξανόμενα ποσοστά επιτυχίας αυτής της μεθόδου, την καθιστούν μια εναλλακτική λύση σε γυναίκες οι οποίες για διάφορους λόγους (π.χ. χημειοθεραπεία, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών) δεν δύνανται να καταφύγουν στην κλασσική μέθοδο διέγερσης της ωοθήκης με φάρμακα Ταχεία Κρυοσυντήρηση Ωαρίων και Εμβρύων (Vitrification) Μια από τις πλέον πρωτοποριακές μεθόδους που εφαρμόζονται σήμερα είναι η μέθοδος ταχείας κρυοσυντήρησης ωαρίων και εμβρύων που αναφέρεται και ως υαλοποίηση (Vitrification). 9 Πρόκειται για μια σχετικά απλή μέθοδο κατάψυξης η οποία δεν απαιτεί εξειδικευμένο και πολύπλοκο μηχανισμό. Οι συμβατικές μέθοδοι κατάψυξης δεν έχουν πάντα επιτυχές αποτέλεσμα καθώς επιτρέπουν το σχηματισμό κρυστάλλων στο εσωτερικό των κυττάρων, προκαλώντας κατά συνέπεια κάποιες βλάβες στα έμβρυα και ανεπανόρθωτες βλάβες στα ωάρια. Η διαρκής έρευνα αλλά και η εξέλιξη αυτής της μεθόδου, κατέληξαν σήμερα στο αρτιότερο σύστημα της υαλοποίησης, όπου με την εφαρμογή του επιτυγχάνεται η κατάψυξη ωαρίων και εμβρύων, με τα υψηλότερα μέχρι σήμερα ποσοστά επιβίωσης και δημιουργίας ποιοτικών εμβρύων Grondahl C. Oocyte maturation. Basic and clinical aspects of in vitro maturation (IVM) with special emphasis of the role of FF-MAS. Dan Med Bull Feb;55(1): Griveau JF, Lopes M, Jouve G, Veau S, Ravel C, Morcel K. Vitrification: Principles and results. J Gynecol Obstet Biol Reprod (Paris) Apr 10. pii: S (15) doi: /j.jgyn Cobo A. Diaz C.Clinical application of oocyte vitrification: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Fertil Steril Aug;96(2): doi: /j.fertnstert Epub 2011 Jun

20 Υποβοηθούμενη Εκκόλαψη (Assisted hatching) Με τη νέα αυτή τεχνική αυξάνονται οι πιθανότητες εμφύτευσης των εμβρύων στη μήτρα. 11 Η τεχνική αυτή περιλαμβάνει τη λέπτυνση ή τη δημιουργία μιας μικρής οπής της διαφανούς ζώνης που περιβάλλει το έμβρυο με ειδικούς μικροχειρισμούς και εφαρμόζεται κυρίως σε έμβρυα γυναικών προχωρημένης ηλικίας, 12 τα οποία έχουν συνήθως πιο παχιά και πιο σκληρή ζώνη που εμποδίζει την εμφύτευσή τους στο ενδομήτριο Μεταβολομική (Metabolomics) Πρόκειται για τη νεότερη μέθοδο που εφαρμόζεται σήμερα στο χώρο της εξωσωματικής γονιμοποίησης και αφορά στην αξιολόγηση της αναπτυξιακής δυνατότητας των εμβρύων. 13 Περιλαμβάνει την μεταβολική ανάλυση του καλλιεργητικού υλικού στο οποίο αναπτύσσονται τα έμβρυα και γίνεται με τη χρήση ειδικού φασματογράφου (NIR) και βιοδείκτες οξειδωτικού και ενεργειακού μεταβολισμού - χωρίς να επηρεάζονται ή να καταστρέφονται τα έμβρυα - και παρέχει πληροφορίες που βοηθούν στον ακριβή προσδιορισμό της αναπτυξιακής δυνατότητας των εμβρύων, Τα μορφολογικά γνωρίσματα δεν είναι πλέον το βασικότερο κριτήριο της επιλογής των εμβρύων πριν την εμβρυομεταφορά. Με αυτήν τη μέθοδο ελέγχεται πλέον η αναπτυξιακή δυνατότητα των εμβρύων και η ικανότητά τους να εξελιχθούν φυσιολογικά. Συνεπώς μειώνεται ο αριθμός των εμβρύων που μεταφέρονται στη μήτρα και ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης. 11 Carney SK, Das S, Blake D, Farquhar C, Seif MM, Nelson L.Assisted hatching on assisted conception (in vitro fertilisation (IVF) and intracytoplasmic sperm injection (ICSI). CochraneDatabase Syst Rev Dec 12;12:CD doi: / CD pub5. 12 Kissin DM, Kawwass JF, Monsour M, Boulet SL, Session DR, Jamieson DJ; National ART Surveillance System (NASS) Group. 13 Sakkas D. Embryo selection using metabolomics. Methods Mol Biol. 2014;1154: doi: / _24. 11

21 Ενδοκυτταροπλασματική έγχυση επιλεγμένων σπερματοζωαρίων ΙMSI (intracytoplasmic morphologically selected sperm injection) Η τεχνική ΙΜSΙ μας δίνει τη δυνατότητα να επιτύχουμε γονιμοποίηση και κύηση όταν υπάρχουν σοβαρά προβλήματα σπέρματος. 14 Το 1992 εφαρμόστηκε με κλινική επιτυχία στις Βρυξέλλες η μικρογονιμοποίηση από τον Palermo. Η καινοτόμος αυτή τεχνική έδωσε τη δυνατότητα να πετυχαίνουμε γονιμοποίηση σε άνδρες με πολύ πτωχά σπερμοδιαγράμματα εισάγοντας με μικροβελόνα ένα σπερματοζωάριο σε κάθε ωάριο. Η επιλογή του συγκεκριμένου σπερματοζωαρίου γίνεται σε μεγεθύνσεις φορές ώστε να γίνουν δυνατοί οι μικροχειρισμοί. Νεότερα δεδομένα όμως δείχνουν ότι αυτή η μεγέθυνση δεν είναι και η καλύτερη δυνατή καθώς σήμερα η επιλογή των σπερματοζωαρίων έγινε εφικτή σε μεγέθυνση φορές. Η τεχνολογία αυτή μας επιτρέπει να δούμε το εσωτερικό των σπερματοζωαρίων και να αναγνωρίζουμε τον αριθμό των κενοτοπίων που περιέχονται. Η αναγνώριση αυτή έχει να κάνει με τη διαπίστωση ότι όσο λιγότερα κενοτόπια έχει ένα σπερματοζωάριο τόσο καλύτερης τύχης θα είναι το έμβρυο που θα προκύψει από την γονιμοποίηση. Έτσι σήμερα μπορούμε και επιλέγουμε σε μεγάλη μεγέθυνση τα καλύτερα από τα καλά σπερματοζωάρια και βελτιώνουμε τα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης Νέα μέθοδος επώασης εμβρύων 15 Τέλος θα αναφερθούμε σε μια πρωτοποριακή μέθοδο επώασης εμβρύων που εφαρμόστηκε σε μια κλινική γονιμότητας του Τορόντο τον Ιανουάριο του Το Toronto Centre for Advanced Reproductive Technologies (TCART) έχει γίνει η πρώτη στον Καναδά που προσφέρει στις γυναίκες που υποβάλλονται σε in-vitro γονιμοποίηση την ευκαιρία να «επωάσουν» τα έμβρυα που ελπίζουν ότι μια μέρα θα γίνουν μωρά μέσα στα σώματά τους και όχι σε ένα πιάτο εργαστηρίου. 14 Lo Monte G1, Murisier F, Piva I, Germond M, Marci R. Focus on intracytoplasmic morphologically selected sperm injection (IMSI): a mini-review. Asian J Androl Sep;15(5): doi: /aja Epub 2013 Jul

22 Κατά τη συμβατική τεχνική γονιμοποίησης IVF, τα μη γονιμοποιημένα ωάρια και δεκάδες χιλιάδες σπερματοζωαρίων αναμιγνύονται σε ένα τρυβλίο Petri και τοποθετούνται σε ένα μηχανικό εξαεριστήρα για έως και πέντε μέρες, για να επιτευχθεί η γονιμοποίηση και να αναπτυχθεί ένα έμβρυο. Με τη νέα τεχνολογία, τα ωάρια και το σπέρμα τοποθετούνται σε μία πλαστική κάψουλα σε σχήμα ωαρίου η οποία τοποθετείται μέσα στον κόλπο της γυναίκας. Μετά από τρεις με πέντε μέρες η συσκευή αφαιρείται, η κάψουλα ανοίγει και τα έμβρυα που φαίνονται πιο υγιή μεταφέρονται στη μήτρα της. Σε μια μικρή μελέτη που συμμετείχαν 10 γυναίκες που νοσηλεύτηκαν στο Toronto TCART, τέσσερις έμειναν έγκυες μετά τη χρήση του «φυσικού εκκολαπτηρίου», γνωστού ως INVOcell. Το κέντρο αναφέρει ότι η συσκευή μπορεί να προσελκύσει γυναίκες «που επιθυμούν στενή σχέση με τα έμβρυά τους» λόγω προσωπικών ή θρησκευτικών πεποιθήσεων και μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση «του άγχους του αποχωρισμού» επιτρέποντάς τους να φέρουν τα πρώιμα έμβρυα τους στο σώμα τους για πέντε ημέρες. Η ιδέα επινοήθηκε πριν από περισσότερο από δύο δεκαετίες, εν μέρει ως ένας τρόπος να επιτραπεί η «σύλληψη» μετά τη δημιουργία του υποβοηθούμενου μωρού να λάβει χώρα μέσα και όχι έξω από το γυναικείο σώμα. Στη μελέτη του Τορόντο, η οποία δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί, συμμετείχαν 10 νέες, υγιείς γυναίκες. Τους δόθηκαν φάρμακα γονιμότητας για να διεγερθούν οι ωοθήκες τους και να παράγουν πολλαπλά ωάρια. Τα ωάρια από την ίδια ασθενή χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: τα μισά πήγαν στην τυπική θερμοκοιτίδα της IVF και τα άλλα μισά στη συσκευή INVOcell. «Θέλαμε να συγκρίνουμε μήλα με μήλα από την άποψη του τι συμβαίνει» δήλωσε ο Dr. Robert Casper, ιατρικός διευθυντής του TCART. Τα έμβρυα αφαιρέθηκαν την τρίτη ημέρα. Μόνο έμβρυα από τη συσκευή INVOcell μεταφέρθηκαν στις γυναίκες «για να δούμε αν θα μπορούσαμε να έχουμε εγκυμοσύνες», πρόσθεσε. «Η συσκευή INVOcell δεν ήταν τόσο καλή όσο η θερμοκοιτίδα είχαμε μία ή δύο περιπτώσεις αποτυχημένης γονιμοποίησης. Αλλά είχαμε επίσης μία ή δύο περιπτώσεις αποτυχημένης γονιμοποίησης και στη θερμοκοιτίδα». 13

23 Με την INVOcell, «Τα πλεονεκτήματα είναι ότι η ασθενής έχει τα έμβρυά της μαζί της όλη την ώρα, και δεν τους κοιτάζουμε συνεχώς, κάτι που μερικοί άνθρωποι σκέφτονται ότι είναι πρόβλημα», δήλωσε ο Dr. Casper. Σε μία μηχανική θερμοκοιτίδα, η θερμοκρασία, η υγρασία και τα επίπεδα ph αλλάζουν κάθε φορά που η πόρτα της θερμοκοιτίδας ανοίγει, «και αυτό φαίνεται να προσθέτει λίγο άγχος σε αυτούς.» Αντίθετα, οι συνθήκες μέσα στο σώμα της γυναίκας θα είναι πιο σταθερές. Οι συσκευές INVOcell επίσης μιμούνται πιο στενά ότι συμβαίνει φυσικά. Αντί να κάθονται σε ένα στατικό πιάτο εργαστηρίου, τα πρώιμα έμβρυα «φαίνεται να κυλούν λίγο σε αυτήν τη συσκευή,» με τον τρόπο που κανονικά θα κυλούσαν μέσα στις σάλπιγγες Πιθανές επιπλοκές από την εξωσωματική γονιμοποίηση Σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών(συω). Το συγκεκριμένο σύνδρομο οφείλεται στη μη ελεγχόμενη αντίδραση του οργανισμού κατά τη διαδικασία της διέγερσης των ωοθηκών και μπορεί να προκύψει παρά τη στενή παρακολούθηση της γυναίκας. Διακρίνεται σε ελαφριάς, μέτριας, και σοβαρής μορφής και εμφανίζεται συνήθως σε γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες. Επιφέρει υπέρμετρη διόγκωση των ωοθηκών, συλλογή υγρού στην κοιλιακή χωρά, μετεωρισμό, άλγος, δύσπνοια, ναυτία, τάση για έμετο και έντονο αίσθημα κακουχίας. Αν τα συμπτώματα αυτά είναι έντονα και υπάρχουν διαταραχές των αιμολυτικών, βιοχημικών και ηλεκτρολυτικών παραμέτρων τότε απαιτείται άμεση εισαγωγή της γυναίκας στο νοσοκομείο. Το ποσοστό αυτών των γυναικών είναι πολύ μικρό, περίπου το 1% με 2% των περιπτώσεων. Σε επερχόμενη κύηση το κύημα δεν απειλείται από το σύνδρομο πολύδυμη κύηση. Η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης αυξάνει το ποσοστό πολύδυμων κυήσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί μεταφέρονται στη μήτρα περισσότερα από ένα έμβρυα, στην προσπάθεια να αυξηθεί η πιθανότητα κυοφορίας. Έτσι μπορεί να έχουμε κυήσεις δίδυμες, τρίδυμες ή τετράδυμες. Τις περισσότερες φορές η γυναίκα κυοφορεί δίδυμα, χωρίς να αντιμετωπίζει ιδιαίτερα προβλήματα. Στις τρίδυμες ή 16 IVF/ Η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης/επιπλοκές 14

24 τετράδυμες κυήσεις, όπου και ο πρόωρος τοκετός είναι πολύ πιθανός, λαμβάνονται ειδικά μέτρα αντιμετώπισης Εξωμήτριος κύηση. Εξωμήτριος κύηση είναι η εμφύτευση του εμβρύου σε θέση έξω από την κοιλότητα της μήτρας. Η συχνότερη θέση εντοπισμού της είναι στη σάλπιγγα. Η εξωμήτριος κύηση χαρακτηρίζεται από τα κλασικά συμπτώματα της κύησης, πόνο στην κοιλιά και κολπική αιμορραγία. Το ποσοστό εμφάνισης εξωμητρίου κυήσεως στην εξωσωματική γονιμοποίηση είναι λίγο μεγαλύτερο από την αυτόματη σύλληψη. Η διάγνωση γίνεται μέσα στις πρώτες δεκαπέντε μέρες μετά το τεστ κύησης και αντιμετωπίζεται λαπαροσκοπικά Μικροτραυματισμοί κατά την ωοληψία. Κατά τη διάρκεια της ωοληψίας, η βελόνα που χρησιμοποιείται για τη συλλογή των ωαρίων από την ωοθήκη μπορεί να τραυματίσει αγγεία προκαλώντας αιμορραγία. Η κατάσταση αντιμετωπίζεται με επιμελή αιμόσταση και φαρμακευτική αγωγή Καρκίνος. Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες που ερευνούν τη συσχέτιση της φαρμακευτικής αγωγής ενός προγράμματος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου της μήτρας, του μαστού ή της ωοθήκης, έδειξαν ότι ο κίνδυνος αυτός δεν είναι στατιστικά μεγαλύτερος από εκείνον του γενικού πληθυσμού. Σε γυναίκες που πήραν φάρμακα για εξωσωματική και σε γυναίκες που δεν πήραν, ο κίνδυνος είναι ο ίδιος. Ωστόσο, το θέμα αυτό απασχολεί κάθε γυναίκα και για προληπτικούς λόγους όλες οι γυναίκες θα πρέπει να υποβάλλονται σε τεστ Παπανικολάου και έλεγχο μαστού ετησίως. 15

25 Παρενέργειες φαρμάκων διέγερσης Σε κάθε κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης χορηγούνται φάρμακα και γίνονται χειρισμοί, με σκοπό τη διέγερση των ωοθηκών. Μερικές γυναίκες αναπτύσσουν συμπτώματα όπως εξάψεις, κεφαλαλγία, αϋπνία, οξυθυμία, κοιλιακό άλγος και αιμορραγία. 16

26 3. Προϋποθέσεις υποβολής σε μεθόδους ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα Ο Έλληνας νομοθέτης με δύο νόμους, μέσα σε διάστημα μόλις δύο ετών, επιχειρεί να ρυθμίσει τα θέματα που άπτονται της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής(ιυα). Η παρέμβασή του αυτή κρίνεται επιβεβλημένη, αν ληφθούν υπόψη τόσο οι ραγδαίες εξελίξεις της Βιολογίας και της βιοϊατρικής τεχνολογίας την τελευταία εικοσαετία, όσο και η νομοθετική αντιμετώπισή τους κατά τη δεκαετία του 1990 από τις εθνικές έννομες τάξεις και τα διεθνή όργανα. Με τον πρώτο νόμο 3089/2002 περί ιατρικής υποβοήθησης στην ανθρώπινη αναπαραγωγή, ρυθμίστηκαν βασικά θέματα, όπως η τεχνητή γονιμοποίηση, η μεταθανάτια γονιμοποίηση, η τύχη των πλεοναζόντων γονιμοποιημένων ωαρίων, ο δανεισμός μήτρας καθώς και ορισμένες επιπτώσεις τους στους θεσμούς της συγγένειας και της διαδοχής. Στην συνέχεια, τον Ιανουάριο του 2005, ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος 3305/2005 εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ο οποίος εξειδικεύει και συμπληρώνει με έμφαση στην βιοϊατρική διάσταση, τις διατάξεις του νόμου 3089/2002, χωρίς ωστόσο να τον τροποποιεί. 17 Σύμφωνα με την εισηγητική του έκθεση, 18 έρχεται να ρυθμίσει θέματα προστασίας και προαγωγής του ευαίσθητου τομέα της δημόσιας υγείας. Ο νόμος του 2002, παρά τις ουσιαστικές τροποποιήσεις που επέφερε στο οικογενειακό και το κληρονομικό δίκαιο, ρυθμίζοντας τις νέες σχέσεις συγγένειας και διαδοχής άφησε αρρύθμιστα μια σειρά από καίρια ζητήματα. Δεν επέλυσε θέματα σχετικά με τις προϋποθέσεις εφαρμογής των μεθόδων της ΙΥΑ, τη διάθεση και τη διακίνηση του γεννητικού υλικού, την ασφαλιστική κάλυψη, καθώς και την ίδρυση και τη λειτουργία των μεθόδων της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και τραπεζών κρυοσυντήρησης. τέλος δεν προέβλεψε τόσο τη δημιουργία ενός κεντρικού φορέα για τον έλεγχο της εφαρμογής της βιονομοθεσίας όσο και ποινικές και διοικητικές κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης των διατάξεών του. Τα παραπάνω 17 Σκορίνη -Παπαρηγοπούλου Φ. Ο νέος νόμος 3305/2005 για την εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και η σχέση του με το νόμο 3089/2002. Συνήγορος 2005, 48:10 18 Εισηγητική έκθεση στο σχέδιο νόμου 3305/2005: Εφαρμογή των μεθόδων ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής 17

27 κενά προσπαθεί να καλύψει ο νόμος 3305/2005 με τα 33 άρθρα του, τα οποία κατανέμονται σε έξι κεφάλαια. Συγκεκριμένα όσον αφορά στις προϋποθέσεις εφαρμογής των μεθόδων της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής αυτές είναι οι ακόλουθες: Αδυναμία φυσικής αναπαραγωγής ή αποφυγής μετάδοσης στο τέκνο σοβαρής νόσου (Ν 3089/2002) Ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής για τη γυναίκα το 50ό έτος της ηλικίας (Ν 3305/2005. Στο σχέδιο νόμου προτείνεται το 55ο έτος. Στο νόμο 3089/2002, αορίστως η φυσική ηλικία αναπαραγωγής). Η ΙΥΑ είναι δυνατόν κατ εξαίρεση να αφορά και σε ανήλικα πρόσωπα. Επιτρέπεται δηλαδή η προσφυγή ανηλίκου (που έχει συμπληρώσει το 15 έτος της ηλικίας του) που πάσχει από σοβαρό νόσημα και από το οποίο μπορεί να επέλθει στειρότητα, στην τεχνική της κρυοσυντήρησης. Για αυτή την ενέργεια απαιτείται συναίνεση τόσο του ιδίου του ανηλίκου, όσο και των ασκούντων τη γονική μέριμνα. Ετερόφυλα μόνο ζεύγη, έγγαμα και άγαμα (Ν 3089/2002) Άγαμη μοναχική γυναίκα (Ν 3089/2002) Αποκλεισμός επιλογής φύλου, με μόνη εξαίρεση επιλογής φύλου τη μετάδοση κληρονομικής νόσου που συνδέεται με το φύλο (Ν 3089/2002) Απαγόρευση κλωνοποίησης για λόγους αναπαραγωγής Υποχρεωτικός έλεγχος των εμπλεκομένων προσώπων για την ύπαρξη ορισμένων νόσων Ανωνυμία δοτών γενετικού υλικού, που μπορεί να καμφθεί μόνο ως προς το ιατρικό ιστορικό των δοτών και όχι ως προς την ταυτότητά τους, μετά από αίτημα του παιδιού Επιτρέπεται η δυνατότητα παρένθετης μητρότητας και μεταθανάτιας γονιμοποίησης, όταν συντρέχουν ειδικοί όροι Όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς πολύ εύκολα οι ομοφυλόφιλοι είναι εντελώς αποκλεισμένοι από τις μεθόδους της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής(ya). Ο συντηρητισμός αυτός του Έλληνα νομοθέτη ως προς τα υποκείμενα έρχεται σε αντίθεση με το διαδικαστικό φιλελευθερισμό που υιοθετεί ως προς το αντικείμενο της ΥΑ, και βέβαια σε προφανή αντίθεση με την αρχή της ισότητας, τη στιγμή μάλιστα 18

28 που είναι ιδίως τα ομοφυλόφιλα πρόσωπα που εξ ορισμού έχουν ανάγκη τις μεθόδους ΥΑ. 19 Παράλληλα, ωθεί τις ενδιαφερόμενες και τους ενδιαφερόμενους στην καταστρατήγηση της νομοθεσίας. Έτσι, πολύ συχνά παρατηρούμε λεσβίες γυναίκες να παρουσιάζονται στις μονάδες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ως μόνες άγαμες και με τη βοήθεια δότη σπέρματος να αποκτούν παιδιά. Δεδομένης, μάλιστα, της έλλειψης ελέγχων σχετικά με τη διάρκεια και την πραγματική συμβίωση των ετερόφυλων ζευγαριών άλλα και της συνδρομής ιατρικού λόγου, συμφωνίες μεταξύ ομοφυλόφιλων προσώπων που παρουσιάζονται ως ετερόφυλα ζευγάρια όχι μόνον δεν αποκλείονται άλλα είναι ολοένα και συχνότερες στην πράξη. Η Ελληνική νομοθεσία πάνω στην ΥΑ αγκαλιάζει τον πιο στείρο συντηρητισμό και την πιο αντιδραστική ομοφοβιά, στερώντας όχι μόνον από τα ομοφυλόφιλα άτομα το δικαίωμα ίδρυσης οικογενείας, υπό την έννοια της νομικής αναγνώρισης αυτής, άλλα και την κοινωνία συνολικά από την καθαρότητα και την εντιμότητα των κοινωνικών και συγγενικών σχέσεων. Κατ επέκταση, δεν πρόκειται απλώς για απλή απουσία θεσμικής αναγνώρισης των γονει κών ρολών των ομόφυλων γονέων, άλλα για διαμόρφωση μιας διακριτικής μεταχείρισης λο γω σεξουαλικότητας / ερωτικών προτιμήσεων, η οποία εμπεδώνει την αντίφαση μεταξύ της ομοφυλοφιλίας και της γονει κότητας, μιαν αντίφαση που είναι διάχυτη στην ελληνική νομοθεσία για την ΥΑ. 20 Από τα εμπειρικά στοιχειά αποδεικνύεται ότι η πλειοψηφία όσων κάνουν χρήση των μεθόδων ΥΑ είναι έγγαμα ετερόφυλα υπογο νιμα ζευγάρια. Το δεδομένο αυτό δεν βοηθάει, ωστόσο, στο να γίνουν δεκτοί οι περισσότεροι από τους αποκλεισμούς που εισάγει η ελληνική νομοθεσία για την ΥΑ, όσον αφορά τα υποκείμενα που δικαιούνται να κάνουν χρήση αυτής. Ειδικότερα, ο γενικός αποκλεισμός όσων δεν έχουν ιατρικής φύσης πρόβλημα είναι ένα μεγάλο θέμα που χρήζει ιδιαίτερης διερεύνησης. Με την επιμονή σε ιατρικούς λογούς, αποκλείονται από την ΥΑ οι (άγαμοι) μοναχικοί άνθρωποι που τυχαίνει να μην αντιμετωπίζουν πρόβλημα ιατρικής φύσης. Σίγουρα η διασταλτική ερμηνεία της φράσης «αδυναμία απόκτησης τέκνων με φυσικό τρόπο» η οποία 19 Ρεθυμιωτα κη Ε., 2014, Ομόφυλα ζευγάρια και ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: σεξουαλική ελευθερία, οικογενειακή ζωή ή/ και γονεϊκή σχέση σε: Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και εναλλακτικά οικογενειακά σχήματα. Δημοσιεύματα Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής, Αθήνα Θεσσαλονίκη, Σάκκουλα: Καντσα, Β. / Χαλκι δου, Α., 2014, 'Ομόφυλες μητέρες': Μία αντίφαση στους όρους: Σεξουαλικότητα και αναπαραγωγή από τη σκοπιά της ανθρωπολογίας σε: Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή & εναλλακτικά οικογενειακά σχήματα, Δημοσιεύματα Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής, Αθήνα Θεσσαλονίκη, Σάκκουλα: σελ202 19

29 καταλήγει να καλύπτει και περιπτώσεις αντικειμενικής αδυναμίας, όπως στην περίπτωση μακρόχρονης στερητικής της ελευθερίας ποινής, δημιουργεί νέες ανισότητες. Η η ερμηνεία θα είναι στενή, οπότε όμως έρχεται σε αντίθεση με το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, ακόμη και με το γράμμα του νομού, η δεν έχει νόημα, καθώς ολοένα και περισσότερες περιπτώσεις θα μπορούν να υπάγονται σε αυτή την πρόβλεψη με βάση την αρχή της ισότητας. Στην περίπτωση αποκλεισμού των ομόφυλων ζευγαριών, ο νομοθέτης απλώς εμπεδώνει το κυρίαρχο οικογενειακό μοντέλο εισάγοντας ανεπίτρεπτη διακριτική μεταχείριση με κριτήριο το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Μόνον οι ηλικιακοί περιορισμοί -εφόσον απαλλαγούν από την ε μφυλη διάκριση - μπορούν να γίνουν αποδεκτοί, με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου και εφόσον στηρίζονται στα διδάγματα της ιατρικής επιστήμης. Συμπερασματικά, η ελληνική νομοθεσία, μολονότι διαδικαστικά φιλελεύθερη ως προς τις μεθόδους και τις τεχνικές ΥΑ, παραμένει συντηρητική σε ότι αφορά τα υποκείμενα, δεδομένου ότι όχι μόνο δεν ενθαρρύνει τη δημιουργία εναλλακτικών οικογενειακών σχημάτων, άλλα δεν αναγνωρίζει νομικά (ούτε καν εκ των υστέρων ) τις πραγματικές καταστάσεις που δημιουργούνται με διαφόρους τρόπους. Αυτό όμως λειτουργεί ανακλαστικά : από τη μια, ο νομός δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα δημιουργίας οικογενείας σε ομόφυλα ζευγάρια η μόνο υς άνδρες και, από την άλλη, στηρίζεται στην κοινωνική πραγματικότητα που παράγει, για να αντλήσει ως δεδομένο ότι τα ομόφυλα ζευγάρια η οι μόνοι άνδρες δεν μπορούν να έχουν οικογενειακή ζωή με τέκνα. Ταυτόχρονα, η ρύθμιση της ΥΑ συγκροτεί και ένα πραγματικό, αντικειμενικό πλαίσιο το όποιο περιορίζει και έτσι καθορίζει τις επιλογές των ατόμων, διαστέλλει η συστέλλει το περιθώριο χάραξης ατομικών επιλογών ζωής, η ακόμη και τις καθοδηγεί. Υπό αυτή την έννοια, τόσο η δυνατότητα και η συμπερίληψη όσο και η απαγόρευση και ο αποκλεισμός μπορούν να λειτουργήσουν ως εγκλεισμοί των υποκειμένων σε πλάνα ζωής που δεν επιβάλλονται μεν νομικά άλλα είτε αποκλείονται είτε ενθαρρύνονται. Η ρύθμιση του νομού, βέβαια, βρίσκεται σε αρμόνια με τη διάχυτη υποκρισία της ελληνικής κοινωνίας, με την ιερή προσήλωση στην αναπαραγωγή με κάθε τρόπο και την άρνηση εναλλακτικών μορφών βίου που παρεκκλίνουν από την παραδοσιακή οικογένεια. Ιδίως, όμως, σε μια τέτοια κοινωνία, στην οποία η τεκνοποιία παραδοσιακά και μέχρι σήμερα αξιολογεί ιδίως τις γυναίκες και, εάν όχι κυρίως, με βάση τη γέννηση και ανατροφή τέκνων, ο αποκλεισμός όσων αδυνατούν η δεν 20

30 επιθυμούν να το πράξουν με φυσικό τρόπο από αυτή την καθαγιαστικη διαδικασία επιβεβαιώνει τον πρωτογενή αποκλεισμό τους λο γω μοναχικότητας η ομοφυλοφιλίας. Έτσι, αποκλείει τα υποκείμενα αυτά και από την πραγματική απόλαυση της πολιτο τητας που διαμεσολαβείτε από την κοινωνική καταξίωση. Η πραγματική λύση του προβλήματος είναι βέβαια η απαλλαγή από τα κοινωνικά στερεότυπα που θέλουν φυσικό προορισμό του κάθε ανθρώπου, ιδίως θηλυκού γένους, την τεκνοποιία. Μέχρι τότε όμως κάθε αποκλεισμός από την πρόσβαση σε μεθόδους ΥΑ που στηρίζεται σε διάκριση λο γω φύλου η ερωτικών προτιμήσεων δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός, καθώς επιβεβαιώνει και βαθαίνει τον πρωτογενή αυτό αποκλεισμό Τι γίνεται στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσον άφορα στην πρόσβαση των ομοφυλόφιλων στις μεθόδους ιατρικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής; Όπως στην χώρα μας έτσι και στη Γαλλία και Ιταλία απαγορεύεται η πρόσβαση σε ΙΥΑ τόσο σε ομόφυλα ζευγάρια ανδρών όσο και σε ομόφυλα ζευγάρια γυναικών. Ωστόσο, σε κάποιες άλλες χώρες της Ευρώπης τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια έχουν πρόσβαση στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Έτσι, στη Σουηδία επιτρέπεται σε ομόφυλα ζευγάρια γυναικών ενώ απαγορεύεται σε ομόφυλα ζευγάρια ανδρών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο επιτρέπεται ανεξαρτήτως αν πρόκειται για ζευγάρια ανδρών ή γυναικών. Στη Γερμανία δεν απαγορεύεται νομοθετικά αλλά στις κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπεται πως σε Ι.Υ.Α. μπορούν να προσφύγουν μόνο ετερόφυλα παντρεμένα ζευγάρια και γυναίκες που έχουν σταθερή συμβίωση με κάποιο σύντροφο. Άρα αποκλείονται τα ομόφυλα ζευγάρια. Από τη στιγμή πάντως που οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν είναι δεσμευτικές είναι δυνατή η προσφυγή τους. 21

31 4. Δικαίωμα στην αναπαραγωγή και οι περιορισμοί στην Ελληνική πραγματικότητα 4.1. Το θεμελιώδες δικαίωμα στην αναπαραγωγή και οι περιορισμοί του Ως ατομικό δικαίωμα, το δικαίωμα στην αναπαραγωγή συνάγεται από το Σύνταγμα (Σ), είτε από τη γενική ελευθέριε ανάπτυξης της προσωπικότητας (α5 1 Σ), είτε από την προσωπική ελευθερία (α5 3 Σ), είτε από το ειδικότερο δικαίωμα του απαραβίαστου ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής (α9 1 εδ β Σ), είτε, κατά τη λιγότερο πειστική άποψη, από την προστασία της οικογένειας (α21 1 Σ). Περισσότερο πειστική και επεξεργασμένη εμφανίζεται η άποψη που διαφοροποιεί ανάμεσα σε φυσική και ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, με την πρώτη να προστατεύεται ως φυσική ελευθερία από το α5 3 Σ και τη δεύτερη είτε από το α9 1 Σ, αν είναι ομόλογη, είτε από το α 5 1 Σ αν είναι ετερο λογη. Όλα τα δικαιώματα πάντως επιδέχονται περιορισμούς, έστω και διαφορετικούς μεταξύ τους. Σε υπερεθνικό επίπεδο, το δικαίωμα στην αναπαραγωγή θεμελιώνεται στα άρθρα 8 21 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), καθώς και 7 22 και 9 23 της Χάρτας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που και αυτά είναι επιδεκτικά περιορισμών. Το δικαίωμα εμφανίζει διττή όψη, αφενός αρνητική, ως ελευθερία μη τεκνοποίησης (που εκφράζεται μέσω της αποχής από το σεξ, της αντισύλληψης, της εκούσιας στείρωσης και της άμβλωσης υπό προϋποθέσεις) όσο και θετική, ως δικαίωμα επιλογής πόσων παιδιών θα αποκτήσει κανείς. 24,25 Πρόκειται βέβαια για δικαίωμα διακριτό τόσο απέναντι στο δικαίωμα ίδρυσης (και προστασίας της) 21 1.Παν προ σωπον δικαιου τ αι εις τον σεβασμο ν της ιδιωτικη ς και οικογενειακη ς ζωη ς του, της κατοικιάς του και της αλληλογραφιάς του. 2. Δεν επιτρε πεται να υπα ρξη επε μβασις δημοσιάς αρχη ς εν τη ασκη σει του δικαιω ματος του του, εκτο ς εα ν η επε μβασις αυ τη προβλε πεται υπο του νο μου και αποτελει με τρον το οποιόν, εις μιά δημοκρατικη ν κοινωνιάν, ει ναι αναγκαιόν δια την εθνικη ν ασφάλειαν, τη δημοσιάν ασφα λειαν, την οικονομικη ν ευημεριάν της χω ρας, την προα σπισιν της τα ξεως και την προ ληψιν ποινικω ν παρ αβα σεων, την προστασιάν της υγειάς η της ηθικη ς, η την προστασιάν των δικαιωμα των και ελευθεριω ν α λλων 22 «Kα θε προ σωπο ε χει δικαιώμα στον σεβασμο της ιδιωτικη ς και οικογενειακη ς ζωη ς του, της κατοικιάς του και των επικοινωνιω ν του». 23 «Το δικαιώμα γα μου και το δικαιώμα δημιουργιάς οικογε νειας διασφαλι ζονται συ μφωνα με τις εθνικε ς νομοθεσιές που διε πουν την α σκηση τους» 24 Βιδα λης Τ., 1999 Ζωή χωρίς πρόσωπο, Το Σύνταγμα και η χρήση του ανθρώπινου γενετικού υλικού. Αθήνα Κομοτηνή, Αντ. Ν. Σάκκουλα: Τροκα νας Θ., 2011, Ανθρώπινη αναπαραγωγή. Η ιδιωτική αυτονομία και τα όριά της, Αθήνα Θεσσαλονίκη: Σάκκουλα :

32 οικογένειας, υπό την έννοια ότι αυτός/η που τεκνοποιεί δεν είναι απαραίτητα αυτός /η που αναλαμβάνει και τη φροντίδα του τέκνου που θα γεννηθεί, όσο και απέναντι στη σεξουαλική ελευθέριε, υπό την έννοια ότι η αναπαραγωγική διαδικασία και η σεξουαλική πράξη ούτως η άλλως δεν τα υτίζονται, πολλω δε μάλλον στο πεδίο της ΥΑ. Ως πρώτο ανακύπτει το ερώτημα αν το δικαίωμα αυτό αναφέρεται τόσο στη φυσική όσο και σε ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Η καταρχήν υπαγωγή και της δεύτερης δεν αμφισβητείται στη θεωρία, παρότι είναι προφανές ότι ο συντακτικός νομοθέτης δεν την είχε υπόψη του. Ωστόσο, η απάντηση αυτή δεν επεκτείνεται κατ ανάγκην και στο ερώτημα, αν και κατά ποσόν δικαιούται κανείς να επιλέξει, άνευ ετέρων προϋποθέσεων, τη μία η την άλλη μέθοδο. Συνοψίζοντας, το ατομικό δικαίωμα στην αναπαραγωγή περιλαμβάνει καταρχήν το δικαίωμα στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (ΥΑ), με το ανοικτό ερώτημα αν η τελευταία μπορεί να προβλέπεται ως επικουρική και μόνον διαδικασία. Διακρίνεται, πάντως, από το κοινωνικό δικαίωμα της προστασίας τόσο της οικογένειας όσο και του γάμου, παρότι μπορεί να συντρέχει μαζί τους, εφόσον η γέννηση (όπως και η τεκνοθεσιά ) συνεπάγομαι αυτόματα τη δημιουργία οικογένειας, συνήθως δε έπονται του γάμου. Το δικαίωμα αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται την αξίωση κάθε προσώπου για πρόσβαση σε κάθε είδους μεθόδους παρά μόνο την πρόσβαση στις επιτρεπόμενες μεθόδους, τις όποιες κρίνει καταρχήν ο νομοθέτης, και σε δεύτερο επίπεδο ο δικαστής. Το σημείο αυτό χρήζει, βεβαίως, περαιτέρω συζήτησης, που δεν χωραέι στην παρου σα μελε τη. Ωστόσο, αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι ότι η απόλαυση του δικαιώματος αυτού στην έκταση που θα κριθεί επιτρεπομένη θα πρέπει να παρέχεται σε όλους υπό συνθήκες ισότητας, δηλαδή χωρίς απαγορευμένες αρνητικές διακρίσεις. Συνεπώς, ακόμη και αν ευλόγως αμφισβητηθεί ότι η αναπαραγωγική αυτονομία γεννά αξίωση για τον καθένα και την καθεμία να μπορεί να κάνει ακώλυτη χρήση κάθε είδους μεθόδου ΥΑ, η πρόσβαση στην τελευταία, πάντως, δεν επιτρέπεται να υπόκειται σε περιορισμούς, παρά μόνο όσους κρίνονται κατάλληλοι και αναγκαίοι, υπό την έννοια της τήρησης της αρχής της αναλογικότητας, για να περιφρουρηθούν συνταγματικώς προστατευόμενα αγαθά, ιδίως το συμφέρον του παιδιού και η υγεία των εμπλεκομένων. Αντίθετα, το φύλο και ο σεξουαλικός προσανατολισμός επιτρέπουν αποκλίσεις από την αρχή της ίασης μεταχείρισης και αρά πρόσβασης στις μεθόδους της ΥΑ, μόνον εάν συντρέχουν ιδιαζόντως βαρύνοντες λόγοι. 23

33 4.2. Αποκλεισμός από το δικαίωμα στην αναπαραγωγή λόγω σεξουαλικών προτιμήσεων Πρόσβαση σε μεθόδους και τεχνικές ΥΑ έχουν, όπως αναφέραμε, σύμφωνα με τις ρητές διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, μοναχά τα ετερόφυλα ζευγάρια σε έγγαμη συμβίωση η σε σταθερή σχέση και σε σύμφωνο συμβίωσης. Αντίθετα, αποκλείονται τα ομόφυλα ζευγάρια, σε αρμόνια, βέβαια, με τον αποκλεισμό τους από το γάμο, το σύμφωνο συμβίωσης και τη νομικά αναγνωρισμένη οικογενειακή ζωή. Ως γνωστόν, η Ελλάδα παραμένει μια από τις λίγες χώρες της παλαιάς Ευρωπαϊκής Ένωσης που αρνείται να δώσει δυνατότητα νομικής αναγνώρισης των σχέσεων ομοφυλοφίλων είτε με γάμο, καθώς η άποψη ότι αυτός επιτρέπεται de lege lata 26 είναι απολύτως μειοψηφική, είτε με σύμφωνο συμβίωσης, 27,28 γεγονός μάλιστα που οδήγησε στην καταδίκη της χωράς στο ΕΔΔΑ (υπόθεση Βαλλιανάτος κλπ. κατά Ελλάδας) 29. Δεν παραξενεύει, συνεπώς, το γεγονός ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης ομόφυλων ζευγαριών σε μεθόδους ΥΑ. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του ΕΔΔΑ 30 που αντιμετωπίζει την οικογένεια με τρόπο εμπειρικό και πραγματιστικό, βάσει ισχυρών συναισθηματικών και υλικών δεσμών και έχει πλέον αναγνωρίσει 31 ότι και δύο ομόφυλα πρόσωπα μπορούν να αναπτύξουν οικογενειακούς δεσμούς, πολλω δε μάλλον εάν έχουν από κοινού αποφασίσει να αναθρέψουν τέκνα. Αυτή η άρνηση αναγνώρισης εκ μέρους του νομοθέτη δεν συνεπάγεται αναγκαστικά και την ανυπαρξία στην πράξη οικογενειών με ομοφύλους γονείς, στις όποιες είτε τα παιδιά προϋπάρχουν από μια προηγουμένη ετερόφυλη σχέση ενός των μερών, είτε γεννιούνται με μεθόδους ΥΑ. Αντίστοιχα, λεσβίες μπορούν, όπως παραειπώθηκε, να κάνουν χρήση των μεθόδων ΥΑ ως μο νες γυναίκες και να αναθρέψουν τα τέκνα τους σε σχέση. Δεν αποκλείεται μάλιστα, ενόψει και πάλι της έλλειψης ελέγχων ως προς την ανωνυμία του δωρηθέντος γεννητικού 26 Παπαδοπου λου, Λ., 2008 Γάμος ομοφύλων; Μία απόπειρα νομικής και διακαιοπολιτικής αξιολόγησης ΔτΑ 38: Μα λλιος, Β., 2010, Κατοχύρωση συμβίωσης ομοφύλων: ελληνική πραγματικότητα και ευρωπαϊκή διάστηαση (ΕΣΔΑ), σε : 28 Παπαδοπου λου,λ., 2013 Σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλους: το ΕΔΔΑ κι εμείς, σε: 29 Απο φαση της (αριθ. προσφυγη ς 29381/09 και 32684/09). 30 Βλ ενδεικτικα ΕΔΔΑ, Marckx κ Βελγιόυ, 6833/79, Berrehab και Coster κ Ολλανδιάς, 10730/84, , και Ciliz κ Ολλανδιάς, 29192/95, Karner κ Αυστριάς, 40016/98, Schalk και Kopf κ Αυστριάς, 30141/04,

34 υλικού, δότρια ωαρίου να γίνει η σύντροφος της μητέρας, οπότε υπάρχει βιολογική σχέση με την τι κτουσα και, ταυτόχρονα, γενετική σχέση με τη δότρια. Στις περιπτώσεις αυτές, ενώ υπάρχει κοινωνικό -συναισθηματική σχέση και με τις δύο γυναίκες, νομική συγγένεια ιδρύεται μόνον με την τι κτουσα. Ωστόσο, αυτό παραβιάζει το δικαίωμα στην ίδρυση οικογένειας της δεύτερης μητέρας, καθώς η οικογένεια είναι εμπειρικό μέγεθος, που πρέπει, κατά το ΕΔΔΑ, να αναγνωρίζεται με τρόπο πραγματιστικό βάσει των πραγματικών και ισχυρών κοινωνικόσυναισθηματικών δεσμών, και το δικαίωμα σε αυτήν παράγει αξίωση αναγνω ριση ς της από το δι καιο. Συνεπώς, σε τέτοιες περιπτώσεις, ιδίως όταν δεν υπάρχει νομικά αναγνωρισμένος πατέρας, το αίτημα της δεύτερης μητέρας να καταγραφεί και να αναγνωριστεί ως τέτοια και νομικά είναι πολύ ισχυρό, βάσει του δικαιώματος στην οικογενειακή ζωή. Πρόκειται για άμεση διάκριση λο γω φύλου και έμμεση λο γω σεξουαλικών προτιμήσεων και ως τέτοια χρήζει ειδικής και ισχυρής αιτιολόγησης για βαρύνοντες λογούς. Τέτοια δικαιολόγηση δεν υπάρχει, καθώς ο αποκλεισμός της αναγνώρισης αυτών των φυσικών οικογενειών δεν μπορεί να αποδεδειχθεί ότι αποτελεί κατάλληλο και αναγκαίο μέσο για την προστασία της κλασικής ετερόφυλης οικογένειας, ώστε να γίνει δεκτός, γι αυτό το λόγο, ο περιορισμός του δικαιώματος στην οικογενειακή ζωή της ομόφυλης οικογένειας. 32 Ούτε βέβαια είναι πειστικό το επιχείρημα ότι ο περιορισμός αυτός υπηρετεί την προστασία του παιδιού, του οποίου το συμφέρον είναι να έχει έναν μόνο γονιό, αντί δύο ομόφυλων γονέων. Η κοινωνική έρευνα δεν επιβεβαιώνει αυτό το συμπέρασμα και το βάρος απόδειξης φέρει αυτός που επικαλείται τη βλάβη του τέκνου για να δικαιολογήσει τον περιορισμό. Ακόμη περισσότερο παράδοξο είναι να στηρίζεται η απαγόρευση στο ότι το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει αυτό να μην γεννηθεί. 33 Τελείως άκυρο είναι τέλος το επιχείρημα ότι «για τα ομόφυλα ζεύγη το παιδί δεν είναι επιθυμητό καθ εαυτό, άλλα ως μέσο για να φανεί στα μάτια των τρίτων ότι δεν αποδέχονται τη μη γονιμο τητα τους». 34 Η 32 Παπαδοπούλου, Λ., 2015, Η νομική έννοια της οικογένειας και τα ομόφυλα ζευγάρια: μαθήματα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, σε Τόμος προς τιμήν Ευτυχίας Κουνουγέρη- Μανωλεδάκη, Αθήνα Θεσσαλονίκη, Σάκκουλα διαθέσιμο σε 33 Φουντεδα κη Κ., 2007, Ανθρώπινη αναπαραγωγή και αστική ιατρική ευθύνη, Αθήνα Θεσσαλονίκη: Σάκκουλας: σελ Παπαχρι στου Θ., 2013,Το δικαίωμα στην απόκτηση απογόνων και οι περιορισμοί του. Στο Σταυρούλα Τσινόρεμα Κίτσος Λούης(επιμ.), Θέματα Βιοηθικής Η ζωή, η κοινωνία και η φύση μπροστά στις προκλήσεις των βιοεπιστημών. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης,σελ

35 ανακήρυξη της τεκνοποιίας σε ιερή αξία και η καταξίωση του προσώπου η του ζεύγους μέσω αυτής δεν αφορά προφανώς μόνον τους ομοφυλόφιλους η / και τα ομόφυλα ζευγάρια άλλα, στο βαθμό που ισχύει, εξίσου κάθε πρόσωπο, ανεξαρτήτως ερωτικών προτιμήσεων. Εξάλλου, η άσκηση ενός δικαιώματος δεν μπορεί να εξαρτάται από τα κίνητρα του φορέα του. Εάν κάτι τέτοιο γινόταν δεκτό, θα είχαμε μια υπερβολική παρέμβαση στην ελευθέρια από την εξουσία, η οποία θα αναλάμβανε να ελέγχει τα κίνητρα αυτά, γεγονός που θα κατέληγε σε μια απολύτως ανελεύθερη κοινωνία και Πολιτεία, ασύμβατες με την ουσία του συνταγματικού κράτους. 26

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές Νομικό Πλαίσιο Η ειδική ελληνική νομοθεσία Νόμοι 3089 / 2002 : «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και νόμος 3305 / 2005 «Εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» Γενικές Αρχές Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 11: Ηθική θεώρηση της εξωσωματικής γονιμοποίησης Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Η σύναψη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης στη χώρα μας νοείται και επιτρέπεται μόνο μεταξύ ετερόφυλων ζευγαριών. Ως αποτέλεσμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης

Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης Μαρία Βενετίκου 1, Σοφία Σκυλοδήμου και Φερενίκη Κοσμά 12 Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης εξωσωματική γονιμοποίηση (in vitro fertilization, IVF) αποτελεί την πλέον εξελιγμένη μέθοδο υποβοηθούμενης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London

Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London Στη διαδικασία της τεχνητής γονιμοποίησης (IVF) μεταφέρονται

Διαβάστε περισσότερα

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio 2 3 Ηλίας Θ. Γάτος MD Χειρουργός Γυναικολόγος - Μαιευτήρας Eιδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ.

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Άρθρο πρώτο Στη θέση των ήδη καταργηµένων µε το άρθρο 17 του Ν. 1329/1983 άρθρων 1455-1460 του Αστικού Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Διεπιστημονικό Συνέδριο Ιατρική Ευθύνη και Βιοηθική ΙΙ

Διεπιστημονικό Συνέδριο Ιατρική Ευθύνη και Βιοηθική ΙΙ Διεπιστημονικό Συνέδριο Ιατρική Ευθύνη και Βιοηθική ΙΙ Εναλλακτικές μορφές οικογενειακής αποκατάστασης παιδιών (υιοθεσία- αναδοχή) από ομόφυλα ζευγάρια ή ομοφυλόφιλα άτομα Κωνσταντίνα Σ. Ροΐδη Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Ένα πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη γυναικολογική πάθηση που λέγεται "ενδομητρίωση". Έχει δύσκολο όνομα, άγνωστη προέλευση, ποικιλία στη εμφάνιση και τη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Πώς πρέπει να υπολογίζω τον κύκλο και την ωορρηξία μου; Ο κύκλος μιας γυναίκας μετριέται από την πρώτη μέρα της περιόδου της μέχρι την

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα)

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) ΣΧΟΙΝΑ ΧΑΡΑ Α4 Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) II. Τεχνικές Μέθοδοι (α) Μέθοδοι Φραγμού (β) Ενδομήτριο Σπείραμα (γ) Ορμονική Αντισύλληψη (δ) Στείρωση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκληση ωορρηξίας. Νεοκλής Α. Γεωργόπουλος. Επίκουρος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας. Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Πατρών

Πρόκληση ωορρηξίας. Νεοκλής Α. Γεωργόπουλος. Επίκουρος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας. Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Πατρών Πρόκληση ωορρηξίας Κριτήρια επιλογής ασθενών Νεοκλής Α. Γεωργόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Πατρών Ερωτηματολόγιο πρόκλησης ωορρηξίας

Διαβάστε περισσότερα

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF) Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί μία ευρέως διαδεδομένη τεχνική τεκνοποίησης ανά

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά)

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η κατανόηση των βασικών θεωριών της βιοηθικής. 2. Η στοχευμένη αντιμετώπιση ηθικών προβλημάτων που ανακύπτουν σε αστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ για συµµετοχή σε πρόγραµµα έρευνας (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες)

ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ για συµµετοχή σε πρόγραµµα έρευνας (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες) (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες) Καλείστε να συµµετάσχετε σε ένα ερευνητικό πρόγραµµα. Πιο κάτω (βλ. «Πληροφορίες για Ασθενείς ή/και Εθελοντές») θα σας δοθούν εξηγήσεις σε απλή γλώσσα σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοηθική: Τα όρια της Επιστήμης

Βιοηθική: Τα όρια της Επιστήμης Βιοηθική: Τα όρια της Επιστήμης Τεχνητή Γονιμοποίηση Βιλανάκης Ανδρέας Α1 Κουτσάκη Ελένη Α2 Ρομπογιαννάκη Αγγελική Α3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ΣΕΛ. Εισαγωγή.. 3 Τεχνητή γονιμοποίηση. 5 Ιστορικη αναδρομή εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα και προβληματισμοί σε βιοϊατρικές επιστημονικές εφαρμογές και έρευνες

Διλήμματα και προβληματισμοί σε βιοϊατρικές επιστημονικές εφαρμογές και έρευνες 1 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΙΩΝ CYPRUS NURSES AND MIDWIVES ASSOCIATION Ταγματάρχου Πουλίου, 1 Διαμ. 101, 1101 Λευκωσία, Τ. Θ. 24015 Κύπρος Τηλ : + 357 22 771994 Φαξ : +357 22 771989 Email:

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ WORKSHOP Σάββατο 27 Ιουνίου 2015 ΚΑΛΑΜΑΤΑ Ναυαρίνου & Ρήγα Φεραίου Καλαμάτα Οργάνωση: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ WORKSHOP 09:30 10:15 Χαιρετισμοί Δραστηριότητες της ΕΕΑΙ Ευγένιος Κουμαντάκης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήµιο. Ενοποίηση» ιπλωµατική Εργασία. Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής». της Αµαρυλλίδος Σ. Πλάκα

Πάντειο Πανεπιστήµιο. Ενοποίηση» ιπλωµατική Εργασία. Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής». της Αµαρυλλίδος Σ. Πλάκα Πάντειο Πανεπιστήµιο Γενικό Τµήµα ικαίου - Π.Μ.Σ. «ίκαιο και Ευρωπαϊκή Ενοποίηση» Κατεύθυνση: «Ποινικό ίκαιο και Θεωρία του ικαίου» ιπλωµατική Εργασία Θέµα: «Νοµικά ζητήµατα από την εφαρµογή των Μεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010 Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010 Εβδ. Μήνας/Ημέρα MAΘΗΜΑ ιάλεξη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ώρα Εισηγητής 1 η 1/2/10 2/2/10 Ορισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων.

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Τζεφεράκος Αλέξανδρος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ «ΛΗΤΩ» Βρισκόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο:

2. Το άρθρο 5 του βασικού νόμου τροποποιείται ως ακολούθως: Με την αντικατάσταση του εδαφίου (2) αυτού, με το ακόλουθο νέο εδάφιο: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 4573, 29.7.2016 1047 Ν. 92(Ι)/2016 Ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2016 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής!

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής! Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής Το θαύµα... της ζωής! Οι Υπέρηχοι Εγκυμοσύνης... Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής Στο Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής της ΡΕΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης. Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος

Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης. Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος Εργαστήρια Εμβρυολογικό Σπέρματος Κατάψυξης / Αποθήκευσης κατεψυγμένων (Προεμφυτευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ» Βιόπολις, 41110 Λάρισα E-mail: messinis@med.uth.gr Τηλ. 2413502795, 2413502796 Fax.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: "ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΙ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Η αλματώδης ανάπτυξη των ιατρικών μεθόδων που υποβοηθούν την ανθρώπινη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛΛ3ΟΞ7Μ-ΒΞΥ. Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013. Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265. ΠΡΟΣ 1.Μονάδες Υγείας ΕΟΠΥΥ 2. Περιφερειακές Διευθύνσεις ΕΟΠΥΥ

ΑΔΑ: ΒΛΛ3ΟΞ7Μ-ΒΞΥ. Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013. Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265. ΠΡΟΣ 1.Μονάδες Υγείας ΕΟΠΥΥ 2. Περιφερειακές Διευθύνσεις ΕΟΠΥΥ Αρ. Πρωτ.: οικ. 34265 Αθήνα, 24 Οκτωβρίου 2013 Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού & Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας Δ/νση: Φαρμάκου Τμήμα: Φαρμακευτικής Πολιτικής Πληροφορίες: Ε. Αλεξοπούλου Τηλ.:210-8110674 Fax: 210-8110694

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ)

ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (στο πλαίσιο του προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΙΙ) ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Συνέδριο με θέμα H υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ. ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ. ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑIIΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Γενική Ιατρική Διερεύνηση υπογονιμότητας Υπεύθυνη μαθήματος: Επίκ. Καθηγήτρια Α. Τατσιώνη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ. Υπόδειγµα Κώδικα εοντολογίας Για την έρευνα στις βιολογικές επιστήµες

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ. Υπόδειγµα Κώδικα εοντολογίας Για την έρευνα στις βιολογικές επιστήµες ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Υπόδειγµα Κώδικα εοντολογίας Για την έρευνα στις βιολογικές επιστήµες Οκτώβριος 2008 Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Ευελπίδων 47, 113 62 Αθήνα, τηλ. 210-88.47.700,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ελένη Χ. Αλεξίου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι μια αποτελεσματική διέξοδος για πολλά υπογόνιμα ζευγάρια. Η υποδειγματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα, 20/05/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 13 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Βόλο, 28-31 Μαΐου 2015 Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ. Η Ιατρική Ομάδα του EmbryoClinic συγκροτήθηκε το 1999 και έκτοτε δραστηριοποιείται στην εξωσωματική γονιμοποίηση με επιτυχία.

ΜΟΝΑΔΑ. Η Ιατρική Ομάδα του EmbryoClinic συγκροτήθηκε το 1999 και έκτοτε δραστηριοποιείται στην εξωσωματική γονιμοποίηση με επιτυχία. ΜΟΝΑΔΑ Η Ιατρική Ομάδα του EmbryoClinic συγκροτήθηκε το 1999 και έκτοτε δραστηριοποιείται στην εξωσωματική γονιμοποίηση με επιτυχία. Το EmbryoClinic είναι μια νέα, σύγχρονη και εξαιρετικά υψηλής ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4510, 15.5.2015 69(I)/2015 Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2015

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4510, 15.5.2015 69(I)/2015 Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2015 Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4510, 15.5.2015 Ν. 69(Ι)/2015 69(I)/2015 Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2015 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο ΜΕΡΟΣ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 1. Συνοπτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ ΔΡΑΣΗ «ΑΡΙΣΤΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ ΔΡΑΣΗ «ΑΡΙΣΤΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΔΡΑΣΗ «ΑΡΙΣΤΕΙΑ» ΕΡΓΟ «(Υπο)γόνιμοι πολίτες: Αντιλήψεις, πρακτικές και τεχνολογίες της υποβοηθούμενης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1 Πεδίο Εφαρμογής Ο κώδικας αυτός ισχύει για όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες οι οποίες διεξάγονται στο Δ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο 14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο Ενα νέο προληπτικό «όπλο» ενάντια στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας βρίσκεται πλέον στα χέρια των ειδικών και κυρίως των γυναικών. Ποιες είναι οι δυνατότητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΘΕΜΑ: Η θεμελίωση της σχέσης γονέα τέκνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 2239 7 Φεβρουαρίου 2017 ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 293 ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αριθμ. 73/24-1-2017 Κώδικας Δεοντολογίας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Η ΕΘΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις. Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ

Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις. Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ Γνώμες Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου (ΕΕΒΚ) λύσεις και αναζητήσεις Γεώργιος Παπαντωνίου Δικηγόρος Μέλος ΕΕΒΚ ΕΕΒΚ- δομή Ανεξάρτητο σώμα το οποίο δεν υπόκειται στον διοικητικό έλεγχο οποιουδήποτε υπουργείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ N. 67(I)/2015 ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΜΕΡΟΣ Ι Αριθμός 4510 Παρασκευή, 15 Μαΐου 2015 847 Ο περί Προστασίας και Διαχείρισης της Φύσης και της Άγριας Ζωής (Τροποποιητικός)

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας για την πρόταση νόμου «Ο. περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμος

Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας για την πρόταση νόμου «Ο. περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμος Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας για την πρόταση νόμου «Ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμος του 2005» και για το νομοσχέδιο «Ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεδρία 1η: Πρόεδροι: Ν. Πράπας, Α. Δαπόντε, Η. Τσάκος. 09:00-09:20 Αξιολόγηση των ωοθηκικών εφεδρειών 09:20-09:30 Συζήτηση Γ.

Συνεδρία 1η: Πρόεδροι: Ν. Πράπας, Α. Δαπόντε, Η. Τσάκος. 09:00-09:20 Αξιολόγηση των ωοθηκικών εφεδρειών 09:20-09:30 Συζήτηση Γ. ΣΑΒΒΑΤΟ 5-12-2015 Συνεδρία 1η: Πρόεδροι: Ν. Πράπας, Α. Δαπόντε, Η. Τσάκος 09:00-09:20 Αξιολόγηση των ωοθηκικών εφεδρειών 09:20-09:30 Συζήτηση Γ. Αντωνάκης 09:30-09:50 Πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια 09:50-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα»

Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Γράφει: Ελένη Αναστασίου, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Κύησης του Α' Ενδοκρινολογικού Τμήματος» του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» Παρακάτω θα αναφερθούμε χωριστά στις επιπτώσεις και την αντιμετώπιση (α) του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 5: Έκτρωση: Μορφές, μέθοδοι, συνέπειες Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία. Ηλιάδη Μαρία. Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Προπτυχιακή Εργασία. Ηλιάδη Μαρία. Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Προπτυχιακή Εργασία Ηλιάδη Μαρία Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ «ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ» Μάθημα : ΑΤΟΜΙΚΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για την εξωσωματική γονιμοποίηση

Χρήσιμες πληροφορίες για την εξωσωματική γονιμοποίηση Χρήσιμες πληροφορίες για την εξωσωματική γονιμοποίηση Περιεχόμενα Μιχάλης Φραγκουλίδης ΜSc, DFFP, BSCCP σύντομο βιογραφικό σημείωμα 11 λόγοι για να εμπιστευτείτε το γέννημα Ενότητα 1 Η θεραπεία εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3305 (ΦΕΚ Α 17 27.1.2005) Εφαρµογή της Ιατρικώς Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Γενικές αρχές

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3305 (ΦΕΚ Α 17 27.1.2005) Εφαρµογή της Ιατρικώς Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Γενικές αρχές ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3305 (ΦΕΚ Α 17 27.1.2005) Εφαρµογή της Ιατρικώς Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 Γενικές αρχές 1. Οι µέθοδοι της ιατρικώς υποβοηθούµενης αναπαραγωγής (Ι.Υ.Α.)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την Αναστασία Παπαδοπούλου (Δικηγόρος)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την Αναστασία Παπαδοπούλου (Δικηγόρος) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Όνομα: Γεώργιος - Σπυρίδων Επώνυμο: Ανυφαντής Όνομα πατρός: Ματθαίος Όνομα μητρός: Ζωή Έτος γέννησης: 20-12-1974 Τόπος γέννησης: Αθήνα Αττικής Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ

Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ:Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ:ΝΟΜΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ:2007-2008 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα Επιμέλεια: Καψάσκη Ιφιγένεια(Α.Μ.1340200400168)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση!

ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση! ΣΠΕΡΜΑ σε ελεύθερη πτώση! Σοβαρό πρόβλημα υπογονιμότητας αντιμετωπίζει η Γηραιά Ηπειρος και δύο από τις κύριες αιτίες είναι η ποσότητα και η ποιότητα του σπέρματος, που φθίνουν συνεχώς... Νέες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοϊατρική και Σύνταγμα»

«Βιοϊατρική και Σύνταγμα» ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή: Ν.Ο.Π.Ε Τµήµα: Νοµικής Ακαδ. Έτος: 2005-2006 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ «Βιοϊατρική και Σύνταγμα» Μπαµπαλετάκη Γεωργία (Α.Μ. : 1340200200324) Υπεύθυνος Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη Α) Η αρχή της ισότητας στο ελληνικό Σύνταγμα i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Το Σύνταγμα της Ελλάδος του 1975 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... VII ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 1. Οικογένεια... 3 1.1. Έννοια οικογένειας... 3 1.2. Νόμιμη και φυσική οικογένεια... 5 1.3. Κοινωνική σημασία της οικογένειας...

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Νοµικής Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα Θέµα : Βιοϊατρικές επεµβάσεις και Σύνταγµα Υπεύθυνος καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος Φοιτήτρια: ιάκου ήµητρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

«Το Νέο Νομικό Θεσμικό Πλαίσιο Περί Τεχνητής Γονιμοποίησης Στην Ελλάδα.»

«Το Νέο Νομικό Θεσμικό Πλαίσιο Περί Τεχνητής Γονιμοποίησης Στην Ελλάδα.» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Το Νέο Νομικό Θεσμικό Πλαίσιο Περί Τεχνητής Γονιμοποίησης Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση & Παρένθετη Μητρότητα».

Ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση & Παρένθετη Μητρότητα». Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Νομικών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Νομικής Μεταπτυχιακό Τμήμα στον τομέα Αστικού, Αστικού Δικονομικού και Εργατικού Δικαίου «Ιατρικώς Υποβοηθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. προς την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. προς την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 13.2.2012 2011/0059(CNS) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΜΑΙΕΥΤΙΚΉ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΉ ΕΤΑΙΡΕΊΑ Δ.Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΜΑΙΕΥΤΙΚΉ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΉ ΕΤΑΙΡΕΊΑ Δ.Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΜΑΙΕΥΤΙΚΉ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΉ ΕΤΑΙΡΕΊΑ Δ.Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Καθηγητής Άρις Αντσακλής Αντιπρόεδρος: Καθηγητής Θεόδωρος Στέφος Γεν.Γραμματέας: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα