B A L T A S A R P O R C E L

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "B A L T A S A R P O R C E L"

Transcript

1 B A L T A S A R P O R C E L Μ Ε Σ Ο Γ Ε Ι Ο Σ Τ Α Ρ Α Γ Μ Ε Ν Α Κ Υ Μ Α Τ Α Μετάφραση ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΘΗ Ε Κ ΔΟΤ ΙΚΟΣ Ο ΡΓΑ Ν ΙΣΜΟΣ Π Α Π Υ ΡΟΣ

2

3 Π Ε ΡΙ Ε ΧΟ Μ Ε Ν Α Πρόλογος του Εντγκάρ Μορέν 9 Οδηγίες προς ναυτιλλομένους 15 τα νερα και οι πρωτοι λ αοι Το γεωγραφικό πλαίσιο 23 Από τον Homo habilis στη Σαχάρα 30 Οι αγρότες και ο βασιλιάς Μίνωας 37 Πύργοι από πέτρα 45 Οι Φοίνικες 48 Ένας μικρός φοινικικός θεός 54 η ΑΙγ υπτος στα μυστηρια της Ο Νείλος 57 Πόλεμος στο Σουέζ 64 Η δυτική όχθη 70 Οι γάμοι της Νουτ και του Άμμωνα 76 Ύμνος στον ήλιο 81 Ακτινοβολίες 83

4 Η ελ ληνικη πληροτητα Ο Ομφαλός 90 Οι Ατρείδες 93 Ο Όμηρος, νέος και γέρος 97 Είδος 104 Ανάμεσα στη Σαπφώ και τον Ηράκλειτο 108 Τύραννοι και Εμπορίτες 113 Σπάρτη 119 Αθήνα 124 Ο Αλέξανδρος και η γλυπτική 129 ΡΩμη, η δοξα και το αιμα Το μεγαλείο 135 Οι φτωχοί και οι σκλάβοι 140 Δειλινό στη Ρώμη 145 Η αυτοκρατορία 149 Το γένος των Ιουλίων Κλαυδίων 157 Συνετοί βάρβαροι 169 Πομπήια 171 ΠλοΙα της ΚαρχηδΟνας Τα γεννητικά όργανα του Ουρανού 178 Η ορμή της Καρχηδόνας 182 Τάφοι της Ίμπιζα 189 Αννίβας 193 Οι ΕβραΙοι, η αντισταση Κοράκια στη Μασάντα 203 Η έξοδος 209 Τα ολοκαυτώματα 214 Αγία Αικατερίνη 218

5 Βασίλισσα της αγάπης, βασιλιάς του κακού 220 Η γη της επαγγελίας 225 Ο πατριάρχης 229 Ο λογος του χριστιανισμου Το έτος Η μητέρα του Κωνσταντίνου 242 Μια οικουμενική θρησκεία 244 Ιωάννης ο Θεολόγος 249 Οι τελευταίοι εθνικοί 253 ΒυζΑντιο και ΔΥση Ιουστινιανός και Θεοδώρα 256 Η γέννηση της Ευρώπης 263 Άνθη εναντίον των εικόνων 267 Το έτος χίλια 271 Ισλ Αμ: το σπαθι και ο μυστικισμος Ο Προφήτης 279 Τιν Ρερόχ 289 Η άμμος 295 Από τη Βαγδάτη στη Φες 297 Οι «ελεύθεροι άνθρωποι» 303 Η νύφη του Ες Ζονκάρ 305 Από τη μία ακτή στην άλλη 310 Σκλάβοι χωρίς ανάπαυλα 315 Σφαγές στην Τζάρμπα 319 Μπαρμπαρόσα 322 Οι ΣταυροφορΙες και το σκοτος Άγιος Ιωάννης της Άκρας 329

6 Οι λύπες ενός αγίου 336 Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος 338 Η πίστη ενάντια στην πίστη 341 Η σταυροφορία ενάντια στους Καθαρούς 347 Και ενάντια στα παιδιά 351 Αραβες και χριστιανοι Το πέρασμα του Γιβραλτάρ 356 Αλ-Ανταλούς 361 Ο Αλφόνσος και ο Θιδ 368 Η Σιέρα ντε λα Ντεμάντα 375 Τα Εφτά Παιδιά 378 Το απόσπασμα του Μπριγάντε 383 Κηδείες στο Μααμούδ 388 Το νερό στη Γρανάδα 393 ΣημαΙες στη θαλασσα Ιάκωβος ο Κατακτητής 401 Οι Αλμογάβαροι 404 Αραγωνία και Καστίλη 407 Πυρηναϊκό ιντερμέδιο 410 Οι ιππότες της Μάλτας 416 «Το πλέον ένδοξο γεγονός» 424 Η Υ ψηλη ΠΥλη Η οικογένεια του Οσμάν 432 Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής 441 Παρακμές 448 Σκεντέρμπεης 452 Ο Μαρμαράς και τα Στενά 455 Η πλατεία του Εμίνονου 465

7 Οι μαγείες της Κωνσταντινούπολης 469 Η κατεξοχην ΔημοκρατΙα Ο Δόγης 475 Οι προσεκτικές κυριαρχίες 478 Μάρκο Πόλο 484 Για την Αδριατική 489 Να γεννηθεις στην ΑναγΕννηση Η άνοιξη 494 Το εργαστήρι των Μπελίνι 500 Λεονάρντο, Ραφαήλ και Μιχαήλ Άγγελος 503 Γένοβα, Ανώνυμη Εταιρεία 512 Οι πύργοι του Σαν Τζιμινιάνο 513 Η γοητεια των νησιων Το Αλγκέρο το καλοκαίρι 517 Το Παλέρμο τον χειμώνα 519 ΟλΟκληρος ο Ατλ αντικος Ο Καταλανικός Άτλας 525 Χριστόφορος Κολόμβος 531 Το χωρίο του Εσδράς 538 Το ειναι και η πραξη Προτεστάντες και καθολικοί 545 Οι επαναστάσεις 550 Ο Μεγάλος Κορσικανός 554 Αιχμάλωτοι στην Καμπρέρα 559 Ο Χενεραλίσιμο 563

8 Ενας κοσμος που βραζει Ένας χώρος που αναδύεται 566 Η μπαρόκ δημιουργία 569 Σχετικά με τη ζωγραφική 575 Σχετικά με τη λογοτεχνία 580 Ο Μπόρχες στη Μαγιόρκα 587 Οι κουζίνες 598 Οι γιορτές 605 ΣτΟχοι κ αι γοητειες Η υποβλητική Βαρκελώνη 607 Η Αρλ των ονείρων 612 Η πολλαπλασιασμένη Νάπολη 617 Μια σφαιρικότητα 626 Οι λυρικοι χωροι Όνειρα του Μαρακές 632 Ο Άτλας και η Ντράα 644 Οι τέσσερις εποχές 649 Το ζωντανό και οι νεκροί 669

9 Πρόλογος του Εντγκάρ Μορέν Η θάλασσά μας ήταν ένας ωκεανός που έγινε νάνος. Ο ωκεανός αυτός, που εκ των υστέρων ονομάστηκε Τηθύς και κάλυπτε την Κασπία Θάλασσα, την Αράλη και άλλους βόρειους τόπους, εκτεινόταν πολύ προς τον Νότο. Η πίεση της Αφρικής τη συρρίκνωσε, ούτως ώστε να στριμωχτεί τελικά ανάμεσα στη Βόρεια Αφρική, τη Νότια Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, και να μετασχηματιστεί σε μια θάλασσα σχεδόν κλειστή, με ένα μικρό στόμιο στο Γιβραλτάρ. Αυτή ήταν η τύχη της. Έγινε η Μητέρα των επαφών ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, Μητέρα της επικοινωνίας και των ανταλλαγών, κέντρο τροφοδοσίας των κατοικημένων ακτών της όπου άνθησαν οι πολιτισμοί, ενώ οι μεγάλες ηπειρωτικές περιοχές παρέμειναν βάρβαρες. Εάν η Μεσόγειος γεννήθηκε από μια ισχυρή γεωλογική ώθηση από τον Νότο, δεχόταν πάντα μια πίεση από τα ανατολικά, από την ασιατική πλάκα, που, κάτω από το Αιγαίο πέλαγος, προκαλεί σεισμούς στην Ελλάδα και ηφαιστειακές εκρήξεις στη νότια Ιταλία. Και ύστερα από την Αρχαιότητα, υπήρξε το επίκεντρο των σεισμών της Ιστορίας, που επανειλημμένα τη συγκλόνισαν. Την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όμως, ήταν κυριολεκτικά το κέντρο του κόσμου, που γνώριζε μια πρόσκαιρη ειρήνη. Ενώ παλαιότερα δεν τη συνελάμβαναν ως ενιαία θάλασσα αλλά ως μια σειρά από θάλασσες, που τα ονόματά τους ακόμη χρησιμοποιούνται (Αιγαίο Πέλαγος, Αδριατική Θάλασσα, Τυρρηνική Θάλασσα κ.λπ.), με τη Ρώμη η

10 14 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Μεσόγειος έγινε η Ρωμαϊκή Θάλασσα, το Mare Νostrum. Ήταν οι περιοχές που περιέβαλλαν τη θάλασσα. Ήταν η θάλασσα που περιείχε την πληρότητα που έφερνε τον πολιτισμό. Ακόμα δεν ήταν σε καμία περίπτωση η θάλασσα «εν μέση γη» η Μεσόγειος: αυτό το όνομα τής αποδόθηκε μόλις τον 16ο αιώνα με τους Ευρωπαίους, και ύστερα με τους Άραβες. Το όνομα αυτό ήταν συνέπεια της ανάπτυξης των ηπειρωτικών πολιτισμών που έκτοτε εισχωρούν στη Μεσόγειο σαν ένα κενό ανάμεσα στις στεριές. Αυτό το κατάλαβα καλά στη Βαλένθια όταν, κατά τη διάρκεια ενός σεμιναρίου που παρέδιδα σχετικά με τη Μεσόγειο, ζήτησα έναν χάρτη. Οι φοιτητές έψαξαν παντού για χάρτη αλλά δεν βρήκαν κανένα: υπήρχαν χάρτες της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής, αλλά κανένας χάρτης της Μεσογείου. Εκείνη η πληρότητα είχε γίνει κενό, η θάλασσα ήταν σύνορο. * * * Παρ όλα αυτά, η Μεσόγειος δεν αφέθηκε να την καταβροχθίσουν οι τρεις, ξένες μεταξύ τους, ήπειροι. Παραμένουν ζωντανά όχι μόνο το μεσογειακό κλίμα, τα μεσογειακά τοπία, οι μεσογειακές παραδόσεις, αλλά και μια μεσογειακή ζωή, μια μεσογειακή κουλτούρα στην καρδιά ενός συνόλου από πολύ διαφορετικές μεσογειακές κουλτούρες, μια μεσογειακή γαστρονομία, το μεσογειακό ταμπεραμέντο. Αυτό είναι το παράδοξο που δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε η σκέψη που ατενίζει μόνο την ενότητα και παραβλέ- Η οποία, ξεκινώντας από τα βασικά της στοιχεία, το σιτάρι, το ελαιόλαδο, το κρασί, μπόρεσε να εγκλιματίσει μέσα της τα καρποφόρα δέντρα που ήρθαν από την Άπω Ανατολή, τη θεϊκή μελιτζάνα και την ντομάτα και το καλαμπόκι που ήρθαν από την απώτατη Δύση [Οι υποσημειώσεις είναι της μεταφράστριας.]

11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 15 πει την πολυφωνικότητα, ούτε η σκέψη που δεν βλέπει παρά μια σειρά από πολυφωνικότητες χωρίς να συλλαμβάνει την ενότητα. Για να συλλάβει κανείς τη Μεσόγειο πρέπει να συλλάβει ταυτόχρονα την ενότητα, την πολυφωνία και τα σημεία σύγκρουσης είναι αναγκαία μια σκέψη μη γραμμική, μια διαλογική σκέψη που να αποδέχεται ταυτόχρονα τη συμπληρωματικότητα και τον ανταγωνισμό. Ναι, η Μεσόγειος είναι η θάλασσα της επικοινωνίας και της σύγκρουσης, η θάλασσα των πολυθεϊσμών και των μονοθεϊσμών, η θάλασσα του φανατισμού και της ανεκτικότητας, και, ω του θαύματος, η θάλασσα όπου η σύγκρουση, εκπολιτισμένη επιτέλους στη μικρή Αθήνα του 5ου αιώνα, μετατρέπεται σε δημοκρατικό και φιλοσοφικό διάλογο. Και μέσα από την επικοινωνία, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, πόση δημιουργικότητα σε έναν τόσο μικρό χώρο Αυτό ακριβώς υπογραμμίζει το βιβλίο-προσκύνημα του Μπαλταζάρ Πορσέλ. Το βιβλίο αυτό είναι μια μαιανδρική πλοήγηση από το παρελθόν στο παρόν, από το παρόν στο παρελθόν, ποτέ γραμμική, με αναρίθμητες συναρπαστικές στιγμές, όπως αυτή της Νεφερτίτης, στην οποία βλέπει τη Χίλαρι ενός Ακενακλίντον, της Κλεοπάτρας και του Μάρκου Αντώνιου, που μοιάζει να τους βλέπει με τη μεσολάβηση της Ελίζαμπεθ Τέιλορ και του Ρίτσαρντ Μπάρτον, ή της μυθικής Κωνσταντινούπολης Σαν Οδυσσέας για τον οποίο Ιθάκη θα ήταν η Μαγιόρκα, ό,τι απομακρύνεται από το νησί του τελικά επιστρέφει πάλι σε αυτό, σε ένα τελικό ανάθημα με το οποίο ξαναβρίσκει στη μνήμη των δικών του μια συμπύκνωση της μεσογειακής ουσίας και της αλληλεπίδρασης Χριστιανών και Αράβων. Πόση δημιουργικότητα! Πόσες εποποιίες! Στον Μπαλταζάρ Πορσέλ θα μπορούσα να προσάψω μόνο ότι υποτίμησε

12 16 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ τον Νέαντερταλ, τον θείο μας, που ήδη σε μια Μικρά Ασία (η οποία πολύ αργότερα θα μας δώσει το σιτάρι, τη γεωργία, την πόλη) προβάλλει τη ζωή του πιο πέρα από τον θάνατο και εκδηλώνει τη συγκινητική πρωτοτυπία του ανθρώπου: τη δύναμη της φαντασίας. Στη Μεσόγειο υπάρχει, ύστερα από επτά χιλιάδες χρόνια, μια εκπληκτική εκδίπλωση των ανθρώπινων δυνατοτήτων, που αποκαλύπτει ότι ο homo δεν είναι μόνο faber και sapiens αλλά και ludens και demens. Η κορύφωση του ορθού λόγου εκδηλώνεται στη Μεσόγειο, από τους Έλληνες φιλοσόφους στον Αβερρόη, από τον Αβερρόη στους ανθρωπιστές της Αναγέννησης, αλλά και στο άκρον άωτον της τρέλας με τη καταστροφή από το σίδερο, τη φωτιά και τον φανατισμό τόσων ανθρώπων, τόσων πόλεων, τόσων βιβλίων και έργων τέχνης, τόσων πολιτισμών. Μέσα από μια μοναδική διαλεκτική, η υποδούλωση των ηττημένων, η σεξουαλική αποχαλίνωση των νικητών, οι αρπαγές των κουρσάρων, οι βίαιοι προσηλυτισμοί, ο θεσμός των γενιτσάρων, όλα αυτά οδήγησαν σε μια εκπληκτική ανάμειξη λαών. Τα γονίδια του μεσογειακού κόσμου είναι σήμερα χίλιες φορές πιο πολυφωνικά απ ό,τι οι θρησκείες και οι εθνικισμοί του Σήμερα η Μεσόγειος, που συρρικνώθηκε με την ανάπτυξη του Ατλαντικού και αργότερα του Ειρηνικού, έχει μετατραπεί σε λίμνη. Κι αυτή η λίμνη, αφού υπέστη την αλαζονική κυριαρχία των Άγγλων και στη συνέχεια των Γάλλων, παγκοσμιοποιήθηκε τον 20ό αιώνα και μετατράπηκε σε σεισμική ζώνη της εποχής στην οποία οι θρησκείες έρχονται αντιμέτωπες μεταξύ τους, όπως και η κοσμικότητα με τη θρησκεία, οι πλούσιοι με τους φτωχούς, η Δύση και η Ανατολή, ο Βορράς και ο Νότος

13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 17 Σήμερα η Μεσόγειος μάς πονάει, η Μεσόγειος διαρρηγνύεται, η Μεσόγειος χάνεται. Οι μεγάλες ιστορικές κοσμοπολίτικες, πολυεθνικές ή πολυθρησκευτικές οάσεις όπως η Αλεξάνδρεια, η Γρανάδα, η Σικελία του Φρειδερίκου Β, η Κωνσταντινούπολη, η Βοσνία έχουν χαθεί Παρ όλα αυτά, αυτές οι οάσεις πρέπει να μας εμπνέουν, εμάς που είμαστε μεσογειακοί. Και πρέπει να αναγεννήσουμε την επικοινωνία ανάμεσα στις τρεις ηπείρους, παλεύοντας για να εξαλειφθεί η τρομερή αδικία με την οποία η Δύση πάντοτε κρίνει οτιδήποτε ισλαμικό ή αραβικό σύμφωνα με την αρχή των δύο μέτρων και δύο σταθμών. Πρέπει να ξαναβρούμε την παγανιστική ουσία της Μεσογείου, που βρίσκεται στο άνοιγμα, στην επικοινωνία, στην ανοχή και στον ορθό λόγο. Πρέπει να γίνουμε ξανά μεσογειακοί ως πολίτες της επικοινωνίας και πολίτες της πολυπλοκότητας, ιεροποιώντας ακριβώς αυτή την κοσμική ουσία, την επικοινωνία και τον ορθό λόγο. Και για να ιεροποιήσουμε και πάλι τη Μεσόγειο, πρέπει εκ νέου να βρούμε μέσα της τη μητρική ουσία, να τη λατρέψουμε σαν παιδιά της. Χωρίς μητρότητα δεν υπάρχει αδερφικότητα. Αυτός ακριβώς ο συναισθηματικός, μυστικιστικός, θρησκευτικός δεσμός μας με τη Θάλασσαμητέρα μας μάς δίνει, μέσα από τόσο πόνο και δυστυχία, αρνήσεις και αδικίες, τη χαρά να είμαστε μεσογειακοί. Ας ξαναβρούμε τη θάλασσά μας, το Mare Nostrum. Είναι πηγή ζωτικής ποίησης. Η σκέψη του αγγλοσαξονικού Βορρά είναι φτιαγμένη για να τακτοποιεί, να μελετά την πρόζα της ζωής, τα τεχνικά, πρακτικά, μετρήσιμα προβλήματα οργάνωσης. Η πρόζα μάς επιτρέπει να επιζούμε, ενώ η ποίηση είναι ζωή: η νότια σκέψη όπως είπε σωστά ο Κασάνο αρτιώνει την τέχνη του να ζεις, την ποίηση της ζωής.

14 18 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αυτό το βιβλίο-προσκύνημα είναι μια πρόσκληση στους μη μεσογειακούς να εγγράψουν τη Μεσόγειο στην κληρονομιά της μνήμης και της κουλτούρας τους και μια πρόσκληση στους μεσογειακούς να αποκτήσουν ή να ανακτήσουν την πολλαπλή, επική, τραγική, εκπληκτική κληρονομιά τους, μια πρόσκληση να αποδεχτούν τη μεσογειακή πολυμορφία, όχι για να οδηγηθούν ξανά στη διαίρεση αλλά για να αναζητήσουν την κατανόηση και εντέλει την ένωση. ΕΝΤΓΚΑΡ ΜΟΡΕΝ

15 Οδηγίες προς ναυτιλλομένους Το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να είναι βιβλίο ιστορικό ή ταξιδιωτικό αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα βιβλίο που εικονίζει μορφές πάνω στο τοπίο, ένα βιβλίο για την αναταραχή που προκάλεσαν τα συμβολικά κύματα ανθρώπων που τόσες φορές διέσχισαν τον μεσογειακό χώρο. Κατάγομαι εξ ολοκλήρου από αυτή την αρχαία ηλιακή θάλασσα, κατάγομαι από τη Μαγιόρκα, και νιώθω να βρίσκομαι σε ζωογόνο κοινωνία με την τεράστια πατρίδα που εκτείνεται από τα κακοτράχαλα βερβερικά βουνά ώς την ιριδίζουσα πολιτιστική σκηνή της Ελλάδας, μέσα από την πληρότητα όλων των πρωινών κατά τα οποία ένα λατίνι διαγράφει στον γαλαζωπό ορίζοντα ένα σημάδι ουσιότητας. Μου αρέσει η ακτινοβόλα νεότητα που αναβλύζει από τα νερά μας, από τις ακτές της από τον ουρανό σκέφτομαι συχνά με φρίκη το συχνά μουντό και τόσο «ενήλικο» τοπίο του Ατλαντικού! και με σαγηνεύει, γεννώντας μου έναν ερεθιστικό θαυμασμό, η ανάμνηση τόσων επών και δημιουργικών στιγμών όπου πρωταγωνίστησε η Μεσόγειος: δεν ξέρω, αλλά πώς μπορεί να ξεχάσει κανείς, ας πούμε, τον Αννίβα, το πείσμα του, την ευγένειά του, την τραγωδία του; Ή το εικαστικό Τσινκουετσέντο; Ποτέ η τέχνη δεν γέννησε τόση ζωή. Το βιβλίο Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα είναι λοιπόν μια αφήγηση επική αλλά και λυρική μαζί, εντυπωσιοθηρική και αυθαίρετη, αληθινή, εξπρεσιονιστική αντί για νατουραλιστική, της ιστορίας των μεσογειακών πολιτισμών, των λαών τους

16 20 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ και των μεμονωμένων ανθρώπων τους, των τοπίων τους. Και φυσικά δεν τα εξαντλεί όλα αυτά, ούτε εξερευνά την υποθετική ολότητα κάθε θέματος και κάθε μορφής. Οι εκλεκτικές συγγένειες, το συμπτωματικό, κυριαρχούν μέσα μου εξίσου ή περισσότερο από τη λογική και τη σύμβαση. Και η Μεσόγειος ως φορέας πολιτισμών είναι απέραντα πληθωρική, όσο καμιά άλλη περιοχή στον πλανήτη. Και ένα βιβλίο δεν μπορεί να προσφέρει παρά ένα σκαρίφημα του σύμπαντος που γέννησε εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία. Τα έχω διαβάσει όλα; Όχι, αλλά Έχω διατρέξει όλες τις διαδρομές της Μεσογείου; Όχι, αλλά Το βιβλίο αυτό λοιπόν ξεκινά από την προϊστορία, συνεχίζει αναλυτικά μέχρι τον 16ο-17ο αιώνα αλλά έπειτα περιορίζει το εύρος του για να επιστρέψει πάλι στην εποχή μας, την εποχή του ανανεωμένου μεσογειακού δυναμισμού. Έτσι, το Mare Nostrum που δομεί τον κόσμο όπως τον αντιλαμβανόμαστε θετικά τον κόσμο του ανθρώπου ως κέντρου όλων των πραγμάτων, της δημοκρατίας και του δικαίου που ρυθμίζουν τη συλλογική ύπαρξη, τον κόσμο των μονοθεϊστικών θρησκειών καταλαμβάνει τις περισσότερες από τις σελίδες του βιβλίου μου. Και, ενώ είναι πολλές, πόσο λίγες είναι! Ανοίγω το βιβλίο τυχαία και συναντώ τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή: νιώθω την επιθυμία να είχα γράψει πολλά περισσότερα για αυτόν. Έπειτα, καθώς κυλά ο 16ος αιώνας, η ορμή της Μεσογείου εξασθενεί: ο Κολόμβος ανακαλύπτει τον Νέο Κόσμο, η προτεσταντική μεταρρύθμιση δημιουργεί, προς το κέντρο της Ευρώπης, έναν άνθρωπο με νοοτροπία πιο παραγωγική και οικονομιστική από τη νοοτροπία του ρωμαιοκαθολικού, οι συγκρούσεις ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους προκαλούν μια θανάσιμη αιμορραγία και κλείνουν τους δρό-

17 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 21 μους της Ανατολής, το ισλάμ εγκλωβίζεται στη στατικότητα Έρχονται σκοτεινοί αιώνες. Ο 20ός είναι όμως ο αιώνας της μεσογειακής ανάκαμψης: η δημιουργία πλήθους αθάνατων έργων τέχνης ο Πικάσο, ο Μιρό, ο οριστικός Βαν Γκογκ είναι επίσης μεσογειακοί εμπνέει τον κόσμο, η κοινωνία της ευημερίας επιλέγει τις ζεστές ακτές της ως σκηνή μιας διαλογικής ανάπαυσης, ο ανοιχτός τρόπος ζωής της γίνεται ελκυστικός μετά το απόγειο των γκρίζων βιομηχανικών κοινωνιών με τους τρομερούς πολέμους τους, το ισλάμ παλεύει να ανακάμψει Και βεβαίως, δεν δέχομαι η Μεσόγειος να θεωρείται απλώς μια σοφίτα με σκοτεινά προβλήματα, μολονότι αυτά αφθονούν. Υπάρχουν, βέβαια, αρχίζοντας από τον φονταμενταλισμό και τον υπερπληθυσμό των νότιων ακτών της. Η Αναγέννηση όμως, ίσως η τελευταία εποχή της ανθρωπότητας που τη θεωρούμε απολύτως επιτυχημένη, υπήρξε επίσης ένας κόσμος ατελείωτων πολεμικών συγκρούσεων και ιδεολογικών διαιρέσεων. Ο άνθρωπος είναι ο αγώνας του ανθρώπου και συνάμα το ιδανικό του ανθρώπου, χωρίς να υπάρχει γι αυτόν άλλος στόχος από «μια συνεχή μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη», όπως στοχαζόταν ο ιστορικός Ιμπν Χαλντούν από το Μαγκρέμπ. Επιθυμώ επομένως να υπογραμμίσω ότι οι πολλαπλότητες που συγκλίνουν σε αυτό το βιβλίο δεν σημαίνουν ότι αντιμετωπίζω τη Μεσόγειο ως ένα πεδίο διαιρέσεων, αλλά ακριβώς το αντίθετο: προσπαθώ να τη συλλάβω ως ενότητα, μολονότι η φύση της συγκροτείται ένδοξα από την πολυφωνία. Πιστεύω ότι η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει σφάλει στο σημείο αυτό εξαιτίας αμέλειας ή σεκταρισμού, διότι, ενώ οικοδόμησε εννοιακά αρχέτυπα, με προφανή παραδείγματα την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, παρά τις αναρίθμητες

18 22 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ εσωτερικές διαφορές που χωρίζουν τις γλώσσες και τις κοινωνίες τους, αφήνει αντίθετα τη Μεσόγειο σε μια ακατανόητη κατάσταση απροσδιοριστίας ή κατατεμαχισμού, εκτός από την καθαρά γεωγραφική πλευρά. Γι αυτό και το Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα εγγράφεται σε μια ιστοριογραφική αρχή που θεωρώ πρωταρχική. Σε όποιον αναρωτηθεί: «Μα, ποια συγκεκριμένη θέση εξάγετε εσείς από το βιβλίο σας;» θα απαντήσω με αυτή τη φράση του Φερνάν Μπρωντέλ, του μεγαλύτερου σύγχρονου ιστορικού της Μεσογείου: «Συνεπώς, το να μην ορίζει κανείς σημαίνει να ανοίγει έναν μεγάλο ορίζοντα, να ατενίζει αυτόν τον ορίζοντα στον σύνολο της επιφάνειάς του, σε όλη του την έκταση, και στην πιο σταθερή του διάρκεια: ο ορίζοντας αυτός είναι ένα σύνολο οριζόντων Έχω λοιπόν μπροστά μου ένα τεράστιο πλήθος από παρατηρήσεις και μπορώ να ξεδιαλύνω τις βασικές γραμμές αυτών των τοπίων.» Η Καταλωνία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι, η Βαλένθια, το Ρουσιγιόν, το Αλγκέρο εμφανίζονται συχνά σε αυτές τις εικόνες. Η χώρα του έτους χίλια προσδιορίζεται σιγά σιγά σε αντίθεση με την επέλαση του Ισλάμ στη Μεσόγειο, ο Ιάκωβος Α (της Αραγωνίας) φτιάχνει στη θάλασσα ένα βασίλειο, υπήρξαμε μια μικρή μεσογειακή αυτοκρατορία Η Καταλωνία έζησε τον Μεσαίωνα μιαν ένδοξη εποχή και υπήρξε μεσογειακή. Τώρα διανύει μία άλλη εποχή και η κύρια οικονομική της δραστηριότητα σχετίζεται με τη μεσογειακή ακτή. Και προφανώς η Μαγιόρκα και όλες οι Βαλεαρίδες νήσοι είναι μεσογειακές! Παρόλα αυτά, η σύγχρονη ιστοριογραφία της χώρας λησμόνησε ουσιαστικά αυτή τη μεσογειακή πλευρά. Κατ αυτήν την έννοια το βιβλίο προσπαθεί επίσης να δείξει πώς μέσα σε ένα σφαιρικό μεσογειακό πανόραμα εμφανιζόμαστε κι εμείς ως ξεχωριστοί πρωταγωνιστές.

19 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 23 Θέλω να υπενθυμίσω ότι η Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα αποτελεί «μόνο» μία από τις προσεγγίσεις μου στη Μεσόγειο. Γιατί υπάρχουν επίσης, και με εμφατικό τρόπο μάλιστα, τα περισσότερα μυθιστορήματά μου, η γλώσσα τους, η ατμόσφαιρά τους, το αίμα και η ειρωνεία, η ποίηση, από τα Άλογα προς το σκοτάδι μέχρι το Οι ανοίξεις και τα καλοκαίρια. Ή όσα έχω γράψει για τα νησιά μου, γραπτά που συγκεντρώνονται στον τέταρτο τόμο των Απάντων μου υπό τον τίτλο Όλες οι Βαλεαρίδες: το μύχιο, το μαγεμένο, το ιστορικό. Και επίσης άλλα έργα όπως το Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση ή το Ταξίδια με προσδοκίες και πολυάριθμα άρθρα. Και ίδρυσα στη Βαρκελώνη ένα ίδρυμα του οποίου είμαι πρόεδρος με διεπιστημονική διάσταση, μια πλατφόρμα έρευνας και διαλόγου: το Καταλανικό Ινστιτούτο της Μεσογείου. Θεωρώ επίσης ότι μπορώ να αισθάνομαι κάποια περηφάνεια σε ό,τι αφορά τη μεσογειακή μου συμβολή. Από την άλλη, ελάχιστα αξίζω τον έπαινο ως προς τις προθέσεις μου, καθότι υπάκουα πάντα σε μια εσωτερική παρόρμηση. Δεν σκέφτηκα να γράψω και να εργαστώ πάνω στη Μεσόγειο αποβλέποντας σε κάτι συγκεκριμένο αλλά το έκανα απλώς ως φυσική συνέπεια του είναι μου, της ύπαρξής μου. Έτσι δεν ωριμάζουν οι καρποί; Από την άλλη πλευρά, τα ταραγμένα κύματα του υποτίτλου δεν είναι ποιητική άδεια, όπως μπορεί να νομίσει κανείς, αλλά ακριβώς επειδή αποτελούν μια φυσική πραγματικότητα, μπορούν να γίνουν ανθρώπινο, κοινωνιολογικό σύμβολο. Τα κύματα της Μεσογείου είναι λιγότερο μεγαλοπρεπή από τα κύματα του ωκεανού, αλλά και λιγότερο μονότονα. Είναι ορμητικά, απρόβλεπτα, σύντομα, ευμετάβλητα, γεμάτα νεύρο. Ο ανεμοδείκτης στο κατάρτι του ιστιοφόρου δεν σταμα-

20 24 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ τά να ταλαντεύεται, το ανεμόμετρο ησυχάζει και επιταχύνεται ασταμάτητα. Χαρακτηριστικό του μεσογειακού ανέμου είναι το ότι δεν φυσάει από συγκεκριμένη κατεύθυνση ούτε με ομοιογενή δύναμη αλλά με ριπές, μερικές από αυτές επικίνδυνες, και μάλιστα με ρυθμό. Και σχεδόν δεν διαρκούν παραπάνω από μερικές ώρες ή στη χειρότερη περίπτωση μερικές μέρες. Ο σιρόκος της ερήμου πάνω από τη Σικελία, το μελτέμι του Αιγαίου, ή η μπόρα της Αδριατικής ξεπερνούν τον βοριά μας. Ανάμεσα σε δύο επιθέσεις του μαΐστρου σηκώνεται οργισμένος λεβάντες που συγκρούεται με φουσκοθαλασσιά από όστρια με κύματα μήκους δύο μέτρων. Το κύμα του πιο ισχυρού ανέμου κυνηγιέται, παγιδεύεται, καβαλάει και διασταυρώνεται με τα επίμονα κύματα των ανέμων που έχουν πλέον κοπάσει ή φυσάνε πιο πέρα (τα κύματα διαδίδονται με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή των ταχύτερων ανέμων), και συγκρούονται μεταξύ τους. Σε ένα πρόσκαιρο τρίστρατο που σχηματίζουν τρία κύματα, υψώνεται ένας υδάτινος τοίχος και γκρεμίζεται πάλι βαρύς ενώ η θάλασσα μουγκρίζει και ο άνεμος παρασύρει τον αφρό σε ζιγκ-ζαγκ. Η σταθερότητα του ωκεανού είναι ανήκουστη στη Μεσόγειο, όπου είναι αδύνατον να φανταστεί καν κανείς κύματα μήκους 50 ή 100 μέτρων από κορυφή σε κορυφή, όλα στο ίδιο ύψος, με μεγάλες απαλές πλαγιές, όλες ισοϋψείς σε μονότονο γκρίζο, μονοτονία εβδομάδων και μηνών. Η Μεσόγειος δεν είναι μόνο η θάλασσα που κυριολεκτικά βράζει, όπως τραγουδούσε ο Αουσιάς Μαρκ, αλλά και η λιγότερο σταθερή απ όλες, με κύματα λιγότερο ψηλά αλλά πιο ανώμαλα, πολύμορφα, πρωτεϊκά και πράγματι ταραγμένα: όπως η προσωπική και ιστορική μας ζωή Όλα αυτά όμως δεν αποτελούν παρά τον προθάλαμο του

21 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 25 Μεσόγειος: Ταραγμένα κύματα. Προτιμώ ως βασιλική αίθουσα τη φράση ενός πεισματάρη ναυτικού και συγγραφέα, του Τζόζεφ Κόνραντ, που δεν ήταν μεσογειακός αλλά διέσχισε και ονειρεύτηκε τα κύματά μας: «Ευτυχισμένος αυτός που σαν τον Οδυσσέα έκανε ριψοκίνδυνο ταξίδι: και εάν θέλει κανείς ριψοκίνδυνα ταξίδια, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από τη Μεσόγειο, την εσωτερική θάλασσα που οι αρχαίοι τη θεωρούσαν τόσο τεράστια και γεμάτη θαύματα. Και ήταν πράγματι τρομερή και θαυμάσια: γιατί εμείς, οδηγούμενοι από την τόλμη του πνεύματός μας και την ταραχή της καρδιάς μας, είμαστε οι μόνοι τεχνουργοί όλων των θαυμάτων και οτιδήποτε μυθιστορηματικού στον κόσμο.» Θα προσθέσω μόνο σε όσα λέει ο Κόνραντ έναν όρο: πάθος, ενθουσιασμό: υπάρχουν, σε αυτό το βιβλίο ανήκουν στη Μεσόγειο. ΜΠΑΛΤΑΖΑΡ ΠΟΡΣΕΛ Βαρκελώνη - Σαντ Τελμ, Ιανουάριος 1996

22

23 Τα ν ε ρα κ α ι οι π ρω τ οι λ αοι Το γεωγραφικό πλαίσιο Από κάπου πρέπει να αρχίσουμε Θα θυμίσω μερικούς στίχους που γράφτηκαν στα γαλλικά μπροστά στη Μεσόγειο: ο ποιητής τους ήταν από τη Σετ. Θα τους παραθέσω στα γαλλικά για να μη χάσουν την αρχική τους μουσικότητα, που είναι ουσιώδης στην ποίηση. Την ποίηση και την αρμονία των αισθήσεων που ενυπάρχουν επίσης σε αυτή τη θάλασσα, στη γεμάτη χάρη εικόνα του ιστιοφόρου που πλέει μπροστά στις ακτές που ξετυλίγονται καμπυλωτές: Ce toit tranquille, oú marchent des colombes, Entre les pins palpite, entre les tombes; Midi le juste y compose de feux La mer, la mer, toujours recommencée! Η στέγη αυτή ανάμεσα όπου οδεύουν περιστέρια / από τα πεύκα ανάμεσα κι από τους τάφους πάλλει / η Μεσημβρία συνθέτει εκεί, με τα πυρά, δίκαια / τη θάλασσα, τη θάλασσα που ξαναρχίζει πάντα! (Πολ Βαλερί, Το παραθαλάσσιο νεκροταφείο, μτφρ. Αναστάσιου Γιανναρά, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα 1999).

24 28 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αυτή η θάλασσα, οι αλλαγές στον ρου της ιστορίας της, δεν είναι άραγε μια ένδοξη αιώνια επιστροφή στον μεγάλο ήλιο του μεσημεριού; Με τα πουλιά να πετούν ψηλά, σαν μεγαλοπρεπή σωματίδια ενός ουρανού ολάνοιχτου και άσπιλα γαλάζιου. Ναι, το ποίημα του Πωλ Βαλερύ είναι μια εκφραστική σύνθεση της Μεσογείου, της «θάλασσας ανάμεσα στις στεριές», του medi-terraneum που έλεγαν οι Λατίνοι, γιατί πράγματι τρεις ήπειροι, η Ασία, η Ευρώπη και η Αφρική περικλείουν το γεωλογικό βύθισμα που περιέχει τα νερά της Μεσογείου, που η συνολική τους έκταση φτάνει τα 2,996 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο αριθμός αυτός είναι ασήμαντος στην πλανητική κλίμακα στην οποία ζούμε σήμερα, μέσα σε έναν κατακλυσμό πληροφορίας και επικοινωνιών. Ο Ατλαντικός Ωκεανός έχει έκταση 106 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο Ειρηνικός 180 εκατομμύρια! Όμως η Μεσόγειος υπήρξε για αιώνες το κέντρο του δυτικού κόσμου και, επιπλέον, το κέντρο μιας δραστηριότητας που έφερνε σε αμοιβαία επαφή ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Ένα πλοίο περίπου δώδεκα μέτρων χρειαζόταν εξήντα ημέρες για να τη διασχίσει κατά μήκος, καλύπτοντας μια απόσταση χιλιομέτρων. Εκείνες τις εποχές ήταν απλώς η Θάλασσα. «Θάλαττα, θάλαττα!», όπως φώναξαν με αγαλλίαση εκείνοι οι αρχαίοι Έλληνες, κατά τον Ξενοφώντα. Ο θαυμάσιος αυτός ουρανός, η φωτεινότητα της ατμόσφαιρας, οφείλονται κατά μεγάλο μέρος σε έναν παράγοντα: τη Σαχάρα. Αυτή μαζί με τον Ατλαντικό συνθέτει και ενοποιεί το μεσογειακό κλίμα, που είναι ήπιο τελικά, παρά κάποιες ακραίες αναταραχές. Τον μισό χρόνο κυριαρχεί η επιρροή του καλοκαιριού, δηλαδή των θερμών και ξηρών αέριων μαζών που έρχονται από την καυτή έρημο του Νότου,

25 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 29 φέρνοντας συχνά μαζί τους σύννεφα σκόνης. Ο υπόλοιπος χρόνος, χειμώνας και φθινόπωρο, σημαδεύεται από την υγρή χαμηλή πίεση του ωκεανού, που μερικές φορές σηκώνει οργισμένους ανέμους και θαλασσοταραχή. Πολλά πράγματα γεννιούνται από αυτό το κλίμα: το σχετικά ζεστό νερό της θάλασσας και η υπέροχη, συχνά ήπια, ζέστη, τα οποία έκαναν τη Μεσόγειο επίκεντρο της αναψυχής και του τουρισμού ολόκληρου του πλανήτη καλλιέργειες διαποτισμένες από πανάρχαια ευγένεια, όπως η ελιά με την αυστηρή της κομψότητα, το αμπέλι με τους λαμπερούς ευωδιαστούς χυμούς του, η ευλογία των χρυσών σταροχώραφων. Αξίζει να μιλήσουμε λίγο περισσότερο για το νερό. Το νερό της Μεσογείου είναι ιδιαίτερα αλμυρό, γιατί αφενός εξατμίζεται πολύ γρήγορα και αφετέρου, με εξαίρεση τον Νείλο, τα ποτάμια που εκβάλλουν σε αυτήν δεν είναι μεγάλα. Έτσι, με δυσκολία αντισταθμίζουν την εξάτμιση των νερών η Μαύρη Θάλασσα στα βορειοανατολικά, πραγματική δεξαμενή ομβρίων, και η ελάχιστη εισροή του Ατλαντικού στα δυτικά, λεπτός λαιμός μπουκαλιού με τα μόλις δεκαπέντε χιλιόμετρα πλάτος των Στενών του Γιβραλτάρ. Επίσης τα νερά μας είναι φτωχά σε άλατα και πλαγκτόν μικροσκοπικούς οργανισμούς και φυτά όπως και σε θαλάσσια χλωρίδα, με αποτέλεσμα οι διατροφικές πηγές των ψαριών να είναι πενιχρές, και γι αυτόν τον λόγο είναι λίγα και μικρά σε μέγεθος. Όμως, προσοχή! Όλοι αυτοί οι περιορισμοί χαρίζουν συνάμα στη σάρκα τους μια λεπτή νοστιμιά θα έλεγε κανείς ότι έχουν τη γεύση του ήλιου και των αρωματικών βοτάνων. Πώς να μη γίνει κανείς φανατικός του αστακού στα κάρβουνα, της βραστής σκορπίνας, του μπακαλιάρου στον φούρνο Ήρεμοι κολπίσκοι καταστίζουν τις ακτές, μαζί με μεγα-

26 30 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ λοπρεπείς σκοπέλους. Οι βόρειες ακτές γενικά είναι άγριες καθώς εκεί καταλήγουν μεγάλες οροσειρές όπως τα Πυρηναία και οι Άλπεις. Από την άλλη, η νότια ακτή είναι σχετικά χαμηλή και μονότονη. Κι ένα περιδέραιο από νησιά απλώνεται στη Μεσόγειο, από την Κύπρο ώς τις Βαλεαρίδες η Κρήτη, η Σικελία, η Σαρδηνία, η Κορσική, η Μάλτα Η Μάλτα βρίσκεται στη μέση ακριβώς της γηραιάς μας θάλασσας. Με τη Σικελία και την ιταλική χερσόνησο στα βόρεια, και τη μεγάλη γωνία της Τυνησίας στα νότια, η Μάλτα αποτελεί κατά κάποιον τρόπο ένα σύνορο, με μια μεγάλη υποθαλάσσια κρηπίδα, που διαιρεί τη Μεσόγειο σε δύο τεράστιες λεκάνες, τη δυτική και την ανατολική. Για την πρώτη λεκάνη, οι μετρήσεις δείχνουν ένα βάθος περίπου μέτρων, στην Τυρρηνική Θάλασσα. Η δεύτερη έχει μέγιστο βάθος μέτρα, στα νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου. Στο τοπίο των γεωγραφικών δεδομένων όμως φωλιάζει και ανθίζει το τοπίο των επιθέτων, το εσωτερικό τοπίο. Η Μεσόγειος είναι ένας χώρος και μια ιστορία με οικουμενικές διαστάσεις, αναμφίβολα, αλλά και βίωμα λυρικά φωτισμένο. Ας πάμε έναν Φεβρουάριο στο νησί μου, τη Μαγιόρκα: τότε ανθίζουν εκεί οι αμυγδαλιές. Θα εμφανιστούν μπροστά μου, σε όλο το νησί, σαν κομψά σιωπηλά φαντάσματα που υψώθηκαν και ξεδιπλώθηκαν από την ξερή γη του χειμώνα. Ο εύθραυστος λευκός ανθός έχει μια λεπτή μυρωδιά μελιού. Αγαπώ αυτή τη χαμηλόφωνη και μελαγχολική μεγαλοπρέπεια της ανθισμένης αμυγδαλιάς γιατί αγαπώ επίσης το μόνο που μου απομένει, τη ζωή μου, αυτό που είμαι. Το ξέρω ότι είναι λίγο, δεν είναι παρά φιλόξενες και εναγώνιες τούφες αναμνήσεων, σταθερά τυφλά βήματα του παρόντος, έντονη αοριστία της ελπίδας. «Εφήμεροι τι είναι κάποιος, τι δεν είναι; Όνειρο σκιάς ο

27 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 31 άνθρωπος», έγραφε ο Πίνδαρος στα γεράματά του, πάντα ευγενής, είτε τραγουδούσε τη δόξα είτε την τραγωδία. Δεν θέλω όμως να φανώ μελαγχολικός. Στην πραγματικότητα, στο λευκό λουλουδάκι που ζει τόσο λίγο κι επιστρέφει κάθε χρόνο, υπάρχει επίσης το χαρούμενο πνεύμα ενός ταπεινού παιδικού παιχνιδιού. Πρέπει να προχωρούμε, πάντα κάτι μας περιμένει, είτε καινούριο είτε κάτι που επιστρέφει: αυτό είναι το μυστικό του τοπίου και εμφανίζεται ως ηρεμία στη γη, ως κάτι μακρινό στα σύννεφα και στα άστρα, όλα όμως στη φύση είναι μια έντονη κρυφή πάλη. Το τοπίο λοιπόν μας κινητοποιεί, μας προσκαλεί στο μέλλον. Κάθε χρόνο το γεγονός επαναλαμβάνεται, τελετουργία της δημιουργίας. Έρχεται το πρωί, ανοίγεις την πόρτα σου, χαϊδεύεις τον σβέρκο της γατούλας σου, ανοίγεις το ραδιόφωνο να δεις τι γίνεται στον κόσμο και κατάπληξη: εκεί μπροστά, στη μέση του κήπου, επιδεικνύει την αθώα λευκότητά της η πρώτη ανθισμένη αμυγδαλιά. Οι πρώτες αμυγδαλιές: απρόσμενη εισβολή ενός άσπιλου παραληρήματος, που προχωρεί και μεγαλώνει μέσα σε μια σιωπή μαγική. Παρατηρώ τα μικρά αρνάκια γεννήθηκαν το φθινόπωρο, είναι άγαρμπα ακόμα, μια ορμάνε άπληστα στις ρώγες της μητέρας τους, με ένα βραχνό δύσπιστο βέλασμα, μια μασουλάνε το τρυφερό χορτάρι που μόλις έχει φυτρώσει. Πόση αδελφικότητα έχουν τα ζώα! Ο άνθρωπος είναι μακριά από τη φύση, εγώ την κοιτάζω με κρυφή απόλαυση γιατί αναγνωρίζω μέσα της μια σκοτεινή πατρότητα, μια πληρότητα που παρ όλα αυτά μού διαφεύγει. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος απαρτίζεται από μια σειρά φι- Πινδάρου Πυθιόνικοι μτφρ. Μάρκου Θεοδωράκη, από το Πινδάρου, Επίνικοι, Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 2008.

28 32 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ λοδοξίες που σβήνουν σε μικρές εκρήξεις, η ματαιοδοξία δεν στηρίζεται παρά στη βλακεία, δεν είμαστε παρά μια φευγαλέα απόπειρα μοναδικότητας μέσα στους απέραντους κόλπους του είδους. Γι αυτό αφαιρούμαι παρατηρώντας φιλικά το αρνάκι που χοροπηδάει, τα μάτια του είναι καθάρια χωρίς σκιές, είναι η αθωότητα του μεγάλου μαθήματος της συνέχειας που συνιστά τον πλανήτη. Και στον χώρο αυτό της Μεσογείου η συνέχεια αυτή βρίσκει μια ισορροπία, το επίκεντρο της οποίας το αισθάνομαι σε όλα μου τα κύτταρα: δεν είμαστε άνθρωποι των σαφών νοητικών σχημάτων αλλά της κρυφής και βαθιάς υπαρξιακής έκφρασης. Ζούμε πιο πολύ παρά σκεφτόμαστε. Πέφτει η νύχτα, οι θόρυβοι της εξοχής καταλαγιάζουν, αλλά δυναμώνουν τα κύματα στην κοντινή παραλία, ρυθμικά, αργόσυρτα, βαριά. Στο τζάκι πετάνε σπίθες τα κούτσουρα της ελιάς. Δεν επρόκειτο ποτέ να κόψω τις ελιές, αλλά τις έκαψε μια καλοκαιρινή πυρκαγιά, άπληστες περιπλανώμενες φλόγες. Ξύλο πυκνό, σκληρό, σαν ορυκτό σχεδόν, που δύσκολα θα βγάλει τα άμεσα κύματα θερμότητας της ξερής αμυγδαλιάς ή του ρετσινωτού πεύκου. Η ελιά καίγεται κι εγώ νιώθω ένοχος: χρειάστηκαν εκατοντάδες χρόνια για να σχηματιστεί αυτό το δέντρο, ζαρωμένο, στραμπουληγμένο, αλλόκοτη μίμηση σπηλιάς ή παχύδερμου, η προϊστορία Τραγούδησε ένας ποιητής από τη Μαγιόρκα, ο Πονς ι Γκαλιάρζα: Θα έχω πεθάνει, και ακόμα θα σείει ο μαΐστρος τις μαύρες σου ελιές: όλα θα έχουν χαθεί που υπάρχουν τώρα κι εσύ θα ζεις εσύ μπρος στη γαλάζια ακτή.

29 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 33 Εγώ όμως καταστρέφω την ελιά Τη νύχτα βέβαια θ ανθίσουν κι άλλες αμυγδαλιές, αύριο θα τις βρω μπροστά μου, στολισμένες. Οι χθεσινές φωνές, το αποτύπωμα των προγόνων Συναντάω τον γέροντα συγγενή μου σε ένα χωράφι με φασολάκια. Παρατηρεί καχύποπτος μια αμυγδαλια με μοβ ανθάκια. Μουρμουράει: «Εμένα μου αρέσουν οι άσπρες, είναι πιο πολύ δικές μας. Τούτη εδώ μοιάζει με επίσκοπο, σου ρχεται να της κάνεις υπόκλιση». Και φλυαρεί λέγοντας μου ότι κάθε μέρα βγάζει βόλτα τα σκυλιά για να μη βαριούνται. Είναι τρία, μικρούλικα, και στριφογυρνάνε δεξιά κι αριστερά: ο γρουσούζης, που μου δείχνει τα δόντια του ένα άλλο με γυαλιστερό τρίχωμα που σε γλείφει και σου τρίβεται συνέχεια, και μια λυπημένη σκυλίτσα με ψηλά πόδια. Μια και με βρήκε, ο γέρος φλυαρεί ακατάπαυστα. Αγνοεί ότι δεν με ενδιαφέρει τίποτε από όσα λέει. Με γοητεύει όμως ο τόνος της φωνής του, το πρόσωπό του: μιλά ορμητικά, το πρόσωπό του έχει έντονα πολυεδρικά χαρακτηριστικά. Αυτό μου θυμίζει τον πατέρα του και τη γιαγιά του, την οποία πρόλαβα να γνωρίσω όταν ήμουν πολύ μικρός κι αυτή πολύ μεγάλη. Όλοι τους είχαν τα ίδια ακριβώς φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά και απαράλλαχτο τρόπο να μιλάνε. Βλέπω τον άνθρωπο αυτό όπως βλέπω τον εαυτό μου, ένα σκαλί σε μια μακρά συνέχεια, η αρχαία φυλή, οι γονείς των γονέων, οι νεκροί και οι ζωντανοί και οι ανθισμένες αμυγδαλιές και η ασταμάτητη θάλασσσα που μας σφυρηλατεί, τείχος που μας προστατεύει και μας καταπιέζει. Περπατώ στα λευκά αιώνια χωράφια. Φυσάει αεράκι. Τα πέταλα πετούν. Περνάει η κόρη μου, βαμμένη για το καρναβάλι, χοροπηδά και σιγοτραγουδά. Μέσα στην ανθισμένη αμυγδαλιά, μέσα μας, υπάρχει ένα μεγάλο απόθεμα ελπίδας.

30 34 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Και ρίχνω μια κλωτσιά στο κοκκαλιάρικο αγριόσκυλο που πάει να με δαγκώσει. Ο συγγενής μου γελάει και του δίνει ένα λουκανικάκι. Από τον Homo habilis στη Σαχάρα Οι πρώτοι ευρωπαϊκοί οικισμοί δημιουργήθηκαν στη Μεσόγειο. Ο Homo habilis ήρθε από την ανατολική Αφρική μέσω της κοιλάδας του Νείλου πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια περίπου και στη Μέση Ανατολή οι πληθυσμοί του χωρίστηκαν στα δύο ακολουθώντας τη βόρεια και τη νότια ακτή της Μεσογείου αντίστοιχα. Και ενώ στην αφρικανική ακτή το ον αυτό είχε την εξέλιξη που γνωρίζουμε, και έγινε τελικά Homo sapiens, στην περιοχή που αντιστοιχεί στη σημερινή Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία απομονώθηκε, έγινε ο άνθρωπος του Νεάντερταλ, και κλείστηκε στον εαυτό του προσπαθώντας να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Διακρίνεται από το μέτωπο και το σαγόνι του, που προεξέχουν ιδιαίτερα. Στη μεσογειακή ακτή μάλιστα, στο Όρθε της Γρανάδας, βρέθηκαν τα πιο αρχαία ίχνη αυτού του ανθρωποειδούς στην Ευρώπη κομμάτια από κρανία μαζί με εργαλεία από πυριτόλιθο. Πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια, το Όρθε ήταν μια γόνιμη λίμνη, και αυτό το ον πρέπει να γνώρισε μια εικόνα του παραδείσου Έπειτα, πριν από χρόνια περίπου στην περιοχή του σημερινού Ισραήλ και χρόνια στη δυτική Μεσόγειο, έφτασε επίσης από την Αφρική ο Homo sapiens sapiens, ο γνωστός μας άνθρωπος του Κρο-Μανιόν, ψηλός, με «φαρ-

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις µικρές γοργόνες και ήταν πολύ ευτυχισµένος. Όµως, ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια: 2 ώρες Υπογραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάργκαρετ Μέιχυ. Οι πέντε αδελφές

Μάργκαρετ Μέιχυ. Οι πέντε αδελφές 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Οι πέντε αδελφές Μάργκαρετ Μέιχυ Εικονογράφηση: Πατρίτσια Μακάρθυ Μετάφραση: Γεωργία Γαλανοπούλου Σελ. 115 Δραστηριότητες για Δ, Ε & ΣΤ τάξη Συγγραφέας: Ξεκίνησε να

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων.

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων. ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ Α & Β ΣΑΞΗ 1 ο ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΣΤΚΑΜΠΟΤ ΧΟΛΙΚΟ ΕΣΟ 2013-2014 «ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» ΘΕΜΑ: «ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ» ΣΑΞΕΙ: Α & Β ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟΙ: Παρτάλα Μαριάνθη (Α ΤΑΞΗ) Γούτου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης Πέτερ Κούρµαν Πανορµίτης Σ αυτό το άσπρο µοναστήρι, κρυµµένο δίπλα σε µια λιµνοθάλασσα στην ορεινή Σύµη, ψάχνω µια παρουσία µέσα µου µακριά από τις πόλεις και τις περιστάσεις. Σαν κρυφά ποτάµια κελαρύζουν

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ: 40 49 17 Ν 14 25 32 Ε ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ. EYXARISTOYME GIA TIN PROSOXI

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν;

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν; Όποιον κι αν ρωτήσετε σήμερα σχετικά με την ανακάλυψη της Αμερικής, είναι σίγουρο ότι θα σας αναφέρει την γνωστή ιστορία με τον Χριστόφορο Κολόμβο, ο οποίος τον 15ο αιώνα έχοντας μελετήσει κάποια αρχαία

Διαβάστε περισσότερα