_ύφίbnι. L ΒιΒλία - - -

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "_ύφίbnι. L ΒιΒλία - - -"

Transcript

1 _ύφίbnι. L ΒιΒλία

2

3 Πώς πάνε στον «παράδεισο» του Αρκά

4 Πέτρος Μαρτινίδης & ύψιλον Ι ΒιΒλία, 2007

5 ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΡΤΙΝΙΔΗΣ Πώς πάνε στον «παράδεισο» του Αρκά (Ανατρέ χ οντας στην ιστορία του γ έλ ιου) ύψιλον / Β ι Βλί α

6 Από το χζούρορ του Αρκά, ρε επίkεvτpo ΤΟΥ Ισο8ίΤΩ, στων ιστορία του χιούρορ, ρε επίκεvτpo τον Αρκά. «Στο γέλιο, τα δόvτια είναι απαραίτnτα. Η νεκpokεφαλri έχει τα δόvτια τnς». Victor Hugo Σύμφωνα με μια μακρά φιλοσοφική παράδοση, προϋπόθ-εση της γνώσης είναι το καταλάγιασμα των παθ-ών. Ο Σπινόζα, λ. χ:, έλεγε πως για να φτάσουμε στην αλήθ-εια και να κατανοήσουμε CΙntelligere) την ουσία των πραγμάτων, δεν πρέπει ούτε να τα οικτίρουμε Clugeo) ούτε να τα aπεxθ-ανόμαστε (detestari) ούτε να γελάμε (ridere) μαζί τους. Σε μιαν άλλη φιλοσοφική παράδοση, ο Νίτσε υποστήριζε πως κατανόηση και γνώση απαιτούν τη συμμετοχή και του οίκτου και της απέχθ-ειας και του γέλιου. (Δεδομένου, όμως, ότι αuτά τα τρία συναισθ-ήματα δημιουργούν μιαν απόσταση ανάμεσα στον KατανOOΎVΤα και τα προς κατανόηση, η αντίθ-εση των φιλοσοφικών παραδόσεων δεν είναι τόσο ριζική, σε τελευταία ανάλυση.) Ανεξάρτητα από φιλοσοφικές παραδόσεις, η ιδιαιτερότητα του Αρκά έγκειται στο ότι καθ-ιστά πηγή γνώσης (όσο και aπόγνωσης' ταυτόχρονα) το ίδιο το γέλιο. Στα σκίτσα του αναγνωρίζουμε τη «BaWTEpll ουσία των πραγμάτων», μέσω ενός γέλιου που περιέχει και οίκτο και απέχθ-εια, μερικές φορές, χωρίς να αποστασιοποιούμαστε από ό,τι διακωμωδείται. Αυτό, λίγο πολύ, υποστήριζα προ 15ετίας, σε ένα σύντομο δοκίμιο με τίτλο: Η YψnλΏ 'lexvn rnf; Απελπισίας -γύρω από τον "Ισ08ίτn» του Αρκά, και δεν άλλαξα γνώμη έκτοτε. Υπάρχουν ωστόσο τρεις λόγοι για τους οποίους επιχειρώ, εδώ, μια συνολική αναδιατύπωση εκείνης της μελέτης. Οι δύο πρώτοι είναι περίπου τεxvιkoί. Η προ&υμία των εκδόσεων Ύψιλον να αναλάβουν μια εξολοκλήρου νέα έκδοση και η μεσολαβήσασα γοvψότnτα του Αρκά. (Στις σειρές: Ο Κόκκορας, Σόου Μπίξνες, Ξυπνάς μέσα μου το Ζώο, Ο ΠαvτελΏς και το λιovτάpι, Μετά rnv καταστροφώ και Ο Ισ08ίτnς, που είχαν κυκλοφορήσει ως το 1992, προστέθ-πιων ως το 2007 άλλες πέντε: xαμnλές ΠτΏσεις, Καστράτο, ΠειΡαματόξωα, Ο καλός Λύκος και Η ξωώ μετά.) Ο δε τρίτος λόγος, και ο πιο σημαντικός, είναι η γνώση που aπέκτησα' στο μεταξύ, από τα χάρη στον Αρκά γέλια. Η περίφημη 11 n θ-έση του Μαρξ για τον Φόιερμπαχ -πως «ΟΙ φιλόσοφοι δεν έκαναν άλλο, ως τώρα, από το να ερμηνεύουν τον κόσμο, ενώ το ζήτημα είναι να τον αλλάξουμε»- παρέβλεπε, νομίζω, κάτι κρίσιμο: πως όποτε οι φιλόσοφοι καταλήγουν να ερμηνεύσουν τον κόσμο με κάποιο τρόπο, το αντικείμενο των

7 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ., ΤΟΥ ΑΡΚΑ ερμηνειών τους -ο κόσμος- έχει ήδη αλλάξει αφού περιέχει, πλέον, κάτι που δεν ήταν εκεί στην αρχή της προσπά&ειας -τις νέες ερμηνείες του- και άρα όλα πρέπει να ξαναρχίσουν. Δl;y εννοώ, ασφαλώς, να ακυρώσω τους επαναστάτες, για να δώσω διαρκή απασχόληση στους φιλοσόφους, ούτε να μεταφέρω στην ερμηνευτική πράξη την ανατρεπτική έφεση της επαναστατικής. Εννοώ, απλώς, να υπογραμμίσω πως η καλύτερη δυνατή κατανόηση οποιουδήποτε φαιν<fμένου δεν είναι ποτέ «η καλύτερη δυνατή». Πέρα, λοιπόν, από την ευκαιρία που μου δίνει η νέα έκδοση (με νέο τίτλο), να συμπληρώσω &έσεις της παλιάς, μου δίνει επίσης την ευκαιρία να διευκρινίσω τόσο το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η δουλειά του Αρκά (Βλ. Α' μέρος), όσο και το ευρύτερο πλαίσιο -Τον κόσμο ως αφορμή θ'υμηδίας- που αυτή εντάσσει στην ανάπτυξη των χαρακτήρων και στο ιδιαίτερο χιούμορ της (μέρη Β' και Γ'). Δηλαδή έναν κόσμο που, στη μεταμοντέρνα επικαιρότητά μας πλέον, συναιρεί το ιλαρό με το τραγικό, &εωρώντας ότι κά&ε διαχωριστική γραμμή μεταξύ τους έχει καταργη&ει (Με «κωμικές» Βιντεοσκοπήσεις αιχμαλώτων πολέμου στο Ιράκ, λ.χ;, ή με πραγματικούς σκοτωμούς για χάρη ποδοσφαιρικών «παιχνιδιών»!) Έναν κόσμο που έχει φτάσει, φοβάμαι, να παράγει πολύ περισσότερους αστεϊσμούς από όσους μπορεί να καταναλώσει. Π.Μ. (Αύγουστος 200'1)

8 Α Αναtρέχοvrας otnv ιοtορία '[ου γέλιου «Το γέλιο είυαι το ΠΡΟ Υό μ ιο πο υ ο &εός δώρισε στους αυ&ρώπους, σαυ παρπγοριά γι α ΤΩ Υ ευφυ ία τους» Marcel Pagnol Όπως τα ζεύγη στο 9'έατρο τα αποτελούν συνή9'ως τρεις -η σύζυγος, ο σύζυγος και ο εραστής ή η ερωμένη- έτσι και η 9'εμελιώδης συν9'ήκn του γέλιου προϋπο9'έτει τρεις: εκείνον που προκαλεί το γέλιο, εκείνον που γελά και εκείνον ή εκείνους που γίνονται καταγέλαστοι. Μια από τις πρώτες περιγραφές γέλιων, λ.χ;, αφορά στη 9'εά Α9'nνά -όταν Βάζει τους 9'εούς να τσακώνονται για το ποιος 9'α Βοηθ'ήσει Αχαιούς και ποιος τους Τρώες, «κάνοντας τον Δία να γελά με την καρδιά του» (Ιλιάδα Φ' 380) σε Βάρος των συναδέλφων του. Μια άλλη περιγραφή, πιο μακροσκελής (Οδύσσεια Θ' ), αφορά στο τέχνασμα του απατημένου Ήφαιστου, που παγιδεύει την Αφροδίτη με τον Άρη και τους παρουσιάζει δεμένους στον Όλυμπο, κα9'ιστώντας τους περίγελο των υπόλοιπων 9'εών. Και όχι μόνο αυτών, αφού η συγκεκριμένη περιγραφή διασκεδάζει επίσης τον Οδυσσέα (όσο μπορεί να «διασκεδάζει» με ιστορίες μοιχείας κάποιος που επιστρέφει στη σύζυγό του μετά δύο δεκαετίες), όταν φιλοξενείται από τον Αλκίνοο, στο νησί των Φαιάκων. Η ίδια σuνθ'ήκn δεν έπαψε, έκτοτε, να αναπαράγεται σε διάφορες παραλλαγές. Μέχρι τους σημερινούς, φαιδρούς τσακωμούς πολιτικών σε τηλεοπτικά παρά9'uρα, παρά τις συχνά δραματικές αφορμές των καβγάδων τους, ή τις κακεντρέχειες του κίτρινου τύπου για συζυγικές απιστίες «επωνύμων», παρά την αποποινικοποίηση της μοιχείας στα χαμηλότερα από τον Όλυμπο υψόμετρα. Ανεξάρτητα, λοιπόν, από το ποιες ήταν οι προ9'έσεις του 9'εού όταν: δώριςε το γέλιο στους ανθρώπους (σύμφωνα με τον Μαρσέλ Πανιόλ της προμετωπίδας), αυτή η «παρηγοριά» για την αν9'ρώπινη ευφυία - διατηρεί, συνεχώς, μια πρωτόγονη επι9'ετικότητα. Κατά τους αν9'ρωπολόγους, ακολου9'εί μιαν αίσ9'ηση κινδύνου και την απειλητική επίδειξη των δοντιών. Κάτι σαν υπόλειμμα ακυρούμενης αγριάδας, ας πούμε. Ακόμα, ξέρουμε ότι τα Βρεφικά γελάκια προκύπτουν ως αντίδραση υποχωρούντος φόβου, μετά το «απειλητικό» πλησίασμα (ή τα γαργαλητά) προσώπου που αναγνωρίζεται ταυτόχρονα ως οικείο. Ενώ πολλά 9'ηλαστικά, στα παιχνίδια

9 12 Π ΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ «ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ" ΤΟΥ ΑΡΚΑ τους, «διασκεδάζουν» μιμούμενα επιθ-ετικές συμπεριφορές. Ομοίως, τα «αθ-ώα» παιδικά γέλια περιλαμβάνουν καζούρες ή φάρσες με Wματα η ειρωνεία των διανοουμένων είναι εξ ορισμού «δηκτική» το ίδιο τα αιχμηρά ευφυολογήματα του αστικού θ-εάτρου ή οι γελοιογραφίες των εφημερίδων. CΟπως εκείνες με τον προφήτη Μωάμεθ-, τον Ιανουάριο του 2006, που δια Bg.OTllKav ως ΒέΒηλες από τους οπαδούς του, προκαλώντας αιματοχυσίες). Κι ας μην ξεχνάμε ότι συχνά Βλέπει κανείς, σε τοίχους, το σύνθ"ημα: «όταν τα αφεντικά χαμογελούν, είναι για να δείξουν τα δόντια τουρ>! Κοντολογίς, η ιστορία του γέλιου συνιστά μια ιστορία μεταμφιεσμένης επιθ-ετικότητας, που συνενώνει κάποιους σε Βάρος τρίτων. Και είναι μακρύς ο δρόμος της πολιτιστικής καλλιέργειας, ώσπου να αμβλυνθ-εί αυτή η έφεση και να χάσει τα πιο «πρωτόγονα» χαρακτηριστικά της. Κάνει καλά, λοιπόν, ο Γελαστός άυθρωπος του Ρέμπραντ (εικ.1) να μη φανερώνει ποια ακριβώς είναι η αφορμή του γέλιου του. Εάν γελά με ΈVα κακεντρεχές ξεσκέπασμα μοιχών, λ.:χ., Βρίσκεται πιο κοντά στη θ"ηριωδία παρά στη θ"υμηδία. Εάν πάλι ακούει ένα εξαίρετο ευφυολόγημα, που δυσκολεύεται να το καταλάβει, κρύβει την αμηχανία του προσποιούμενος ότι γελάει ελαφρά. Συνεπώς, οι διαβαθμίσεις του γέλιου και η σχέση με την αφορμή του αποδεικνύονται κρίσιμες. Κι απέναντι σ' εκείνη την εμπειρική διαγνωστική που ισχυρίζεται: «Πες μου τι τρως, να σου πω ποιος είσαι», μπορούμε να αντιπαραθ-έσουμε μια πολύ πιο φερέγγυα, που θ-α ισχυριζόταν: Πες μου πώς γελάς, να σου πω ποιος είσαι! * Μια πρώτη περίοδος σταδιακού εκλεπτυσμού και κοσμιότητας, την οποία γνώρισε το γέλιο, ήταν η περίοδος μεταξύ κλασικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας. Ελληνιστικές συλλογές τέτοιων αστεϊσμών, σαν του Ιεροκλή και του Φιλαγρίου του γραμματικού, εξακολουθ-ούν να μας διασκεδάζουν με τα κωμικά τους «επεισόδια». Δεν λείπουν ΒέΒαια, από τέτοιες συλλογές, οι περίπου ρατσιστικοί χλευασμοί απέναντι σε διάφορες ομάδες πληθ"υσμού. CΟπως με κάποιον ΑΒδηρίτη, που επέμενε να ανταλλάξει «έναν όνο» με «δύο ημίονουρ>, ή με κάποιον κάτοικο της Κύμης, που νόμιζε ότι τα «στρουθ-ία» [σπουργίτια] γίνονται «στρουθ-οκάμηλοι» μεγαλώνοντας!) Ωστόσο η κύρια αφορμή των αστεϊ-

10 ΑΝΑΤΡ ΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 13 σμών, όπως φαίνεται στις παρένθ'ετες αναφορές, Βασίζεται σε σημασιολογικές ανατροπές και ευφυολογήματα, έστω και αν χρεώνει με απίστευτη αμ Βλύνοια τους ΑΒδηρίτες, τους Κυμαίους κ.ο.κ. Κάτι από εκείνο «το απαράμιλλο μειδίαμα της Αφροδίτης» όμως, που το μνημονεύει ο Όμηρος, περνά στα ευφυή γλωσσικά παιχνίδια των ανθ'ρώπων κι απαθ'ανατίζεται σε τοιχογραφίες. (Όπως, Π..Χ:, στο ηδυπαθ'ές χαμόγελο ενός Φαύνου από τη ρωμαϊκή περίοδο -εlκ.2.) Αλλά αυτές οι τάσεις εκλέπτυνσης δεν διαρκούν. Πριν προλάβουν τα ομηρικά ή τα αριστοφανικά γέλια κι εκείνα της νεότερης κωμωδίας να προωθ'ήσουν έναν πιο διανοητικό -μη επιθ'ετικό- χαρακτήρα, με κωμικούς τύπους σε έργα του Μένανδρου, του Πλαύτου ή του Τερέντιου, ενσκήπτει ο φο Βικός προς το γέλιο χριστιανισμός του Μεσαίωνα. Με σκοτεινούς διαβόλους, σαν αυτούς που σχεδίαζε ο Τζιότο το 1296 (εικ.3), να πλανώνται πάνω από πόλεις ή να καραδοκούν σε γιορτινές εκδηλώσεις στην ύπαιθ'ρο, κατά τον Ιερώνυμο Μπος (εlκ.4), όποιος γελά κινδυνεύει να χάσει την ψυχή του. Ίσως γι' αυτό Οι πaυώυυριστές του Σι-

11 14 ΠΩΣ ΠΑ Ε ΣΤΟ «ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ μόνε Μαρτίνι, στην Ασίζη του 1317 (εικ.5), προτιμούν να «πανηγυρίζουν» σχεδόν σκυ&ρωποι Πώς να γίνει αλλιώς; Στην υπέρτατη τελειότητά της, η τρισυπ.όστατη &εότητα δεν έχει λόγο να γελά. Τελεί σε απόλυτη πλησμονή κι έχει, μόνο, να αυτο&αυμάζεται αιωνίως. Το ίδιο και το ζεύγος Των πρωτοπλάστων, μετά. Γυμνοί, μα χωρίς ερωτική επι&uμία, δεν εκδηλώνουν ούτε καν χαμόγελα ικανοποίησης, αφού η ικανοποίηση προϋπο&έτει την έλλειψη και δεν τους λείπει τίποτε. Περιτριγυρισμένοι από ζώα που δεν αλληλοσπαράσσονται, τελούν επίσης σε απόλυτη πλησμονή. Είναι ένας ιδεώδης αντικατοπτρισμός των: Πατρός, Υιού και Αγίου Πνεύματος, σε: Αδάμ, Εύα και ζωικό Βασίλειο... Ώσπου εμφανίζεται το φίδι. Εξαιτίας του, ο άν&ρωπος γίνεται έμφυλο ον. Ένα ον που επι&uμεί και στερείται -ένα γκροτέσκο υποχείριο της σάρκας του, η οποία αφοδεύει, πέρδεται, ρεύεται, πληγώνεται, πονάει, γερνάει, ασχημαίνει, πε&αίνει. Επιπλέον, έχει και την τάση να αμαρτάνει. Ιδού λοιπόν, σε αυτές τις «ατέλειες», οι παράλληλες αφορμές γέλιου. Γέλιου χονδροειδούς και απλοϊκού, από τις άμεσες μειονεξίες που επέφερε η Πτώση, ή πικρού και στοχαστικού γέλιου, από τη συνειδητοποίηση ότι, σε πείσμα τέτοιων μειονεξιών, μπορεί κανείς να γελά. Εξαιτίας του σωφρονιστικού χαρακτήρα κά&ε τιμωρίας, ΣUVη&ίζOυμε να λέμε ότι: «ΤΟ ξύλο Βγήκε από τον Παράδεισο». Το ξύλο, ίσως το γέλιο, σίγουρα όχι. Το γέλιο Βγήκε μόλις Βγήκαμε από τον Παράδεισο. Η ΒίΒλος Βρί&ει από τιμωρητικές επεμβάσεις του Υψίστου. Κατακλυσμοί, γλωσσικό μπέρδεμα κι ασυνεννοησία, όλε&ροι φωτιάς κ.ά. προορίζονται για όσους δεν σέβονται τις &εϊκές εντολές. Ώσπου αποστέλλεται ο Υιός για τη σωτηρία μας, μα με την κακή υποδοχή και τη σταύρωσή του επισύρει νέες τιμωρίες για πάρα πολλούς. Χώρια που και ο ίδιος, κατά την επίγεια διαμονή του, απείχε από το γέλιο όσο από το σεξ. «Ως άν&ρωπος, ο Ιησούς &α μπορούσε να γελάσει εάν ή&ελε», εξηγούσε κάποιος Πιερ Αε Σαντρ τον 120 αιώνα, «αλλά ως &εός, δεν είχε λόγο να το κάνει». Έτσι, το περίφημο «συναμφότερον» εμπόδισε το γέλιο στον &εάν&ρωπο και, για τους &εολόγους της εποχής, οι σκέτοι άν&ρωποι γελούσαν μόνο αν τους υποκινούσε ο διάβολος. Αλλιώς, το καλύτερο ήταν να οδύρονται, να προσεύχονται και να προσδοκούν μια ευνοϊκή μετα&ανάτια μοίρα. Ήδη από τον 40 αιώνα, ο Μέγας Βασίλειος και ο Ιωάν νης ο Χρυσόστομος συνέδεαν το γέλιο με τις αμαρτωλές σαρκικές ηδονές. Με το επιχείρημα

12 ΑΝΑΤ ΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 15 πως ο Ιησούς δεν είχε γελάσει ποτέ, ο Άγιος Βενέδικτος απαιτούσε, τον 60 αιώνα, «σοβαρότητα και λακωνισμό». Δέκα αιώνες αργότερα, ο Άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα εξακολουθ'ούσε να καταδικάζει το γέλιο, ως «πολύ σοβαρό εμπόδιο στη χριστιανική ζωή". Χωρίς να λογαριάσουμε τον αυστηρό καλόγερο που επινόησε ο Ουμπέρτο Έκο στο ΌΥομα του ρόδου -τον Χόρχε ντε Μπούργκος- ο οποίος προβαίνει και σε κατά συρροήν δολοφονίες, για να αποκρύψει ότι η αυθεντία του Αριστοτέλη καταπιάστηκε με κάτι τόσο σατανικό σαν το γέλιο. Μόνο ένας σύυχρονος των ηρώων του Έκο, ο Θωμάς ο Ακινάτης τον 130 αιώνα, είχε δεχτεί κάποιο συγκρατημένο γέλιο -την ευτραπελία- που δεν ήταν εντελώς αντίθετο προς τη χριστιανική ευσέβεια. Φυσικά, πλήρης περιορισμός του γέλιου δεν ίσχυσε ποτέ, αφού το γέλιο, όπως το σεξ, είναι αδύνατο να κατασταλεί εντελώς. Με άλλοθι την τρέλα, συνήθως, πολλές μεσαιωνικές γιορτές συνέχισαν τα ρωμαϊκά σατουρνάλια, προσφέροντας μια ευθυμία πέραν του επιτρεπτού. Μιμήσεις ζώων, παρωδίες τελετών ή διασυρμοί της ατομικής ελευθερίας, ώστε να ενισχυθεί η συνοχή της κοινότητας, συνιστούσαν τη θεσπισμένη αφορμή ζωηρού γέλιου. Μα κι ένα πνεύμα ευφυών αστεϊσμών, επίσης, διατηρούνταν στον Μεσαίωνα. Όπως στην ιστορία κάποιου ηγουμένου, που απευθύνεται σε έναν σοφό γέροντα ρωτώντας: «πώς πρέπει να είναι μια εκκλησιαστική ομιλία», κι εκείνος του εξηγεί: «Μια ομιλία πρέπει να έχει μια καλή αρχή και ένα εύστοχο κλείσιμο κι έπειτα να προσέξεις, ώστε το κλείσιμο να μην απέχει πολύ από την αρχή!». Η σοφή συμβουλή δεν προκαλούσε, ασφαλώς, το ζωηρό, «αμαρτωλό» γέλιο, που παραμορφώνει τα χαρακτηριστικά του προσώπου, όπως το έδωσε ο θεός. Τέτοια γέλια καταδίκαζαν προπάντων οι θεολόγοι. Εξειδικεύοντάς τα μάλιστα σε κιχλισμό (από τον ήχο χλι-χλι του πουλιού «κίχλη» -τσίχλα), κι αποδίδοντάς τα στις πόρνες κυρίως, ή σε καγχασμό (από το έντονο χα-χα), θεωρώντας ότι έτσι γελούν οι πιο πολλοί προαγωγοί. Αυτά, μέχρι να φτάσουμε στην ώριμη Αναγέννηση. Τότε, μεταξύ άλλων, αναγεννιέται και το γέλιο. Αναγεν νιέται, όμως, όχι τέτοιο που ήταν -στη φάση των πρώτων του εκλεπτύνσεωνμα με έναν εκ νέου χονδροειδή και φαρσικό τρόπο, συχνά ουρολαγνικό ή κοπρολαγνικό. Σαν αυτόν, λ..χ., που δείχνει το 1640 ο πίνακας του Πάκομπ Πόρντανς (εικ.6). Όπου, την ώρα που ο Βασιλιάς του πανηγυριού σηκώνει

13 16 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ.. Π ΑΡΑΔΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ το ποτήρι του και π αί&ουσα δονείται από τπν κραυγή «ο Βασιλιάς πίνει» (με τπν επινοπμένη κι επιτρεπτική της οινοποσίας φράση που υποτί&εται ότι είχαν πει οι τρεις μάγοι, Βλέποντας Τον Ιησού να Βυζαίνει), ένας με&uσμένος κάνει εμετό, ένα παιδί ουρεί και ενός άλλου παιδιού του σκουπίζουν τον πισινό. Τέτοιες εκδοχές χυδαίου γέλιου, με αφορμή σωματικές λειτουργίες ή μια απάν&ρωπη χλεύη, δεν &α εκλείψουν ποτέ. (ΠρΒλ. τηλεοπτικές εκπομπές με αγελάδες που ουρούν ή με αναξιοπα&ούντες σε καλλιτεχνικούς αυτοσχεδιασμούς, για να δίνεται η ευκαιρία να εξορκίζουν ποικίλους φόβους τους οι τnλε&εατές και να αναμειγνύεται η «ψυχαγωγία» με την πεζή κα&ημερινότητα, όπως αναμειγνυόταν ο παγανισμός με τη χριστιανική ευλάβεια σε κά&ε μεσαιωνική γιορτή.) Σταδιακά πάντως, από την Αναγέν νηση ως τον 180 αιώνα, ξεκινά πάλι μια μακρά διαδικασία εκλέπτυνσης των αφορμών του γέλιου, όπως και των απεικονίσεών του. Το 1505, ο Ντα Βίντσι εικονίζει το πιο διάσημο όσο και το πιο αμφίβολο χαμόγελο της ιστορίας της τέχνης. Ενώ το 1532, ο Παρμιτζιανίνο εμφανίζει επιτέλους μία Μαντόνα ρε ρακρύ λαψό (εικ. ί') που δεν κρατά το Βρέφος της σκυ&ρωπή, σαν Παναγία αποκα&ήλωσης, ούτε απογοητευμένη, σαν να δηλώνει με Την έκφρασή της ότι &α προτιμούσε κορίτσι. Πιο έντονα χαμόγελα, πάντως, εμφανίζονται τον 1 γ αιώνα, κυρίως σε παιδικά πρόσωπα, από τους ντε Ριμπέρα (εικ.8), Μουρίγιο (εικ.9) κ. ά., ή σε πρόσωπα γνωστών για την ευ&uμία τους φιλοσόφων, όπως ο ΔΩρόκριτος του Βελάσκε& (εικ.ιο).

14 ΑΝΑΤΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 17 Ιδίως στα μέσα αυτού του αιώνα ( ), το γέλιο γνωρίζει την πλέον αντιφατική αντιμετώπιση. Στην Αγγλία, λ.:χ;, οι αχαλίνωτες διασκεδάσεις και οι δημόσιες ακολασίες πολλών λαϊκών πανηγυριών διώκονται από τους αν&ρώπους του ΌλιΒερ Κρόμγουελ (περίπου όπως τα «rave-parties», το ). Ενώ ο ίδιος ο Κρόμγουελ, καίτοι «λόρδος Προστάτης» της χώρας, αρέσκεται να κάνει χονδροειδείς φάρσες (και δεν εννοώ εκείνη που έκανε στον Κάρολο Α', αποκεφαλίζοντάς τον το 1649, αλλά ότι χαίρεται να τραβά τις καρέκλες πίσω από κάποιους που πάνε να κα&ήσουν, λ.:χ;, και να ξεσπά σε Βροντερά γέλια!). Κάπως ανάλογα, στη Γαλλία, ο Μολιέρος επιστρέφει το 1658 στο Παρίσι, μετά από μακρές περιοδείες στην επαρχία με έναν &ίασο που είχε &ριαμβεύσει στις χονδροειδείς φάρσες, με σκοπό να γράψει τραγωδίες. Υποχρεώνεται όμως να διασκεδάσει τη Βασιλική αυλή με τις ιδιότυπες κωμωδίες του, που χειρίζονται κωμικά το τραγικό. Τότε, επίσης, διαπρέπει και μια πλειάδα «εύ &uμων Ολλανδών», όπως ονομάστηκαν. Με κορυφαίους τον Φρανς Χαλς, των γελαστών προσωπογραφιών (εικ. 11), και τον Παν Στέεν, της περίφημης Κοπέλας με τα στρείδια (εικ. 12). Η έκπαγλος όψη της οποίας, μάλιστα, περισσότερο απ' όσο διασκέδασε το κοινό της εποχής διασκέδασε τους ιστορικούς της τέχνης. Αφού ο πίνακας &εωρή&ηκε &ρησκευτικός για μεγάλο διάστημα, εξαιτίας του τοξωτού παραθ-ύρου, ψηλά, και πολύ αργότερα συνδέ&nκε η αφροδισιακή ιδιότητα των στρειδιών και το περιττό αλάτισμά τους με τον ολλανδικό ιδιωματισμό που &έλει το «αλατίζω» να σημαίνει, εμμέσως, «προσπα&ώ να πιάσω πουλιά με αλάτι στις ουρές τους» ή, ακόμη πιο έμμεσα, «απλώνω χέρι σε ανδρικό μόριο»! (Κάτι που ανέδειξε το χαμόγελο της κοπέλας από ευσεβές σε ιδιαζόντως πονηρό κι από έκπαγλο σε «έγκαυλο».) Με τέτοιες σταδιακές εκλεπτύνσεις προχώρησε ο 1 γς αιώνας. Με πολλούς «λιμπερτίνους» ή φιλελεύ&ερους στοχαστές να εγκωμιάζουν το γέλιο, ανάγοντάς το σε «αξιοπρέπεια των αδυνάτων». Και με αυστηρούς ιησουίτες ή ευσεβείς φιλοσόφους να το καταδικάζουν σαν ασέβεια, σαν ποταπή μεταμφίεση αισ&ημάτων μίσους ή, Βάσει ενός παλιότερου, «ιατρικού», ισχυρισμού του Καρτέσιου, σαν αιτία <<μείωσης της ρευστότητας του αίματος», με αρνητικές επιπτώσεις για την καρδιά! Πράγμα που στέρησε τους Βασιλείς

15 18 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ "ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ" ΤΟΥ ΑΡΚΑ από τους γελωτοποιούς τους. (Καίτοι κύρια αιτία, γι' αυτό, ήταν ότι τα γέλια έθ'εταν σε αμφισβήτηση την «ελέω θ'εού» μοναρχία και όχι τόσο ο φόβος για Βασιλικές καρδιοπά&ειες.) Γρ ήγορα, πάντως, οι γελωτοποιοί αντικαταστάθ'nκαν από Βασιλικούς θ'ιάσους, που διέπρεπαν σε κωμωδίες, αναζωογονώντας το σατιρικό πνεύμα των κωμικών της αρχαιότητας. Με τον Μολιέρο, όπως ανέφερα, να διασκεδάζει τον νεαρό ΛουδοΒίκο ΙΔ', που δεν ήταν ακριβώς υπόδειγμα αρετής, περιγελώντας γέρους ή φιλοχρήματους ή απατημένους συζύγους, όπως έκανε ο Πλαύτος χωρίς δραματικές χροιές σε αυτά. Ώσπου μπήκε ο 180ς αιώνας και, ως ο «αιώνας των φώτων», έδωσε την τρέχουσα σημασία της στη λέξη χιούμορ. Οι Άγγλοι τη θ'εώρησαν δική τους (πρώιμη επινόηση του θ'εατρικού συγγραφέα Μπεν Τζόνσον, σύυχρονου του Σαίξπηρ, ή του κόμητος Σάφτσμπουρι, το 1709), ΒέΒαιοι ότι η εύστροφη περιπαικτικότητα ανθ'εί αποκλειστικά στο νησί τους. Οι Γάλλοι άρχισαν να υιοθ'ετούν τη λέξη το 1725 και την ετυμολόγησαν (ο Βολτέρος ειδικότερα) ως απόρροια του ιατρικού τους όρου: «humeur». Όρου που στηριζόταν σε μια αντίληψη περί τεσσάρων σωματικών «υγρών» -αίματος, φλέγματος, χολής και μέλαινας χολής- τα οποία δημιουργούσαν, όπως πίστευαν τότε, ανάλογους ψυχοσωματικούς τύπους. Δεν ξέρω αν η εθ'νtkότητα του όρου κάνει, λ.χ., πιο γνήσια χιουμοριστικό τον πίνακα ενός Άγγλου -του Γουίλιαμ Χόγκαρθ'- με Την κοπέλα που φορά σαν καπέλο ή σαν φωτοστέφανο Το πανέρι με τις γαρίδες κι αποκαλύπτει με το μειδίαμα Τα δόντια της (εικ.13), ή πιο αισθ'ησιακά χιουμοριστικό τον πίνακα ενός Γάλλου -του Φραγκονάρ- με τη μαρκησία που χαμογελά λιγότερο φανερά (εικ.l4), φανερώνει όμως άλλες χάρες της στον απέναντι ξαπλωμένο συνοδό της. Όπως κι αν έχει το πράγμα, ετυμολογική αφετηρία της λέξης χιούμορ παραμένει, ως γνωστόν, η ελληνική λέξη «χυμός». Αλλά η εδραίωση της τρέχουσας σημασίας της λέξης στον 180 αιώνα, ειδικά, δεν είναι συγκυριακή. Την ίδια περίοδο εδραιώνεται η νομική έννοια του «Hab eas corpus» και γίνεται η Διακnpυξπ τωv δικαιωμάτωv του αv{)ρώπου. Χιούμορ και ατομική ελευθ'ερία συμβαδίζουv. Κι ο χιουμορίστας δεν

16 ΑΝΑΤΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 19 είναι, πλέον, κάποιος ψυχρά πνευματώδης -ένας «witty», για τους Άγγλους- που μπορεί να περιγελά τους τρίτους, επ' ωφελεία της συνοχής των δικών του, μα κάποιος με ΒαθΊά συνείδηση πως κά&ε διακωμώδηση των αν&ρώπινων καταστάσεων τον αφορά επίσης. Έτσι, το χιούμορ, διατηρώντας λόγω καταγωγής, ίσως, μια ανάμνηση της φυσιολογίας των «χυμών», διατηρεί και τη συναισ&ηματική εμπλοκή στα διακωμωδούμενα. Ανεξάρτητα από ετυμολογίες, ως αφορμή γέλιου το χιούμορ ανήκει στην νεότερη ιστορία της ευ&υμίας και στις εκλεπτυσμένες εκδηλώσεις της. Κάτι ανάλογο, ωστόσο, είχε προω&n&εί και στην αρχαιότητα, από τον Αριστοτέλη και κατόπιν από τον Κικέρωνα. Τους πρώτους που μίλησαν σοβαρά για το γέλιο και απαίτησαν «elegans» (καλαίσ&nτους) και «UrbanUill» (πολιτισμένους) αστεϊσμούς. Ήδη από τότε, λοιπόν, είχε ξεχωρίσει το γέλιο των χωρικών -Βασισμένο σε χωρατά- από το γέλιο των αστών, οι οποίοι όφειλαν να μην εκτρέπονται σε αυ&άδειες και προστυχιές. Ο xωpατατςrί.ς-xωpιkός και ο αστείος-αστός προέκυψαν από μια ετυμολογία ενδεικτική των διαφορών που γνώρισε η εξέλιξη της ευ&υμίας. Και νομίζω πως η σύγκριση ανάμεσα στην υπαί&ρια γιορτή του Γκόγια (εικ.l5) και το ζεύγος χορευτών στο Μουλέν Ρους του Λωτρέκ (εικ.l6) αναδεικνύει αυτές τις διαφορές. ΜεσολάΒησε ο σκυ&ρωπός Μεσαίωνας, όπως ήδη ανέφερα, μέχρι το γέλιο να επανέλ&ει δριμύτερο, στην πραγματική ζωή όσο και στις εικαστικές αναπαραστάσεις της. Κι όπως από τα Βροντερά ομηρικά γέλια ή την α&υροστομία του Αριστοφάνη αρχίσαμε να περνάμε στους υπαιvιkτιkoύς αστεϊσμούς και τα ευφυολογήματα της νεότερης κωμωδίας, ενόσω εξελισσόταν ο πολιτισμός του άστεως, μετά τα ευεπίφορα στην αμαρτία, συγκρατημένα γέλια του Μεσαίωνα, το Βροντερό γέλιο εμφανίστηκε ξανά στις αναγεννησίακές πόλεις. Πα να αρχίσει εκ νέου να εξελίσσεται, είτε με μεταβάσεις από ζωγράφους σαν τον Πόρντανς σε ζωγράφους σαν τον Στέεν κ.ά., είτε με λογοτέχνες σαν τον Βοκκάκιο, τον Αρετίνο, τον Ραμπλέ κ.ά.,

17 20 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ.ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ. ΤΟΥ ΑΡΚΑ που συνήθιζαν να δηλώνουν: <<με μια πένα κι ένα φύλλο χαρτί περιγελώ το σύμπαν». Πρόκειται για «το σύμπαν» πράγματι, θ-α πρόσθ-ετα, αφού ο καθ-ένας τους έδινε κάτι σαν εθνικό χαρακτήρα στη χλεύη του. «Περιγελώντας» τους μοναχούς και τα μοναστήρια, οι Ιταλοί κυρίως την ίδια τη θ-νητότητα, οι Γάλλοι ή τις πριγκιπικές αυλές οι Άγγλοι, αργότερα. Χωρίς να λείψουν και πάλι διάφοροι θ-εωρητικοί, σαν τους Ε. Τεζόρο ή Α. Γκρατσίνι λ.:χ;, που επέκριναν τις χονδροειδείς φάρσες και τα λαϊκά χωρατά (τις faciete popolari), ευνοώντας τα πνευματώδη λογοπαίγνια και τους κόσμιους αστεϊσμούς. Σύντομα εξάλλου, στην περίοδο του μπαρόκ (μέσα με τέλη του 170υ αιώνα), το γέλιο άρχιζε να τρέφεται και από τα σκωπτικά σκίτσα ή τις «καρικατούρες» -προδρόμους της γελοιογραφίας- των Ζακ Καλό, Λεόνε Γκέτσι, Τζιανλορέντζο Μπερνίνι κ.ά. Ειδικά ο Μπερνίνι, δεν διστάζει να τα Βάλει με τους ισχυρούς της εποχής του, εμπαίζοντας έξοχα στις γελοιογραφίες του τον καρδινάλιο Σκιπίωνα Μποργκέζε (εικ.17) ή τον πάπα Ιννοκέντιο ΙΑ' (εικ18). Κι όταν το 1665 πηγαίνει στο Παρίσι, προτίθ-εται να κάνει το ίδιο με τον Βασιλέα-ήλιο. Τέτοια καρικατούρα δεν έχει διασωθ-εί, αλλά ανευλαβείς υπαινιγμοί χαρακτηρίζουν εξίσου τη ρεαλιστική γλυπτική του, όπως στο περίφημο όραμα της Αγίας Θηρεσίας (εικ. 19), με μία υπέρ το δέον σαρκική παραφορά στην έκφραση της Αγίας και μια σαφή διακωμώδηση της σχέσης της με τον γελαστό άγγελο που της τρυπά την καρδιά. Στα τέλη του 180υ αιώνα πάντως, οι Άγγλοι επιμένουν να διεκδικούν τον όρο «χιούμορ» και οι Γάλλοι να προβληματίζονται με το αν τα απολυταρχικά καθ-εστώτα εμποδίζουν το γέλιο, ενώ τα δημοκρατικά ευνοούν μόνο την αρετή της σοβαρότητας. Την ίδια εποχή η Μαντάμ ντε Στάελ, έχοντας αποδώσει τη νοσηρότητα του αγγλικού χιούμορ στο κλίμα της Αγ γλίας, συγγράφει ένα «savoir rire». Αντίστοιχο του «savoir vivre», αυτό το διαφωτιστικό «να ξέρεις να γελάς» ήθ-ελε να περιορίζει τα χαχανητά σε ευπρεπή χαμόγελα και να προσδιορίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες ακόμη και τα ευπρεπή χαμόγελα δεν θ-ίγουν κάποιους. Ίσως προοιωνιζόταν, εκεί, κάτι σαν το πολιτικά ορ&ό των ημερών μας, που χαρακτηρίζει «πρόσωπα με ειδικές ικαγότωτες» όσους, λ.:χ;, αδυνατούν να ανεβούν μια σκάλα. (Και δεν αποκλείεται σε λίγο, μέσα στις σύγχρονες υπερβολές, να προτείνει το «κοινωνικά διαχωρισμένος» αντί του: φυλακισμέγος ή το «οικιακά ελαστικός» αντί του: άστεγος!) Εν πάση περιπτώσει, μεταξύ τέλους του 180υ αιώνα και της επικαιρότητάς μας μεσολαβούν δύο αιώνες και κάτι. Στη διάρκειά τους, κάποιοι συνεχίζουν να γελούν Βροντερά, σαν τους Κοζάκους του Ρέπιν (εικ,20), άλλοι να μειδιούν αδιόρατα, σαν το Ζεύγος με κρασοπότωρο του Σαγκάλ (εικ.2υ, κι άλλοι να δείχνουν φανερά τα δόντια τους, αν την ευδαίμονα ΝύφΩ με αγ&οδέσμω, του Σαγκάλ πάλι (εικ.22), ή ασκώντας μια παγκόσμια κινημα-

18 ΑΝΑΤΡ ΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 21

19 22 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ «ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ τογραφική σαγήνη, σαν τη Μέριλιγ του Γουόρχολ (εικ.23). Δίπλα σ' αυτούς, συλλέκτες χιουμοριστικών αποφθ'εγμάτων και παραδοξολογιών, όπως ο Σαμφόρ, ο μαρκήσιος Ντε Μπιε Βρ κι αρκετοί νεότεροι μέχρι τον πολυσχιδή Ισαάκ Ασίμοφ, στα μέσα του 1970, καταγράφουν, αντίστοιχα, την εκλέπτυνση της ευθυμίας. Ενώ διάφοροι φιλόσοφοι, στο ίδιο διάστημα πάντα, ταξινομούν τις αφορμές και τις διαβαθ'μίσεις του γέλιου, ώστε να διαφωτίσουν τους «μηχανισμούς» του. Για τη διαλεκτική του Χέγκελ, όπου το πραγματικό είναι ορθ-ολογικό και το ορθ-ολογικό πραγματικό, το γέλιο φέρνει αμηχανία, ρηγματώνοντας τη συμμετρία, κι ο μέγας φιλόσοφος το παρακάμπτει ταχέως. (Με λίγα ειρωνικά σχόλια, μόνο, για τη σχέση <<μεγάλων ανδρών» και υπηρετών τους, στη ΦαιγορεγολοΥία του Πγεύpατo ;.) Αντίθ-ετα, ο Σοπενχάουερ καταπιάνεται μαζί του, εντοπίζοντας, πολύ εύστοχα, τις διαφορές μεταξύ χιούμορ και ειρωγείας. Θεωρεί ως «ειρωνεία» τον αστεϊσμό που κρύβεται ίσω από το σοβαρό ύφος, στρεφόμενος ενάντια σε κάποιον τρίτο, και ως «χιούμορ» τη σοβαρότητα που κρύβεται πίσω από έναν αστεϊσμό, Βάλλοντας κατά του ίδιου του χιουμορίστα. Ειρωνεύεται, έτσι, όσους γελούν εύκολα και επιλέγει για Τον εαυτό του «ΤΟ γέλιο του φιλοσόφου», αντιμέτωπου με το παράδοξο μιας ακατανίκητης επιθυμίας για ζωή, ενώ δεν υφίσταται τίποτε που να δικαιώνει ιέτοια επιθυμία. Εκεί, ο φιλόσοφος ιης απελπισίας διασιαυρώνειαι, θ-α έλεγα, με ια χωρίς μακρές προηγούμενες αναλύσεις αποφθ-έγματα ιου Σαμφόρ -«η ζωή είναι μια αρρώσιια και ο θ-άναιος η θ-εραπεία ιης»- ή ιου Οράτιου Γο υόλπολ -«η ζωή είναι μια τραγωδία για ιους ευαίσθ'ητους και μια κωμωδία για ιους σιοχασιές». Σια ίχνη ιου Σοπενχάουερ, πάντως, ο Νίισε δοξάζει ιο «σιωπηλό γέλιο ιου Ζαραιούστρα». Και στα ίχνη και ιων δύο, Ο1:α μέσα ιου 200 ύ αιώνα, ο Σάμιουελ Μπέκει απεικονίζει εξαιρετικά ιο «φιλοσοφικό γέλιο», με Ιην αιελέσφορη αναμονή του Γκοντό από τους Βλαντιμίρ και Εστραγκόν (εικ.24). Κάπου έναν αιώνα νωρίιερα, Ιο 1859, σιο Περί προελεύσεως τωγ ειδώγ, καίιοι δεν ήιαν αυιή η πρόθ-εσή ιου, ο ΔαρΒίνος επέτρεψε σε κάποιους να γελάσουν (και να εξακολουθ-ούν να γελούν) με όσους φαντάζονται ένα απείρως πολύπλοκο αγώτερο Ov ως προϋπόθ-εση για ιη δημιουργία της ζωής. Περίπου σια ίδια χρόνια, σιο πεδίο ιης λoγoιεxvίας, με τον Ά. γ&ρωπο που γελά και ιην παραμόρφωση ιου

20 ΑΝΑΤΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 23 νεαρού λόρδου Γκουινπλέιν, ο Βικτόρ Ουγκό έθ'ετε στα σοβαρά το ζήτημα του κατά πόσο ο Θεός μας έκανε για να γελά μαζί μας. Ενώ στο θ'έατρο, ανάμεσα σε άλλες ιδιοφυείς παραδοξολογίες, ο Όσκαρ Ουάιλντ επέμενε πως: «όταν ο Θεός αποφάσισε να δημιουργήσει τον άνθ'ρωπο, μάλλον υπερεκτίμησε τις δυνάμεις Το υ»! Μέχρι τον 20ό αιώνα και στη διάρκειά του, ανεξάρτητα από πόσο διαχυτικά ή πόσο διακριτικά εκδηλώνεται, το γέλιο γνωρίζει αλλεπάλληλες σοβαρές αναλύσεις. Ανάμεσά τους, η διάκριση μεταξύ κακεντρεχούς «jocositas» και αγαθ'ής «hilaritas», του κόμη Σάφτσμπουρι ένα εγκώμιο της ειρωνείας, από τον Προυντόν" ένας έπαινος του Λένιν, για το απoμυθ'oπoιnτικό «υλιστικό γέλιο» οι αναλύσεις του Μ. Μπαχτίν, για την πολιτική σημασία του γέλιου στον όψιμο Μεσαίωνα ή οι προσπάθ'ειες σύγχρονων θ'εσλόγων (Α. Ω - --_ Μπρένερ κ.ά.) να «αποδομήσουν» την ιουδεοχριστιανική κατήφεια, ανιχνεύοντας πλήθ'η ιλαρών αφορμών στην ίδια τη ΒίΒλο! Θεωρώ ότι τρεις από τις πρώτες αναλύσεις εί- 26 ναι και οι πιο σημαντικές, Kα ώς συνοψίζουν τον εδραίο <<μηχανισμό» του γέλιου. Το 1862, ο Λ. Ντιμόντ εντοπίζει τη γένεση του γέλιου σε αντικείμενα ή περιστάσεις έναντι των οποίων «ΤΟ πνεύμα εξαναγκάζεται να δεχτεί και να αρνη εί, ταυτοχρόνως, το ίδιο πράγμω>. Καίτοι πρώιμη, αυτή η εύστοχη προσέγγιση εξηγεί με τον καλύτερο τρόπο τη ζωγραφική του Έσκερ (εικ.25), πχ, ή τις εικόνες των αυεύρετωυ αvτιkεψέyωy (των «objets introuvables») του Ζακ Καρελμάν (εικ.26-27). Το 1891, ο Χ. Σπένσερ ορίζει το γέλιο ως «απότοκο μιας συνείδησης που μεταπηδά απότομα από μια κατάσταση φόρτισης στη χαλάρωση». Υπάρχει ήδη, σε αυτό τον ορισμό, η αν ρωπoλoγιkή εξήγηση του γέλιου -ως «χαλάρωσης> μετά την απειλητική επίδειξη των δοντιών. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι με μια παρόμοια έμφαση στη χαλάρωση -ως απότοκο «του εκρωχαυισρέυου ανθ'ρώπου»- έ ετε και ο Μπερξόν το ίδιο ζήτημα, στο σύντομο δοκίμιό του: Το γέλιο, το Ενώ μόλις τρία χρόνια πριν, το 1897, ο Ε. Ντιρκέμ, εξέταζε αναλυτικά την άλλη κατάσταση -της «φόρτισης»- στην περίφημη μελέτη του περί ΑυΤΟΚΤΟΥίας! (Δεδομένου μάλιστα

21 24 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ.ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ. ΤΟΥ ΑΡΚΑ ότι η γαλλική γλώσσα είχε υισθ'ετήσει από τα αγγλικά τη λέξη «suicide» το 1725, δηλ. την ίδια χρονιά που υιοθ-ετούσε και Τη λέξη «χιούμορ», η σχέση μεταξύ των δύο μελετών γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.) Το 1905, τέλος, ο ΦρόUVΤ ερευνά τις σχέσεις γέλιου και ασυνειδήτου, σε μία από τις λίγες μελέτες του που αφορούν στον φυσιολογικό και όχι στον πάσχοντα ψυχισμό. Ανατρέχοντας σε συναφείς μελέτες συυχρόνων του ή παλαιοτέρων, κάνει μια σειρά διακρίσεων ανάμεσα στον «κυνισμό» της ειρωνείας, την «επιθ-ετικότπτα» του σαρκασρού και τον «σκεπτικισμό» των παραδοξολογιών. Πα να ορίσει την εκδήλωση του γέλιου εν γένει, ανεξάρτητα από ποιαν από τις τρεις παραπάνω αιτίες προέρχεται, ως αντίδραση που: «εξοικονομεί ψυχική ενέργεια». Νομίζω πως το καλύτερο παράδειγμα του ορισμού του Φρόυντ είναι μια ιστορία από τα αποφθ-έγματα του Σαμφόρ, που προτάσσει ο Α. Καίσλερ στο ΒιΒλίο του: Πράξπ Δπριουργίας (1964). Με έναν μαρκήσιο ο οποίος Βρίσκει τη μαρκησία στην αγκαλιά του τοπικού επισκόπου και σπεύδει στον εξώστη του υπνοδωματίου, να κάνει χειρονομίες ευλογίας του πλήθ-ους. Στον δε απορημένο επίσκοπο, που ρωτά «μα τι κάνετε εκεί, τέκνο μου;», ο μαρκήσιος απαντά: «αφού πήρατε τη θ-έση μου, σεβασμιότατε, πήρα κι εγώ τη δική σας»! Αντί μιας δραματικής δημόσιας καταγγελίας ή ενός εγκλήματος τιμής, εξηγεί ο Καίσλερ, το γέλιο δίνει γρήγορη και αναίμακτη λύση, «εξοικονομώντας ψυχική ενέργεια». Μελέτες για το γέλιο ακολούθ'ησαν αρκετές, μέσα στον 20ό αιώνα (με μία λεπτομερή Ιστορία τπς χλεύπς, του Ζορζ Μινουά, ακριβώς το 2000). Ήδη, όμως, είχαν εντοπιστεί οι κυριότεροι μηχανισμοί, οι τροπές και οι τρόποι του, από την περίοδο του «Ηη de siecle», οπότε άρχισαν να ανθ-ούν και τα «κόμικς». Εξάλλου ο 20ός αιώνας, με δύο παγκόσμια και αρκετά εμφύλια μακελειά στη διάρκειά του, δεν έδωσε σπουδαία ώθ'ηση ή ποικιλία στο γέλιο. (Παρά τον Ντανταϊσμό και τα χιουμοριστικά μουστάκια που πρόσθ-ετε ο Μαρσέλ Nτuσάμπ στην τςιοκόυτα, κάπου στην αρχή του αιώνα, ή τις ευφυείς θ-ρησκευτικές ασέβειες των Mόvτυ Πάι&ονς, πριν το τέλος του.) Π' αυτό και, όπως απέναντι στη Βλακεία Του πολέμου ο φόβος μετατρέπεται συχνά σε έναν ηρωισμό της απελπισίας, η (σαφώς προτιμότερη) Βλακεία της ειρήνης ανάγει το χιούμορ σε εκλέπτυνση της απόγνωσης. Παράδειγμα το πικρό χιούμορ των ταινιών του Τσάρλι Τσάπλιν ή ο τρόπος με τον οποίο ο MπεVΊνι -στην ταινία Η ςωω είναι ωραία- χειρίστηκε κωμικά το κατ' εξοχήν μη προσφερόμενο για αστεϊσμούς θ-έμα: το Ολοκαύτωμα. Κι ανάλογα, στο Αστείο και στην Αφόρπτπ ελαφρότπτα του είναι, ο Μίλαν Κούντερα χλεύασε τη γραφειοκρατία του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Δείχνοντας ότι η αυτοεξαπάτηση των μαζών είναι το φάρμακο που σuvtαγογραφούν οι ηγέτες τους, όταν αδυνατούν και οι ίδιοι να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα.

22 ΑΝΑΤΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 25 Αλλά ό,τι κυριαρχεί σων 210 αιώνα δεν είναι, δυστυχώς, μια συνεχιζόμενη εκλέπτυνση του χιούμορ. Είναι η διάχυση της <<μεταμοντέρνας ειρωνείας». Μιας ειρωνείας που συναιρεί το ιλαρό με το τραγικό, μόνο και μόνο για να καταργήσει τη διαχωριστική τους γραμμή' που διακηρύσσει τον σε Βασμό στις δεισιδαιμονίες άλλων πολιτισμών, για να ενισχύσει εκείνες του δικού της' που ανιχνεύει στη ΒίΒλο έναν «γελαστό θ'εό» και εισηγείται τη μεγάθ'υμη συνένωση των Χριστιανών, μετά χιλιάδες αιματηρές καταδίκες αιρετικών και νύχτες Αγίου Βαρθ'ολομαίου, για να διασώσει τον ανορθ'ολογισμό της μεταφυσικής' και που εναντιώνεται στον παγκόσμιο καπιταλισμό και στον Διαφωτισμό, μόνο και μόνο για να αναιρέσει τον στόχο της πληρότητας κάθ'ε ατόμου, όπως αυτοί τον είχαν θ'έσει. (Με το κράτος ως «αναγκαίο κακό», ήδη από την εποχή που η Μαντάμ ντε Στάελ συνέγραφε το: Περί τπς επιδράσεως των πα&ών επί τπς ευwχίας των ατόμων και των ε&vώv.) Μιας μεταμοντέρνας ειρωνείας που προκρίνει «τον άνθ'ρωπο με ιστορικές ρίζες και την εθύολαϊκή παράδοση της καταγωγής του εξ αίματος και γης», όπως τον ήθ'ελε ο Χάιντεγκερ το , όταν έκλεινε τις επιστολές του με το «Χάιλ Χίτλερ», και που επιδιώκει τη μετουσίωση των ατομικών αναζητήσεων σε θ'ρίαμβο της συλλογικής Βούλησης. CO,Tt υπόσχονταν, εξίσου, κομμουνιστές και ναζί στη Βαϊμάρη του μεσοπολέμου.) Πρόκειται για μια «ειρωνεία» η οποία αποθ'εώνει, κατά τη γνώμη μου, την απουσία κάθ'ε λογικής συνοχής. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να χαρακτηρίσω το ότι, λ.:χ., σε εποχή διαστημικών ταξιδιών γίνεται λόγος περί «συνασπισμού των δυνάμεων του καλού και άξονα του σκότους», όπως πριν 1200 χρόνια, όταν ο Κάρολος ο μέγας αντιμετώπιζε τους Σάξονες' ή το ότι, από την άλλη μεριά, Βρίσκονται Μουσουλμάνοι πρόθ'υμοι να ανατινάξουν εαυτούς και αλλήλους, ξαναπαίζοντας την αντιπαράθ'εση Χουσείν και Παζίντ, κατά την άμεση διαδοχή του Μωάμεθ', το 680 μ.χ. (Με μεταμοντέρνους φιλοσόφους σαν τον Μισέλ Φουκό να μαγεύονται, μάλιστα, από τέτοιες f}nριώδεις και αιμοσταγείς «αυτοθ'υσίες», ξεχνώντας ότι ένα είδος λατρείας του &ανάτου, που συνεπαίρνει και μεταρσιώνει τους πρόθ'υμους «μάρτυρες του Ισλάμ», συνέπαιρνε εξίσους τους Ες-Ες, έστω κι αν εκείνοι είχαν την έφεση να σκοτώνουν δίχως να σκοτώνονται και οι ίδιοι. ) Τέλεια έκφραση της εποχής μας γίνεται έτσι το επεισόδιο από τις Χαμπλές ΠτΩσεις του Αρκά (εικ.28), που σαρκάζει την ίδια την ανθ'ρώπινη συνθήκη, με τελείως σοπενχαουρικό τρόπο. (<<Συνεχίζουμε», περιμένοντας την «έκπληξη», που γνωρίζουμε ότι δεν θ'α έρθ'ει. ) Αλλά, αυτό, αφορά σε μια μειοψηφία που έτσι κι αλλιώς, εδώ και αιώνες στη νεότερη ιστορία, από τον Μπερνίνι μέχρι τον Μπενίνι, ήδη αντιλαμβανόταν τη Βαθ'ύνοια και τη Βαθ'ιά δραματική φύση του χιούμορ -ως αντίδρασης περίπου «ισόκυρης» με την αυτοκτονία. Πα τις μάζες, το γέλιο διατηρεί τον χαρακτήρα της χαλάρωσης και της

23 26 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ.. ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ" ΤΟΥ ΑΡΚΑ ανέμελης αποφόρτισης, χωρίς όμως να έχει προηγηθ'εί μια «φόρτιση» αυτογνωσίας. Με πλήθ'η κοριτσιών φτωχών οικογενειών που, μη έχοντας να φάνε, γίνονται μοντέλα υψηλής μόδας κι έπειτα λιμοκτονούν οικειοθ'ελώς, ώστε να διατηρήσουν τη δουλειά τους. Ή με χιλιάδες μέλη λαϊκών στρωμάτων, που αποσπώνται από την θ'ρησκοληψία ή την τηλοψία -το παλιό και το νεότερο «όπιο του λαού»- και κάνουν το παν για να ανέλθ'ουν κοινωνικοοικονομικά ώστε να φτάσουν, στην κορύφωση της καριέρας τους, να εισπνέουν την κοκαίνη των υψηλών στελεχών. Με την «κοινωνική άνοδο» να καταλήγει, έτσι, απλή μετάβαση -από το όπιο στην κοκαίνη! Ομοίως, η αρχιτεκτονική στρέφεται σε μια «ειρωνική» και μάλλον Βλα-

24 ΑΝΑΤΡΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 27 κώδη εκζήτηση (όπως λ.χ. το μουσείο φυσικών καταστροφών της Φλώριδας -εικ.29), πολύ πιο γελοία απ' ό,τι στην έναρξη του μπαρόκ (με παρά ρα σαν του μεγάρου Ζούκαρι, στη Ρώμη του εικ.30). Ενώ προφητεύονται, παράλληλα, φοβερές οικολογικές απειλές, που πανικοβάλλουν τα πλήθη σχετικά με την εξέλιξη του 21 ου αιώνα (έστω και αν το πολιτικά ορ &ό &α χαρακτηρίζει «γεωλογικές ανακατατάξεις» τους σεισμούς ή «δυσφορική υγρασία» τις πλημμύρες). Όπως ακριβώς οι λιμοί και οι λοιμοί, με τους οποίους επί αιώνες εκφοβιζόταν η αν&ρωπότητα. Ώστε, αντί να μεριμνά ορ&ολογικά για την τύχη της, να στρέφεται σε αγωνιώδεις &αυματουργά «φυλακτά» και στην προσευχή. Αντί επιστροφής στην προσευχή, λοωόν, έχω να προτείνω μια επιστροφή στον Αρκά. Έναν σύντομο εντοπισμό της &έσης των σκίτσων του μέσα στην ιστορία του γέλιου, ως κατάληξη αυτού του μέρους, και μια ανάλυση των ηρώων κά&ε σειράς και της ιδιοτυπίας του χιούμορ του, στα δύο επόμενα. * * * Όλες λίγο πολύ οι μελέτες για τη φυσιολογία ή την ψυχολογία Του γέλιου συγκλίνουν σε τρία συστατικά αφορμών του: στη συντομία -κα&ώς μια κωμική ατάκα ή ένα λογοπαίγνιο (όπως μια καλή «εκκλησιαστική ομιλία») δεν μηορούν να διαρκούν πάρα πολύ στην ανατροπή μιας αναμενόμενης ακολου&ίας ή ισορροπίας -αφού το προβλέψιμο δεν προκαλεί γέλιο και στον καινοτόμο στοχασμό -στην όποια κυνική, ΒέΒηλη, παράδοξη κ.λπ. αλή&εια αποκαλύπτεται με τον αστεϊσμό. Τρία συστατικά που, για λόγους μνημοτεχνικούς όσο και ουσιαστικούς, &α ονόμαζα, αντίστοιχα: έκ&λιψη (με τους συνειρμούς της συμπύκνωσης και της αποστράγγισης χυμών)" έκπληξη (εξαιτίας της αιφνιδιαστικής ή ανατρεπτικής της συνιστώσας, κυρίως)" και έκλαμψη (από τη μεταφορική παραπομπή της σε πνευματική διαύγεια).

25 28 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ «ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ. ΤΟΥ ΑΡΚΑ Και τα τρί α αυτά στοιχεία υπάρχουν συστηματικά στον Αρκά, όπως, Βε Βαίως, υπάρχουν σε κάθ-ε καλή γελοιογραφία ή σε «comic strips» άλλων δημιουργών. Σπανί ως όμως συναντά κανεί ς χιουμοριστικό έργο που να εμφανί ζει όλες τις ποικιλίες εκλέπτυνσης, κατά την ιστορική εξέλιξη του γέλι ο υ, και να επαλ ηθ-εύ ει όλες, σχεδ όν, τις αναλυτικές προσεγγίσεις. Ο Αρκάς είναι μία απ' αυτές τις σπάνιες περιπτώ σεις. Όπου η σχέση «επιθ-ετικότητας-χαλάρωσης» ισχύει, απολύτως' το σχήμα μιας «αποδοχής-άρνησης του ίδιου πράγματος» προσφέρεται, πολύ συχνά' και η «εξοικονόμηση ψυχικής ενέργειας> λειτουργεί, μονίμως. Ενώ μεγαλουργεί, παντού, η αυτοσαρκαζόμενη απελπισία. Από τον Κόκκορα, του 1981, ως το Η ςω.ά του 2007 ή 2008, δεν υπάρχει ήρωας από τον οποί ο να μη «στραγγί ζεται» άφθ-ονο γέλιο, χάρη σε μια θ-εμελιώδη απελπισί α. Ακόμη, κι αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό, οι ήρωες του Αρκά δομούνται γύρω από αδιέξοδα και υστερήσεις. Υστερήσεις που, όπως θ-α δούμε, οδηγούνται (με προγραμματισμένη ή μοιραία κορύφωση) στην αρχική «πτώση» και την έξοδο από τον Παράδεισο. Εκεί, δηλαδή, όπου συμβολικά ή κυριολεκτικά -με τη μετατροπή της απειλητικής επίδειξης δοντιών, στ ο ζώ ο, σε αντίδραση χαλάρωσης, στον άνθ-ρωπο- αρχί ζει η ιστορί α του γέλιου. Ό,τι συνοψί ζει το έργο του Αρκά είναι το αντιφατικό: κωρικ.ι1 κατά&λιφω. Ωστόσο, το χάρη στα σκίτσα του γέλιο είναι γέλιο πλήρες και σπαρταριστό. Η όποια θ-λί ψη έρχεται μετά, αν σκεφτεί κανεί ς καλύτερα τις αφορμές του. Δεν πρόκειται ούτε για χαμόγελα ρεμβασμού ή λεπταισθ-ησί ας -που αφήνουν τα πάντ α άθ-ικτα, αν δεν τα καθ-ι στούν ακόμη περισσότερο αποδεκτά- ούτε για μια ανέξοδ η γελωτσθ-εραπεία, που τη συστήνει πλέον κάθ-ε ιατρικό ή πολιτικό κατεστημένο. Επειδ ή σήμερα, αντίθ-ετα με τις απόψεις του Καρτέσιου, οι οποίες στοίχισαν σε Βασιλείς τους γελωτοποιούς τους, ξέρουμε πως το γέλιο περιορί ζει τους νευρομεταδότες της διέγερσης, καταστέλλοντας ΤΟ άγχος, κι έτσι ευνοού μαστε από παντ ού (από τα χωρατά του μακαρίτη προέδρου Γέλτσιν, λ., ή από το Βίντεο με την χαρίεσσα αποχώρηση του προέδρου Κλίντον από τον Λευκό Οί κο) να κάνουμε πλάκα με τα πάντα. Πα να παραμείνουμε, τελικά, στο Βασίλειο της γελοιότητας. Ο Αρκάς μοιάζει να είναι από πάστα Μολιέρου, ο οποίος έγραψε σπουδαίες κωμωδίες ενώ ήθ-ελε να γράφει τραγωδί ες. Η διαφορά έγ κειται στο ότι ο Μολιέρος πί στευε πως ο κόσμος είναι τελειοποιήσιμος και πως οι σοβαρές σκέψεις, που έπονται του γέλιου, μπορούν να τον Βελτιώσουν. Ο Αρκάς δεν το πιστεύ ει αυτό. Επιμένει, όμως, και στο ιλαρό και στο τραγικό, γνωρίζοντας καλά τη διαχωριστική τους γραμμή. Όταν, λ., Βάζει τον άγγελο της Ζω.άς εξηγεί ότι συχνά τα αύματα με εικόνες που δακρύζουν είναι απάτες, επειδή... «κάποιος κρυμμένος δίπλα Kα αρί ζει κρεμμύδια!» (εικ.3υ, δεν κάνει

26 ΑΝΑΤΡΕΧΟ ΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 29 ΞΕΕΡΕιΖ,ΑΠεΛΕ, f)aλjta ε/χα Α!ΊοΡIΑ rιά<πeξσ Τ/Σ ΘAY/-IAίOΙΙPΓf.Σ EΙIφ 2 Γ\AλJAΓIAΣ ΠΟΥ ΔA!LPYZo<ι'IJΙ ειιja ι ΑΛΗθΕlΑ Η Ε./λ)Α.1 Αl1ΑίΗ; μια μεταμοντέρνα εκχώρηση στον συνδυασμό υπερβατικού και τεχνολογίας! Αντίθ'ετα σαρκάζει, μαζί με την αφελή πίστη, και κάθ'ε μεταμοντέρνα υποστήριξη της ευπιστίας, για χάρη μιας παραδοσιακής, ευεργετικής, «σύμπνοιας» των πιστών. Κι εκείνο που δημιουργεί απορία είναι πώς μπορεί να παραμένει τόσο δημοφιλές, με συνεχή απήχηση, ένα τόσο αμφίρροπο και απελπισμένο χιούμορ; Αυτό θ'α δοκιμάσω να διευκρινίσω παρακάτω, διατρέχοντας όλες τις «σειρές» του Αρκά. Και έχοντας κατά νου πως ακόμη πιο καταθ'λιπτική από ένα καταθ'λιπτικό χιούμορ μπορεί να αποβεί η ανάλυσή του. Όπως άλλωστε επεσήμαινε ο Λ. Nτuγκά, γράφοντας μια Ψυχολογία του γέλιου, το 1902: «Δεν υπάρχει πιο κοινότοπο και, μαζί, πιο πολυμελετημένο φαινόμενο από το γέλιο. Τίποτε δεν έχει εξάψει περισσότερο την περιέργεια των

27 30 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ «ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ κοινών ανθρώπων εξί σου με εκείνη των φ ι λοσόφ ων. Τίποτε δεν έχει συγκεντρώσει περισσότερες παρατηρήσεις και δεν έχει οικοδομήσει τόσες θεωρίες, παραμένοντας ανεξήγητο, εν τέλει. Μπορούμε, μαζί με τους σκεπτικιστές, να πούμε ότι καλύτερα να αρκείται στο να γελά κανεί ς, δίχως να ερευνά το γιατί γελάει, αφού η περί σκεψη ενδ έχεται να π ν ίξει Το γέλιο.»

28 Β' Αδιέξοδα με θ'έα «Η ζωω είυαι τόσο άθλια, που δευ αξίζει ΤΟΥ κόπο Υα mv εykαταλείψεtς» Jacques Rigaut Η πιο πρόσφατη σειρά του Αρκά -Η ςωω μετά- «διαδραματίζετ αι» στ ον Παράδεισο. Κάποιο παραδ είσιο στ οιχείο, όμως, υπάρχει σε όλα τα περιβάλλοντ α όπου κινούνταν οι ήρωες και των προηγούμενων σειρών του. Η αγροτική αυλή στον Κόκκορα και το δάσος στ ον Καλό Λύκο, οι επαρχιακοί δρόμοι των θιάσων στ ις Σόου ΜπίςΥες, ο ζωολογικός κή πος με ΤΟΥ ΠαvτελΩ και το λιovτάpι ή το νεοκλασικό αρχοντικό στ ον Καστράτο (με τη Λουκρητ ία να γνωρίζει την κόλαση της στ έρησης, εκεί μέσα), διαβαθ μίζουν ανάλογα τους συνειρμούς τους. Αλλά και οι αστικοί αι& έρες των Χαpnλώy πτωσεωυ, η μοναξιά των δύο τύπων στ ην ερειπωμένη πόλη Μετά ΤΩΥ ΚαταστροφΩ, το εξωτικό εργαστήριο των ΠειΡαματόςωωΥ (με τους πρασινοκίτρινους δοκιμαστικούς σωλήνες σαν παράδοξη χλωρίδ α και τα θ'ύματα των πειραματισμών σαν πανίδ α κολασμένων), έως την τυραννική φυλακή του Ισο.6ίΤΩ (με τον ίδιο &ανατ οποινίτ η να εκτ ελείται ξανά και ξανά, «εμπεδώνοντας» την εκτ έλεσή του), καλύπτ ονται επίσης από την αχλύ ενός επέκειυα. Ενός Παραδ είσου που, ευλόγως, τον συμπληρώνει μια Κόλαση. Σαν να είναι και δεν είναι, μαζί, οι τόποι που δείχνουν ή σαν να πρόκειται για την ιδεώδ η ανάμνησή τους, περισσότερο απ' ό,τι για τη γελοιογραφική τους παραμόρφ ωση. Ως προς αυτό, οι επιλογές του Αρκά δεν έχουν τίποτ ε μοναδικό. Από την πρώτ η εμφάνιση των κόμικς και των «strips» (τ ων λωρίδωυ με αυτ οτελή κωμικά επεισόδια που δημοσιεύονται σε συνέχειες, σε περιοδικά ή εφημερίδες), πολλοί δημιουργοί έκαναν πεδ ίο δράσης των ηρώων τους τοπία με σχετικό χαρακτήρα. Οι αλάνες των παιδ ικών αντιπαρα& έσεων του Γέλοου Kιvτ, λ.χ;, σε σχέδια του Ρ. Φ. Άουτκολτ, ή ο ονειρικός κόσμος του Λιτλ ΝΩμο, στ α υπέροχα σχέδια του Μακ Κέι, που ξεκίνησαν την ιστ ορία του είδους πριν 110 χρόνια, όπως η ντ ανταϊστική έρημος του Κρέιςυ Κατ, σε σχέδ ια Τζορτ ζ Χέριμαν, οι «ταρζανικές» ζούγ κλες του Μπερν Χόγκαρ&, οι ψυχεδ ελικοί πλανήτ ες στον Φλας ΓκόΡΥΤΟΥ ή το ειδυλλιακό Μουλενσάρ του Tεvτέy, στον μεσοπόλεμο, και οι αδροί υπαινιγμοί σε αμερικάνικες κηπουπόλεις, όπου ο Τσαρλς Σουλτς τοπο&ετεί την παρέα του Τσάρλι ΜπράουΥ, μετά το 1950, κα&ώς και το γαλατικό χωριό του Αστερίξ που στήνεται

29 32 ΠΩΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ "ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ την ίδ ια περίοδο, με την ιδ εώδη συντροφικότ ητ α να &ριαμβεύει πάντ α στ ο τέλος, είναι μερικά από τα πιο διάσημα δείγματα τέτοιων «παραδ είσιων» τοπίων. Η ιδ ιαιτ ερότητα του Αρκά έγκειται στ ο ότ ι, πολύ πριν φτάσει στ ον Παράδ εισο της σειράς Η ςωω ρετά, είχε ήδ η δώσει έμφαση κυριολεξίας στ ους «παραδείσους» των προηγούμενων σειρών του, αποικώντας τους με περισσότερο ή λιγότερο άγιες τριάδ ες. Με κεντρικούς χαρακτήρες που στα& ερά ή εναλλάξ, παντού, έπαιζαν ρόλους ενός αγα& ού Αδ άμ, μιας φιλοπερίεργης Εύας και ενός αφ ειδούς σε προσφορές πειρασμών φιδιού. Στον Καστράτο, λ.χ.;, η «τριάδα» είναι ολοφ άνερη. Εμφανίζονται μόλις πέντ ε ή έξι περιστασιακές φιγούρες, στα κάπου 500 στριπς της σειράς, με στα& ερές: τον Καστράτο, τη Λουκρητ ία και τη γριά, χήρα συντ αγματάρχη. Επιπλέον, η τριάδα είναι «ομοούσια», αφ ού: «ο Καστράτο είναι ευνουχισμένος από σώμα, η γιαγιά από πνεύμα και η Λουκρητία από ψυχή», όπως εύστ οχα επισημαίνει ο Πάννης ΒαρΒέρης (στ ον πρόλογο του ενιαίου άλμπουμ της σειράς). Κάτι ανάλογο, όμως, ισχύει παντ ού. Στις Σόου Μπίςνες, με την τριάδα Χλέμπουρα, Βαγγέλη -αρκούδας- και Θέκλας' στον Κόκκορα, με τον ίδ ιο τον κόκορα, το γουρούνι και το σκουλήκι' στον Ισο8ίΤΩ, με τον φερώνυμο ήρωα, τον αρουραίο Μοντ εχρήστο και το πουλί Κλημεντίνη' στον καλό Λύκο, με τον ερωτευμένο λύκο, την προβατίνα και τον λαγό' ή σrη ΖωΩ ρετά, με τον προώρως &ανόντα, τον ιδ ιότυπο άγγελο και τον σποραδ ικά ανερχόμενο από την Κόλαση διαβολάκο. Αλλά και σε άλλες σειρές, όπου οι κύριοι χαρακτήρες είναι εμφανώς δύο (Παντελής και λιοντάρι, οι «Χαμ» και «ΚλοΒ» Μετά ΤΩν καταστροφω, πατέρας και γιος σπουργίτια των xαpnλών πτωσεων, Ιπποκράτης -τ ο χάμστερ- κι ο ξεναγός του Βάκιλος -τ ο ποντίκι- στ α ΠειΡαρατόςωα), υποφώσκει ένα περίπου ενιαίο συμπίλημα ορατών ή αόρατων υπάρξεων, που κλείνει την τριάδα. Ιδίως στις ΧαΡΩλές πτωσεις, αυτή η συμπλήρωση εμφανίζεται ανάγλυφη: με τον ευπρεπή πατέρα, τον ευφ υή υιό και έναν ολόκληρο περίγυρο από άλλα πουλιά -περιστέρια κατ ά πλειονότητα- που δίνουν ευκαιρίες να αν& εί ένα πλήρως χιουμοριστικό πνεύμα. (Εάν η τριάδα δεν συμπληρώνετ αι, ακόμη πιο ανάγλυφα, με την απούσα μα διαρκώς αναφ ερόμενη μοιχαλίδ α σύζυγο και άστοργη μητ έρα.) Όπως τόνιζα στην αρχή του Α' μέρους, η &εμελιώδης σuv&ήκn του γέλιου προϋπο& έτει τρεις: εκείνον που προκαλεί το γέλιο, εκείνον που γελά κι εκείνον ή εκείνους που γίνονται καταγέλαστοι. Τη συν& ήκη αυτή την τηρεί σαφώς ο Αρκάς, και μάλιστα διπλά. Είναι τα πιο πειραχτήρια από τους χαρακτήρες του που κάνουν άλλους χαρακτήρες περίγελο κάποιων τρίτων" αλλά είναι και ο ίδ ιος ο Αρκάς που, απέναντι στους αναγνώστες του, κάνει καταγέλαστους τους κόσμους των ηρώων του. Παρασέρνοντας έξοχα, στ η διακωμώδηση, ό,τι πιο σοβαρό ή σεβάσμιο αποδίδ ουμε στ ο

30 ΑΔΙΕΞΟΔΑ ΜΕ ΘΕΑ 33 εμπράγματο αντίκρισμα αυτών των κόσμων. Διότι, πέρα από τους κυρίως χαρακτήρες, το τριαδικό σχήμα αφορά και στα περιβάλλοντά τους. Από τη μια, είναι η παραδείσια απομόνωση στα τοπία κάθε σειράς (μαζί με όποιες στερήσεις δίνουν συχνά στους ήρωες αίo&non κόλασης). Από την άλλη, είναι οι εμπράγματες κολάσεις στις οποίες παραπέμπουν αυτά τα τοπία: αυλές για εκτροφή ζώων με προορισμό τη σφαγή, εγκλεισμοί σε τω όντι τυραννικές φυλακές, πραγματικά εργαστήρια με πειραματόζωα, πραγματικοί ζωολογικοί κήποι, Κ.Ο.Κ., ως την πραγματική μεταθανάτια εκμηδένιση. Και είναι το ίδιο το χιούμορ, τέλος, που δπμιουργεί τον μόνο ενδιάμεσο τόπο: του «καθαρτήριου» γέλιου, απέναντι σε ό,τι αντικρίζουμε όσο ζούμε και στην προοπτική του θανάτου μας. Αυτό το σταθερά τριαδικό παιχνίδι χαρακτήρων και τόπων θα διατρέξω τώρα, αναλυτικότερα, για κάθε μία από τις σειρές του Αρκά, παρακολουθώντας τη σειρά των εμφανίσεών τους. Ένα σταθερό παιχνίδι, με τους ήρωες να Βρίσκονται σε ποικίλα «αδιέξοδα», μα με το χιούμορ να διανοίγει τη μόνη αξιοπρεπή και σωτήρια «θέα». (Πα όποιον, τουλάχιστον, δεν είναι Βυθισμένος σε απνευμάτιστη αναλγησία ή σε μια στρατευμένη ευλάβεια.) Κόκκορας (η ευεργετική κατάθλιψη) Η σειρά του Κόκκορα άρχισε να δημοσιεύεται στο περιοδικό ΒαΒέλ, το Συμπληρώναμε μια επταετία από την «επταετία», νιώθαμε ευρωσκεπτικιστές και ευρωπαίοι ταυτόχρονα, σοσιαλιστική αισιοδοξία ανέτελλε στον ορίζοντα της χώρας (καίτοι ο «κόκορας» εξακολουθούσε να γράφεται με δύο κάπα), όλα έμοιαζαν εφικτά, αλλά ο Αρκάς σχεδίαζε το πιο καταθλιπτικό πουλί στην ιστορία της ορνιθολογίας. Κάτι ήξερε. Σε ένα από τα πολύ χαρακτηριστικά στριπς της σειράς, καλοσυνάτος και τρυφερός ο κόκορας σκύβει πάνω από ένα αβγό που εκκολάπτεται (εικ.32), για να παροτρύνει τον αναδυόμενο νεοσσό: «Βγες έξω Βρε χαζό! Μη φοβά-

31 34 ΠΟΣ ΠΑΝΕ ΣΤΟΝ "ΠΑΡΑΔ ΕΙΣΟ.. ΤΟΥ ΑΡΚΑ σαι!!». Η παρότρυνση συνεχίζεται και στο επόμενο καρέ: «Βγες να δεις τι ωραία που είναι...». Σ' ένα τρίτο πλάνο, πιο κοντινό, κι ενώ ο νεοσσός παραμένει ανέκφραστος στο μισοανοιγμένο αβγό του, ο κόκορας επιτείνει την παρότρυνση με Το ερώτημα: «Δεν θες να μεγαλώσεις; Να γίνεις σαν και μένα;». Πα να δούμε, στο τέταρτο και καταληκτικό καρέ, τον νεοσσό να κλείνεται πάλι στο αβγό του και τον κόκορα να γουρλώνει τα μάτια του, κατάπληκτος και άφωνος. Αυτή η ορατή (ακόμη και σε νεοσσούς) διάσταση, ανάμεσα στον κόσμο που μας προσφέρεται και σ> εκείνον που προσδοκούσαμε, Βασανίζει με τέλεια χιουμοριστικό τρόπο τον κεντρικό ήρωα. Ενώ οι δυο άλλοι χαρακτήρες που τον συντροφεύουν συχνά -Το γουρούνι και το σκουλήκι- τον κάνουν να νιώ9'ει πολύ χειρότερα, όποτε δοκιμάζουν να τον κάνουν να νιώσει καλύτερα. Στην «παραδείσια» ύπαιθρό του, παραμένει ένας καταθλιπτικός Αδάμ, απέναντι σ> ένα γουρούνι σε ρόλο αμέριμνης και λάγνας Εύας, όσο κι απέναντι σ> ένα πλή9'ος πειρασμούς και αιτίες κατά9'λιψης, που συνιστά η λοιπή περιβάλλουσα πανίδα. Γε μάτος εφηβικές ανασφάλειες και συνεχείς αμφιβολίες για τα ερωτικά του 9'έλγητρα -αμφιβολίες που επιτείνει η υπεροψία των θηλυκών πουλερικών- ο κόκορας καταφεύγει σε ζωηρές φαντασιώσεις. Μα ούτε εκεί Βρίσκει ησυχία (εικ. 33). Το γουρούνι και το σκουλήκι παρεισδύουν στις φαντασιώσεις του. Τόσο ρεαλιστικά, μάλιστα, που σχεδόν τον διώχνουν κι απ> αυτές. Είναι φανερό ότι ο κόκορας περιφρονεί το γουρούνι για την αμεριμνησία του και το σκουλήκι για την ευτελή του μοίρα. Αλλά είναι εξίσου φανερό ότι τα ζηλεύει, ταυτόχρονα, για τις ερωτικές επιτυχίες που η αμεριμνησία χαρίζει στο ένα και την ηρεμία την οποία η ευτέλεια εξασφαλίζει στο άλλο. Πώς να το αποφύγει; Το γουρούνι προκαλεί τόσο έντονα οργασμικά Βογκητά στις κότες (!) με τις οποίες πηγαίνει, ώστε να φοράει ωτασπίδες κατά τις συνουσίες του, όηως εξηγεί ενώ το σκουλήκι απλώς ενοχλείται από

32 ΑΔΙΕΞΟΔΛ ΜΕ ΘΕΑ 35 τους ήχους και το μόνο που θ-έλει είναι ησυχία στον ύπνο του. Αντίθ-ετα ο κόκορας -ούτε μέγας εραστής ούτε απαθ-ής- υποφέρει από αϋπνίες. Δεν θ-έλει να θ'uμάται τον αυταρχικό πατέρα του τον πληγώνει η ανάμνηση της μητέρας του, που τον άφηνε για να Βγαίνει με εραστές και, με μια χιουμοριστική εκμετάλλευση του προφανούς, συμπεραίνει κάποια στιγμή πως: «Το χειρότερο με τις αϋπνίες είναι ότι σε πιάνουν πάντα νύχτα!» Όταν, εξαντλημένος και περίλυπος, δηλώνει στο γουρούνι ότι έχει «τέσσερις μέρες» να κοιμηθ-εί, εκείνο του προσφέρει τη ΣUμπάθ-ειά του με το απαράμιλλο: «Κι εγώ το ίδιο! Αλλά ευτυχώς κοιμάμαι τις νύχτες». Παρά τον σαφή σαρκασμό, εδώ, ή τα παρεμφερή πειράγματα γουρουνιού και σκουληκιού προς τον ταλαίπωρο ι'ιρωα, σε άλλα επεισόδια (εικ.34), οι Βα WTEρOl δεσμοί φιλίας υπάρχουv. Και αποδεικνύονται πολύ τρυφεροί, μάλιστα. Όπως εκεί όπου ο κόκορας ακουμπά στη μαλακή κοιλιά του γουρουνιού κι αγωνίζεται να κοιμηθ-εί, μα τον εμποδίζει η ιδέα ότι : «Αργά ή γρήγορα θ-α έρθ-ει ο θ-άνατος...». «Μη σε νοιάζει», του λέει με μητρική μέριμνα το γουρούνι, «όταν θ-α έρθ-ει θ-α είμαι εγώ εκεί και θ-α τον διώξω!». Πα να δούμε, σ' ένα τελευταίο μακρινό πλάνο, τον ήλιο να δύει στο Βάθ-ος και τον κόκορα να παρηγορείται για λίγο, συνειδητά αυτοεξαπατώμενος (εικ.35).

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.ethnos.gr Γκίκα Ελένη http://www.ethnos.gr/biblio/arthro/megalosa_me_eikones_tis_elladas- 64562445/- ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Eρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος Κωδικός προϊόντος: 00092

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Το γέλιο στη ζωή μας

Το γέλιο στη ζωή μας Το γέλιο στη ζωή μας ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Πώς αντιμετωπίζεται διαχρονικά το θέμα του γέλιου και του κωμικού σε διάφορα κείμενα αλλά και η ύπαρξη και λειτουργία του τόσο στο σχολείο όσο και στην κοινωνία. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Τετάρτη, 13 Ιανουαρίου 2016 Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Η συγγραφέας Μαρία Τζιρίτα Η Μαρία Τζιρίτα μιλά για το τελευταίο της βιβλίο «Ιόλη», στο Πινάκιο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο;

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο; Ημερομηνία 28/09/2015 Μέσο Συντάκτης Link clickatlife.gr Χριστίνα Χρυσανθοπούλου http://www.clickatlife.gr/euzoia/story/63076/pos-tha-kano-to-paidi-mou-naagapisei-to-sxoleio ΕΥΖΩΙΑ Πώς θα κάνω το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει πως κάτι έχει ξεχαστεί ή έχει σβηστεί, πως κάτι λείπει.

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Πότε θα φανεί η Φανή

Πότε θα φανεί η Φανή ...... Πότε θα φανεί η Φανή Η συγγραφέας χαίρεται να έρχεται σε επαφή με τους αναγνώστες της. Η διεύθυνσή της είναι: Αγίου Πολυκάρπου 51, Νέα Σμύρνη 171 24, Αθήνα. Τηλ.: 210 9335830, FAX: 210 9351603 e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία.

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία. Ένας κόσμος ενεργειών και δυνάμεων ξετυλίχτηκε μπροστά μου και με διαπέρασε ολόκληρη. Ένας κόσμος άγνωστος, ασύλληπτος, μαγευτικός. Κι εγώ τον αγκάλιασα, αφημένη μέσα στην απέραντη αγκαλιά του... Κι αναρωτιόμουν

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Διασκευή για Παιδικό Θέατρο Χαραμή Ευγενία Αύγουστος 2008 Επικοινωνία: echarami@yahoo.gr Περιεχόμενα ΕΙΚΟΝΑ 1- Ένα ορφανό στα σκαλιά της Εκκλησιάς...3 ΕΙΚΟΝΑ 2- Οι καμπάνες...7 ΕΙΚΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τρίτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-6 Ώρα για δράση... 7-17 Σημειώσεις... 18 2 Μάθημα Τρίτο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις τις 7 συνήθειες των πετυχημένων ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές"

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της Φως στις σκιές Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές" Κυρία Παπαδάκη, το βιβλίο σας Φως στις Σκιές που επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πραγματεύεται δύσκολα κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα

ΕΝΤΟΛΕΣ. 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα 7.1 Εισαγωγικό μέρος με επεξήγηση των Εντολών : Επεξήγηση των εντολών που θα ΕΝΤΟΛΕΣ χρησιμοποιηθούν παρακάτω στα παραδείγματα Βάζοντας την εντολή αυτή σε οποιοδήποτε αντικείμενο μπορούμε να αλλάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Όσοι αμφισβητούν τη χρησιμότητα της θρησκείας και συνολικά την αξιοπιστία της, συνήθως αυτοί παρκάρουν στην απέναντι πλευρά που βρίσκεται η Επιστήμη. Συνήθως, εκτιμούν χρήσιμη

Διαβάστε περισσότερα

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και Ο πουπουλένιος Κοινωνικό του Μάρτιν ΜακΝτόνα Διαρκεια : 125 ' Σκηνοθ.-μετάφρ.: Κ. Μαρκουλάκης Ερμηνεύουν: Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος. Σκην.-κοστ.: Αθ. Σμαραγδή, Φ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

Angry Birds Stella 2009 2014 Rovio Entertainment Ltd. All Rights Reserved.

Angry Birds Stella 2009 2014 Rovio Entertainment Ltd. All Rights Reserved. Η Στέλλα και οι φίλες της πάντα ενώνουν τις δυνάμεις τους για να βρίσκουν όχι μόνο δημιουργικές αλλά και αστείες λύσεις στα προβλήματά τους. Όλες τους έχουν ως κύριο σκοπό να προστατέψουν τη φιλία τους

Διαβάστε περισσότερα

5 Ο Δ. Σ ΜΟΣΧΑΤΟΥ ΣΤ ΤΑΞΗ 26-04- 2013

5 Ο Δ. Σ ΜΟΣΧΑΤΟΥ ΣΤ ΤΑΞΗ 26-04- 2013 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΓΛΩΣΣΑ 1. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσεις το αντικείμενο και να γράψεις μέσα στις παρενθέσεις σε ποια πτώση βρίσκεται, σε ποιον αριθμό και ποιο γένος Ο Βασίλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 14/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thessalikipress.gr Θεοδώρα Τζανή http://www.thessalikipress.gr/eidiseis/biblio/e-stigmoula-einai-dunate-ste-thessalikepress.html MEAT INFO ''Η στιγμούλα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπάς για να ακούγεσαι

Σιωπάς για να ακούγεσαι Σιωπάς για να ακούγεσαι 01/12/2014 Γράφει η Αίγλη Τούμπα Μάρω Βαμβουνάκη Εκδόσεις Ψυχογιός σελ. 272 Ίσως από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Μάρως Βαμβουνάκη να ήταν το «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο».

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα

Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Φανταστικά ταξίδια στο διάστημα Ο Πότης Ράτος ζούσε στα 1880 μαζί με τη γυναίκα του και τα παιδιά του κάπου στην Ελλάδα. Λαχταρούσε να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο. Όχι στο παρελθόν, αλλά στο μέλλον. Και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης

3ο Νηπ/γείο Κορδελιού Τμήμα Ένταξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ Περιεχόμενα Α ΕΠΙΠΕΔΟ (λεξιλόγιο) 1 ο ΣΤΑΔΙΟ : Ονοματοποίηση αντικειμένων και προσώπων 2 Ο ΣΤΑΔΙΟ: Ονοματοποίηση πράξεων 3 ο ΣΤΑΔΙΟ : Καθημερινές εκφράσεις και χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Γέλιο και ευφυΐα (2914)

Γέλιο και ευφυΐα (2914) Κείμενο Γέλιο και ευφυΐα (2914) Οι περισσότεροι άνθρωποι σπάνια (χαμο)γελούν. Αυτό συμβαίνει γιατί επικρατεί η εντύπωση ότι αυτός που (χαμο)γελάει πολύ είναι λιγότερο έξυπνος, σε σχέση με κάποιον άλλον,

Διαβάστε περισσότερα