107 ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2012 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ. Δωρεάν ηλεκτρονική έκδοση. Νικηφόρος Βρεττάκος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "107 ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2012 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ. Δωρεάν ηλεκτρονική έκδοση. Νικηφόρος Βρεττάκος"

Transcript

1 107 ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2012 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ Δωρεάν ηλεκτρονική έκδοση Διδακτικη λογοτεχνιας και εφαρμογες στο σχολειο Νικηφόρος Βρεττάκος

2 Ρόαλντ Νταλ: Ο πιο πολυδιαβασμένος συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα! Γίνετε μέλη δωρεάν στο ή καλώντας χωρίς χρέωση στο και κερδίστε προνόμια και δώρα. 30 χρόνια Κυκλοφορούν και σε e-books. Αναζητήστε περισσότερους από 500 τίτλους στο Σκανάρετε και διαβάστε online! Σ ΤΟ Χ Ω Ρ Ο Τ ΗΣ ΛΟΓΟΤ Ε Χ ΝΙ Α Σ ΓΙΑ Π Α Ι Δ Ι Α Κ Α Ι ΝΕΟΥ Σ Δ Ι Δ Α Κ ΤΙΚ Η ΛΟΓΟΤ Ε Χ ΝΙ Α Σ Κ Α Ι ΕΦΑ ΡΜΟΓΕΣ Σ ΤΟ Σ ΧΟΛ ΕΙΟ Iστορίες ζωής Επί μία δεκαετία, ανά δύο χρόνια οργανώνεται από τον ΠΟΦΑ και άλλους φορείς το Φεστιβάλ Αφήγησης Ολύμπου. Εκεί συρρέουν, από όλη την Ελλάδα, κυριολεκτικά κατά εκατοντάδες, μικροί και μεγάλοι, για να απολαύσουν ιστορίες από τους παραμυθάδες, λαϊκούς και έντεχνους. Εκεί τα παιδιά παρακολουθούν «παιχνίδια στο δάσος» και ακούν ειδικούς ομιλητές για την αφήγηση. Φέτος τα δρώμενα επικεντρώθηκαν στο γενικό θέμα «Ιστορίες ζωής». Είναι αυτές που δημιουργούν συνεκτικούς δεσμούς μεταξύ των ατόμων μιας κοινότητας, εκφράζοντας τον πολιτισμό της. Δίνουν ένα βαθύτερο νόημα στη ζωή και συνδέουν όλους τους ανθρώπους, αφού ικανοποιούν κοινές ανάγκες όπως ψυχαγωγία, διδαχή, νίκη του Καλού και τιμωρία του Κακού, αισιοδοξία. Γι αυτό οι αφηγητές και οι παραμυθάδες θεωρούνται με την ευρεία έννοια του όρου παιδαγωγοί του λαού. Οι ιστορίες και τα παραμύθια από τη στιγμή που θα γεννηθούν, ακολουθούν τον δικό τους δρόμο και τη δική τους πολλαπλή ζωή, έχουν το δικό τους άστρο, όπως κάθε άνθρωπος. Γεμίζουν την καρδιά και την ψυχή μας, ενισχύουν τη μνήμη και τη φαντασία και ζυμώνουν το χαρακτήρα των παιδιών. Ο αφηγητής πεθαίνει, οι ιστορίες του όμως μένουν, διατηρούνται, διαφοροποιούνται και διαδίδονται, επιβιώνουν ως παραλλαγές. Οι ιστορίες αλλάζουν ανάλογα με τις κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες μιας κοινότητας και ενός λαού. Δημιουργούνται καινούργιες που εκφράζουν τον σύγχρονο άνθρωπο, τις ανάγκες και τα όνειρά του. Οι ιστορίες προετοιμάζουν το νέο άτομο να ενταχθεί στην κοινότητα και να μυηθεί στις αξίες και τα όνειρά της. Δεν κουραζόμαστε να επαναλαμβάνουμε πόσο σημαντικό είναι για τα παιδιά να ακούν ιστορίες και παραμύθια, να διηγούνται τα ίδια ή να διαβάζουν παιδικά βιβλία με ιστορίες. Ας σημειωθεί μάλιστα εδώ η ιδιαίτερη αξία που έχει να ακούν τα παιδιά ιστορίες από τον παππού και τη γιαγιά ή άλλο συγγενικό πρόσωπο. Οι Διαδρομές στο τεύχος αυτό προσφέρουν, πέραν των άλλων, υλικό που ενδιαφέρει γονείς και εκπαιδευτικούς, εστιάζοντας την προσοχή τους σε έναν μεγάλο ποιητή της σύγχρονης Ελλάδας, τον Νικηφόρο Βρεττάκο. Ο Διευθυντής

3 Περίοδος Γ : Φθινόπωρο 2012 Τεύχος 107 Σεπτέμβριος - Οκτώβριος - Νοέμβριος 2012 Τριμηνιαία Έκδοση (Περίοδος Β : , τεύχη Περίοδος Α : , τεύχη 1-60) Ιδιοκτησία: Λέσχη Μελέτης και Έρευνας της Παιδικής Λογοτεχνίας ΟΙ Σωματείο μη-κερδοσκοπικό Ζαλόγγου 7, Αθήνα Εκδότης & Διευθυντής: Βασίλης Αναγνωστόπουλος, ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ISSN Yπεύθυνοι Ύλης: Aγγελική Βαρελλά Ελένη Ηλία Τασούλα Τσιλιμένη Owner: DIADROMES Club for Children s Literature Study and Research, a Greek non-profit union 7, Zalogou str., Αthens, Greece Publisher & Director: V. D. Anagnostopoulos, Editors: Angeliki Varella Helen Ilia Tasoula Tsilimeni 3rd Period: Autumn 2012 No 107 September - October - November 2012 Quarterly Publication (2nd Period: , No st Period: , No 1-60) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Επισημάνσεις H εικονογράφος του τεύχους: Σάντρα Ελευθερίου Η θάλασσα στην ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου των Τζίνα Καλογήρου και Βάσω Οικονομοπούλου «Τα πρόσωπα των παιδιών είναι πατρίδες»: το παιδί και το τραύμα της Ιστορίας στο έργο του Ν. Βρεττάκου, Μπροστά στο ίδιο ποτάμι της Μαρίτας Παπαρούση CONTENTS Points This Issue s Illustrator: Sandra Eleftheriou The sea in Nikiforos Vrettakos poetry by Gina Kalogirou and Vasso Economopoulou Children s faces are homelands : the child and the trauma of History in N. Vrettakos work, Before the same river by Marita Paparoussi Συντακτική Επιτροπή: Αγγελική Βαρελλά (), Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη (Γ.Γ.-Σ.), Ελένη Ηλία (Ε.Η.), Μαρία Μιράσγεζη (Μ.Μ.), Λίτσα Ψαραύτη (Λ.Ψ.), Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου (Λ.Π.-Α.), , Τασούλα Τσιλιμένη (Τ.Τσ.), , Θέτη Χορτιάτη (Θ.Χ.), Ιστοσελίδες σχετικές με το βιβλίο: ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ ΕΚΕΒΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Editorial Committee: Αngeliki Varella (Α.V.), Galatia Soureli (G.S.), Eleni Ilia (Ε.I.), Μaria Μirasgezi (Μ.Μ.), Litsa Psarafti (L.Ps.), Loty Petrovits (L.P.), , Τassoula Τsilimeni (Τ.Τs.), , Theti Hortiati (Th.H.), Book web sites: GREEK BOOKS IN PRINT DATABASE NATIONAL BOOK CENTRE OF GREECE THE CIRCLE OF THE GREEK CHILDREN S BOOK YOUNG READER KIMENA (TEXTS) JOURNAL FOR THE STUDY AND RESEARCH OF CHILDREN S AND YA LITERATURE Βιβλιοπαρουσιάσεις (38 τίτλοι) Σημεία αναγνώρισης της λογοτεχνίας για παιδιά και των δημιουργών της της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Νίνα Μπόντεν: ένα αντίο σε μια αγαπημένη συγγραφέα της Δομινίκης Σάνδη Ποιήματα για το Φθινόπωρο Έμμετρη επισήμανση της Θέτιδος Χορτιάτη Book Presentations (38 titles) Identifying children s literature and its creators by Loty Petrovits-Androutsopoulou Nina Bawden: Farewell to a beloved author by Dominique Sandis Poems about the autumn Commentary in verse by Thetis Hortiati Εικόνα Εξωφύλλου: Το σιτάρι, εκδόσεις Α.Α. ΛΙΒΑΝΗ της εικονογράφου Σάντρας Ελευθερίου Cover Illustration: To Sitari, A. A. Livanis Publications Illustrator: Sandra Eleftheriou Συνέντευξη της Μαρίζας Ντεκάστρο από την Αγγελική Βαρελλά 59 An interview with Mariza Decastro by Angeliki Varella Marketing, Δημόσιες Σχέσεις και Διαφημίσεις: Πέγκυ Σκουλίδα, Επικοινωνία: Εκδ. Ψυχογιός A.E. Tατοΐου 121, Μεταμόρφωση Τηλ.: Marketing, Public Relations and Advertisments: Peggy Skoulida, Communication: Psichogios Publications S.A. 121, Tatoiou str Metamorfossi Τel.: Νέα Προδιαγραφές υποβολής άρθρων στις Διαδρομές News Submission Guidelines Eπιμελητής περιοδικού: Πέτρος Γιαρμενίτης DTP: Σπυριδούλα Βονίτση Το περιοδικό εκδίδεται 4 φορές το χρόνο, τους μήνες Μάρτιο, Ιούνιο, Σεπτέμβριο και Δεκέμβριο Απαγορεύεται η μερική ή ολική αντιγραφή ή αναπαραγωγή του περιεχομένου ή της δομής του περιοδικού αυτού χωρίς την έγγραφη άδεια του εκδότη ο οποίος διατηρεί όλα τα δικαιώματά του Copy editor: Petros Yarmenitis DTP: Spyridoula Vonitsi DIADROMES is published four times a year in March, June, September and December The reproduction or copy of the contents or structure of this magazine, in whole or in part, is prohibited without the written authority of the publisher, who retains all rights Τα ενυπόγραφα κείμενα εκφράζουν τις προσωπικές απόψεις των συγγραφέων τους. The undersigned articles express the personal opinions of their authors. ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ 3727

4 επισημάνσεις 4 επισημάνσεις Μνήμες και οφειλές επισημάνσεις Τα σοφά λόγια είναι πάντα επίκαιρα. Και αφορούν όλους τους τομείς της ζωής άρα και τον τομέα της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας. Διαλέγουμε λοιπόν μία ρήση του Αϊνστάιν για τις οφειλές όλων μας προς τους άλλους: «Κάθε μέρα υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι η εσωτερική και εξωτερική ζωή μου βασίζονται σε κόπους άλλων ανθρώπων, ζωντανών και νεκρών, και θα πρέπει να καταβάλλω δυνάμεις, προκειμένου να δώσω στο ίδιο μέτρο με αυτά που έχω λάβει και συνεχίζω να λαμβάνω». Γιατί διαλέξαμε τούτη τη ρήση ως επισήμανση στο τεύχος μας το φθινοπωρινό; Μας τη θύμισαν οι απώλειες, εν μέσω φθινοπώρου, κάποιων πρωτοπόρων που πάλεψαν πολύ για την ελληνική παιδική λογοτεχνία και δεν επιτρέπεται να λησμονούμε τα όσα τους οφείλουμε. Για παράδειγμα, τα όσα οφείλουμε στην Τατιάνα Σεπτέμβρη του 1990 στη Ρένα Καρθαίου, που έφυγε για πάντα από κοντά μας τον Οκτώβρη του 2005, μα και σε τόσους άλλους που στέριωσαν στον τόπο μας με κόπους και αδιάκοπη δουλειά τον κλάδο που λέγεται «παιδική/νεανική λογοτεχνία». Και οι οφειλές συνεχίζονται. Γιατί πάντα οι νεότεροι θα πρέπει να θυμούνται τους κόπους άλλων, ζωντανών και νεκρών, στους οποίους βασίζονται οι δικές τους τωρινές επιτυχίες. Οφείλουν λοιπόν «να καταβάλλουν δυνάμεις, προκειμένου να δώσουν στο ίδιο μέτρο με αυτά που έχουν λάβει και συνεχίζουν να λαμβάνουν». Λ.Π.-Α. Δουλειά, δουλειά, δουλειά ο μόνος τρόπος Και καθώς πληθαίνουν οι επιτυχίες, οι βραβεύσεις και οι έπαινοι των συγγραφέων παιδικών και νεανικών βιβλίων, ας θυμηθούμε ακόμη μια ρήση του Αϊνστάιν, που ισχύει βέβαια για όλους τους δημιουργούς: «Ο μόνος τρόπος να γλυτώσει κανείς από τη διαφθορά των επαίνων είναι να συνεχίσει να εργάζεται». Λ.Π.-Α. η εικονογράφος του τεύχους ΣΑΝΤΡΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ Η Σάντρα Ελευθερίου ζει και εργάζεται στη Λάρνακα. Είναι παντρεμένη και έχει δύο κόρες. Σπούδασε Γραφικές Τέχνες και από το 2004 εργάζεται ως ελεύθερη επαγγελματίας εικονογράφος παιδικών και νεανικών βιβλίων. Έχει εικονογραφήσει και επιμεληθεί περισσότερα από πενήντα βιβλία και είναι πανευτυχής που είχε την ευκαιρία να συνεργαστεί με γνωστούς και ενδιαφέροντες συγγραφείς και εκδότες. Κέρδισε δύο φορές το Α Βραβείο σε διαγωνισμούς εικονογράφησης του Σταύρου, που έσβησε το Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού-Νεανικού Βιβλίου (2008 & 2009) και έχει λά- 5 βει δύο φορές το Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου (2009 & 2010). Είναι η εικονογράφος που αντιπροσωπεύει την Κύπρο στην Τιμητική Λίστα του ΙΒΒΥ Ταυτόχρονα ασχολείται με τη συγγραφή, όπου έχει επίσης βραβευτεί. Το 2010 δόθηκε Έπαινος στο θεατρικό της έργο Η επιστροφή του χαμένου πρίγκιπα, το οποίο έχει εκδοθεί από τις εκδόσεις Πήλιο. Το 2011 πήρε το Α Βραβείο από τον Κυπριακό Σύνδεσμο Παιδικού-Νεανικού Βιβλίου για το βιβλίο που συνέγραψε μαζί με τη συγγραφέα Φυτούλα Βακανά, Από την πόλη έρχομαι και έχει εκδοθεί από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου.

5 Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΒΡΕΤΤΑΚΟΥ Τζίνα Καλογήρου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Βάσω Οικονομοπούλου Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Σελ ,90 e Σελ ,90 e Σελ ,70 e 6 Συνάντηση με τη θάλασσα και πέρα απ τη θάλασσα ένα νέφος χρυσό, όπου μέσα του γίνονται πράγματα όλα φτιαγμένα απ το φως. (Νικ. Βρεττάκος, «Σαρωνικός», Απογευματινό ηλιοτρόπιο) 1 Η σχέση φύσης και τέχνης είναι μια σχέση απείρως γοητευτική, με τις πολλαπλές μετουσιώσεις και τους ανασχηματισμούς της ίδιας της φύσης να χρησιμεύουν ως πολύτιμο καλλιτεχνικό υλικό για το δημιουργό. Το απεικονιζόμενο τοπίο, ωστόσο, δεν αποτελεί μια απλή αναπαράσταση μιας σκηνής ή μια απλή «θέαση», αλλά αντίθετα αποτελεί αναπαράσταση μιας συγκεκριμένης επίδρασης και σύνδεσης του υποκειμένου με το πραγματικό φυσικό τοπίο της άμεσης εμπειρίας 2. Ο δημιουργός προτείνει μια νέα εκδοχή τού πώς ο ίδιος αντιλαμβάνεται τη φύση, με έναυσμα πάντοτε από την πραγματική ζωή 3. Η πρωταρχική άποψη, επομένως, που διατηρεί το υποκείμενο για τον τόπο, εκπορεύεται από τις ίδιες τις αισθήσεις του: την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση 4. Έτσι, η ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου έρχεται πάντοτε στη συνείδηση του αναγνώστη της δεμένη με τη φύση του γενέθλιου τόπου και ιδιαίτερα με τον ήλιο, το πρώτο και μεγάλο σύμβολό του. Η φύση όμως δεν είναι απλός διάκοσμος, διακοσμητική πλαισίωση του στοχασμού του ποιητή. Αυτό που θα βρούμε συνήθως στην ποίηση του Βρεττάκου δεν είναι η λεπτομερής περιγραφή ενός φυσικού τοπίου, αλλά η απομόνωση ενός στοιχείου της φύσης Σελ ,70 e Όταν ο ήλιος... Οι νικητές Σελ ,50 e Νινέτ ΒΡΑΒΕΙΟ ΚΥΚΛΟΥ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ Ο θησαυρός της Βαγίας Σελ ,50 e Τα χέγια ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ ΝΕΕΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΜΕΝΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΑΠΗΜΕΝΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Σοφία!

6 8 όπως ο ήλιος, η θάλασσα, τα λουλούδια, τα ψάρια που θρέφει το στοχασμό του ποιητή και τροφοδοτεί τη φιλοσοφική του ενατένιση. Εξ άλλου, πολύ συχνά, η ματιά του Βρεττάκου διαπερνά τα μικρά, τα ορατά, τα υλικά στοιχεία και προσεγγίζει ενορατικά το άμετρο, το ασύλληπτο και χαοτικό σύμπαν σε μια ολότητα. Το φυσικό τοπίο ενώνεται με το ποιητικό υποκείμενο και μετατρέπεται σε φωνή του ίδιου του ποιητή. Ο Βρεττάκος διατηρεί έναν οντολογικό δεσμό με τη φύση, αισθάνεται μέρος της κι εντέλει ταυτίζεται μαζί της, μέσα από την προοπτική να βρει την αυθεντική φωνή του και τις απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής. Η ένωση του ποιητικού εγώ με τον φυσικό κόσμο και της ποιητικής τέχνης του με τη φιλοσοφία δημιουργούν μια παντελώς ευφορική κατά- 9 σταση. [ ] Ακούμπαγα πάνω στο σκοτάδι, όπως πάνω σ έναν τοίχο, όταν άξαφνα άρχισε ο ήλιος να αναδύεται από μέσα μου. Είδα, σε λίγο να πλέουν στο φως σαν ψάρια τα χέρια μου. Κι είδα πως είχα μέσα μου όλα τα ωραία μου πράγματα. Και πήρα μολύβι, χαρτί και πριόνι να ξυλέψω το δάσος των αισθημάτων μου, να βάλω ιστία στα πλοιάρια των στίχων μου, να βγουν στ ανοιχτά, ταξιδεύοντας τάχα μ ένα φρέσκο, στρωτό αεράκι στον κόσμο. 5 Ο φυσικός πανθεϊσμός του Βρεττάκου διαφαίνεται και από την ιδιαίτερη σχέση του με τη θάλασσα 6, η οποία, τουλάχιστον στην ποιητική συλλογή του Συνάντηση με τη θάλασσα 7, ταυτίζεται με τη φύση και ακόμη περισσότερο με το σύμπαν. Η μεγαλειώδης παρουσία της θάλασσας στην ποίηση του Βρεττάκου, καθώς και οι ποικίλοι συμβολισμοί της, που αποκαλύπτουν την ανθρώπινη μοίρα και την Ελλάδα, διαφαίνονται σε όλο το ποιητικό έργο του δημιουργού 8 : Το βλέμμα μου υπήρξε ο καθρέφτης σου, θάλασσα. Μέσα του εφάνη το υδάτινο σώμα σου. Εσύ δεν εγνώριζες τη μορφή, τη βοή, τις πότε λαμπρές και τις πότε ταραγμένες μεταμορφώσεις σου. Καθώς κι ο ωραίος γείτονάς σου ο Ταΰγετος. Ακόμη κι ο ήλιος. Αυτή τη στιγμή μας φωτίζει του σύμπαντος ο μέγας τυφλός. Σε μένα η χάρη και η τιμή και η δόξα. Γιατί όλα υπήρχατε δίχως να γνωρίζετε πως υπάρχετε, θάλασσα. Η βεβαίωση έγινε μέσα στο βλέμμα μου. 9 Η θάλασσα, όμως, εκλαμβάνεται στην ποίηση του Βρεττάκου και ως μια εναυσματική δύναμη, η οποία παρωθεί την ψυχή να βγει από τα όριά της και να ταξιδέψει προς τον εξωτερικό κόσμο 10. Το άπειρο της θάλασσας γίνεται ορατό την ώρα της δημιουργίας καθώς ταυτίζεται με την απεραντοσύνη της ψυχής του ποιητή. Η ψυχή μου στα μέτρα σου, διπλωμένη στα βάθη μου, ξεδιπλώνοταν κάποτε κι απλώνοταν σε όλη την έκταση πάνω σου. Γινόμαστε ένα. Γιομίζαμε όλον το γύρω από μας ουράνιον ορίζοντα. Έτσι που τα βουνά ως να ήταν καράβια μας διαπλέανε ταξιδεύοντας. 11 Η ανήσυχη και πολυδιάστατη θάλασσα δανείζει στον Βρεττάκο τις εικόνες για μια συνάντηση που διαρκεί λίγες στιγμές, όσο δηλαδή διαρκεί η εκφορά της εξομολόγησης που απευθύνει ο ποιητής προς τη θάλασσα, ή μήπως διαρκεί μια αιωνιότητα; Ο χρόνος αιωρείται. Aυτό που παρακολουθούμε δεν είναι μόνο μια εξομολόγηση αλλά και η γέννηση-ανάδυση του ποιητή από τη θάλασσα-μήτρα και η επιστροφή του πάλι σε αυτήν. Το θαλάσσιο υγρό στοιχείο αναδεικνύεται ως

7 10 μια πραγματικότητα πολύμορφη, καθώς συνδέεται άμεσα με παιδικές αναμνήσεις και βιώματα 12, αλλά και με την ίδια την εικόνα της μητέρας 13. Η υδάτινη ύλη αποκτά στην ποίηση του Βρεττάκου αρχετυπικές διαστάσεις και συνδέεται όχι μόνο με το ποιητικό αντικείμενο, τη γυναίκα-μητέρα, αλλά και με την επιστροφή στο χοϊκό στοιχείο, καθώς σηματοδοτεί το θάνατο 14. Ίσως είναι το μητρικό σου αλάτι που σήμερα μ έφερε, θάλασσα, πάλι κοντά σου. Αλλά κι αν ακόμη δεν είσαι μητέρα μου, μοιάζουμε πάντως. Μπορεί και τα λόγια μου να είναι αέρας σαν τα δικά σου. Καιρός είναι άλλωστε ν αφήσουμε τα όνειρα, σαν μια φούχτα άμμο που τη ρίχνουμε πίσω μας. Αρκεί πως αυτός ο παράδοξα όμορφος κόσμος μάς μάγεψε. Μεθύσαμε θάλασσα! Τόσο η ψυχή μου όσο κ εσύ, τον γιομίσαμε κύματα. 15 ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΡΙΣ ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΟΥ ΕΓΚΜΟΝΤ ΚΛΑΒΙΕ Eικονογράφηση: Κατερίνα Κρις Εσύ έχεις δει ποτέ ΧΜ, ένα από αυτά τα μικροσκοπικά πλάσματα που ζουν στις σελίδες των βιβλίων και των τετραδίων; Κι όμως, τα ΧΜ είναι εκεί, και χαίρονται κάθε φορά που κάποιος διαβάζει τις σελίδες των βιβλίων ή γράφει στις σελίδες των τετραδίων. Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα γι αυτά, διάβασε γρήγορα τη σειρά. Γιατί όσο περισσότερα ξέρεις για τα ΧΜ, τόσο πιθανότερο είναι να τα συναντήσεις! 1. Το πρώτο Χμ που είδα! Έχεις σκεφτεί ποτέ μια φανταστική ιδέα; Ε, τότε είμαι σίγουρος πως όταν τη σκέφτηκες έκανες «Χμ!». Αλλά με τίποτα δεν μπορεί να ξέρεις πώς είναι να βλέπεις Χμ! Θα χρειαστεί να διαβάσεις πολύ προσεκτικά την χμαπίθανη ιστορία μου ώστε να πάρεις μια ιδέα για το πώς είναι να βλέπεις ένα Χμ πάνω στο τετραδιάκι σου και να έχεις τη σιγουριά πως δεν ήταν ιδέα σου! 2. Ο Λεξιδιώτης Χμ! Αν ήξερες πόσο μεγάλος είναι ο κόσμος μας, θα σκεφτόσουν πως είναι αδύνατον να τον γυρίσεις ολόκληρο. Αυτά πίστευα κι εγώ όταν ήμουν στην ηλικία σου, μέχρι που πετάχτηκε μπροστά μου ο Λεξιδιώτης Χμ! Χάρη σ αυτόν έμαθα πως οι λέξεις δεν είναι απλώς λέξεις, αλλά μικρά, καλογραμμένα μέσα μεταφοράς, όπως τα τρένα και τα αεροπλάνα, που σε «λεξιδεύουν» σε τόσα και τόσα μέρη. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, πιστεύω πως τα καλύτερα ταξίδια μετά τα ταξίδια, είναι αυτά που στη γλώσσα των Χμ λέμε λεξίδια! Οι ιστορίες των Χμ, όπως τις κατέγραψε ο ερευνητής του ανήκουστου και ανύπαρκτου Έγκμοντ Κλαβιέ (με τη βοήθεια της αρχιβοηθού του, Κατερίνας Κρις), γράφτηκαν για να κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν το διάβασμα. Γιατί τα βιβλία έχουν πολλές λέξεις, και οι λέξεις αρέσουν πολύ στα Χμ κι έτσι οι πιθανότητες ένα παιδί να συναντήσει τα Χμ αυξάνονται μόλις ανοίξει ένα βιβλίο κι αρχίσει να το βιαβάζει. Οι ιστορίες των Χμ γράφτηκαν και για να κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν το γράψιμο. Γιατί όταν κάποιος γράφει, είναι πολύ πιθανόν να εμφανιστεί στη σελίδα του τετραδίου του ένα Χμ, για να τον βοηθήσει να γράψει ακόμη καλύτερα! Όπως ακριβώς συνέβη και με τον Έγκμοντ!

8 12 Άλλοτε, πάλι, η επιστροφή του ποιητή στη μητρότητα των νερών δεν σημαίνει το τέλος, αλλά ούτε ακόμη την ανάσταση, παρά μια διαρκή αναγέννηση, απαλλαγή από κάθε τι το φθαρμένο, και βάπτισμα στο αρχέγονο φως της ζωής. Αναδυόμουν απ το νερό ντυμένος ζαφείρια. Κ ένιωθα ως νάχα γύρω απ το σώμα διπλωμένα φτερά που σαλεύαν ν ανοίξουνε να με δεις ν ανυψώνομαι και μετά να ζυγίζομαι σαν ένας άγγελος-γλάρος απάνω σου. 16 Ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα η ποιητική περιήγηση ορίζεται ως ατέρμονη κίνηση: έξοδος προς την πραγματικότητα του κόσμου και επιστροφή στην αθωότητα του γαλάζιου. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εικόνες της θάλασσας δανείζουν τα σύμβολα. κύματα εικονογραφούν τους αλλόκοτους ρυθμούς των ανθρώπινων πράξεων και ο ορίζοντας θαμπώνει από τον ανθρώπινο πόνο. Κι ανάμεσα στις εικόνες της ανθρώπινης δυστυχίας, ο ποιητής προβάλλει το «μόνιμο όνειρο» της παγκόσμιας αδερφοσύνης. Ο Βρεττάκος καταφεύγει στη θάλασσα με την πίστη να ανασυνθέσει τις δυνάμεις του, ώστε να συνεχίσει να αγωνίζεται για το συνάνθρωπο. Ο ποιητής αναζητεί την ένωση με τη θάλασσα και τη φύση γενικότερα, γιατί μέσα από τη δική της ολότητα και την πληρότητα του πνεύματός του θα ανακαλύψει το δρόμο για ένα νέο ανθρωπισμό 17. Πλάι στο θαλάσσιο στοιχείο, η ανάγκη της αγάπης και η πίστη στη μελλοντική της επικράτηση δίνονται με την εικόνα του ανθρώπου-θαλασσοβάτη 18, εικόνα που παραπέμπει βέβαια στον Ιησού Χριστό και στην ιερότητα της παρουσίας του. Ο άνθρωπος, μέτρο αναφοράς και σύ γκρισης κάθε αξίας, καθαγιάζει τα ύδατα και γενικότερα το σύμπαν και δημιουργεί το όραμα της παγκόσμιας συναδέλφωσης. Ο ποιητής συνδυάζει αριστοτεχνικά μέσω της ποιητικής γλώσσας τον Διονύσιο Σολωμό (άβυσσο), τη γλώσσα των Ευαγγελίων (Και πήρανε όλοι την ίδια οδό. Κ η οδός οδηγούσε ) και τον Ηράκλειτο (οι στίχοι παραπέμπουν στο: Οδός άνω κάτω μία και ωυτή): Το μόνιμο όνειρο της ζωής μου το είδα δίπλα σου, θάλασσα: Φωταγωγήθηκε η άβυσσο μέσα στον άνθρωπο. Πώς έσμιξαν κ έγιναν ένα χρώμα τα χρώματα των διαφόρων φυλών. Και πήρανε όλοι την ίδια οδό. Κ η οδός οδηγούσε σε σημείο απ όπου κάτι θ ανάτελλε. Κ είδα τον ένα άνθρωπο έπειτα να πατάει στο νερό και να στέκεται όρθιος. [ ] 19 Η θάλασσα, όμως, είναι ταυτόχρονα απέραντη και μεγαλόπρεπη, όψη του απείρου και καθρέφτης του κοσμικού θαύματος. Αυτή η θάλασσα είναι μητέ- Οι σταγόνες γίνονται δάκρυα, αλλόφρονα 13 ρα, αγκαλιά που ενώνει με το σύμπαν και γίνεται ψίθυρος του θεϊκού λόγου. Ακόμη κι όταν κουβαλά τα μεγάλα, μυθικά ταξίδια, αυτά θα πρέπει να βρίσκονται στην πρώτη τους, μεγάλη αρχή δίχως στυγερά εγκλήματα και θεϊκές αντιδικίες. [ ] Και μου μιλούσες για την Αργώ, το σεληνόφως που χρύσωνε τα μαλλιά του Οδυσσέα, τον μέγιστο στόλο σου (όλων των ειδών τα σκαριά που ελλιμένισες στο βυθό σου) κι ακόμη για το άπειρο όπου ανακύκλωνες το μεγαλείο σου, θάλασσα, κι άλλα πολλά. Ενώ εγώ σου απαντούσα με το ίδιο χαμόγελο που μιλούσα στο γύρω μου πολύμορφο θαύμα, που λέγεται Κόσμος. Λόγον άλλο πληρέστερο να μιλώ με το θείο σύμπαν δεν είχα. 20 Τέτοια ποιήματα ξετυλίγουν τη γέννηση, το γαλούχημα και την πορεία του ποιητικού υποκειμένου μέσα στον κόσμο. Το «εγώ» του ποιητή αναδεικνύεται κυρίαρχο, το απαραίτητο φίλτρο μέσα από το οποίο περνά κάθε ποίημα άλλοτε εισπράττει το θαύμα του κόσμου, συνδιαλέγεται με τη φύση, αντιμε-

9 τωπίζει το σύμπαν ως επτασφράγιστο αίνιγμα ή ως απέραντο χώρο έτοιμο να δεχθεί τον ζείδωρο λόγο της ποίησης. Εξάλλου, συχνά, στο ποιητικό έργο του Βρεττάκου το ποιητικό υποκείμενο απομακρύνεται από τα γεγονότα του εξωτερικού βίου και ασχολείται με τον αντίκτυπο των γεγονότων στην εσώτερη ύπαρξη, καθώς δεν παύει ποτέ να εξερευνά την ενδοχώρα της ψυχής. Ο ποιητής προβάλλει το διάλογο που είχε με τη θάλασσα ήδη από την παιδική του ηλικία σαν μια σχέση άπειρου μαθητή με το σοφό δάσκαλο: Άστριντ Λίντγκρεν Η πολυαγαπημένη συγγραφέας της Πίπης και του Μικέ! 14 Άπλωνα, θάλασσα, τα χέρια παντού, ζητώντας απ όλα βοήθεια κι αγάπη. Όλα μου έδωσαν. Κ εκτός από τον ομιλούντα σου φλοίσβο και τον ρυακίζοντα ουρανό, η ψυχή μου πήρε απ όλα, θησαύρισε πράγματα. Κ έγινε ομοίωση, σώμα μικρό του παντός. Η φωνή του φωνή μου, φως μου το φως του. Η ψυχή μου, ο κόσμος που γίνεται λόγος. Η ψυχή μου, ο λόγος που γίνεται κόσμος. 21 Πάνω από τη θάλασσα όμως, και πέρα από την απεραντοσύνη του ορίζοντα, βρίσκεται η ίδια η ποίηση. Η άποψη αυτή του Βρεττάκου είναι ήδη γνωστή, αφού επανέρχεται με ιδιαίτερη εμμονή σε κάθε ποιητική συλλογή του. Γιατί, μόνο το δώρο της ποίησης του δίνει την ικανότητα να αποκρυπτογραφήσει το θαύμα του κόσμου, να βάλει σε τάξη το φως, να αναδείξει την ομορφιά των στοιχείων. Ακόμη, η ίδια η ποίηση του επιτρέπει να υπερβαίνει την ανθρώπινη θλίψη και να προβάλλει το όραμα της αδελφοσύνης και της αγάπης. Η ποίηση για τον Βρεττάκο είναι πρώτα απ όλα πράξη. Ο λόγος του ποιητή σφυρηλατείται μέσα από τους αγώνες για την ελευθερία, την κοινωνική και ηθική δικαιοσύνη («Εκεί συναντήθηκα και με άλλους / έκπτωτους, θάλασσα. Κι ο Θεός / τυφεκιοφόρος που είχε βίαια / στρατευτεί. [ ]» 22. Στην προσπάθειά του αυτή ο ποιητής καταφεύγει στη φύση και προσπαθεί να αποκρυπτογραφήσει τον θείο ρυθμό, την αρμονία που συνέχει το σύμπαν και Κυκλοφορούν και σε e-books. Αναζητήστε περισσότερους από 500 τίτλους στο Γίνετε μέλη δωρεάν στο ή καλώντας χωρίς χρέωση στο και κερδίστε προνόμια και δώρα.

10 16 να την αποδώσει με τη λυρική φωνή του, η οποία απαιτείται να συμπορεύεται με τη θεία φωνή. Θα περίμενες, θάλασσα, πριν εγκαταλείψω την όχθη σου, ν ακούσεις τις δύο τελευταίες γκρίζες μου λέξεις: «Καληνύχτα. Τετέλεσται.» Όχι, δεν θα τις πω χωριστά στον καθένα σας, αλλά σε όλα μαζί. Στον άνθρωπο, θάλασσα, που βάδιζε πάνω σου, στον ήλιο, σε σένα, στα βουνά, στα λουλούδια, σε όλον εδώ τον φίλο μου Κόσμο. Θ αποχαιρετήσω, αύριο, μεθαύριο, η ποίηση υπήρξατε όλα μαζί. 23 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Νικηφόρος Βρεττάκος, «Σαρωνικός», Το βάθος του κόσμου, Τα ποιήματα, τόμ. Β, Αθήνα: Τρία Φύλλα, , σ Βλ. Jeff Malpas, Place and the Problem of Landscape, στον τόμο The Place of Landscape. Concepts, Contexts, Studies, edited by Jeff Malpas, Cambridge, Massachusetts: The MIT Press, 2011, σσ Βλ. Stephen Siddall, Landscape and Literature, Cambridge: Cambridge University Press, 2009, σ. 8. Επίσης, βλ. Joseph Leo Koerner, Caspar David Friedrich and the Subject of Landscape, London: Reaktion Books, , σ Βλ. Mieke Bal, Narratology. Introduction to the Theory of Narrative, Toronto/Buffalo/London: University of Toronto Press, , σ. 133 κ.ε. 5. Νικηφόρος Βρεττάκος, «Διαλογισμός μέσα στο όνειρο», Pietà, Το βάθος του κόσμου, ό.π., σ Η θάλασσα δεν θα αποκτήσει ποτέ στο «μυθολογικό και ιδεολογικό σύμπαν» του Βρεττάκου τη θέση που έχει ο ήλιος και κυρίως ο Ταΰγετος. Βλ. Αθανάσιος Ν. Γκότοβος, Το μυθολογικό και ιδεολογικό σύμπαν της ποίησης του Νικηφόρου Βρεττάκου, Αθήνα: Φιλιππότης, Πρβλ. επίσης, το ποίημα «Αποθερίζοντας», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, Αθήνα: Ποταμός, 2012, σ. 10: «Αποθερίζοντας τον αγρό / της ψυχής μου σταμάτησα / μια στιγμή να σκεφτώ / που χρωστώ και δεν έδωσα. // Καθώς των χαμένων / ναυτικών οι μανάδες / που όρθιες πάνω απ τους βράχους / σου πετάνε λουλούδια / λάβε λοιπόν: Ένα στίχο, / δυο στίχους, τρεις στίχους. // Ανεβαίνοντας στις κορφές / να πλησιάσω τον ουρανό / και μιλώντας διαρκώς / για τα βουνά, σε αδίκησα». 7. Η ποιητική συλλογή Συνάντηση με τη θάλασσα (1991), γραμμένη στη διετία , αποτελεί την τελευταία συλλογή δημοσιευμένη όσο ζούσε ο ποιητής. Για τη συγκεκριμένη ποιητική συλλογή βλ. ενδεικτικά στον τόμο Μνήμη του ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου ( ), επιμέλεια Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Αθήνα: Δόμος, 1993, τις μελέτες: Γεωργία Καλογήρου, «Συνάντηση με τη θάλασσα», σσ Vincenzo Rotolo, «Η Συνάντηση με τη θάλασσα του Νικηφόρου Βρεττάκου», σσ Γεωργία Κακούρου-Χρόνη, «Συνάντηση με τη θάλασσα. Η θάλασσα, ένα άλλο σύμβολο στην ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου», σσ Βλ. ενδεικτικά «Η κυρά της θάλασσας», Το βιβίο της Μαργαρίτας, Τα ποιήματα, τόμ. Α, Αθήνα: Τρία Φύλλα, , σσ , «Οι τρεις, ο ήλιος κι η θάλασσα», Το βάθος του κόσμου, ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Το βλέμμα μου...», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ Παναγιώτης Φωτέας, «Η θάλασσα στην ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου», Φώτα και Φωτισμοί του Νικηφόρου Βρεττάκου. Τρία χρόνια από την εκδημία του, Τετράδια «Ευθύνης», 33, 1994, σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Η ψυχή μου...», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ Πρβλ. Νικηφόρος Βρεττάκος, «Το σχολικό μου», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ. 25: «Το σχολικό μου βιβλίο / το ξεχνούσα εδώ / ριγμένο στην άμμο σου / και διάβαζα εσένα. / Μου μάθαινες το / μεγαλείο του χρώματος / του φωτός και του ήχου, / μου μόρφωνες, θάλασσα, / την ψυχή. / Όταν θα πήγαινα στον κόσμο / κατόπιν να διδάξω κ εγώ». 13. Η θάλασσα, ως το κατεξοχήν θηλυκό στοιχείο στη θεωρία των αρχετύπων και των συμβόλων, συνδέεται με τη μήτρα και τη γυναίκα. Βλ. ενδεικτικά, J.E. Cirlot, A Dictionary of Symbols, translated from the Spanish by J. Sage, London: Routledge, 1990 (α έκδοση 1962), σ. 281, και J. Chevalier-A. Gheerbrant, Dictionnaire des Symbols, Paris: Robert Laffont, 1982, σ Επίσης, για τη σχέση της θάλασσας με τη θηλύτητα βλ. Gaston Bachelard, Το νερό δεν ξέρω, την Ποίηση μόνο. Γιατί και τα όνειρα. Δοκίμιο πάνω στη φαντασία της ύλης, μετάφραση Έλση Τσούτη, Αθήνα: Χα- 17 τζηνικολής, , σ. 120 κ.ε. 14. Πρβλ. Like a child from the womb, like a ghost from the tomb, I arise and unbuild it again, P. Bysshe Shelley, The Cloud, ενώ η σύναψη womb (μήτρα)-tomb (τάφος) απαντάται και στην ποίηση του J. Keats. 15. Βλ. Νικηφόρος Βρεττάκος, «Ίσως είναι», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Αναδυόμουν...», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ Ο ίδιος ο ποιητής θα πει: «Στον κόσμο αυτό κι ένα ασήμαντο ζωάκι ακόμη, με μισό μάτι, γαντζωμένο πάνω σε μια πέτρα που ξεβγαίνει από τη θάλασσα και τη λούζει ο ήλιος, πρέπει να νιώθει ευτυχισμένο. Η ομορφιά και το ανθρώπινο πνεύμα που το αποθεώνουν τα έργα του, απαιτούν ένα ανώτερο κοινωνικό ήθος, απαιτούν δικαιοσύνη και γη για όλους τους ανθρώπους. Απαιτούν καθαρμό του ιερού τόπου της ύπαρξης από τα σαπρόφυτα της ζωής, κι η ποίηση, εκτός από το να είναι ένας ύμνος στη δημιουργία, μπορεί να είναι κι ο λόγος αυτού του θείου προγραμματισμού», βλ. Νικηφόρος Βρεττάκος, «Εξομολόγηση στον αναγνώστη», Η εκλογή μου. Ποιήματα , Αθήνα: Ποταμός, 2008, σ Η ίδια εικόνα της θάλασσας συναντάται και στα Σικελικά ποιήματα του Βρεττάκου: «Ταξίδι στη Σικελία» (1970) και «Piazza Edison 2» (1970). Στα ποιήματα αυτά, που είναι γραμμένα στα χρόνια της αυτοεξορίας του ποιητή, η θάλασσα τον καλεί να τη διασχίσει ως «θαλασσοβάτης» προκειμένου να εκπληρώσει τον πόθο της επιστροφής στην πατρίδα. Βλ. Νικηφόρος Βρεττάκος, Σικελικά ποιήματα, Αθήνα: Αστρολάβος-Ευθύνη, 1990, σ. 10, 16. Πρώτη δίγλωσση έκδοση είναι η μετάφραση στα ιταλικά από τον Vincenzo Rotolo, Παλέρμο, Τα έξι πρώτα ποιήματα είχαν συμπεριληφθεί στον τόμ. Β. Τα ποιήματα («Ημερολόγιο», σσ ), Αθήνα: Τρία Φύλλα, Νικηφόρος Βρεττάκος, «Το μόνιμο όνειρο», Συνάντηση με τη θάλασσα. Ποιήματα, ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Εγώ είμαι», ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Άπλωνα, θάλασσα», ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Εκεί συναντήθηκα», ό.π., σ Νικηφόρος Βρεττάκος, «Επίλογος», ό.π., σ. 41.

11 αφετέρου της δύναμης του ατόμου να ξεπερνά τραυματικές καταστάσεις ζητήματα που θα διερευνήσω θέτοντάς τα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς που συγκροτείται τόσο από τη θεωρία του τραύματος 1 και του πένθους 2 όσο και από τον σύγχρονο τρόπο θεώρησης της παιδικής ηλικίας 3. Η παιδική ηλικία είναι μια κοινωνική, πολιτική και ιστορική κατασκευή και πρέπει να γίνει κατανοητή σε σχέση με τις ιδέες που οι ενήλικες σε διαφορετικές περιόδους είχαν σχετικά με το τι θα πρέπει να είναι τα παιδιά και τι σήμαιναν γι αυτούς, όπως και σε σχέση με τους λόγους για τους οποίους ιδέες και πεποιθήσεις περί παιδικής ηλικίας αλλάζουν (Gittins, 2004: 27). Αν προσεγγίσουμε την παιδική ηλικία μέσα από τη συγκεκριμένη οπτική, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η αντίληψή της ως χώρου που προστατεύεται από την ευρύτερη κοινωνία των ενηλί- καταστροφή που προκλήθηκε από τον πόλεμο, αξιοποιώντας την εμπεικων έγινε για πρώτη φορά κυρίαρχο κοινωνικό όραμα κατά τη διάρκεια του «ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΤΡΙΔΕΣ»: ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Ν. ΒΡΕΤΤΑΚΟΥ, ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΙΔΙΟ ΠΟΤΑΜΙ Μαρίτα Παπαρούση Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ, Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Το παραδοσιακά ειδυλλιακό, ανέμελο σύμπαν της παιδικής ηλικίας είναι εκ διαμέτρου αντίθετο με τη φρίκη του πολέμου. Ωστόσο, οι συγγραφείς συχνά στρέφονται στο παιδί ως πρίσμα μέσω του οποίου εξετάζουν την ρία της παιδικής ηλικίας μια εμπειρία συχνά κατακερματισμένη και χαοτική όσον αφορά τη χρονικότητα ώστε να αντικατοπτρίσουν το χάος του πολέμου. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στη συλλογή διηγημάτων του Νικηφόρου Βρεττάκου, Μπροστά στο ίδιο ποτάμι (²1984), στην οποία τα κείμενα μας φέρνουν αντιμέτωπους με παιδιά που έχουν βιώσει τη βία και τη θλίψη που συνδέονται με τον πόλεμο. Ειδικότερα, ο αποχωρισμός από τους γονείς και το οικείο περιβάλλον, το ταξίδι, όχι μόνο το ταξίδι στο χώρο αλλά και το εσωτερικό ταξίδι επούλωσης των πληγών, και η αναζήτηση της ταυτότητας σε συνδυασμό με την ανάκτηση του παρελθόντος με την ελπίδα απόκτησης ακριβούς και ειλικρινούς εικόνας του παρόντος, είναι τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα των διηγημάτων όπως άλλωστε συνήθως συμβαίνει στη λογοτεχνία που αποτυπώνει παιδιά που βιώνουν τις συνέπειες πολεμικών καταστάσεων. Με άλλα λόγια, πρόκειται για κείμενα που μιλούν για παιδιά που υποφέρουν από την Ιστορία και από τον παραλογισμό του πολέμου σε μια προσπάθεια αποτύπωσης αφενός του άγχους και της σύγχυσης που συνοδεύουν την ανεξήγητη βία, την απώλεια και το θάνατο, δέκατου ένατου αιώνα, ενώ πολλές από τις λογοτεχνικές αναπαραστάσεις παιδιών που εμφανίστηκαν εκείνη την εποχή συνεχίζουν να επηρεάζουν και να διαμορφώνουν τις αντιλήψεις και τις ευαισθησίες μας ακόμη και σήμερα: το παιδί, δηλαδή, υποδηλώνει την αθωότητα, την αγνότητα, μια προ-λογική, «φυσική» κατάσταση, αλλά και την εξάρτηση, την ευπάθεια, την αδυναμία ανάληψης πρωτοβουλιών και δράσης, την ανάγκη ενήλικης παρέμβασης και καθοδήγησης (Jenkins, 1998 Cannella, 2002 Gittins, 2004: 27), ενώ η παιδική ηλικία αντιμετωπίζεται ως μια περίοδος αθωότητας, μαθητείας και τρωτότητας, η μοναδικότητα της οποίας θα πρέπει να τιμηθεί και να διαφυλαχθεί σε ένα ασφαλές περιβάλλον, απομονωμένο από τους κινδύνους του κόσμου των ενηλίκων, από την ταλαιπωρία και τη δυστυχία (Jenks, 1996 Mills, 2000) 4. Παρόλα αυτά, οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου οι οποίες άλλαξαν ριζικά τις ζωές των παιδιών, οδήγησαν σταδιακά και στην αλλαγή των αντιλήψεων για την παιδική ηλικία. Από τη στιγμή που η εμπειρία της παιδικής ηλικίας συνεπάγεται πλέον και μια εμπειρία πολέμου, με τα παιδιά να βιώνουν ή να μαθαίνουν για την καταστροφή και τον όλεθρο γύρω τους και να μετέχουν στις ανησυχίες και ανασφάλειες του κόσμου των ενηλίκων, η πίστη στην παιδική ηλικία σα μια προστατευμένη επικράτεια καταστράφηκε και η φιγούρα του παιδιού που βιώνει και παρατείνει ανέμελα την προστατευμένη παιδικότητά του εξαφανίζεται 5, για να αντικατασταθεί από το παιδί που υποφέρει, που πεθαίνει, ή από το παιδί επιζώντα πολέμου που υφίσταται τις επιπτώσεις βίωσης τραυματικών εμπειριών όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα παιδιά, από όλο τον κόσμο, που παρελαύνουν στις σελίδες των διηγημάτων του Νικηφόρου Βρεττάκου παιδιά που ζουν στην Παιδούπολη «Μικρός Κόσμος» «που είχε φτιαχτεί αμέσως μετά το Δεύ-

12 τερο Παγκόσμιο Πόλεμο, για να περιθάλψει και να βάλει σ ένα δρόμο ζωής μερικά από τα μικρά του θύματα, που οι δικοί τους είχαν χαθεί» (Βρεττάκος, ²1984: 9) 6. Η λογοτεχνία, σε αντίθεση με την παραδοσιακή ιστορία κανονιστικού χαρακτήρα η οποία έχει αποδειχθεί ανεπαρκής στην απόδοση του τραύματος, έχει αναδειχθεί σε ένα από τα κατεξοχήν μέσα αναπαράστασης τραυματικών εμπειριών υπό την έννοια ότι προσφέρεται για την αναδίφηση σε άγνωστες πληγές που άφησε κάποια τραγωδία, ότι επιχειρεί να μιλήσει για το άρρητο και να κάνει το αδιανόητο διανοητό. Για να γίνω πιο σαφής, η λογοτεχνία που αναφέρεται στο τραύμα, κείμενα δηλαδή που αναπαριστούν καταστάσεις που απορρέουν από τραγικές απώλειες ή καταστάσεις που φέρουν τα ίχνη της φρίκης, της βίας, του φόβου σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, εστιάζει συνήθως στους τρόπους με τους οποίους ένα τραυματικό γεγονός δημιουργεί έναν βουβό τρόμο 7 που διχάζει ή καταστρέφει την ταυτότητα ή διαταράσσει τους δε- σμούς μεταξύ του εαυτού και των άλλων. Αυτό βασανιστήρια των Ναζί δεν είναι σε θέση να ακριβώς συμβαίνει και με τα διηγήματα στο Μπροστά στο ίδιο ποτάμι. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό που έρχεται στην αφηγηματική επιφάνεια είναι το τραύμα της σύγχρονης μεταπολεμικής πραγματικότητας (από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και τον πόλεμο του Βιετνάμ) έτσι όπως προσεγγίζεται μέσα από το ατομικό τραύμα, μέσα από τις πληγές που έχει αφήσει και την αποτύπωσή τους στη μνήμη. Σε ατομικό επίπεδο, το τραύμα έχει προκληθεί είτε από την «προδοσία» είτε από την απώλεια την προδοσία που υπέστησαν τα παιδιά από τον κόσμο των ενηλίκων που δεν κατάφερε να αποτρέψει τον παραλογισμό του πολέμου και επέτρεψε να χαθεί η έως τότε καθημερινότητά τους. Άλλα από αυτά έχουν γλυτώσει από σφαγές και επαναστάσεις, άλλα έχουν απομακρυνθεί από διαλυμένες χώρες είναι μάρτυρες βιαιοτήτων και καταστροφών. Το πιο τραυματικό γεγονός γι αυτά είναι, όμως, η απώλεια και η απουσία η απώλεια όλων αυτών που θα έπρεπε να είναι μαζί τους αλλά λείπουν, συνιστώντας μια έλλειψη στο παρόν και το μέλλον, αλλά και η απουσία που, στην περίπτωση αυτή, θα είναι μια έλλειψη που δεν θα καταστεί δυνατόν να ικανοποιηθεί 8. Πράγματι, ο θάνατος, η ανέχεια, η γονεϊκή ψυχική κατάρρευση έχει απομακρύνει τους παιδικούς χαρακτήρες από τους γονείς τους και από τη χώρα τους και, συνεπώς, και από την ασφάλεια που προσφέρει ένα σταθερό περιβάλλον άλλοι από αυτούς αποζητούν τη στοργή από τους υπεύθυνους της Παιδούπολης για να αναπληρώσουν το κενό όπως συμβαίνει με τον εφτάχρονο Λουκά, στο διήγημα «Το πήλινο πουλί» άλλοι έχουν ελάχιστες αναμνήσεις από ό,τι συγκροτεί το παρελθόν, συχνά ελλιπείς και χαοτικές, γι αυτό και η Παιδούπολη συνιστά ένα πραγματικό καταφύγιο σωτηρίας τα παιδιά του Νικολά είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα και άλλοι, όπως η Σοπάλ στο «Γεωγραφικό παιχνίδι», ζουν με μια φαντασιακή κατασκευή του παρελθόντος που τους δημιουργεί την αυταπάτη ότι οι ρίζες τους δεν έχουν οριστικά χαθεί. Ακόμη δε και στην περίπτωση που κάποιος από τους γονείς δεν έχει πεθάνει αλλά έχει χαθεί και μετά από προσπάθειες ανακαλύπτεται, μια ουσιαστική επανασύνδεση φαίνεται πως δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί γιατί και ο γονέας είναι ένα ακόμη θύμα των επιπτώσεων του πολέμου χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο πατέρας του Φρανς, στο διήγημα «Το παιδί με το μισό όνομα», ο οποίος διαλυμένος ψυχικά από τα προσφέρει στο γιο του παρά μόνο τη γνώση τού ποιος είναι. Πολλά έχουν γραφεί για τις καταστροφικές συνέπειες των εμπειριών του πολέμου στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών: για νευρική, επιθετική ή καταθλιπτική συμπεριφορά, για την άρνηση, το φόβο, το θυμό, την ενοχή, τη θλίψη και τη σύγχυση που νιώθουν, για διαταραχές του ύπνου και σωματικά προβλήματα ή για την ανάπτυξη πιθανής μετατραυματικής αγχωτικής διαταραχής 9. Επιπλέον, μελέτες που ασχολούνται με τα παιδιά και το τραύμα μιλούν είτε για την ανθεκτικότητα των παιδιών απέναντι σε αυτό είτε για τη φθορά που υφίστανται από αυτό (Elbedour, Bensel & Bastien, 1993) άλλοι πιστεύουν, δηλαδή, ότι τα παιδιά έχουν μια απίστευτη ανθεκτικότητα όταν υπομένουν τραυματικά γεγονότα, η οποία τους επιτρέπει να ενσωματώσουν το τραύμα στη ζωή τους με λιγότερες διαταραχές από όσες θα αναμενόταν, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι η βίωση του τραύματος μπορεί να επηρεάσει την αναπτυξιακή τροχιά του παιδιού με βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες διαταραχές. Τα διηγήματα του Βρεττάκου μιλούν για τις αμφιταλαντεύσεις των παιδιών μεταξύ ανησυχίας και ηρεμίας, μεταξύ επιθυμίας και παραίτησης μιλούν για παιδιά οι άμυνες των οποίων έχουν συντριβεί, αλλά και για παιδιά των οποίων οι έμφυτες προσαρμοστικές ικανότητες μπο-

13 Λίγα Διατροφή Πρώτοι αριθμοί Απώλεια Φιλοζωία Φιλοζωία Φιλαναγνωσία Παιδικές ανασφάλειες Συλλογή παραμυθιών την ημέρα Διασκεδαστικά, πολύχρωμα Φρούτα, μια πρώτη γεύση από το πολύχρωτο γονιό του. Το παιδί θα έτσι την ιασκεδαστικά, πολύχρωμα Φρούτα,με ελκυστική μο περιβόλι της λογοτεχνίας, εικονογράφηση καιέχει αισθητική ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό μια πρώτηαρτιότητα, γεύση από το πολύχρωμο που «μεγαλώνουν» παρέα με το παιδί! Θέματα προσαρμοσμένα του, καθώς θα ταυτιστεί με κάποιον περιβόλι της στο λογοτεχνίας, με ελκυστική άμεσο περιβάλλον του παιδιού, που εντάσσονται στα ενδιαφέροντα κά-από θα βιώσει τις δυσκολίες εικονογράφηση και αισθητική αρτιότητα, σετους θε ηλικίας κι ανταποκρίνονται όλα ταήρωες, στάδια ψυχικής και πνευματικής και τα προβλήματά του και χαρεί με που «μεγαλώνουν» παρέα με το παιδί! ανάπτυξης. Μια πρωτότυπη σειρά βιβλίων, εναρμονισμένη με τοθα γλωσσιθέματα προσαρμοσμένα στο άμεσο πε- το ευτυχισμένο τέλος. Τα Φρούτα αποτεκό πλούτο του παιδιού, που το βοηθάει να διαχειρίζεται συναισθήματα και ριβάλλον του παιδιού, που εντάσσονται λούν, επίσης, πολύτιμα εργαλεία κάθε εσωτερικές συγκρούσεις, μα πάνω απ όλα να αγαπήσει το διάβασμα. στα ενδιαφέροντα κάθε ηλικίας κι αντα- δασκάλου σε όλες τις τάξεις του σχοτα Φρούτα έχουν σκοπό να βοηθήσουν το παιδί να κατανοήσει σταδιαποκρίνονται σε όλα τα στάδια ψυχικής λείου, αφού μπορούν να χρησιμοποιηκά το γραπτό λόγομια μέσω της ανάγνωσης το γονιό Το παιδί θα έχει θούν μαζί στιςμε ώρες τηςτου. Ευέλικτης Ζώνης και πνευματικής ανάπτυξης. πρωτόέτσι την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του, καθώς θα ταυτιστεί με τυπη σειρά βιβλίων, εναρμονισμένη με Φιλαναγνωσίας. κάποιον από τους ήρωες, θα βιώσει τις δυσκολίες και τα προβλήματά του και το γλωσσικό πλούτο του παιδιού, που το Φρούτα επιμελημένα με παιδαγωγικό θα χαρεί με τοσυναισθήματα ευτυχισμένο τέλος. Τα Φρούτα αποτελούν, επίσης, πολύτιμα βοηθάει να διαχειρίζεται προσανατολισμό από αγαπημένους Έλεργαλεία κάθε δασκάλου σε όλες τις τάξεις του σχολείου, αφού μπορούν και εσωτερικές συγκρούσεις, μα πάνω ληνες και ξένους συγγραφείς και εικονονα χρησιμοποιηθούν στις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης Φιλαναγνωσίας. απ όλα να αγαπήσει το διάβασμα. γράφους, που οξύνουν τη φαντασία κι Φρούτα επιμελημένα με παιδαγωγικό προσανατολισμό από αγαπημέτα Φρούτα έχουν σκοπό να βοηθήσουν αποτελούν μια πρωτότυπη μαθησιακή νους Έλληνες και ξένους συγγραφείς και εικονογράφους, οξύνουν τη το παιδί να κατανοήσει σταδιακά το γραεμπειρία για το σπίτι ή που το σχολείο. φαντασία κι αποτελούν μια πρωτότυπη μαθησιακή εμπειρία για το σπίτι ή πτό λόγο μέσω της ανάγνωσης μαζί με το σχολείο. Δ Διατροφή Κοινωνία Φιλία Μπανάνα (2-4 ετών) προσχολική ηλικία Φραουλίτσα (5-6 ετών) Νηπιαγωγείο & Α Δημοτικού Βατόμουρο (7-8 ετών) Α, Β & Γ Δημοτικού Λωτός (9-11 ετών) Δ & Ε Δημοτικού Ξινόμηλο (11+ ετών) Ε & Στ Δημοτικού Κυκλοφορούν και σε e-books. Αναζητήστε περισσότερους από 500 τίτλους στο Γίνετε μέλη δωρεάν στο ή καλώντας χωρίς χρέωση στο και κερδίστε προνόμια και δώρα.

14 ρεί να μετριάσουν τις επιπτώσεις του πολέμου. Όλα, όμως, περιστρέφονται στην ουσία γύρω από ένα ερώτημα: είναι δυνατόν για τα παιδιά να διασχίσουν το χάσμα το ποτάμι, για να καταφύγω στον συμβολικό τίτλο της συλλογής που χωρίζει τους δύο κόσμους, τον κόσμο της ζωής και τον κόσμο του θανάτου; Κάποια από τα πενθούντα παιδιά των διηγημάτων και χρησιμοποιώ τον όρο πενθούντα όχι μόνο επειδή το τραύμα συνδέεται άρρηκτα με τη μελαγχολία και το πένθος, αλλά και γιατί, όπως ακριβώς συμβαίνει και σε καταστάσεις πένθους, τα παιδιά βιώνουν μια κατάσταση συμβολικής μάχης μεταξύ ζωής και θανάτου, μιας επιθυμίας να συνεχίσουν την πορεία τους προς το μέλλον και της αντίθετης που οδηγεί προς τα πίσω, προς το οριστικά απωλεσθέν αντικείμενο της επιθυμίας, αισθάνονται ότι κατακλύζονται από έντονα συναισθήματα και δεν ξέρουν πώς να τα αντιμετωπίσουν. Άλλα εκδηλώνουν οργή και επιθετικότητα για να καταφέρουν να διαπραγματευθούν την απώλεια. Άλλα αναπτύσσουν μια παθητική αντίδραση απέναντι στο πένθος τους, εκδηλώνοντας τάσεις μελαγχολικής απομάκρυνσης από την πραγματικότητα. Αποσύρονται σε έναν ιδιωτικό κόσμο κινούνται προς τα πίσω και στηριζόμενα σε όνειρα και θραύσματα μνήμης αναπλάθουν τον γενέθλιο τόπο, πλάθο- ντας στην ουσία φαντασιακούς χώρους, ένα είδος καταφύγιου στο οποίο τα προβλήματα μοιάζει να μπορούν να αντιμετωπισθούν με ασφάλεια αν και η δραματική κατάληξη παιδιών όπως αυτά (χαρακτηριστικό παράδειγμα η νεαρή Σοπάλ από το Θιβέτ που πεθαίνει γιατί το μυαλό της δε σταμάτησε ποτέ να τριγυρίζει εκεί που υπήρξαν οι ρίζες της) υποδηλώνει ότι για τον αφηγηματικό κώδικα αξιών η μόνη λύση είναι όχι η παθητικότητα αλλά η με θετικούς τρόπους αντιμετώπιση των προβλημάτων τους. Πράγματι, τα περισσότερα από τα παιδιά των διηγημάτων προσπαθούν ενεργά να ξεπεράσουν τις αντιξοότητες, αξιοποιώντας τις κοινωνικές και συναισθηματικές τους αλληλεπιδράσεις με τους υπεύθυνους της Παιδούπολης, οι οποίοι αποτυπώνονται ως μια φυσική μορφή καταφύγιου ως ένα είδος πατρικού ή μητρικού μορφοείδωλου που αναπτύσσει με τα παιδιά μια σχέση προστασίας και φροντίδας ενισχύοντας τις εσωτερικές τους δυνάμεις, έτσι ώστε να επουλωθούν οι πληγές του πολέμου σε ένα μέρος στο οποίο η κοινή αίσθηση της απώλειας και το μοίρασμα της θλίψης γίνονται η συνθήκη δημιουργίας μιας κοινότητας συντροφικότητας, συμφιλίωσης, αλληλεγγύης και υπέρβασης των εθνικών διαφορών. Παιδιά όπως αυτά, μοιάζουν να βιώνουν αυτό που θα ονομάζαμε παραγωγικό πένθος, αποδεικνύοντας ότι διαθέτουν σημαντικούς εσωτερικούς πόρους για να αντιμετωπίσουν τη φρίκη του παρελθόντος. Μέσα από την αλληλεπίδραση με το απολύτως υποβοηθητικό περιβάλλον της Παιδούπολης ξεδιπλώνουν τις ικανότητές τους να φανταστούν και να δημιουργήσουν: ζωγραφίζουν για να αποτυπώσουν, και ταυτόχρονα να ξορκίσουν ό,τι παρελθοντικό τα ταλανίζει, φτιάχνουν χειροτεχνήματα, συνθέτουν μουσική, στήνουν παραστάσεις. Ο,τι χαρακτηρίζει, όμως, τα περισσότερα από αυτά είναι η ανάγκη σύνθεσης της εμπειρίας ούτως ώστε να νοηματοδοτηθεί το χάος. Πρέπει να βρουν τάξη και νόημα στο τραύμα τους και να καταστούν μάρτυρες αυτού του νοήματος για να βρουν έναν αναγνωρίσιμο εαυτό και είναι ακριβώς μέσα σε αυτό το πλαίσιο που πρέπει να προσεγγίσουμε όσα από τα τραυματισμένα παιδιά, που διακατέχονται από εικόνες φρίκης που επιστρέφουν ξανά και ξανά στοιχειώνοντάς τα 10, καταφεύγουν στη ζωγραφική αποτύπωση φρικιαστικών γεγονότων, επαναδιαδραματίζοντας στην ουσία τα όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν τους 11.

15 αναμνήσεις στην επιφάνεια, σε μια προσπάθεια «να αποβάλουν «Αυτά που ζωγραφίζω, τα είδα στη Βαρσοβία όπως τα ζωγραφίζω. Όταν πέφτω να κοιμηθώ, ζωντανεύουν, σηκώνονται όρθια μέσα μου και γίνονται το ίδιο αληθινά, όπως ήταν κι όταν τα έβλεπα στη Βαρσοβία. Σηκώνομαι τότε, περπατάω στα δάχτυλα, παίρνω τα μολύβια μου που τα χω σ ένα μεγάλο κουτί, ανοίγω προσεχτικά το παράθυρο, πηδώ κάτω και φεύγω. Αυτό το σκοτεινό πράγμα που έχει σηκωθεί μέσα μου, το ζωγραφίζω στον τοίχο. Το βγάζω δηλαδή από μέσα μου και το αφήνω εκεί. Γυρίζοντας, μπορώ και κοιμάμαι έπειτα» (Βρεττάκος, ²1984: 27). Είναι δε μέσα σε αυτό το πλαίσιο που το μοτίβο του «ταξιδιού» ή της αναζήτησης αναδεικνύεται σε σταθερά των διηγημάτων. Τα παιδιά έχουν ήδη κάνει ένα ταξίδι ως κίνηση από την αθωότητα στην εμπειρία, από την οικογενειακή ζωή στη ζωή στην Παιδούπολη, από τον πόλεμο στην ειρήνη. Αλλά αυτό που επιθυμούν είναι ένα ταξίδι επιστροφής στις ρίζες, ακόμη και αν αυτό σημαίνει επιστροφή στον τόπο του τραύματος, αφού μόνο έτσι θα μπορέσουν να ανακτήσουν το απωλεσθέν αντικείμενο της επιθυμίας. Ταξιδεύουν προσπαθώντας να βρουν το δρόμο τους για το σπίτι, ένα σπίτι που συχνά δεν υπάρχει πια επαναφέρουν ξανά και ξανά τις επώδυνες τα ξένα σώματα από πάνω τους» και να προσεγγίσουν «την αφετηρία των προϋποθέσεων μιας αναγέννησης» (Βρεττάκος, ²1984: 31-32) εξαφανίζονται επειδή «κάποιο συγκεκριμένο ή αόριστο πρόσωπο ή κάποιου περιβάλλοντος, σπιτιού ή τοπίου ή ανάμνηση, τα μαγνήτιζε μέσα στη νύχτα. Το πρόσωπο ή το περιβάλλον αυτό, μπορεί να βρισκόταν σε απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων κατά το Νότο, ενώ εκείνα τραβούσαν κατά το Βορρά. Κάποτε μάλιστα τύχαινε να εξαφανίζονται και ολόκληρες ομάδες παιδιών, που, όταν τα έβρισκαν και τα γύριζαν πίσω, δεν ήξεραν να ειπούν ούτε γιατί έφυγαν, ούτε για πού πήγαιναν. Παίρνοντας τον πρώτο δρόμο που έβρισκαν μπροστά τους, έκαναν, απλούστατα, μιαν επανάσταση εναντίον αγνώστων» (Βρεττάκος, ²1984: 98). Εντέλει, η εμπειρία της απώλειας και της ωρίμανσης που η εμπειρία αυτή συνεπιφέρει, τους προσδίδει έναν ιδιαίτερα μελαγχολικό χαρακτήρα εμφανίζονται πιο θλιμμένα αλλά, ταυτόχρονα, πιο υπεύθυνα, ώριμα και στοχαστικά ιδιότητες που θα αποκτήσουν μια ιδιαίτερη σημασία στα τελευταία διηγήματα της συλλογής. Στα διηγήματα που έχουν επιλεγεί από το συγγραφέα για να τοποθετηθούν στο τέλος της συλλογής, αυτό που κυριαρχεί είναι η σύνδεση της προσωπικής απώλειας με τις ευρύτερες κοινωνικές δομές και ο μετασχηματισμός της θλίψης σε κοινωνική και πολιτική διαμαρτυρία. Αν θέσουμε στο επίκεντρο του προβληματισμού τον άξονα δραστηριότητα/παθητικότητα, ο οποίος είναι κεντρικής σημασίας όσον αφορά τις σχετικές με την παιδική ηλικία συζητήσεις, στα διηγήματα «Έκθεση Απόλλων 12» και «Η λειτουργία των παιδιών», τα παιδιά αναδεικνύονται σε υποκείμενα που γνωρίζουν πώς πρέπει να δράσουν και δρουν, με την πρωτοβουλία δράσης να σημαίνει, στην περίπτωση

16 αυτή, την ικανότητα να φανταστείς τον κόσμο διαφορετικά και στη συνέχεια να ενεργήσεις διαφορετικά. Τα παιδιά της Παιδούπολης προσφέρουν στους ενήλικες προτάσεις για το πώς επιθυμούν να είναι ο κόσμος μέσα από απλές, ειλικρινείς, ουσιαστικές αξίες όπως η αγάπη, η εμπιστοσύνη, η ελπίδα και είναι αυτές οι αξίες που συνδέουν τα διηγήματα με την ποίηση του Βρεττάκου για να θυμηθούμε τα όσα γράφει για τον ποιητή ο Α. Καραντώνης: «Η τρυφερή του ποίηση, κυματίζει σαν δακτύλιος γύρω από ένα συναίσθημα αγάπης και καλωσύνης προς τα πάντα, με κέντρο τον άνθρωπο» (Καραντώνης, 1990: 286). Το Μπροστά στο ίδιο ποτάμι αν το διαβάσουμε ως λογοτεχνία του τραύματος είναι σαφές ότι στοχεύει στη σύνδεση του ατομικού με το ιστορικό, του ιδιωτικού με το δημόσιο το τραύμα, άλλωστε, ως διανοητική κατηγορία, μας επιτρέπει να σκεφτούμε τους τρόπους με τους οποίους η ατομική και η ιστορική εμπειρία οικοδομούν η μία την άλλη 12. Σε ένα παρόμοιο πλαίσιο ανάγνωσης, τα τελευταία διηγήματα της συλλογής προσδίδουν στη συνολική αφηγηματική δομή τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της: μια κίνηση από τη θλίψη, τη μελαγχολία και το πένθος στη διαμαρτυρία μια κίνηση από το ατομικό στο συλλογικό και μια διαδικασία που επιτρέπει να μιλήσουμε εντέλει για πολιτι- κή της ελπίδας και της αλληλεγγύης. Και αν διατυπώσει κανείς την ένσταση ως προς το πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για λογοτεχνία του τραύματος από τη στιγμή που ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του τραύματος δεν εγγράφεται και στη δομή του κειμένου, που δεν απομακρύνεται από τη συμβατική γραμμική ακολουθία 13, θα έλεγα ότι ο Βρεττάκος αποφασίζει συνειδητά να αποδώσει τις αβεβαιότητες του τραύματος στη βάση μιας αφηγηματικής τεχνικής που συμμερίζεται αλλά και εκλογικεύει για να οδηγηθεί με αταλάντευτο τρόπο προς τη συγκεκριμένη κατάληξη. Πρόκειται, άλλωστε, για οδυνηρές ιστορίες έντονης ψυχικής οδύνης, αλλά και ανθεκτικότητας, αποφασιστικότητας και εμπιστοσύνης στην αξία της ανθρωπιάς, της συντροφικότητας και της αγάπης, με τη δυαδική απεικόνιση του παιδιού που βιώνει τραυματικές καταστάσεις (παιδιά εύθραυστα όσο και παιδιά δυνατά) να δρα εντέλει καθησυχαστικά υπό την έννοια ότι, είτε στη μία περίπτωση είτε στην άλλη, η θεωρούμενη ως έμφυτη θετικότητά του και οι θεμελιώδεις αξίες του παραμένουν ασφαλείς και ανέγγιχτες από τη φρίκη του ιστορικού γεγονότος 14. Εντέλει, ο Βρεττάκος στο Μπροστά στο ίδιο ποτάμι επικαλείται τη ρομαντική έννοια των παιδιών που έχουν ανάγκη των ενηλίκων και της προστασίας, προκειμένου να την εκθέσει ως περιοριστική από τη στιγμή που οι περιστάσεις αναγκάζουν τους μικρούς πρωταγωνιστές των διηγημάτων να βιώσουν καταστάσεις ενηλίκων παραμένοντας παιδιά. Η παιδική ηλικία είναι σ αυτό το κείμενο μια περίοδος στην οποία πρέπει να είσαι γενναίος, να αναλάβεις ρόλους τόσο ενηλίκων όσο και παιδιών, να είσαι ανθεκτικός και να αποκτήσεις πρωτοβουλία δράσης χωρίς παρόλα αυτά οι ενήλικες δομές να αποδομηθούν, υπό την έννοια ότι η πραγματικότητα της Παιδούπολης υπενθυμίζει συνεχώς την αναγκαιότητα της ενήλικης φροντίδας και συμπαράστασης. Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Παιδούπολη συγκροτεί, στη βάση όλων όσα τη χαρακτηρίζουν, έναν ιδανικό χώρο για το συγγραφέα ένα χώρο στον οποίο η αγάπη και ο ανθρωπισμός συνθέτουν αυτό που στο Δύο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου ορίζεται ως «θρησκεία του ανθρώπου» (Βρεττάκος, 1989: 46) και τον οποίο τα παιδιά μπορούν συνειδητά να επηρεάσουν, ιδιαίτερα σε περιόδους μεγάλων αντιξοοτήτων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1. Ως τραύμα, ψυχικό στην προκειμένη περίπτωση, ορίζεται η βίωση μιας συγκλονιστικής εμπειρίας, ενός ξαφνικού ή καταστροφικού γεγονότος που ενώ αφήνει τα ίχνη του στο υποσυνείδητο, αρχικά απωθείται και το άτομο δεν το αντιλαμβάνεται παρά μόνο μέσα από επαναλαμβανόμενες ασυνείδητες ενέργειες (Caruth, 1996: 11). 2. Το πένθος, ως συνέπεια μιας απώλειας είτε φυσικής είτε συμβολικής, συνιστά μια εμπειρία θλίψης και μια διαδικασία εσωτερικών διεργασιών στη διάρκεια των οποίων αυτός που πενθεί συνειδητοποιεί και αποδέχεται την απώλεια για να λυτρωθεί από το τραύμα του (Φρόιντ, 2000). 3. Για την εικόνα του παιδιού στο συγκεκριμένο βιβλίο του Βρεττάκου βλ. και όσα γράφει στο ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο της η Τζίνα Καλογήρου (Καλογήρου, 1990).

17 δεν γίνεται διανοητό τη στιγμή της βίωσής του, αλλά μόνο καθυστερημένα, μέσα από την Πιο συγκεκριμένα, αυτές οι αντιλήψεις για την παιδική ηλικία προέρχονται από τα ρομαντικά κινήματα και τα κινήματα Μεταρρύθμισης στην Ευρώπη και έλαβαν την πιο συγκεκριμένη έκφρασή τους, στον απόηχο της βιομηχανικής επανάστασης, όταν άρχισαν να μετατρέπονται ριζικά η κοινωνική ένταξη και η μεταχείριση των παιδιών (Cunningham, 1995). 5. Όπως επισημαίνει η Anne Scott MacLeod, «η παιδική αθωότητα, το συναίσθημα και η φαντασία έγιναν ιδιότητες που έπρεπε να διαφυλαχθούν και όχι να ξεπεραστούν. Η παραμονή ενός παιδιού στην παιδική ηλικία έπρεπε να προστατευθεί και όχι να επισπευσθεί» (MacLeod, 1994: 156). 6. Να σημειωθεί ότι τον Οκτώβριο του 1967 ο Νικηφόρος Βρεττάκος αυτοεξορίζεται και φιλοξενείται στη Διεθνή Παιδούπολη Πεσταλότσι στο Τρόγκεν της Ελβετίας όπου ζει για τρία χρόνια. 7. Ο φόβος και οι αναμνήσεις δεν προβάλλονται συνήθως άμεσα μέσω του λόγου, αλλά ως επί το πλείστον μέσα από εικόνες και σύμβολα. Αυτό είναι ό,τι η Cathy Caruth καλεί «βουβό τρόμο»: «Όταν οι άνθρωποι εκτίθενται στο τραύμα, δηλαδή σε ένα τρομακτικό συμβάν εκτός των συνηθισμένων ανθρώπινων εμπειριών, βιώνουν μια βουβή εμπειρία τρόμου. Η εμπειρία δεν μπορεί να οργανωθεί σε γλωσσικό επίπεδο, και αυτή η αδυναμία να οργανωθεί η μνήμη μέσα από λέξεις και σύμβολα αφήνει χώρο στην οργάνωσή της σε ένα σωματοαισθητικό ή εικονικό επίπεδο» (Caruth, 1995: 172). 8. Στη σχετική με το τραύμα θεωρία, οι έννοιες της απώλειας και της απουσίας είναι εκ των ων ουκ άνευ. Για το θέμα βλ., ενδεικτικά, LaCapra, Για σχετική με το θέμα βιβλιογραφία βλ. Chandima, Η δομή ή η πρόσληψη μιας τραυματικής εμπειρίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το γεγονός επαναλαμβανόμενη εμφάνισή του στο μυαλό και την ψυχή του ατόμου που το βιώνει. Γι αυτό και σύμφωνα με την Caruth: «Τραυματισμένος είναι ακριβώς αυτός που διακατέχεται από μια εικόνα ή ένα γεγονός» (Caruth, 1995: 4-5). 11. Η κρατούσα άποψη είναι ότι το τραύμα αντιστέκεται από κάθε άποψη στην αναπαράσταση (Caruth, 1996: 17) λόγω της αδυναμίας του μυαλού να κωδικοποιήσει και να επεξεργαστεί το γεγονός όταν αυτό συμβαίνει. Γι αυτό και η ανάμνηση του τραύματος είναι πάντα μια κατά προσέγγιση απόδοση του παρελθόντος, με τη δημιουργία εικόνων να αποτελεί, για μελετητές του χώρου, την πλέον αποτελεσματική αρχική προσέγγιση των τραυματικών αναμνήσεων (Herman, 1997: 177). 12. Το τραύμα θεωρείται πως δεν συνιστά μόνο ένα απλό σύμπτωμα του ασυνείδητου ξεπερνά το άτομο και έχει άμεση σχέση με τα συστήματα εξουσίας (Felman & Laub, 1992 Caruth, 1996). 13. Η Laurie Vickroy αναφέρει ότι οι αφηγήσεις τραύματος πηγαίνουν πιο πέρα από το να παρουσιάζουν το τραύμα ως θεματικό αντικείμενο ή μέσα από το χαρακτηρισμό των προσώπων, αφού εκτός αυτών, ενσωματώνουν τους ρυθμούς, τις διαδικασίες και τις αβεβαιότητες του τραύματος μέσα στη συνείδηση και τις δομές των έργων (Vickroy, 2002: 3), ενώ η Whitehead, κινούμενη σε παρόμοιο μήκος κύματος, παρατηρεί ότι παρόμοιες αφηγήσεις απαιτούν μια λογοτεχνική μορφή που απομακρύνεται από τη συμβατική γραμμική ακολουθία (Whitehead, 2004: 6). 14. Παρόμοιες απόψεις όσον αφορά τη δυαδική απεικόνιση του παιδιού που βιώνει τραυματικές καταστάσεις διατυπώνει η Katharine Capshaw Smith (Smith, 2005: ). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βρεττάκος, Ν. (²1984), Μπροστά στο ίδιο ποτάμι, Αθήνα: Τρία φύλλα. Βρεττάκος, Ν. (³1989), Δύο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου, Αθήνα: Τρία φύλλα. Καλογήρου Γ. (1990), Τα παιδιά «Μπροστά στο ίδιο ποτάμι» του Νικηφόρου Βρεττάκου, Αθήνα: Φιλιππότης. Καραντώνης, Α. (1990), Α' Εισαγωγή στη νεότερη ποίηση. Β' Γύρω από τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, Αθήνα: Εκδόσεις Παπαδήμας. Φρόιντ, Σ. (2000), «Πένθος και μελαγχολία», στο Σ. Φρόιντ, Δοκίμια Μεταψυχολογίας, μτφρ.: Θ. Παραδέλλης (σσ ), Αθήνα: Καστανιώτης. Cannella, G. S. (2002), Deconstructing early childhood education: Social justice and revolution, New York: Peter Lang. Caruth, C. (1995), Trauma: Explorations in Memory, Baltimore: The John Hopkins University Press. Caruth, C. (1996), Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, History, Baltimore, Ma: The Johns Hopkins University Press. Chandima, F. (2000), The effects of war on children: an ecological integration, A thesis submitted in conformity with the requirements for the degree of Master of Arts, Department of Hurnan Development and Applied Psychology Ontario Institute for Studies in Education of the University of Toronto. Cunningham, H. (1995), Children and Childhood in Western Society since 1500, London: Longman. Elbedour, S., Bensel, R. T. & Bastien, D. T. (1993), Ecological integrated model of children of war: Individual and social psychology, Child Abuse and Neglect, 17, σσ Felman, S. & Laub, D. (1992), Testimony: Crises of Witnessing in Literature, Psychoanalysis and History, New York: Routledge. Gittins, D. (2004), The historical construction of childhood, στο: M. J. Kehily (επιμ.), An introduction to childhood studies (σσ ), New York: Open University Press.

18 Herman, J. (1997), Trauma and recovery: The Aftermath of Violence From Domestic Abuse to Political Terror, New York: Basic Books. Jenkins, H. (1998), Introduction: Childhood Innocence and Other Modern Myths, στο: H. Jenkins (επιμ.), The Children s Culture Reader (σσ. 1-37), New York & London: New York University Press. Jenks, C. (1996), Childhood, London: Routledge. LaCapra, D. (1999), Trauma, Absence, Loss, Critical Inquiry, 25 (4), σσ MacLeod, Anne Scott (1994), American Childhood: Essays on Children s Literature of the Nineteenth and Twentieth Centuries, Athens: University of Georgia Press. Mills, R. (2000), Perspective of childhood, στο: J. Mills & R. Mills (επιμ.), Childhood studies: A reader in perspectives of childhood (σσ. 1-38), London: Routledge. Smith, Katharine Capshaw (2005), Forum: Trauma and Children s Literature, Children s Literature, 33, σσ Vickroy, L. (2002), Trauma and Survival in Contemporary Fiction, Charlottesville: University of Virginia Press. Whitehead, A. (2004), Trauma Fiction, Edinburgh: Edinburgh University Press. ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ β ι β λ ι ο π α ρ ο υ σ ί α σ η 107 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 32 33/1

19 για παιδιά νηπιακής και πρώτης σχολικής ηλικίας Σάντρα Βούλγαρη Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ Εξώφ.: Βάσω Ψαράκη Πατάκης, Αθήνα 2012, σελ. 30 Τρία παραμύθια που «στάζουν αγάπη» συνθέτουν το περιεχόμενο του Κήπου με τα όνειρα. Τρεις ομορφογραμμένες ιστορίες, «Η Τριανταφυλλένια», «Το κυκλάμινο» και «Ο Κάρλος, ο ρομαντικός ψαράς», μας πείθουν ότι η αγάπη είναι το πιο σπουδαίο πράγμα στη ζωή, κάτι που δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε. Ελένη Δασκαλάκη ΟΤΑΝ Ο ΚΑΣΤΑΝΟΥΛΗΣ ΕΓΙΝΕ ΑΣΤΕΡΑΚΙ Εικ.: Ελίζα Βαβούρη Ψυχογιός, Αθήνα 2012, χ.α.σ. Ο Καστανούλης το σκυλάκι μαζί με τη Λουκία, αποτελούν ένα ακτύπητο δίδυμο. Πάντα μαζί, στις χαρές και στις λύπες, ώσπου μια ανίατη αρρώστια «χτυπά» τον Καστανούλη. Οι γονείς της Λουκίας αποφασίζουν να του κάνουν ευθανασία ώστε να μην υποφέρει. Για να καθησυχάσουν τη Λουκία, οι γονείς της τής λένε ότι ο Καστανούλης την αγαπά πάντα και την παρακολουθεί από τον ουρανό όπου βρίσκεται, σαν αστεράκι. Τρυφερή απόδοση του θέματος της απώλειας ενός αγαπημένου ζώου, που βιώνουν όχι λίγες φορές τα παιδιά. Η Ελίζα Βαβούρη, όπως πάντα, εκπληκτική στην εικαστική απόδοση του κειμένου. Χρυσηίδα Δημουλίδου Μπόινγκ, το θαρραλέο αεροπλανάκι Εικ.: Μαρία Αλεξάνδρου Ψυχογιός, Αθήνα 2012, σελ. 40 Το Μπόινγκ, ένα μικρό αεροπλάνο, βρίσκεται ανάμεσα σε πολλά μεγάλα αεροπλάνα που δεν το αφήνουν να πετάξει. Εκείνο όμως θέλει να γνωρίσει τον κόσμο και ξεκινάει το μεγάλο ταξίδι. Οι περιπέτειές του στον ουρανό είναι πολλές. Θα κινδυνέψει από τις αστραπές, τις βροντές και τους ανέμους, ενώ κάποτε θα σωθούν τα καύσιμά του. Μια φάλαινα θα το κρατήσει στην πλάτη της, αλλά και τα άλλα αεροπλάνα θα τρέξουν κοντά του για να το σώσουν. Το Μπόινγκ θα συνεχίσει τα ταξίδια του μεταφέροντας φάρμακα εκεί που τα χρειάζονται οι άνθρωποι. Βιβλίο με εξαίρετη εικονογράφηση και πολλά διδάγματα. Λ.Ψ. Ζαχαρούλα Καραβά Η ΓΑΤΟΥΛΑ ΜΙΑΜ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΧΟΝΟΜΟΣ Εικ.: Λιάνα Δενεζάκη Παρρησία, Αθήνα 2012, χ.α.σ. Η γάτα Μιάμ μαθαίνει στα παιδιά τους κανόνες της κυκλοφορίας σ ένα πάρκο με σήματα. Αρκεί να τα ακολουθείς, όπως σου δείχνουν στη δική τους γλώσσα. Λέξεις και όροι όπως φανάρια, κλήσεις, τροχαία, Σταμάτης και Γρηγόρης, πράσινο και κόκκινο, κώδικας οδικής κυκλοφορίας, γίνονται κτήμα των παιδιών που πρέπει να γνωρίσουν τα «πρέπει» των δρόμων. Η Μιάμ λοιπόν, έξυπνη γάτα και φιλομαθής, έμαθε τόσο πολλά, ώστε με την απλή της αφήγηση της δημιούργησε ένα βιβλίο που το υπογράφει η Ζαχαρούλα Καραβά. Αλλά γιατί όχι και η Μιάμ; Μήπως κι εκείνη δεν το έγραψε; 34/2 Αγαθή Δημητρούκα Ο Χρυσάνεμος Εικ.: Γιώργος Ναζλής Πατάκης, Αθήνα 2012, σελ. 48 Όταν ένας δυνατός άνεμος φύσηξε σε κάποιο νησί, οι άνθρωποι κλειδαμπαρώθηκαν στα σπίτια τους. Όταν σταμάτησε ο αγέρας, οι κάτοικοι είδαν ότι όλα γύρω τους ήταν σκεπασμένα με χρυσάφι. Φαινόμενα απληστίας δεν αργούν να εμφανιστούν ανάμεσα στους κατοίκους και να κάνουν μαρτύριο τη ζωή τους. Η συγγραφέας, γνωστή για το ποιοτικό της έργο, μας χαρίζει ένα απολαυστικό βιβλίο σχετικά με την απληστία, αλλά και την ομαδική προσπάθεια, την αλήθεια και το μέτρο στη ζωή. Λ.Ψ. Βασίλης Κουτσιαρής - Γιάννης Διακομανώλης ΕΝΑ ΑΣΤΕΡΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ Εικ.: Ελίζα Βαβούρη Παρρησία, Αθήνα 2012, χ.α.σ. Μία ακόμη εκδοχή τού πώς μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για το θάνατο. Οι δύο συγγραφείς χειρίζονται το θέμα με προσοχή και τρυφερότητα, με τη βοήθεια ενός πεφτάστερου. Το βιβλίο αποτελεί υπόδειγμα ενασχόλησης με ένα τόσο δύσκολο θέμα. Η Ελίζα Βαβούρη με την τρυφερή εικονογράφησή της κάνει ακόμη πιο γοητευτική την ιστορία. Το βιβλίο έχει λάβει Έπαινο από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών. 35/3

20 Φίλιππος Μανδηλαράς ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΒΟΛΙ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΕΠΟΧΩΝ Εικ.: Ντέιβιντ Χιτς Πατάκης, Αθήνα 2012, σελ. 53 Η παροχή γνώσεων μέσω της αφήγησης είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που επιλέγουν αρκετοί συγγραφείς προκειμένου να ικανοποιήσουν διττά το παιδί-αναγνώστη, ειδικά της μικρής ηλικίας. Απόλαυση διά της λογοτεχνικής αφήγησης και πληροφόρηση. Όταν δε ο συγγραφέας έχει το ταλέντο να διαχειρίζεται με ισορροπία τη γνώση με την τέρψη, όπως στην περίπτωση του βιβλίου Ιστορίες από το περιβόλι των τεσσάρων εποχών, τότε έχουμε ένα πετυχημένο αποτέλεσμα. Ο Φ. Μανδηλαράς στήνει έναν παραμυθιακό καμβά στον οποίο ξετυλίγονται τέσσερεις αυτόνομες ιστορίες, μία για κάθε εποχή. Χιούμορ, δράση, φιλικές προθέσεις και αισθήματα, συνεργατικότητα, αισιοδοξία και τρυφερότητα είναι κάποια από τα στοιχεία και χαρακτηριστικά των κειμένων που θα εισπράξει ο αναγνώστης του βιβλίου. Ζώα, έντομα, ερπετά, πουλιά, ζιζάνια, αλλά και οι τέσσερεις εποχές προσωποποιημένες, συντροφιά με τους 12 μήνες, παρελαύνουν στις 52 σελίδες του εικονογραφημένου από τον Ντέιβιντ Χιτς βιβλίου. Χαριτωμένο βιβλίο που θα φανεί χρήσιμο και στους εκπαιδευτικούς για να υποστηρίξουν με ευχάριστο τρόπο όχι μόνο θέματα που αφορούν τα χαρακτηριστικά κάθε εποχής, αλλά και την ανάδειξη ζητημάτων οικολογικού περιεχομένου, αφού και η αξία της τροφικής αλυσίδας αναδεικνύεται αβίαστα και η συνύπαρξη των ειδών προβάλλεται. Τ.Τσ. Βούλα Μάστορη ΤΟ ΚΟΥΝΙΣΤΟ ΔΟΝΤΙ ΤΗΣ ΦΡΥΝΗΣ Εικ.: Ναταλία Καπατσούλια Ψυχογιός, Αθήνα 2012, σελ. 39 Η υπόθεση του δοντιού που κουνιέται, και ο φόβος των παιδιών όταν έρθει εκείνη η ώρα, γίνεται ολόκληρη ιστορία με την επιδέξια πένα της συγγραφέως. Στο «στόρι» παίρνουν μέρος μαμάδες και νεράιδες, με όλους τους καθώς πρέπει κανόνες της εχεμύθειας και ακόμα περισσότερους, πασπαλισμένους με τη χρυσόσκονη των παραμυθιών. Γεγονός είναι ότι η συγγραφέας, με τον τρόπο της, καταφέρνει να συμφιλιώσει το παιδί-αναγνώστη με μια τόσο «πονεμένη» εμπειρία των πρώτων χρόνων της ζωής του. Η εικονογράφηση συμπορεύεται με το κείμενο. Αλεξάνδρα Μητσιάλη Το υπόσχομαι... Εικ.: Ραφαέλλα Τσάτσι Πατάκης, Αθήνα 2012, σελ. 35 Ο Νικόλας πηγαίνει στη Β' Δημοτικού. Έχει μεταναστεύσει με τους γονείς του στον Καναδά. Η Άννυ, η συμμαθήτριά του τον περιφρονεί, γιατί είναι ξένος και δε μιλάει τη γλώσσα της. Το αγόρι γράφει ένα γράμμα όπου υπόσχεται στην Άννυ ότι μέχρι του χρόνου θα έχει μάθει τη γλώσσα της και θα μπορέσει να της μιλήσει για τις ομορφιές της δικής του πατρίδας, της Καρπάθου, αλλά και για την αγάπη του. Ένα τρυφερό βιβλίο που μιλά για τη μετανάστευση και τη φιλία. Λ.Ψ. Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Η ΣΚΥΛΙΤΣΑ ΜΑΣ Ο ΠΛΟΥΤΟ Εικ.: Πωλίνα Παπανικολάου Ψυχογιός, Αθήνα 2011, σελ. 56 Η μαμά αρχικά δε θέλει το σκυλάκι που κουβάλησε ο μπαμπάς στο σπίτι. Τελικά δέχεται τον Πλούτο επειδή είναι αρσενικός, πεπεισμένη από τη μικρή κόρη της που τον ήθελε και είχε ένα σωρό επιχειρήματα. Τι θα γίνει όμως όταν μεγαλώσει ο Πλούτο και αποδειχτεί ότι είναι σκυλίτσα και μάλιστα μείνει έγκυος; Καλογραμμένη και έξυπνη ιστορία, με χιούμορ και ανατροπές, που θα την απολαύσουν τα παιδιά και οι γονείς. Λ.Ψ. Αθηνά Ρεϊζάκη ΜΕΤΡΑΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΖΟΥΓΚΛΑ ΩΣ ΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ Εικ.: WEINSTEIN/MARK Ψυχογιός, Αθήνα 2012, χ.α.σ. Με τη «βοήθεια» των άγριων ζώων της ζούγκλας, η συγγραφέας μέσα από ένα μικρό κείμενο κατορθώνει να μάθει τα μικρά παιδιά (2-4 ετών) να μετράνε ως το 10. Την ίδια στιγμή, η κουζίνα θα παίξει κι αυτή το «ρόλο» της στο απλό αυτό «στόρι». Υποδειγματικό κείμενο, όπου ο διασκεδαστικός και παιχνιδιάρικος τρόπος με τον οποίο προσφέρεται η γνώση αφυπνίζει με εντυπωσιακό τρόπο τα παιδιά ώστε να στραφούν προς τη μάθηση. Βιβλίο που θα βοηθήσει δασκάλους και γονείς να διδάξουν τους μικρούς αναγνώστες τα πρώτα βήματα της αριθμητικής. 36/4 37/5

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία.

Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία. Λίγα λόγια... Ξεκίνησα τεχνοκράτισσα... Να υπολογίζω νούμερα και αριθμούς... Τα πάντα να είναι λογική και υπολογισμοί... Αυτά συνήθως φέρνουν και απαισιοδοξία. Στην πορεία άρχισα να αλλάζω. Όχι πώς δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015 ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ναταλία Ναταλία Ταμιωλάκη Ταμιωλάκη Λόγου Χάριν ΕΚ ΟΣΕΙΣ οσελότος ΕΚΔΟΣΕΙΣ οσελότος Τιτλος Λόγου χάριν Συγγραφέας Ναταλία Ταμιωλάκη Σειρα Ποίηση [2358]0312/03 Copyright 2011 Ναταλία Ταμιωλάκη Πρώτη Εκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Ο Παπανούτσος, σε δοκίμιό του, υποστηρίζει ότι οι ξεχωριστοί πνευματικοί άνθρωποι έχουν αδιανόητη - για τα κοινά μέτρα - αντοχή στην επίπονη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους με την παραμυθού Σάσα Βούλγαρη ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ!!! 200 ΧΡΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Υπεύθυνη προγράμματος : Μπλούχου Στεφανία ΠΕ 70 Τάξη υλοποίησης : Α Δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ δανεισμός βιβλίων βιβλιοπαρουσιάσεις δραματοποιήσεις παιγνιώδεις δράσεις δραματοποιήσεο ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Η ενασχόληση με το βιβλίο όχι σαν γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα