Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου"

Transcript

1

2 Κείµενα επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου Θερµές ευχαριστίες για την παραχώρηση υλικού και τη συνεργασία σε όλα τα στάδια προετοιµασίας του εκπαιδευτικού προγράµµατος στον επιµελητή της έκθεσης, αρχαιολόγο Νίκο Παπαδηµητρίου και στον σχεδιαστή Άκη Γκούµα για τα σχέδιά του, που µας τα παραχώρησε ειδικά για το έντυπο. Για την παραχώρηση φωτογραφικού υλικού ευχαριστούµε θερµά: για αντικείµενα από µουσεία και ερευνητικά ιδρύµατα της Ελλάδας: - το Υπουργείο Πολιτισµού και Τουρισµού Γενική ιεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονοµιάς και τις κατά τόπους Εφορείες Αρχαιοτήτων, - το Μουσείο Μπενάκη, - την Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή, για αντικείµενα από µουσεία της Ρουµανίας, της Βουλγαρίας και της ηµοκρατίας της Μολδαβίας: - το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Ρουµανίας, στο Βουκουρέστι (φωτογράφος Marius Amarie), - το Περιφερειακό Ιστορικό Μουσείο της Βάρνας, στη Βουλγαρία (φωτογράφος Rumyana Kostadinova Ivanova), - το Εθνικό Αρχαιολογικό και Ιστορικό Μουσείο της ηµοκρατίας της Μολδαβίας, στο Κισινάου (φωτογράφοι Jurie Foca και Valery Hembaruc). Για την ευγενική προσφορά του χαρτιού, ευχαριστούµε την ιάρκεια Έκθεσης 7 Οκτωβρίου Ιανουαρίου 2011 Σχέδια: Άκης Γκούµας Σχεδιασµός εντύπου - καλλιτεχνική επιµέλεια: Ίνα Μελέγκογλου, AltSys Επεξεργασία εικόνων: Indigo Graphics Εκτύπωση: Α. Τσάκος - Ελ. Μπένου - Στ. Καµαράδου ISBN: ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ - Ι ΡΥΜΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΝΤΟΛΛΗΣ ΓΟΥΛΑΝ ΡΗ - ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, 2010

3 Το ξεχασµενο παρελθον τησ ευρωπησ Οµάδα πήλινων ειδωλίων, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Η έκθεση που φιλοξενεί το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης µε τίτλο «Το ξεχασµένο παρελθόν της Ευρώπης» παρουσιάζει τους πολιτισµούς που αναπτύχθηκαν στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης από το 5000 έως το 3500 π.χ. Το σύνολο των συγγενών αυτών πολιτισµών ονοµάστηκε από τους ερευνητές «Παλαιά Ευρώπη». Τα σηµερινά όρια της «Παλαιάς Ευρώπης» εκτείνονται από τη σηµερινή Σερβία έως την Ουκρανία. Γιατί όµως ονοµάστηκε ξεχασµένο το παρελθόν της «Παλαιάς Ευρώπης»; Οι οικισµοί που ιδρύθηκαν στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης ερηµώθηκαν ξαφνικά και στη συνέχεια κατοικήθηκαν από πληθυσµούς νοµαδικού χαρακτήρα, ο πολιτισµός των οποίων διέφερε σηµαντικά από τους ιδιαίτερα εξελιγµένους πολιτισµούς της «Παλαιάς Ευρώπης». Οι πολιτισµοί που ακολούθησαν άφησαν πίσω τους πολιτισµούς που γνώρισαν µεγάλη άνθιση στα µέσα της 5ης χιλιετίας. Με το πέρασµα του χρόνου αναπτύχθηκαν και άλλοι πολιτισµοί µε αποτέλεσµα να ξεχαστεί η πολιτιστική ανάπτυξη της 5ης χιλιετίας π.χ. Το ξεχασµένο παρελθόν των πολιτισµών της «Παλαιάς Ευρώπης» ήρθε στο φως µετά το 1930 µε τις συστηµατικές ανασκαφές των αρχαιολόγων. Η έκθεση περιλαµβάνει περισσότερα από 200 αντικείµενα από τρεις χώρες, όπου άνθισαν πολιτισµοί της «Παλαιάς Ευρώπης»: τη Βουλγαρία, τη ηµοκρατία της Μολδαβίας και τη Ρουµανία. Παρουσιάζονται ανθρωπόµορφα ειδώλια, πολύχρωµα αγγεία, οµοιώµατα οικιών, χάλκινα αντικείµενα, κοσµήµατα από πολύτιµα µέταλλα και όστρεα και τα εντυπωσιακά χρυσά κοσµήµατα από το νεκροταφείο της Βάρνας στη Βουλγαρία. Στόχος της έκθεσης δεν είναι ο διαχωρισµός των διαφόρων πολιτισµών της περιοχής, αλλά η αναζήτηση κοινών χαρακτηριστικών. Η παρουσίαση των αντικει- µένων φανερώνει αφενός τις τεχνολογικές, αισθητικές και κοινωνικές κατακτήσεις που ήταν κοινές σε όλους αυτούς τους πολιτισµούς και αφετέρου τις ιδιαιτερότητές τους. Την έκθεση συµπληρώνουν 90 περίπου αντιπροσωπευτικά ευρήµατα της ίδιας περιόδου από ελληνικές νεολιθικές θέσεις για συγκριτικούς λόγους. Τα ελληνικά νεολιθικά αντικείµενα σε σύγκριση µε τα αντίστοιχα της «Παλαιάς Ευρώπης» αναδεικνύουν εκπληκτικές οµοιότητες, αλλά και διαφορές ανάµεσα στην Ελλάδα και άλλες περιοχές των Βαλκανίων κατά τη διάρκεια της 5ης και της 4ης χιλιετίας π.χ.

4 H «Παλαια Ευρωπη» κατα την 5η και 4η χιλιετια π.χ. Πού οφείλεται η ανάπτυξη των πολιτισµών της «Παλαιάς Ευρώπης»; Τα γόνιµα εδάφη και οι εύφορες κοιλάδες του ούναβη αποτέλεσαν πόλο έλξης για τους γεωργούς της Νεολιθικής εποχής οι οποίοι ίδρυσαν στην περιοχή αυτή οικισµούς. Η µόνιµη εγκατάσταση είχε ως επακόλουθο την ενασχόληση µε τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Οι λαοί που εγκαταστάθηκαν στην «Παλαιά Ευρώπη», µετά από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια νοµαδικής ζωής, κατοίκησαν σε µόνιµους οικισµούς και βελτίωσαν τον τρόπο ζωής τους αλληλεπιδρώντας στο περιβάλλον προς όφελός τους. Οι συνθήκες τούς επέτρεψαν να αναπτύξουν από νωρίς ένα εξαιρετικά υψηλό επίπεδο τεχνολογίας και καλλιτεχνικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, µπόρεσαν να δηµιουργήσουν σύνθετες µορφές κοινωνικής οργάνωσης. Η νοτιοανατολική περιοχή της Ευρώπης γνώρισε ιδιαίτερη άνθιση κατά τη διάρκεια της 5ης χιλιετίας π.χ. Στην περιοχή αυτή αναπτύχθηκαν διάφοροι πολιτισµοί µε ιδιαιτερότητες, κυρίως όµως µε πολλές οµοιότητες που οφείλονται στην επικοινωνία τους µέσω του εµπορίου. Αρχικά οι αρχαιολόγοι έδιναν σε αυτούς τους πολιτισµούς ονόµατα των περιοχών όπου εντοπίζονταν. Από τους πιο σηµαντικούς είναι οι πολιτισµοί Cuçuteni (ΒΑ Ρουµανία, Μολδαβία και Ουκρανία), Gumelniţa (από τη Ν. Ρουµανία και την Α. Βουλγαρία έως και τις ακτές του Αιγαίου), Hamangia (ΝΑ Ρουµανία και ΒΑ Βουλγαρία), καθώς και ο πολιτισµός της Βάρνας στη Βουλγαρία. Το σύνολο των συγγενών αυτών πολιτισµών ονοµάστηκε στη συνέχεια «Παλαιά Ευρώπη». Ποια ήταν τα σηµαντικότερα επιτεύγµατα του νεολιθικού ανθρώπου κατά την 5η και 4η χιλιετία; Η οικία έγινε το κέντρο της κοινωνικής ζωής του νεολιθικού ανθρώπου κι έτσι αντικατέστησε τις παραδοσιακές καλύβες µε µόνιµα κτίσµατα. Ανέπτυξε την πυροτεχνολογία, χρησιµοποίησε καθαρούς πηλούς και κατασκεύασε ανθεκτικά αγγεία που αντικατέστησαν τα καλάθια και τα ξύλινα σκεύη. Γνώρισε τη χρήση των µετάλλων και έφτιαξε χρήσιµα εργαλεία και εντυπωσιακά κοσµήµατα. ηµιούργησε ειδώλια τα οποία βρέθηκαν σε οικίες και τάφους και αντανακλούν την πραγµατικότητα της καθηµερινής ζωής, θρησκευτικές πεποιθήσεις και την πνευµατική του ανησυχία γενικότερα. Η επικοινωνία των πολιτισµών επέτρεψε την ανάπτυξη του εµπορίου και των συστηµατικών ανταλλαγών. Από νωρίς διακινούνταν διάφορα αντικείµενα, όπως εργαλεία, κοσµήµατα, αγγεία, ειδώλια και άλλα αγαθά. Οι ανταλλαγές αυτές φανερώνουν την επικοινωνία των πολιτισµών της «Παλαιάς Ευρώπης» µε άλλους λαούς. Πολύτιµα αντικείµενα, όπως αγγεία, κοσµή- µατα, εργαλεία και ειδώλια αποτελούν επίσης ένδειξη κοινωνικής διαφοροποίησης και ιεραρχίας στους πολιτισµούς.

5 Κ α Ποιο είναι το τέλος της «Παλαιάς Ευρώπης»; Από το π.χ. περίπου οι οικισµοί που ήταν χτισµένοι σε τούµπες στις κοιλάδες του ούναβη και στην περιοχή της ανατολικής Βουλγαρίας καταστράφηκαν από πυρκαγιές και ερηµώθηκαν. Στη συνέχεια η περιοχή κατοικήθηκε από πληθυσµούς νοµαδικού χαρακτήρα που δεν έχτιζαν µόνιµες κατοικίες και δεν χρησιµοποιούσαν διακοσµηµένα αγγεία και ειδώλια. Οι παραδόσεις της «Παλαιάς Ευρώπης» δεν χάθηκαν τελείως, αλλά διατηρήθηκαν σε κάποιες περιοχές των πολιτισµών Tripol ye και Cuçuteni στην ανατολική Ρουµανία, τη Μολδαβία και τη δυτική Ουκρανία. Οι οικισµοί αυτών των πολιτισµών γνώρισαν άνθιση και για τα επόµενα 800 χρόνια, δηλαδή έως το 3300 π.χ. ρ π ά θ ι α C U C U T E N I 3

6 Οικιεσ και οικισµοι Την εποχή αυτή ο τρόπος που σκέπτονται και οργανώνουν τη ζωή τους οι άνθρωποι αλλάζει: δηµιουργούν οικισµούς όπου διαµένουν µόνιµα, κτίζουν σπίτια, διαµορφώνουν χώρους για συγκεκριµένες εργασίες, κατασκευάζουν περιφράξεις. Για πρώτη φορά στη ζωή του ανθρώπου εµφανίζεται η έννοια της συνέχειας και του προγραµµατισµού στην καθηµερινή του ζωή. Ποια ήταν η έκταση των οικισµών; Ανάλογα µε την περιοχή αλλά και την εποχή οι οικισµοί αποτελούνταν από σπίτια αλλά µπορεί να έφθαναν και σπίτια και να καλύπτουν µια έκταση ακόµα και 3200 στρεµµάτων, όπως συµβαίνει σε ορισµένους οικισµούς του πολιτισµού Cuçuteni στην Ουκρανία. Πώς διάλεγαν το µέρος όπου έκτιζαν τον οικισµό; Οι περισσότεροι οικισµοί κτίζονταν κοντά στις όχθες των ποταµών εξασφαλίζοντας έτσι τόσο την ύδρευση όσο και την επικοινωνία τους µε άλλους οικισµούς, µια και πολλά από τα ποτάµια στην περιοχή των Βαλκανίων είναι πλεύσιµα. Οι καλλιεργήσιµες εκτάσεις έπαιζαν επίσης σηµαντικό ρόλο στην επιλογή της θέσης. Τι είναι οι «τούµπες»; Οι οικισµοί µε το πέρασµα των αιώνων καταστρέφονταν και ξανακτίζονταν σχηµατίζοντας έτσι τεχνητούς λόφους, τις «τούµπες» που πολλές φορές έφθαναν σε ύψος τα µέτρα. Σχεδιαστική αναπαράσταση νεολιθικού οικισµού

7 Πώς ήταν τα σπίτια; Στην «παλαιά Ευρώπη» οι άνθρωποι έκτιζαν τα σπίτια τους µε ξύλινους σκελετούς, µια και η ξυλεία υπήρχε σε αφθονία γύρω τους. Οι τοίχοι ήταν καλυµµένοι µε κονίαµα πηλού, µέσα στο οποίο έβαζαν κλαδιά και άµµο για συνδετικό υλικό. Οι στέγες ήταν αχυρένιες, ενώ τα περισσότερα δάπεδα ήταν από πατηµένη γη. Σε ορισµένους οικισµούς, όπως π.χ. στο Cuçuteni, το δάπεδο ήταν κατασκευασµένο από κορµούς δέντρων σκεπασµένους µε ένα στρώµα πηλού το οποίο στη συνέχεια έψηναν για να είναι πιο ανθεκτικό. Τα σπίτια είχαν συνήθως έναν όροφο και ήταν µονόχωρα, υπήρχαν όµως και σπίτια µε δυο ορόφους και περισσότερα δωµάτια. Το µέγεθός τους κυµαινόταν από τετραγωνικά µέτρα έως και 100 τετραγωνικά µέτρα που ήταν πολύ πιο σπάνιο. Πήλινο οµοίωµα κτίσµατος π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa Πώς ζούσαν µέσα στα σπίτια; Για τον άνθρωπο της «παλαιάς Ευρώπης» το σπίτι του ήταν το κέντρο της ζωής του. Μέσα σε αυτό υπήρχαν διαµορφωµένοι χώροι για διάφορες εργασίες, όπως η προετοιµασία του φαγητού, η κατασκευή των ενδυµάτων, η καλαθοπλεκτική, αλλά και για τη διαµονή του. Από τα αρχαιολογικά ευρήµατα γνωρί- Πήλινο οµοίωµα κτίσµατος µε επτά ειδώλια, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni ζουµε ότι υπήρχαν εστίες για το µαγείρεµα και την θέρµανση, αποθηκευτικά σκεύη, έπιπλα, εργαλεία και όπλα. Μέσα στα όρια του οικισµού υπήρχαν και χώροι για εξειδικευµένες εργασίες, όπως µεταλλευτικό εργαστήρι, καµίνι για τα αγγεία κ.ά. Η θρησκευτική λατρεία τέλος φαίνεται ότι γινόταν µέσα στα σπίτια ή σε υπαίθρια ιερά µια και δεν έχουν βρεθεί δηµόσια οικοδοµήµατα για λατρευτική χρήση. Σχεδιαστική αναπαράσταση εσωτερικού σπιτιού 5

8 η σχεση των κατοικων τησ «Παλαιασ Ευρωπησ» µε το περιβαλλον Η ενασχόληση µε τη γεωργία και την κτηνοτροφία είχε ως επακόλουθο τη µόνιµη εγκατάσταση και τη δηµιουργία οικισµών στην «Παλαιά Ευρώπη». Ο άνθρωπος εγκατέλειψε το κυνήγι άγριων ζώων και τη συλλογή καρπών. Εξηµέρωσε συγκεκριµένα είδη ζώων, όπως αιγοπρόβατα, βοοειδή και χοίρους, για το κρέας, το µαλλί, το δέρµα και το γάλα τους. Χρησιµοποίησε τα εξηµερωµένα πλέον ζώα στο όργωµα της γης και τη µεταφορά αγαθών. Για να εξασφαλίσει βασικές πηγές διατροφής καλλιέργησε δηµητριακά, όσπρια και άλλα φυτά. Με αυτές τις αλλαγές µπόρεσε να µεταβάλει τον τρόπο αλληλεπίδρασης µε το φυσικό περιβάλλον προς όφελός του και να βελτιώσει τον τρόπο ζωής του. Γιατί απεικονίζονται εξηµερωµένα και άγρια ζώα στην τέχνη των κατοίκων της «Παλαιάς Ευρώπης»; Οι απεικονίσεις εξηµερωµένων και άγριων ζώων στην τέχνη αυτής της περιόδου είναι πολυάριθµες. Έχουν βρεθεί, σε οικίες και σε τάφους, ζωόµορφα ειδώλια, ζωόµορφα αγγεία, καθώς και αγγεία µε απεικονίσεις ζώων. Η ύπαρξη των ζώων στην καθηµερινή ζωή των ανθρώπων είχε ιδιαίτερη σηµασία για τις κοινωνίες της «Παλαιάς Ευρώπης». Ορισµένες αναπαραστάσεις ζώων συνδέονται, πιθανότατα, µε θρησκευτικές τελετές και λατρείες σχετικές µε τη γονιµότητα. Πήλινο ειδώλιο αίγας, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Ποια ζώα απεικονίζονται συχνότερα; Οι απεικονίσεις των ζώων διαφέρουν και αυτό οφείλεται στις ιδιαιτερότητες και τις προτιµήσεις του κάθε πολιτισµού. Για παράδειγµα, στον πολιτισµό Gumelniţa απεικονίζονται πτηνά, χελώνες, βοοειδή, αλεπούδες και χοίροι, ενώ στον πολιτισµό Cuçuteni κυριαρχούν τα θηλαστικά και, κυρίως, ο ταύρος. Πήλινο ειδώλιο ταύρου, π.χ. Πολιτισµός Vinča Πήλινο ειδώλιο σκύλου, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας

9 Οι σφραγιδεσ ή pintadera και η χρηση τουσ Πήλινη σφραγίδα, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Οι κάτοικοι της «Παλαιάς Ευρώπης» χρησιµοποιούσαν διακοσµητικές πήλινες σφραγίδες που είναι γνωστές ως pintadera. Οι σφραγίδες αυτές είναι παρόµοιες µε εκείνες που χρησιµοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 7000 π.χ. στην περιοχή της σηµερινής Τουρκίας. Ποια η χρήση των pintadera; Η χρήση των σφραγίδων δεν είναι γνωστή. Τα διακοσµητικά τους µοτίβα φανερώνουν συµβολικό χαρακτήρα. Θα µπορούσαν να αποτελούν ένδειξη ιδιοκτησίας ή να είναι αντικεί- µενα γοήτρου. Οι υποθέσεις είναι πολλές. Σύµφωνα µε τους ερευνητές είναι πολύ πιθανό να διακοσµούσαν υφάσµατα ή ακόµα και ορισµένα σηµεία του σώµατος. Οι σφραγίδες χρησιµοποιήθηκαν στην «Παλαιά Ευρώπη» έως και το 3500 π.χ. Μετά το 4000 π. Χ. όµως η χρήση τους ήταν πολύ σπάνια. Πήλινη σφραγίδα σε σχήµα αριστερού ποδιού, π.χ. Πολιτισµός Starčevo Πώς ήταν κατασκευασµένες οι pintadera; Οι σφραγίδες αποτελούνται από τη σφραγιστική βάση και την κορυφή που ίσως χρησίµευε ως λαβή. Σε ορισµένες σφραγίδες η κορυφή έχει οπή, πιθανότατα, για ανάρτηση. Οι σφραγιστικές επιφάνειες είναι διακοσµηµένες µε γεωµετρικά θέµατα, σπείρες, ζιγκ ζαγκ και λαβυρίνθους. Πήλινη σφραγίδα, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni 7

10 H κεραµικη τησ «Παλαιασ Ευρωπησ» Πήλινο αγγείο µε ανθρώπινες φιγούρες, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Η κεραµική της «Παλαιάς Ευρώπης» είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Τα αγγεία έχουν περίπλοκα και περίτεχνα σχήµατα. Η διακόσµησή τους είναι πλούσια και πολύχρωµη. Οι αγγειοπλάστες της «Παλαιάς Ευρώπης» επέλεγαν καθαρούς πηλούς για να κατασκευάσουν τα αγγεία, στη συνέχεια διακοσµούσαν την επιφάνειά τους και ολοκλήρωναν τη διαδικασία κατασκευής µε την όπτηση σε υψηλές θερµοκρασίες, ελέγχοντας την ένταση της φωτιάς κατά τη διάρκεια της όπτησης. Κατάφεραν µε αυτόν τον τρόπο να κατασκευάσουν αγγεία υψηλής ποιότητας σε µια εποχή που η χρήση του κεραµικού τροχού ήταν πιθανότατα άγνωστη. Πώς γινόταν η διακόσµηση των αγγείων; Ορισµένα αγγεία είναι διακοσµηµένα µε την τεχνική της εγχάραξης. Κυριαρχούν όµως τα αγγεία µε γραπτή διακόσµηση. Οι βαφές που χρησιµοποιούνταν εκείνη την εποχή ήταν διαλύµατα πηλών πλούσιων σε οξείδια, τα οποία ανάλογα µε τη σύστασή τους έδιναν, κατά την όπτηση, ερυθρό καστανό ή µαύρο χρώµα. Τα διακοσµητικά µοτίβα είναι κυρίως γραµµές παράλληλες, οριζόντιες, σπειροειδείς ή διαγώνιες. Σε ορισµένα αγγεία απεικονίζονται ανθρώπινες φιγούρες ή µορφές ζώων. Πήλινη βάση αγγείου, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Πήλινο αγγείο µε πώµα, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni

11 Ανθρωποµορφα και ζωοµορφα αγγεια Πήλινο ανθρωπόµορφο αγγείο, π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa Πήλινο ανθρωπόµορφο αγγείο µε πώµα, π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa Πήλινο ζωοµορφικό αγγείο, π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa Ποια ήταν η σηµασία των αγγείων για τους πολιτισµούς της «Παλαιάς Ευρώπης»; Η κεραµική που ξεχωρίζει ιδιαίτερα για τη διακόσµησή της µε ζωηρά και πολύχρωµα σχέδια είναι η κεραµική του πολιτισµού Cuçuteni στη Ρουµανία. Τα αγγεία κατασκευάστηκαν στην ανατολική Ρουµανία και στη Μολδαβία από το 4500 έως το 3500 π.χ. Η διακόσµηση αυτών των αγγείων είναι παρόµοια και σε άλλους πολιτισµούς της «Παλαιάς Ευρώπης». Οι οµοιότητες αυτές φανερώνουν ότι οι πολιτισµοί της «Παλαιάς Ευρώπης» δεν ήταν αποµονωµένοι. Επικοινωνούσαν µέσω του εµπορίου ανταλλάσσοντας προϊόντα και αντικείµενα κύρους, όπως περίτεχνα διακοσµηµένα αγγεία, κοσµήµατα κ.ά. Τα σχήµατα των αγγείων και η διακόσµησή τους δηλώνουν και τη σηµασία που έδιναν οι κάτοικοι της «Παλαιάς Ευρώπης» στην τροφή τους και τα γεύµατά τους ως ένδειξη κοινωνικής προβολής. Οι κάτοικοι της «Παλαιάς Ευρώπης» κατασκεύασαν ανθρωπό- µορφα και ζωόµορφα αγγεία. Η διακόσµησή τους είναι εγχάρακτη ή γραπτή, ενώ τα αυτιά και, σε ορισµένες περιπτώσεις, τα χείλη είναι διάτρητα. Ποια ήταν η χρήση των ανθρωπόµορφων και ζωόµορφων αγγείων; εν είναι γνωστή η χρήση αυτών των αγγείων ούτε είναι γνωστό αν περιείχαν κάτι. Ορισµένες κινήσεις, όπως τα χέρια στο πηγούνι, συναντώνται συχνά στα ανθρωπόµορφα αγγεία και ίσως φανερώνουν µηνύµατα κοινωνικού ή θρησκευτικού περιεχοµένου. Άλλα αγγεία, όπως η γυναίκα που κρατάει αγγείο ή το αγγείο σε σχήµα ζώου, απεικονίζουν σκηνές από την καθηµερινή ζωή. Πήλινο ανθρωπόµορφο αγγείο, π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa 9

12 Τα ειδωλια τησ «Παλαιασ Ευρωπησ» Πού βρέθηκαν τα περισσότερα ειδώλια της «Παλαιάς Ευρώπης»; Τα περισσότερα έχουν βρεθεί σε σπίτια και φαίνεται ότι τα τοποθετούσαν συχνά σε ειδικές βάσεις, ενώ ορισµένα προέρχονται από «δηµόσια» κτήρια. Άγνωστο είναι αν χρησιµοποιούσαν τα ειδώλια σε ταφικές τελετές. Τα ανθρωπόµορφα νεολιθικά ειδώλια, «µικρές εικόνες» της πραγµατικότητας, κατασκευάζονταν σε όλους τους νεολιθικούς πολιτισµούς στην Ελλάδα, στη Μικρά Ασία, τη Συρία, τη Μεσοποταµία, την Αίγυπτο. Τα υλικά που χρησιµοποιούσαν ήταν λίθος, µέταλλο, ελεφαντοστό, πηλός, όστρεο και οστό και έχουν βρεθεί τόσο σε οικίες όσο και σε τάφους. Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά των ειδωλίων της «Παλαιάς Ευρώπης»; Τα περισσότερα από τα ειδώλια που κατασκεύαζαν οι κάτοικοι της «Παλαιάς Ευρώπης» ήταν πήλινα και απεικόνιζαν γυναίκες. Το σώµα των µικρότερων ειδωλίων ήταν κατασκευασµένο από δυο µέρη που ένωναν µε ένα στρώµα πηλού, ενώ για τα µεγαλύτερα χρησιµοποιούσαν µήτρες, δηλαδή πήλινα καλούπια. Στη συνέχεια τα ζωγράφιζαν ή χάραζαν διακοσµητικά µοτίβα ή έκαναν διακοσµητικές οπές. Αφού έψηναν τα ειδώλια περνούσαν χάλκινα εξαρτήµατα στις οπές που χρησίµευαν ως κοσµήµατα. Πήλινο καθιστό γυναικείο ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Hamangia Πήλινο καθιστό ανδρικό ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Hamangia Τι σκέφτεται; Ένα από τα πιο γνωστά ειδώλια της «Παλαιάς Ευρώπης» είναι ο «στοχαστής». Πρόκειται για ένα ανδρικό ειδώλιο που κάθεται σε σκαµνί και µε τα χέρια του κρατάει τα µάγουλά του. Τόσο το θέµα όσο και ο τρόπος που έχει αποδοθεί θυµίζει σύγχρονα γλυπτά και συγκεκριµένα έργα του Πικάσο, του Μοντιλιάνι και του Μπρανκούζι. Η ασυνήθιστη στάση του φέρνει στο νου κάποιον που στοχάζεται, άποψη όµως που πολλοί αµφισβητούν. Μήπως απεικονίζει κάποιον που θρηνεί και η στάση του συνδέεται µε τις ταφικές πρακτικές της εποχής;

13 Με τι έµοιαζαν τα ειδώλια; Οι διαφορετικοί πολιτισµοί στην κοιλάδα του ούναβη είχαν ξεχωριστή αντίληψη και απεικόνισαν το ανθρώπινο σώµα µε διαφορετικό τρόπο: ορισµένα ειδώλια έχουν τυποποιηµένα σώµατα, σχηµατοποιηµένο κεφάλι και άκρα και περίτεχνη διακόσµηση, ενώ άλλα είναι πιο φυσιοκρατικά και σπάνια είναι διακοσµηµένα. Πήλινο γυναικείο ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Hamangia Τα γυναικεία ειδώλια στην «Παλαιά Ευρώπη» ήταν απεικονίσεις της µεγάλης Μητέρας-Θεάς; Τα περισσότερα από τα ειδώλια των νεολιθικών χρόνων είναι γυναικεία µε τονισµένα τα σηµεία του σώµατος που έχουν σχέση µε τη γονιµότητα. Γι αυτό είχε για χρόνια επικρατήσει η αντίληψη ότι τα ειδώλια αυτά απεικονίζουν µια µεγάλη «Μητέρα-Θεά» και ότι η δοµή της κοινωνίας ήταν µητριαρχική. Η θεωρία αυτή τα τελευταία χρόνια αµφισβητείται από πολλούς ερευνητές που µελετούν τα ειδώλια µε διαφορετικό τρόπο. Τα ειδώλια που έχουν βρεθεί κοντά ή µέσα στα σπίτια πιθανώς είχαν σχέση µε µια οικιακή λατρεία συνδεδεµένη µε την έννοια της γονιµότητας, ενώ όσα προέρχονται από δηµόσια κτίρια χρησίµευαν σε συλλογικές τελετές θρησκευτικού χαρακτήρα. Τα ειδώλια τέλος έχουν ερµηνευθεί ως παιχνίδια, απεικονίσεις καθηµερινών ανθρώπων ή αντικείµενα που χρησίµευαν σε τελετές µύησης. Οστέινο γυναικείο ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Gumelniţa Πήλινο γυναικείο ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni 11

14 H νεολιθικη µεταλλουργια στην «Παλαια Ευρωπη» Αιχµές βελών και δοράτων από πυριτόλιθο, 4000 π.χ. Πολιτισµός Casimçea Πώς συναντάται ο χαλκός στη φύση; Είτε αυτόνοµα στην επιφάνεια της γης είτε σε ορυκτά πετρώµατα, όπως ο αζουρίτης και ο µαλαχίτης. Τι είναι η εκκαµίνευση; Η εκκαµίνευση είναι η τεχνική που ανακάλυψε ο άνθρωπος γύρω στο 5400 π.χ. για να εξάγει το χαλκό από τα µεταλλεύµατα του αζουρίτη και του µαλαχίτη. Όταν ο χαλκός θερµανθεί στους 1083 C και παραπάνω λιώνει και στη συνέχεια χυτεύεται σε µήτρες. Χύτευση σε µονή µήτρα Χύτευση σε διπλή µήτρα Σφυρηλάτηση Τι σηµαίνει «χυτεύεται σε µήτρες»; Οι µήτρες ήταν τα λίθινα καλούπια µέσα στα οποία έχυναν το λιωµένο µέταλλο για να κατασκευάσουν το εργαλείο ή το όπλο που ήθελαν. Οι µήτρες ήταν µονές ή διπλές. Στο τέλος σφυρηλατούσαν τις ακµές του εργαλείου για να αποκτήσει την τελική του µορφή και να γίνει πιο ανθεκτικό. Η χρήση των µετάλλων και ιδιαίτερα του χαλκού γύρω στα τέλη της 6ης χιλιετίας αποτελεί ένα από τα σηµαντικότερα επιτεύγ- µατα του ανθρώπου. Η µετάβαση από την εποχή του λίθου στην εποχή των µετάλλων είχε ως αποτέλεσµα να αλλάξει ο τρόπος ζωής των ανθρώπων. Η µετάβαση όµως αυτή δεν ήταν αιφνίδια και πραγµατοποιήθηκε στη διάρκεια µερικών εκατοντάδων ετών. Χάλκινο βραχιόλι, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Τι αντικείµενα από χαλκό κατασκεύαζαν την εποχή αυτή; Σουβλιά, αγκίστρια, περόνες, βραχιόλια, χάνδρες, σµίλες, πελέκεις, σφυροπελέκεις, αξίνες. Ποια άλλα µέταλλα χρησιµοποιούσαν στην «Παλαιά Ευρώπη»; Κυρίως τον χρυσό, µε τον οποίο κατασκεύαζαν κοσµήµατα. Τόσο τα χάλκινα όσο και τα χρυσά αντικείµενα που έχουν βρεθεί σε ανασκαφές σε περιοχές της «Παλαιάς Ευρώπης» είναι πολλά, µόνο τα χάλκινα ζυγίζουν συνολικά περισσότερο από 4,7 τόνους. Χάλκινοι πελέκεις, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας

15 Η ανταλλαγή αντικειµένων κύρους ή όπως θα λέγαµε σήµερα δώρων µε µεγάλη αξία ήταν ιδιαίτερα σηµαντική για τους κατοίκους της «Παλαιάς Ευρώπης». Έτσι πρόβαλλαν τον πολιτισµό τους αλλά και αντάλλασσαν µηνύµατα κοινωνικού, πολιτικού και θρησκευτικού χαρακτήρα τόσο µε αντικειµενα κυρουσ τους κοντινούς γείτονες όσο και µε πολύ αποµακρυσµένους πολιτισµούς. Τι είδους αντικείµενα αντάλλασσαν; Αντικείµενα από χαλκό, χρυσά κοσµήµατα, πολυτελή σκεύη και κοσµήµατα από όστρεα του τύπου Spondylus Gaederopus που υπάρχουν µόνο στη θάλασσα του Αιγαίου. Βραχιόλια από όστρεο, π.χ. Πολιτισµός Hamangia Χρυσό ανθρωπόµορφο ειδώλιο, π.χ. Πολιτισµός Bodrogkeresztúr Πήλινο αγγείο µε ζωοµορφικές παραστάσεις, π.χ. Πολιτισµός Cuçuteni Περιδέραιο από όστρεα π.χ. Πολιτισµός Giurgiuleşti 13 Spondylus Gaederopus Πώς έφτασαν τα πρώτα αντικείµενα από όστρεο στην κοιλάδα του ούναβη; Οι πρώτοι γεωργοί που πιθανώς προέρχονταν από την Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στην κοιλάδα του ούναβη ήδη από το 6000 π.χ. έφεραν µαζί τους όστρεα του τύπου Spondylus Gaederopus.

16 Ο θησαυροσ τησ Βαρνασ Το νεκροταφείο της Βάρνας στη Βουλγαρία είναι το πλουσιότερο από άλλα νεκροταφεία της «Παλαιάς Ευρώπης». Μέχρι στιγµής έχουν αποκαλυφθεί περίπου 310 τάφοι, οι οποίοι χρονολογούνται γύρω στο 4500 π.χ. Το νεκροταφείο περιελάµβανε κανονικές ταφές, αλλά και κενοτάφια, ή «συµβολικούς» τάφους. Χρυσά ελάσµατα σε σχήµα ταύρων, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας Υπήρχε κοινωνική ιεραρχία; Τα περισσότερα από τα ευρήµατα ήταν συγκεντρωµένα σε 4 πολύ πλούσιους τάφους, από τους οποίους µόνο ο ένας περιείχε τον σκελετό ενός ενήλικου άνδρα, ενώ οι υπόλοιποι ήταν κενοτάφια. Σε µία µικρή οµάδα σηµαντικών τάφων έχουν βρεθεί εισηγµένα πολυτελή αντικείµενα. Οι ανακαλύψεις αυτές αποτελούν ένδειξη για την ύπαρξη κοινωνικής ιεραρχίας. Είναι σαφές ότι ορισµένα µέλη της κοινωνίας απολάµβαναν σηµαντικό κύρος και δύναµη. Γιατί το νεκροταφείο της Βάρνας θεωρείται το πλουσιότερο νεκροταφείο; Στους 62 από τους 310 τάφους, που Χρυσό µικρογραφικό σκήπτρο, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας έχουν αποκαλυφθεί έως τώρα, βρέθηκαν περισσότερα από 3000 χρυσά αντικεί- µενα, περισσότερα από 160 χάλκινα όπλα, εργαλεία και κοσµήµατα, πολλά κοσµήµατα κατασκευασµένα από όστρεα, καθώς και αντικείµενα από πυριτόλιθο, όπως µεγάλες αιχµές µήκους εκατοστών. Πολλά από τα αντικείµενα που βρέθηκαν δεν έχουν ίχνη φθοράς στην επιφάνειά τους. Τα αντικείµενα αυτά κατασκευάστηκαν για ταφική χρήση και αποτελούν σύµβολα κύρους. Χρυσά βραχιόλια, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας Χρυσά περίαπτα, π.χ. Πολιτισµός Βάρνας

17 H Ελλαδα την 5η και 4η χιλιετια π.χ. και οι σχεσεισ τησ µε τα βαλκανια Η αρχή της Νεολιθικής εποχής στην Ελλάδα τοποθετείται στα µέσα της 7ης χιλιετίας, ενώ στα Βαλκάνια λίγο αργότερα. Σύµφωνα µε τις επικρατέστερες απόψεις οι κυριότερες πολιτισµικές καινοτοµίες ξεκίνησαν νωρίτερα στην Εγγύς Ανατολή και τη Μικρά Ασία, διαδόθηκαν µέσω των θαλασσίων οδών στην Ελλάδα και στη συνέχεια στα υπόλοιπα Βαλκάνια. Η 5η χιλιετία ήταν περίοδος µεγάλης ανάπτυξης για την Ελλάδα. Ανάµεσα στο 4800 και το 4500 π.χ. καθιερώνεται η µεταλλουργία, βελτιώνεται ο τρόπος καλλιέργειας της γης πιθανώς µε τη χρήση του αρότρου, αυξάνεται ο αριθµός των οικισµών, καθώς και των αµυντικών περιβόλων. Πήλινο αγγείο µε εικονιστικές παραστάσεις ζώων, π.χ. Κρυονέρι Σερρών Πήλινο ζωοµορφικό αγγείο µε γραπτή διακόσµηση, π.χ. Σιταγροί ράµας Οι οικισµοί και τα σπίτια στην Ελλάδα µοιάζουν µε εκείνα των Βαλκανίων; Οι οικισµοί στην Ελλάδα την εποχή αυτή καταλαµβάνουν συνήθως µια έκταση στρεµµάτων. Τα σπίτια είναι ισόγεια ή διώροφα, διαφέρουν όµως ως προς τα υλικά δόµησης: ενώ τα σπίτια στα Βαλκάνια έχουν ξύλινους σκελετούς, στην Ελλάδα η βάση είναι λίθινη και οι τοίχοι πλινθόκτιστοι. Έχουν βρεθεί χώροι που θα µπορούσαν να χαρακτηριστούν ως χώροι λατρείας και τα σπήλαια, που τα παλιότερα χρόνια στην Ελλάδα χρησίµευαν ως κατοικίες, εξακολουθούν να χρησιµοποιούνται ως βοηθητικοί χώροι. Λίθινη σφραγίδα, /5300 π.χ. Χαρά (Μαγούλα Πανάγου) Λάρισα. Πήλινο οµοίωµα οικίας, /5300 π.χ. Μυρρίνη Ν. Καρδίτσας 15

18 Πώς διαπιστώνονται οι αλληλεπιδράσεις ανάµεσα στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια; Μαρµάρινο σταυρόσχηµο ειδώλιο µε χρω- µατική διακόσµηση, π.χ. Μαγούλα Ασπρόχωµα ή Ασηµόχωµα, Μέλισσα Λάρισας Ορισµένοι τύποι αγγείων, όπως τα µαύρα στιλβωµένα αγγεία συναντώνται σε όλη τη νότια Βαλκανική χερσόνησο. Αγγεία από τον ελλαδικό χώρο φθάνουν έως την Αλβανία και άλλα χαρακτηριστικά των περιοχών της Αδριατικής εντοπίζονται σε ελλαδικές θέσεις, ενώ ορισµένες τεχνικές διακόσµησης τυπικές των ανατολικών Βαλκανίων χρησιµοποιούνται και στην ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Τα ειδώλια που κατασκευάζονται στον ελλαδικό χώρο παρουσιάζουν πολλές οµοιότητες µε τα αντίστοιχα των Βαλκανίων. Τα φυσιοκρατικά, ειδώλια ανδρικά ή γυναικεία, παρουσιάζονται συχνά όρθια µε τονισµένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου και στις γυναίκες τονίζονται τα στήθη και οι γλουτοί. Όπως συµβαίνει και στα Βαλκάνια την εποχή αυτή πληθαίνουν οι καθιστές µορφές. Τα σχη- µατικά ειδώλια, συχνά σταυρόσχηµα, εµφανίζονται κυρίως στην Κρήτη και στις Κυκλάδες, ενώ από τη Θεσσαλία και έως τα Βαλκάνια ο αριθµός τους είναι περιορισµένος. Η διακόσµηση των ειδωλίων παραπέµπει στη διακόσµηση των αγγείων της αντίστοιχης περιόδου κάθε πολιτισµού. Η ερµηνεία τους τέλος παρουσιάζει δυσκολίες όπως και στην περίπτωση των βαλκανικών. Μαρµάρινο κεφάλι ακρόλιθου* ειδωλίου µε χρωµατική διακόσµηση, π.χ. Θεσσαλία Πήλινο ειδώλιο γυναικείας µορφής µε πτηνόµορφο πρόσωπο και εγχάρακτη διακόσµηση τονισµένη µε κόκκινο χρώµα, 5400/ π.χ. Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης Πήλινο ειδώλιο καθισµένης γυναικείας µορφής, /5300 π.χ. Φάρσαλα Ν. Λάρισας *τα ακρόλιθα ήταν σχηµατικά ειδώλια: το σώµα τους αποτελούσε ένας κύλινδρος από πηλό, µέσα στον οποίο τοποθετούσαν ένα λίθινο τριγωνικό κεφάλι µε ζωγραφισµένες τις λεπτοµέρειες.

19 Χάλκινο εγχειρίδιο, π.χ. Σπήλαιο Αλεπότρυπα ιρού Λακωνίας Τα χάλκινα εργαλεία παρουσιάζουν πολλές οµοιότητες µε αντίστοιχα αντικείµενα της Σερβίας και της περιοχής του ούναβη. Μια οµάδα µόνο εγχειριδίων, που από κάποια στιγµή και µετά αποτελούν απαραίτητο συνοδευτικό των ανδρικών ταφών, εµφανίζεται πρώτα στην Ελλάδα λίγο µετά το 4500 π.χ. ενώ στη νοτιοανατολική Ευρώπη στις αρχές της 4ης χιλιετίας π.χ. Περιδέραιο µε χάντρες από όστρεο Spondylus gaederopus και µάρµαρο, π.χ. Ντικιλί Τας Καβάλας Αργυρό δακτυλιόσχηµο περίαπτο, π.χ. Σπήλαιο Αλεπότρυπας ιρού Λακωνίας Χρυσό δακτυλιόσχηµο περίαπτο, π.χ. Άγνωστης προέλευσης Ενδείξεις όµως άµεσων επαφών αποτελούν τα κοσµήµατα από όστρεα του τύπου Spondylus gaederopus που συναντάται αποκλειστικά στο Αιγαίο. Τα αντικείµενα αυτά διακινούνται σε µια τεράστια έκταση από την Ελλάδα έως την κεντρική και Β Ευρώπη. Σε τι οφείλεται η παρακµή και εγκατάλειψη των νεολιθικών οικισµών στο τέλος της 4ης χιλιετίας; Όπως και στα Βαλκάνια έτσι και στην Ελλάδα τα αίτια της εγκατάλειψης έχουν αναζητηθεί σε µετακινήσεις πληθυσµών, «εισβολές» νέων οµάδων, πιθανώς νοµαδικού χαρακτήρα, ακόµα και σε έντονες κλι- µατικές αλλαγές χωρίς όµως οι ερευνητές να µπορούν να καταλήξουν µε βεβαιότητα. Σίγουρα πάντως τα αίτια είναι περισσότερα και το φαινόµενο χαρακτηρίζει όλους τους πολιτισµούς της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων.

20

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενα-επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή

Κείµενα-επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή Κείµενα-επιµέλεια: Μαρίνα Πλατή Σκίτσα: Ισαβέλλα Μπενέκου Εικονογράφηση κτηρίου και χάρτη: Μιχάλης Γ. Καλλιµόπουλος Καλλιτεχνική επιµέλεια: AltSys Επεξεργασία εικόνων: Νίκος Λαγός Εκτύπωση: Α. Τσάκος -

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.)

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) Δημιουργία της ζωής Εξέλιξη του Ανθρώπου Απολιθώματα της εξέλιξης των ανθρωπίδων στο Μουσείο Οστεολογίας στην Οκλαχόμα, ΗΠΑ Homo Ηabilis (2,9 εκ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι παλαιότερες ενδείξεις νεολιθικής κατοίκησης τοποθετούνται ήδη στην 9 η χιλ. π.χ., κατά την οποία υπάρχουν και οι κλιματολογικές προϋποθέσεις αλλά και οι άγριες μορφές ζώων και φυτών που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου Εισαγωγή Μια ειδική κατηγορία αρχαιολογικών ευρημάτων ήταν πάντα τα αντικείμενα από μέταλλο, τόσο γιατί είναι σχετικά σπάνια (το

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΚΕΨΗ Οι τεράστια ανθρώπινη ικανότητα για μάθηση διακρίνει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα γένη. Στην απώτερη Προϊστορία, η εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ , Ω Ω Ω TMHMA Ω Ω Ω ες τη λύση! ύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης µουσική και ο χορός στην αρχαία λλάδα εριεχόμενα ραστηριότητες γνώσεων ραστηριότητα : ο κουίζ της μουσικής... ραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή

Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή Πώς οργανωνόμαστε; Διδακτική πρόταση 8: Οργάνωση των ομάδων κατά τη Νεολιθική Εποχή Ερώτημα-κλειδί Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Νεολιθικής Εποχής; Ποιοι έπαιρναν τις αποφάσεις; Σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Μάρι Πολυχρονοπούλου 1, Νίκη Αρχοντάκη 2 1. Πρόεδρος Ζωγράφος Σκιρώνειο Μουσείο Πολυχρονόπουλου email: skironio@otenet.gr 2. Γενική Γραµµατέας Συντηρήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τα αντικείμενα που φαίνονται πιο κάτω, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, κατασκευάστηκαν, πριν από περίπου 4000 χρόνια.

Τα αντικείμενα που φαίνονται πιο κάτω, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, κατασκευάστηκαν, πριν από περίπου 4000 χρόνια. Τα αντικείμενα που φαίνονται πιο κάτω, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, κατασκευάστηκαν, πριν από περίπου 4000 χρόνια. Αδράχτι με σφονδύλι, από χαλκό, πηλό και νήμα. Δεν γνωρίζουμε τον χώρο ανασκαφής του.

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Την Τετάρτη 21 Νοεµβρίου 2012 το µάθηµα της ιστορίας της Α Γυµνασίου πραγµατοποιήθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝ ΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ σας προσκαλεί να γιορτάσουµε όλοι µαζί, µικροί και µεγάλοι, τη ΝΥΧΤΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ το Σάββατο 16 ΜΑΪΟΥ από τις 7.00 µ.µ. έως τα µεσάνυχτα και την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; 137 Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής; Πώς μετακινούνταν; Πού έκτιζαν τα χωριά τους; Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας:

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδικός πολιτισμός ειδώλια

Κυκλαδικός πολιτισμός ειδώλια Κυκλαδικός πολιτισμός ειδώλια Επιλογή διαφανειών από το διδακτικό σενάριο της φιλολόγου Μαρίας Παπαλεοντίου, που διατίθεται πλήρες στον ιστότοπο: www.pi.ac.cy/pi/files/epimorfosi/ekpaid.../kykladikos_politismos.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Νεολιθική Εποχή Διδακτική πρόταση 4: Ποια τεχνολογία χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής; Ερώτημα-κλειδί Ποια τεχνολογία (εργαλεία) χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της

Διαβάστε περισσότερα

Χριστίνα Μαραγκού, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας. ΕΙΔΩΛΟΠΛΑΣΤΙΚΗ (Νεολιθική εποχή-πρώιμη Χαλκοκρατία)

Χριστίνα Μαραγκού, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας. ΕΙΔΩΛΟΠΛΑΣΤΙΚΗ (Νεολιθική εποχή-πρώιμη Χαλκοκρατία) Χριστίνα Μαραγκού, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας ΕΙΔΩΛΟΠΛΑΣΤΙΚΗ (Νεολιθική εποχή-πρώιμη Χαλκοκρατία) ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η προϊστορική ειδωλοπλαστική περιλαμβάνει υλικά κατάλοιπα ποικίλων δυνατών χρήσεων και λειτουργιών,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; 101 Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Γιατί τόσες μετακινήσεις στην Παλαιολιθική Εποχή; Ερώτημα-κλειδί Για ποιους λόγους μετακινούνταν οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής Εποχής; Πρόοδος από

Διαβάστε περισσότερα

Kάποτε, στα πολύ παλιά χρόνια ο Δίας θύμωσε με τους ανθρώπους και αποφάσισε

Kάποτε, στα πολύ παλιά χρόνια ο Δίας θύμωσε με τους ανθρώπους και αποφάσισε o μύθος των ανθρώπων που γεννήθηκαν από τις πέτρες Kάποτε, στα πολύ παλιά χρόνια ο Δίας θύμωσε με τους ανθρώπους και αποφάσισε να τους καταστρέψει με έναν μεγάλο κατακλυσμό. Ο Τιτάνας Προμηθέας, θέλησε

Διαβάστε περισσότερα

Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Tο κόσμημα στην Προϊστορική Μακεδονία

Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Tο κόσμημα στην Προϊστορική Μακεδονία Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Tο κόσμημα στην Προϊστορική Μακεδονία Ο ατομικός καλλωπισμός του σώματος με τη χρήση κοσμημάτων αποτελεί έκφραση μιας συμβολικής συμπεριφοράς,

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ: Η ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3 η χιλιετία π.χ.)

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ: Η ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3 η χιλιετία π.χ.) ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ: Η ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3 η χιλιετία π.χ.) Τα νησιά του Αιγαίου έχουν συχνά χαρακτηριστεί ως «θαλάσσια γέφυρα», καθώς είναι πολύ κοντά μεταξύ τους, καθιστώντας τα εύκολα σημεία

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Περιεχόμενα Κεραμική Μεταλλουργία Χαλκός Χρυσός Άργυρος Μόλυβδος Σίδηρος ΧΡΗΣΕΙΣ Από τη στιγμή που ο άνθρωπος κατάφερε να διατηρήσει τη φωτιά, αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθηµα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με για να γνωρίσεις τους μινωίτες

Ακολούθησέ με για να γνωρίσεις τους μινωίτες Ακολούθησέ με για να γνωρίσεις τους μινωίτες Κατάφερες να χρησιμοποιήσεις με επιτυχία το έντυπο με τίτλο «Ακολούθησέ με στο ανάκτορο της Κνωσού»! Γι αυτό τώρα, ακολούθησέ με για να γνωρίσεις τους μινωίτες

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Μεταλλικά νομίσματα αρχίζουμε να συναντάμε από το 2000 π.χ. στην Μεσόγειο. Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον

Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον Για την εργασία αυτή εργάστηκαν οι μαθητές της Α2: Κουτσόγλου Α., Λαζαίου Γ., Ματζίρη Α., Μιχαηλίδου Ζ. και Παπαευθυμίου Μ. Ν. ΑΜΕΡΙΚΗ Το κεντρικό τμήμα της οροσειράς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα