B A L T A S A R P O R C E L

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "B A L T A S A R P O R C E L"

Transcript

1 B A L T A S A R P O R C E L Μ Ε Σ Ο Γ Ε Ι Ο Σ Τ Α Ρ Α Γ Μ Ε Ν Α Κ Υ Μ Α Τ Α Μετάφραση ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΘΗ Ε Κ ΔΟΤ ΙΚΟΣ Ο ΡΓΑ Ν ΙΣΜΟΣ Π Α Π Υ ΡΟΣ

2

3 Π Ε ΡΙ Ε ΧΟ Μ Ε Ν Α Πρόλογος του Εντγκάρ Μορέν 9 Οδηγίες προς ναυτιλλομένους 15 τα νερα και οι πρωτοι λ αοι Το γεωγραφικό πλαίσιο 23 Από τον Homo habilis στη Σαχάρα 30 Οι αγρότες και ο βασιλιάς Μίνωας 37 Πύργοι από πέτρα 45 Οι Φοίνικες 48 Ένας μικρός φοινικικός θεός 54 η ΑΙγ υπτος στα μυστηρια της Ο Νείλος 57 Πόλεμος στο Σουέζ 64 Η δυτική όχθη 70 Οι γάμοι της Νουτ και του Άμμωνα 76 Ύμνος στον ήλιο 81 Ακτινοβολίες 83

4 Η ελ ληνικη πληροτητα Ο Ομφαλός 90 Οι Ατρείδες 93 Ο Όμηρος, νέος και γέρος 97 Είδος 104 Ανάμεσα στη Σαπφώ και τον Ηράκλειτο 108 Τύραννοι και Εμπορίτες 113 Σπάρτη 119 Αθήνα 124 Ο Αλέξανδρος και η γλυπτική 129 ΡΩμη, η δοξα και το αιμα Το μεγαλείο 135 Οι φτωχοί και οι σκλάβοι 140 Δειλινό στη Ρώμη 145 Η αυτοκρατορία 149 Το γένος των Ιουλίων Κλαυδίων 157 Συνετοί βάρβαροι 169 Πομπήια 171 ΠλοΙα της ΚαρχηδΟνας Τα γεννητικά όργανα του Ουρανού 178 Η ορμή της Καρχηδόνας 182 Τάφοι της Ίμπιζα 189 Αννίβας 193 Οι ΕβραΙοι, η αντισταση Κοράκια στη Μασάντα 203 Η έξοδος 209 Τα ολοκαυτώματα 214 Αγία Αικατερίνη 218

5 Βασίλισσα της αγάπης, βασιλιάς του κακού 220 Η γη της επαγγελίας 225 Ο πατριάρχης 229 Ο λογος του χριστιανισμου Το έτος Η μητέρα του Κωνσταντίνου 242 Μια οικουμενική θρησκεία 244 Ιωάννης ο Θεολόγος 249 Οι τελευταίοι εθνικοί 253 ΒυζΑντιο και ΔΥση Ιουστινιανός και Θεοδώρα 256 Η γέννηση της Ευρώπης 263 Άνθη εναντίον των εικόνων 267 Το έτος χίλια 271 Ισλ Αμ: το σπαθι και ο μυστικισμος Ο Προφήτης 279 Τιν Ρερόχ 289 Η άμμος 295 Από τη Βαγδάτη στη Φες 297 Οι «ελεύθεροι άνθρωποι» 303 Η νύφη του Ες Ζονκάρ 305 Από τη μία ακτή στην άλλη 310 Σκλάβοι χωρίς ανάπαυλα 315 Σφαγές στην Τζάρμπα 319 Μπαρμπαρόσα 322 Οι ΣταυροφορΙες και το σκοτος Άγιος Ιωάννης της Άκρας 329

6 Οι λύπες ενός αγίου 336 Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος 338 Η πίστη ενάντια στην πίστη 341 Η σταυροφορία ενάντια στους Καθαρούς 347 Και ενάντια στα παιδιά 351 Αραβες και χριστιανοι Το πέρασμα του Γιβραλτάρ 356 Αλ-Ανταλούς 361 Ο Αλφόνσος και ο Θιδ 368 Η Σιέρα ντε λα Ντεμάντα 375 Τα Εφτά Παιδιά 378 Το απόσπασμα του Μπριγάντε 383 Κηδείες στο Μααμούδ 388 Το νερό στη Γρανάδα 393 ΣημαΙες στη θαλασσα Ιάκωβος ο Κατακτητής 401 Οι Αλμογάβαροι 404 Αραγωνία και Καστίλη 407 Πυρηναϊκό ιντερμέδιο 410 Οι ιππότες της Μάλτας 416 «Το πλέον ένδοξο γεγονός» 424 Η Υ ψηλη ΠΥλη Η οικογένεια του Οσμάν 432 Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής 441 Παρακμές 448 Σκεντέρμπεης 452 Ο Μαρμαράς και τα Στενά 455 Η πλατεία του Εμίνονου 465

7 Οι μαγείες της Κωνσταντινούπολης 469 Η κατεξοχην ΔημοκρατΙα Ο Δόγης 475 Οι προσεκτικές κυριαρχίες 478 Μάρκο Πόλο 484 Για την Αδριατική 489 Να γεννηθεις στην ΑναγΕννηση Η άνοιξη 494 Το εργαστήρι των Μπελίνι 500 Λεονάρντο, Ραφαήλ και Μιχαήλ Άγγελος 503 Γένοβα, Ανώνυμη Εταιρεία 512 Οι πύργοι του Σαν Τζιμινιάνο 513 Η γοητεια των νησιων Το Αλγκέρο το καλοκαίρι 517 Το Παλέρμο τον χειμώνα 519 ΟλΟκληρος ο Ατλ αντικος Ο Καταλανικός Άτλας 525 Χριστόφορος Κολόμβος 531 Το χωρίο του Εσδράς 538 Το ειναι και η πραξη Προτεστάντες και καθολικοί 545 Οι επαναστάσεις 550 Ο Μεγάλος Κορσικανός 554 Αιχμάλωτοι στην Καμπρέρα 559 Ο Χενεραλίσιμο 563

8 Ενας κοσμος που βραζει Ένας χώρος που αναδύεται 566 Η μπαρόκ δημιουργία 569 Σχετικά με τη ζωγραφική 575 Σχετικά με τη λογοτεχνία 580 Ο Μπόρχες στη Μαγιόρκα 587 Οι κουζίνες 598 Οι γιορτές 605 ΣτΟχοι κ αι γοητειες Η υποβλητική Βαρκελώνη 607 Η Αρλ των ονείρων 612 Η πολλαπλασιασμένη Νάπολη 617 Μια σφαιρικότητα 626 Οι λυρικοι χωροι Όνειρα του Μαρακές 632 Ο Άτλας και η Ντράα 644 Οι τέσσερις εποχές 649 Το ζωντανό και οι νεκροί 669

9 Πρόλογος του Εντγκάρ Μορέν Η θάλασσά μας ήταν ένας ωκεανός που έγινε νάνος. Ο ωκεανός αυτός, που εκ των υστέρων ονομάστηκε Τηθύς και κάλυπτε την Κασπία Θάλασσα, την Αράλη και άλλους βόρειους τόπους, εκτεινόταν πολύ προς τον Νότο. Η πίεση της Αφρικής τη συρρίκνωσε, ούτως ώστε να στριμωχτεί τελικά ανάμεσα στη Βόρεια Αφρική, τη Νότια Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, και να μετασχηματιστεί σε μια θάλασσα σχεδόν κλειστή, με ένα μικρό στόμιο στο Γιβραλτάρ. Αυτή ήταν η τύχη της. Έγινε η Μητέρα των επαφών ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, Μητέρα της επικοινωνίας και των ανταλλαγών, κέντρο τροφοδοσίας των κατοικημένων ακτών της όπου άνθησαν οι πολιτισμοί, ενώ οι μεγάλες ηπειρωτικές περιοχές παρέμειναν βάρβαρες. Εάν η Μεσόγειος γεννήθηκε από μια ισχυρή γεωλογική ώθηση από τον Νότο, δεχόταν πάντα μια πίεση από τα ανατολικά, από την ασιατική πλάκα, που, κάτω από το Αιγαίο πέλαγος, προκαλεί σεισμούς στην Ελλάδα και ηφαιστειακές εκρήξεις στη νότια Ιταλία. Και ύστερα από την Αρχαιότητα, υπήρξε το επίκεντρο των σεισμών της Ιστορίας, που επανειλημμένα τη συγκλόνισαν. Την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όμως, ήταν κυριολεκτικά το κέντρο του κόσμου, που γνώριζε μια πρόσκαιρη ειρήνη. Ενώ παλαιότερα δεν τη συνελάμβαναν ως ενιαία θάλασσα αλλά ως μια σειρά από θάλασσες, που τα ονόματά τους ακόμη χρησιμοποιούνται (Αιγαίο Πέλαγος, Αδριατική Θάλασσα, Τυρρηνική Θάλασσα κ.λπ.), με τη Ρώμη η

10 14 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Μεσόγειος έγινε η Ρωμαϊκή Θάλασσα, το Mare Νostrum. Ήταν οι περιοχές που περιέβαλλαν τη θάλασσα. Ήταν η θάλασσα που περιείχε την πληρότητα που έφερνε τον πολιτισμό. Ακόμα δεν ήταν σε καμία περίπτωση η θάλασσα «εν μέση γη» η Μεσόγειος: αυτό το όνομα τής αποδόθηκε μόλις τον 16ο αιώνα με τους Ευρωπαίους, και ύστερα με τους Άραβες. Το όνομα αυτό ήταν συνέπεια της ανάπτυξης των ηπειρωτικών πολιτισμών που έκτοτε εισχωρούν στη Μεσόγειο σαν ένα κενό ανάμεσα στις στεριές. Αυτό το κατάλαβα καλά στη Βαλένθια όταν, κατά τη διάρκεια ενός σεμιναρίου που παρέδιδα σχετικά με τη Μεσόγειο, ζήτησα έναν χάρτη. Οι φοιτητές έψαξαν παντού για χάρτη αλλά δεν βρήκαν κανένα: υπήρχαν χάρτες της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής, αλλά κανένας χάρτης της Μεσογείου. Εκείνη η πληρότητα είχε γίνει κενό, η θάλασσα ήταν σύνορο. * * * Παρ όλα αυτά, η Μεσόγειος δεν αφέθηκε να την καταβροχθίσουν οι τρεις, ξένες μεταξύ τους, ήπειροι. Παραμένουν ζωντανά όχι μόνο το μεσογειακό κλίμα, τα μεσογειακά τοπία, οι μεσογειακές παραδόσεις, αλλά και μια μεσογειακή ζωή, μια μεσογειακή κουλτούρα στην καρδιά ενός συνόλου από πολύ διαφορετικές μεσογειακές κουλτούρες, μια μεσογειακή γαστρονομία, το μεσογειακό ταμπεραμέντο. Αυτό είναι το παράδοξο που δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε η σκέψη που ατενίζει μόνο την ενότητα και παραβλέ- Η οποία, ξεκινώντας από τα βασικά της στοιχεία, το σιτάρι, το ελαιόλαδο, το κρασί, μπόρεσε να εγκλιματίσει μέσα της τα καρποφόρα δέντρα που ήρθαν από την Άπω Ανατολή, τη θεϊκή μελιτζάνα και την ντομάτα και το καλαμπόκι που ήρθαν από την απώτατη Δύση [Οι υποσημειώσεις είναι της μεταφράστριας.]

11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 15 πει την πολυφωνικότητα, ούτε η σκέψη που δεν βλέπει παρά μια σειρά από πολυφωνικότητες χωρίς να συλλαμβάνει την ενότητα. Για να συλλάβει κανείς τη Μεσόγειο πρέπει να συλλάβει ταυτόχρονα την ενότητα, την πολυφωνία και τα σημεία σύγκρουσης είναι αναγκαία μια σκέψη μη γραμμική, μια διαλογική σκέψη που να αποδέχεται ταυτόχρονα τη συμπληρωματικότητα και τον ανταγωνισμό. Ναι, η Μεσόγειος είναι η θάλασσα της επικοινωνίας και της σύγκρουσης, η θάλασσα των πολυθεϊσμών και των μονοθεϊσμών, η θάλασσα του φανατισμού και της ανεκτικότητας, και, ω του θαύματος, η θάλασσα όπου η σύγκρουση, εκπολιτισμένη επιτέλους στη μικρή Αθήνα του 5ου αιώνα, μετατρέπεται σε δημοκρατικό και φιλοσοφικό διάλογο. Και μέσα από την επικοινωνία, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, πόση δημιουργικότητα σε έναν τόσο μικρό χώρο Αυτό ακριβώς υπογραμμίζει το βιβλίο-προσκύνημα του Μπαλταζάρ Πορσέλ. Το βιβλίο αυτό είναι μια μαιανδρική πλοήγηση από το παρελθόν στο παρόν, από το παρόν στο παρελθόν, ποτέ γραμμική, με αναρίθμητες συναρπαστικές στιγμές, όπως αυτή της Νεφερτίτης, στην οποία βλέπει τη Χίλαρι ενός Ακενακλίντον, της Κλεοπάτρας και του Μάρκου Αντώνιου, που μοιάζει να τους βλέπει με τη μεσολάβηση της Ελίζαμπεθ Τέιλορ και του Ρίτσαρντ Μπάρτον, ή της μυθικής Κωνσταντινούπολης Σαν Οδυσσέας για τον οποίο Ιθάκη θα ήταν η Μαγιόρκα, ό,τι απομακρύνεται από το νησί του τελικά επιστρέφει πάλι σε αυτό, σε ένα τελικό ανάθημα με το οποίο ξαναβρίσκει στη μνήμη των δικών του μια συμπύκνωση της μεσογειακής ουσίας και της αλληλεπίδρασης Χριστιανών και Αράβων. Πόση δημιουργικότητα! Πόσες εποποιίες! Στον Μπαλταζάρ Πορσέλ θα μπορούσα να προσάψω μόνο ότι υποτίμησε

12 16 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ τον Νέαντερταλ, τον θείο μας, που ήδη σε μια Μικρά Ασία (η οποία πολύ αργότερα θα μας δώσει το σιτάρι, τη γεωργία, την πόλη) προβάλλει τη ζωή του πιο πέρα από τον θάνατο και εκδηλώνει τη συγκινητική πρωτοτυπία του ανθρώπου: τη δύναμη της φαντασίας. Στη Μεσόγειο υπάρχει, ύστερα από επτά χιλιάδες χρόνια, μια εκπληκτική εκδίπλωση των ανθρώπινων δυνατοτήτων, που αποκαλύπτει ότι ο homo δεν είναι μόνο faber και sapiens αλλά και ludens και demens. Η κορύφωση του ορθού λόγου εκδηλώνεται στη Μεσόγειο, από τους Έλληνες φιλοσόφους στον Αβερρόη, από τον Αβερρόη στους ανθρωπιστές της Αναγέννησης, αλλά και στο άκρον άωτον της τρέλας με τη καταστροφή από το σίδερο, τη φωτιά και τον φανατισμό τόσων ανθρώπων, τόσων πόλεων, τόσων βιβλίων και έργων τέχνης, τόσων πολιτισμών. Μέσα από μια μοναδική διαλεκτική, η υποδούλωση των ηττημένων, η σεξουαλική αποχαλίνωση των νικητών, οι αρπαγές των κουρσάρων, οι βίαιοι προσηλυτισμοί, ο θεσμός των γενιτσάρων, όλα αυτά οδήγησαν σε μια εκπληκτική ανάμειξη λαών. Τα γονίδια του μεσογειακού κόσμου είναι σήμερα χίλιες φορές πιο πολυφωνικά απ ό,τι οι θρησκείες και οι εθνικισμοί του Σήμερα η Μεσόγειος, που συρρικνώθηκε με την ανάπτυξη του Ατλαντικού και αργότερα του Ειρηνικού, έχει μετατραπεί σε λίμνη. Κι αυτή η λίμνη, αφού υπέστη την αλαζονική κυριαρχία των Άγγλων και στη συνέχεια των Γάλλων, παγκοσμιοποιήθηκε τον 20ό αιώνα και μετατράπηκε σε σεισμική ζώνη της εποχής στην οποία οι θρησκείες έρχονται αντιμέτωπες μεταξύ τους, όπως και η κοσμικότητα με τη θρησκεία, οι πλούσιοι με τους φτωχούς, η Δύση και η Ανατολή, ο Βορράς και ο Νότος

13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 17 Σήμερα η Μεσόγειος μάς πονάει, η Μεσόγειος διαρρηγνύεται, η Μεσόγειος χάνεται. Οι μεγάλες ιστορικές κοσμοπολίτικες, πολυεθνικές ή πολυθρησκευτικές οάσεις όπως η Αλεξάνδρεια, η Γρανάδα, η Σικελία του Φρειδερίκου Β, η Κωνσταντινούπολη, η Βοσνία έχουν χαθεί Παρ όλα αυτά, αυτές οι οάσεις πρέπει να μας εμπνέουν, εμάς που είμαστε μεσογειακοί. Και πρέπει να αναγεννήσουμε την επικοινωνία ανάμεσα στις τρεις ηπείρους, παλεύοντας για να εξαλειφθεί η τρομερή αδικία με την οποία η Δύση πάντοτε κρίνει οτιδήποτε ισλαμικό ή αραβικό σύμφωνα με την αρχή των δύο μέτρων και δύο σταθμών. Πρέπει να ξαναβρούμε την παγανιστική ουσία της Μεσογείου, που βρίσκεται στο άνοιγμα, στην επικοινωνία, στην ανοχή και στον ορθό λόγο. Πρέπει να γίνουμε ξανά μεσογειακοί ως πολίτες της επικοινωνίας και πολίτες της πολυπλοκότητας, ιεροποιώντας ακριβώς αυτή την κοσμική ουσία, την επικοινωνία και τον ορθό λόγο. Και για να ιεροποιήσουμε και πάλι τη Μεσόγειο, πρέπει εκ νέου να βρούμε μέσα της τη μητρική ουσία, να τη λατρέψουμε σαν παιδιά της. Χωρίς μητρότητα δεν υπάρχει αδερφικότητα. Αυτός ακριβώς ο συναισθηματικός, μυστικιστικός, θρησκευτικός δεσμός μας με τη Θάλασσαμητέρα μας μάς δίνει, μέσα από τόσο πόνο και δυστυχία, αρνήσεις και αδικίες, τη χαρά να είμαστε μεσογειακοί. Ας ξαναβρούμε τη θάλασσά μας, το Mare Nostrum. Είναι πηγή ζωτικής ποίησης. Η σκέψη του αγγλοσαξονικού Βορρά είναι φτιαγμένη για να τακτοποιεί, να μελετά την πρόζα της ζωής, τα τεχνικά, πρακτικά, μετρήσιμα προβλήματα οργάνωσης. Η πρόζα μάς επιτρέπει να επιζούμε, ενώ η ποίηση είναι ζωή: η νότια σκέψη όπως είπε σωστά ο Κασάνο αρτιώνει την τέχνη του να ζεις, την ποίηση της ζωής.

14 18 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αυτό το βιβλίο-προσκύνημα είναι μια πρόσκληση στους μη μεσογειακούς να εγγράψουν τη Μεσόγειο στην κληρονομιά της μνήμης και της κουλτούρας τους και μια πρόσκληση στους μεσογειακούς να αποκτήσουν ή να ανακτήσουν την πολλαπλή, επική, τραγική, εκπληκτική κληρονομιά τους, μια πρόσκληση να αποδεχτούν τη μεσογειακή πολυμορφία, όχι για να οδηγηθούν ξανά στη διαίρεση αλλά για να αναζητήσουν την κατανόηση και εντέλει την ένωση. ΕΝΤΓΚΑΡ ΜΟΡΕΝ

15 Οδηγίες προς ναυτιλλομένους Το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να είναι βιβλίο ιστορικό ή ταξιδιωτικό αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα βιβλίο που εικονίζει μορφές πάνω στο τοπίο, ένα βιβλίο για την αναταραχή που προκάλεσαν τα συμβολικά κύματα ανθρώπων που τόσες φορές διέσχισαν τον μεσογειακό χώρο. Κατάγομαι εξ ολοκλήρου από αυτή την αρχαία ηλιακή θάλασσα, κατάγομαι από τη Μαγιόρκα, και νιώθω να βρίσκομαι σε ζωογόνο κοινωνία με την τεράστια πατρίδα που εκτείνεται από τα κακοτράχαλα βερβερικά βουνά ώς την ιριδίζουσα πολιτιστική σκηνή της Ελλάδας, μέσα από την πληρότητα όλων των πρωινών κατά τα οποία ένα λατίνι διαγράφει στον γαλαζωπό ορίζοντα ένα σημάδι ουσιότητας. Μου αρέσει η ακτινοβόλα νεότητα που αναβλύζει από τα νερά μας, από τις ακτές της από τον ουρανό σκέφτομαι συχνά με φρίκη το συχνά μουντό και τόσο «ενήλικο» τοπίο του Ατλαντικού! και με σαγηνεύει, γεννώντας μου έναν ερεθιστικό θαυμασμό, η ανάμνηση τόσων επών και δημιουργικών στιγμών όπου πρωταγωνίστησε η Μεσόγειος: δεν ξέρω, αλλά πώς μπορεί να ξεχάσει κανείς, ας πούμε, τον Αννίβα, το πείσμα του, την ευγένειά του, την τραγωδία του; Ή το εικαστικό Τσινκουετσέντο; Ποτέ η τέχνη δεν γέννησε τόση ζωή. Το βιβλίο Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα είναι λοιπόν μια αφήγηση επική αλλά και λυρική μαζί, εντυπωσιοθηρική και αυθαίρετη, αληθινή, εξπρεσιονιστική αντί για νατουραλιστική, της ιστορίας των μεσογειακών πολιτισμών, των λαών τους

16 20 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ και των μεμονωμένων ανθρώπων τους, των τοπίων τους. Και φυσικά δεν τα εξαντλεί όλα αυτά, ούτε εξερευνά την υποθετική ολότητα κάθε θέματος και κάθε μορφής. Οι εκλεκτικές συγγένειες, το συμπτωματικό, κυριαρχούν μέσα μου εξίσου ή περισσότερο από τη λογική και τη σύμβαση. Και η Μεσόγειος ως φορέας πολιτισμών είναι απέραντα πληθωρική, όσο καμιά άλλη περιοχή στον πλανήτη. Και ένα βιβλίο δεν μπορεί να προσφέρει παρά ένα σκαρίφημα του σύμπαντος που γέννησε εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία. Τα έχω διαβάσει όλα; Όχι, αλλά Έχω διατρέξει όλες τις διαδρομές της Μεσογείου; Όχι, αλλά Το βιβλίο αυτό λοιπόν ξεκινά από την προϊστορία, συνεχίζει αναλυτικά μέχρι τον 16ο-17ο αιώνα αλλά έπειτα περιορίζει το εύρος του για να επιστρέψει πάλι στην εποχή μας, την εποχή του ανανεωμένου μεσογειακού δυναμισμού. Έτσι, το Mare Nostrum που δομεί τον κόσμο όπως τον αντιλαμβανόμαστε θετικά τον κόσμο του ανθρώπου ως κέντρου όλων των πραγμάτων, της δημοκρατίας και του δικαίου που ρυθμίζουν τη συλλογική ύπαρξη, τον κόσμο των μονοθεϊστικών θρησκειών καταλαμβάνει τις περισσότερες από τις σελίδες του βιβλίου μου. Και, ενώ είναι πολλές, πόσο λίγες είναι! Ανοίγω το βιβλίο τυχαία και συναντώ τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή: νιώθω την επιθυμία να είχα γράψει πολλά περισσότερα για αυτόν. Έπειτα, καθώς κυλά ο 16ος αιώνας, η ορμή της Μεσογείου εξασθενεί: ο Κολόμβος ανακαλύπτει τον Νέο Κόσμο, η προτεσταντική μεταρρύθμιση δημιουργεί, προς το κέντρο της Ευρώπης, έναν άνθρωπο με νοοτροπία πιο παραγωγική και οικονομιστική από τη νοοτροπία του ρωμαιοκαθολικού, οι συγκρούσεις ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους προκαλούν μια θανάσιμη αιμορραγία και κλείνουν τους δρό-

17 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 21 μους της Ανατολής, το ισλάμ εγκλωβίζεται στη στατικότητα Έρχονται σκοτεινοί αιώνες. Ο 20ός είναι όμως ο αιώνας της μεσογειακής ανάκαμψης: η δημιουργία πλήθους αθάνατων έργων τέχνης ο Πικάσο, ο Μιρό, ο οριστικός Βαν Γκογκ είναι επίσης μεσογειακοί εμπνέει τον κόσμο, η κοινωνία της ευημερίας επιλέγει τις ζεστές ακτές της ως σκηνή μιας διαλογικής ανάπαυσης, ο ανοιχτός τρόπος ζωής της γίνεται ελκυστικός μετά το απόγειο των γκρίζων βιομηχανικών κοινωνιών με τους τρομερούς πολέμους τους, το ισλάμ παλεύει να ανακάμψει Και βεβαίως, δεν δέχομαι η Μεσόγειος να θεωρείται απλώς μια σοφίτα με σκοτεινά προβλήματα, μολονότι αυτά αφθονούν. Υπάρχουν, βέβαια, αρχίζοντας από τον φονταμενταλισμό και τον υπερπληθυσμό των νότιων ακτών της. Η Αναγέννηση όμως, ίσως η τελευταία εποχή της ανθρωπότητας που τη θεωρούμε απολύτως επιτυχημένη, υπήρξε επίσης ένας κόσμος ατελείωτων πολεμικών συγκρούσεων και ιδεολογικών διαιρέσεων. Ο άνθρωπος είναι ο αγώνας του ανθρώπου και συνάμα το ιδανικό του ανθρώπου, χωρίς να υπάρχει γι αυτόν άλλος στόχος από «μια συνεχή μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη», όπως στοχαζόταν ο ιστορικός Ιμπν Χαλντούν από το Μαγκρέμπ. Επιθυμώ επομένως να υπογραμμίσω ότι οι πολλαπλότητες που συγκλίνουν σε αυτό το βιβλίο δεν σημαίνουν ότι αντιμετωπίζω τη Μεσόγειο ως ένα πεδίο διαιρέσεων, αλλά ακριβώς το αντίθετο: προσπαθώ να τη συλλάβω ως ενότητα, μολονότι η φύση της συγκροτείται ένδοξα από την πολυφωνία. Πιστεύω ότι η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει σφάλει στο σημείο αυτό εξαιτίας αμέλειας ή σεκταρισμού, διότι, ενώ οικοδόμησε εννοιακά αρχέτυπα, με προφανή παραδείγματα την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, παρά τις αναρίθμητες

18 22 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ εσωτερικές διαφορές που χωρίζουν τις γλώσσες και τις κοινωνίες τους, αφήνει αντίθετα τη Μεσόγειο σε μια ακατανόητη κατάσταση απροσδιοριστίας ή κατατεμαχισμού, εκτός από την καθαρά γεωγραφική πλευρά. Γι αυτό και το Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα εγγράφεται σε μια ιστοριογραφική αρχή που θεωρώ πρωταρχική. Σε όποιον αναρωτηθεί: «Μα, ποια συγκεκριμένη θέση εξάγετε εσείς από το βιβλίο σας;» θα απαντήσω με αυτή τη φράση του Φερνάν Μπρωντέλ, του μεγαλύτερου σύγχρονου ιστορικού της Μεσογείου: «Συνεπώς, το να μην ορίζει κανείς σημαίνει να ανοίγει έναν μεγάλο ορίζοντα, να ατενίζει αυτόν τον ορίζοντα στον σύνολο της επιφάνειάς του, σε όλη του την έκταση, και στην πιο σταθερή του διάρκεια: ο ορίζοντας αυτός είναι ένα σύνολο οριζόντων Έχω λοιπόν μπροστά μου ένα τεράστιο πλήθος από παρατηρήσεις και μπορώ να ξεδιαλύνω τις βασικές γραμμές αυτών των τοπίων.» Η Καταλωνία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι, η Βαλένθια, το Ρουσιγιόν, το Αλγκέρο εμφανίζονται συχνά σε αυτές τις εικόνες. Η χώρα του έτους χίλια προσδιορίζεται σιγά σιγά σε αντίθεση με την επέλαση του Ισλάμ στη Μεσόγειο, ο Ιάκωβος Α (της Αραγωνίας) φτιάχνει στη θάλασσα ένα βασίλειο, υπήρξαμε μια μικρή μεσογειακή αυτοκρατορία Η Καταλωνία έζησε τον Μεσαίωνα μιαν ένδοξη εποχή και υπήρξε μεσογειακή. Τώρα διανύει μία άλλη εποχή και η κύρια οικονομική της δραστηριότητα σχετίζεται με τη μεσογειακή ακτή. Και προφανώς η Μαγιόρκα και όλες οι Βαλεαρίδες νήσοι είναι μεσογειακές! Παρόλα αυτά, η σύγχρονη ιστοριογραφία της χώρας λησμόνησε ουσιαστικά αυτή τη μεσογειακή πλευρά. Κατ αυτήν την έννοια το βιβλίο προσπαθεί επίσης να δείξει πώς μέσα σε ένα σφαιρικό μεσογειακό πανόραμα εμφανιζόμαστε κι εμείς ως ξεχωριστοί πρωταγωνιστές.

19 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 23 Θέλω να υπενθυμίσω ότι η Μεσόγειος. Ταραγμένα κύματα αποτελεί «μόνο» μία από τις προσεγγίσεις μου στη Μεσόγειο. Γιατί υπάρχουν επίσης, και με εμφατικό τρόπο μάλιστα, τα περισσότερα μυθιστορήματά μου, η γλώσσα τους, η ατμόσφαιρά τους, το αίμα και η ειρωνεία, η ποίηση, από τα Άλογα προς το σκοτάδι μέχρι το Οι ανοίξεις και τα καλοκαίρια. Ή όσα έχω γράψει για τα νησιά μου, γραπτά που συγκεντρώνονται στον τέταρτο τόμο των Απάντων μου υπό τον τίτλο Όλες οι Βαλεαρίδες: το μύχιο, το μαγεμένο, το ιστορικό. Και επίσης άλλα έργα όπως το Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση ή το Ταξίδια με προσδοκίες και πολυάριθμα άρθρα. Και ίδρυσα στη Βαρκελώνη ένα ίδρυμα του οποίου είμαι πρόεδρος με διεπιστημονική διάσταση, μια πλατφόρμα έρευνας και διαλόγου: το Καταλανικό Ινστιτούτο της Μεσογείου. Θεωρώ επίσης ότι μπορώ να αισθάνομαι κάποια περηφάνεια σε ό,τι αφορά τη μεσογειακή μου συμβολή. Από την άλλη, ελάχιστα αξίζω τον έπαινο ως προς τις προθέσεις μου, καθότι υπάκουα πάντα σε μια εσωτερική παρόρμηση. Δεν σκέφτηκα να γράψω και να εργαστώ πάνω στη Μεσόγειο αποβλέποντας σε κάτι συγκεκριμένο αλλά το έκανα απλώς ως φυσική συνέπεια του είναι μου, της ύπαρξής μου. Έτσι δεν ωριμάζουν οι καρποί; Από την άλλη πλευρά, τα ταραγμένα κύματα του υποτίτλου δεν είναι ποιητική άδεια, όπως μπορεί να νομίσει κανείς, αλλά ακριβώς επειδή αποτελούν μια φυσική πραγματικότητα, μπορούν να γίνουν ανθρώπινο, κοινωνιολογικό σύμβολο. Τα κύματα της Μεσογείου είναι λιγότερο μεγαλοπρεπή από τα κύματα του ωκεανού, αλλά και λιγότερο μονότονα. Είναι ορμητικά, απρόβλεπτα, σύντομα, ευμετάβλητα, γεμάτα νεύρο. Ο ανεμοδείκτης στο κατάρτι του ιστιοφόρου δεν σταμα-

20 24 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ τά να ταλαντεύεται, το ανεμόμετρο ησυχάζει και επιταχύνεται ασταμάτητα. Χαρακτηριστικό του μεσογειακού ανέμου είναι το ότι δεν φυσάει από συγκεκριμένη κατεύθυνση ούτε με ομοιογενή δύναμη αλλά με ριπές, μερικές από αυτές επικίνδυνες, και μάλιστα με ρυθμό. Και σχεδόν δεν διαρκούν παραπάνω από μερικές ώρες ή στη χειρότερη περίπτωση μερικές μέρες. Ο σιρόκος της ερήμου πάνω από τη Σικελία, το μελτέμι του Αιγαίου, ή η μπόρα της Αδριατικής ξεπερνούν τον βοριά μας. Ανάμεσα σε δύο επιθέσεις του μαΐστρου σηκώνεται οργισμένος λεβάντες που συγκρούεται με φουσκοθαλασσιά από όστρια με κύματα μήκους δύο μέτρων. Το κύμα του πιο ισχυρού ανέμου κυνηγιέται, παγιδεύεται, καβαλάει και διασταυρώνεται με τα επίμονα κύματα των ανέμων που έχουν πλέον κοπάσει ή φυσάνε πιο πέρα (τα κύματα διαδίδονται με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή των ταχύτερων ανέμων), και συγκρούονται μεταξύ τους. Σε ένα πρόσκαιρο τρίστρατο που σχηματίζουν τρία κύματα, υψώνεται ένας υδάτινος τοίχος και γκρεμίζεται πάλι βαρύς ενώ η θάλασσα μουγκρίζει και ο άνεμος παρασύρει τον αφρό σε ζιγκ-ζαγκ. Η σταθερότητα του ωκεανού είναι ανήκουστη στη Μεσόγειο, όπου είναι αδύνατον να φανταστεί καν κανείς κύματα μήκους 50 ή 100 μέτρων από κορυφή σε κορυφή, όλα στο ίδιο ύψος, με μεγάλες απαλές πλαγιές, όλες ισοϋψείς σε μονότονο γκρίζο, μονοτονία εβδομάδων και μηνών. Η Μεσόγειος δεν είναι μόνο η θάλασσα που κυριολεκτικά βράζει, όπως τραγουδούσε ο Αουσιάς Μαρκ, αλλά και η λιγότερο σταθερή απ όλες, με κύματα λιγότερο ψηλά αλλά πιο ανώμαλα, πολύμορφα, πρωτεϊκά και πράγματι ταραγμένα: όπως η προσωπική και ιστορική μας ζωή Όλα αυτά όμως δεν αποτελούν παρά τον προθάλαμο του

21 ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΟΥΣ 25 Μεσόγειος: Ταραγμένα κύματα. Προτιμώ ως βασιλική αίθουσα τη φράση ενός πεισματάρη ναυτικού και συγγραφέα, του Τζόζεφ Κόνραντ, που δεν ήταν μεσογειακός αλλά διέσχισε και ονειρεύτηκε τα κύματά μας: «Ευτυχισμένος αυτός που σαν τον Οδυσσέα έκανε ριψοκίνδυνο ταξίδι: και εάν θέλει κανείς ριψοκίνδυνα ταξίδια, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από τη Μεσόγειο, την εσωτερική θάλασσα που οι αρχαίοι τη θεωρούσαν τόσο τεράστια και γεμάτη θαύματα. Και ήταν πράγματι τρομερή και θαυμάσια: γιατί εμείς, οδηγούμενοι από την τόλμη του πνεύματός μας και την ταραχή της καρδιάς μας, είμαστε οι μόνοι τεχνουργοί όλων των θαυμάτων και οτιδήποτε μυθιστορηματικού στον κόσμο.» Θα προσθέσω μόνο σε όσα λέει ο Κόνραντ έναν όρο: πάθος, ενθουσιασμό: υπάρχουν, σε αυτό το βιβλίο ανήκουν στη Μεσόγειο. ΜΠΑΛΤΑΖΑΡ ΠΟΡΣΕΛ Βαρκελώνη - Σαντ Τελμ, Ιανουάριος 1996

22

23 Τα ν ε ρα κ α ι οι π ρω τ οι λ αοι Το γεωγραφικό πλαίσιο Από κάπου πρέπει να αρχίσουμε Θα θυμίσω μερικούς στίχους που γράφτηκαν στα γαλλικά μπροστά στη Μεσόγειο: ο ποιητής τους ήταν από τη Σετ. Θα τους παραθέσω στα γαλλικά για να μη χάσουν την αρχική τους μουσικότητα, που είναι ουσιώδης στην ποίηση. Την ποίηση και την αρμονία των αισθήσεων που ενυπάρχουν επίσης σε αυτή τη θάλασσα, στη γεμάτη χάρη εικόνα του ιστιοφόρου που πλέει μπροστά στις ακτές που ξετυλίγονται καμπυλωτές: Ce toit tranquille, oú marchent des colombes, Entre les pins palpite, entre les tombes; Midi le juste y compose de feux La mer, la mer, toujours recommencée! Η στέγη αυτή ανάμεσα όπου οδεύουν περιστέρια / από τα πεύκα ανάμεσα κι από τους τάφους πάλλει / η Μεσημβρία συνθέτει εκεί, με τα πυρά, δίκαια / τη θάλασσα, τη θάλασσα που ξαναρχίζει πάντα! (Πολ Βαλερί, Το παραθαλάσσιο νεκροταφείο, μτφρ. Αναστάσιου Γιανναρά, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα 1999).

24 28 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αυτή η θάλασσα, οι αλλαγές στον ρου της ιστορίας της, δεν είναι άραγε μια ένδοξη αιώνια επιστροφή στον μεγάλο ήλιο του μεσημεριού; Με τα πουλιά να πετούν ψηλά, σαν μεγαλοπρεπή σωματίδια ενός ουρανού ολάνοιχτου και άσπιλα γαλάζιου. Ναι, το ποίημα του Πωλ Βαλερύ είναι μια εκφραστική σύνθεση της Μεσογείου, της «θάλασσας ανάμεσα στις στεριές», του medi-terraneum που έλεγαν οι Λατίνοι, γιατί πράγματι τρεις ήπειροι, η Ασία, η Ευρώπη και η Αφρική περικλείουν το γεωλογικό βύθισμα που περιέχει τα νερά της Μεσογείου, που η συνολική τους έκταση φτάνει τα 2,996 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο αριθμός αυτός είναι ασήμαντος στην πλανητική κλίμακα στην οποία ζούμε σήμερα, μέσα σε έναν κατακλυσμό πληροφορίας και επικοινωνιών. Ο Ατλαντικός Ωκεανός έχει έκταση 106 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο Ειρηνικός 180 εκατομμύρια! Όμως η Μεσόγειος υπήρξε για αιώνες το κέντρο του δυτικού κόσμου και, επιπλέον, το κέντρο μιας δραστηριότητας που έφερνε σε αμοιβαία επαφή ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Ένα πλοίο περίπου δώδεκα μέτρων χρειαζόταν εξήντα ημέρες για να τη διασχίσει κατά μήκος, καλύπτοντας μια απόσταση χιλιομέτρων. Εκείνες τις εποχές ήταν απλώς η Θάλασσα. «Θάλαττα, θάλαττα!», όπως φώναξαν με αγαλλίαση εκείνοι οι αρχαίοι Έλληνες, κατά τον Ξενοφώντα. Ο θαυμάσιος αυτός ουρανός, η φωτεινότητα της ατμόσφαιρας, οφείλονται κατά μεγάλο μέρος σε έναν παράγοντα: τη Σαχάρα. Αυτή μαζί με τον Ατλαντικό συνθέτει και ενοποιεί το μεσογειακό κλίμα, που είναι ήπιο τελικά, παρά κάποιες ακραίες αναταραχές. Τον μισό χρόνο κυριαρχεί η επιρροή του καλοκαιριού, δηλαδή των θερμών και ξηρών αέριων μαζών που έρχονται από την καυτή έρημο του Νότου,

25 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 29 φέρνοντας συχνά μαζί τους σύννεφα σκόνης. Ο υπόλοιπος χρόνος, χειμώνας και φθινόπωρο, σημαδεύεται από την υγρή χαμηλή πίεση του ωκεανού, που μερικές φορές σηκώνει οργισμένους ανέμους και θαλασσοταραχή. Πολλά πράγματα γεννιούνται από αυτό το κλίμα: το σχετικά ζεστό νερό της θάλασσας και η υπέροχη, συχνά ήπια, ζέστη, τα οποία έκαναν τη Μεσόγειο επίκεντρο της αναψυχής και του τουρισμού ολόκληρου του πλανήτη καλλιέργειες διαποτισμένες από πανάρχαια ευγένεια, όπως η ελιά με την αυστηρή της κομψότητα, το αμπέλι με τους λαμπερούς ευωδιαστούς χυμούς του, η ευλογία των χρυσών σταροχώραφων. Αξίζει να μιλήσουμε λίγο περισσότερο για το νερό. Το νερό της Μεσογείου είναι ιδιαίτερα αλμυρό, γιατί αφενός εξατμίζεται πολύ γρήγορα και αφετέρου, με εξαίρεση τον Νείλο, τα ποτάμια που εκβάλλουν σε αυτήν δεν είναι μεγάλα. Έτσι, με δυσκολία αντισταθμίζουν την εξάτμιση των νερών η Μαύρη Θάλασσα στα βορειοανατολικά, πραγματική δεξαμενή ομβρίων, και η ελάχιστη εισροή του Ατλαντικού στα δυτικά, λεπτός λαιμός μπουκαλιού με τα μόλις δεκαπέντε χιλιόμετρα πλάτος των Στενών του Γιβραλτάρ. Επίσης τα νερά μας είναι φτωχά σε άλατα και πλαγκτόν μικροσκοπικούς οργανισμούς και φυτά όπως και σε θαλάσσια χλωρίδα, με αποτέλεσμα οι διατροφικές πηγές των ψαριών να είναι πενιχρές, και γι αυτόν τον λόγο είναι λίγα και μικρά σε μέγεθος. Όμως, προσοχή! Όλοι αυτοί οι περιορισμοί χαρίζουν συνάμα στη σάρκα τους μια λεπτή νοστιμιά θα έλεγε κανείς ότι έχουν τη γεύση του ήλιου και των αρωματικών βοτάνων. Πώς να μη γίνει κανείς φανατικός του αστακού στα κάρβουνα, της βραστής σκορπίνας, του μπακαλιάρου στον φούρνο Ήρεμοι κολπίσκοι καταστίζουν τις ακτές, μαζί με μεγα-

26 30 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ λοπρεπείς σκοπέλους. Οι βόρειες ακτές γενικά είναι άγριες καθώς εκεί καταλήγουν μεγάλες οροσειρές όπως τα Πυρηναία και οι Άλπεις. Από την άλλη, η νότια ακτή είναι σχετικά χαμηλή και μονότονη. Κι ένα περιδέραιο από νησιά απλώνεται στη Μεσόγειο, από την Κύπρο ώς τις Βαλεαρίδες η Κρήτη, η Σικελία, η Σαρδηνία, η Κορσική, η Μάλτα Η Μάλτα βρίσκεται στη μέση ακριβώς της γηραιάς μας θάλασσας. Με τη Σικελία και την ιταλική χερσόνησο στα βόρεια, και τη μεγάλη γωνία της Τυνησίας στα νότια, η Μάλτα αποτελεί κατά κάποιον τρόπο ένα σύνορο, με μια μεγάλη υποθαλάσσια κρηπίδα, που διαιρεί τη Μεσόγειο σε δύο τεράστιες λεκάνες, τη δυτική και την ανατολική. Για την πρώτη λεκάνη, οι μετρήσεις δείχνουν ένα βάθος περίπου μέτρων, στην Τυρρηνική Θάλασσα. Η δεύτερη έχει μέγιστο βάθος μέτρα, στα νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου. Στο τοπίο των γεωγραφικών δεδομένων όμως φωλιάζει και ανθίζει το τοπίο των επιθέτων, το εσωτερικό τοπίο. Η Μεσόγειος είναι ένας χώρος και μια ιστορία με οικουμενικές διαστάσεις, αναμφίβολα, αλλά και βίωμα λυρικά φωτισμένο. Ας πάμε έναν Φεβρουάριο στο νησί μου, τη Μαγιόρκα: τότε ανθίζουν εκεί οι αμυγδαλιές. Θα εμφανιστούν μπροστά μου, σε όλο το νησί, σαν κομψά σιωπηλά φαντάσματα που υψώθηκαν και ξεδιπλώθηκαν από την ξερή γη του χειμώνα. Ο εύθραυστος λευκός ανθός έχει μια λεπτή μυρωδιά μελιού. Αγαπώ αυτή τη χαμηλόφωνη και μελαγχολική μεγαλοπρέπεια της ανθισμένης αμυγδαλιάς γιατί αγαπώ επίσης το μόνο που μου απομένει, τη ζωή μου, αυτό που είμαι. Το ξέρω ότι είναι λίγο, δεν είναι παρά φιλόξενες και εναγώνιες τούφες αναμνήσεων, σταθερά τυφλά βήματα του παρόντος, έντονη αοριστία της ελπίδας. «Εφήμεροι τι είναι κάποιος, τι δεν είναι; Όνειρο σκιάς ο

27 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 31 άνθρωπος», έγραφε ο Πίνδαρος στα γεράματά του, πάντα ευγενής, είτε τραγουδούσε τη δόξα είτε την τραγωδία. Δεν θέλω όμως να φανώ μελαγχολικός. Στην πραγματικότητα, στο λευκό λουλουδάκι που ζει τόσο λίγο κι επιστρέφει κάθε χρόνο, υπάρχει επίσης το χαρούμενο πνεύμα ενός ταπεινού παιδικού παιχνιδιού. Πρέπει να προχωρούμε, πάντα κάτι μας περιμένει, είτε καινούριο είτε κάτι που επιστρέφει: αυτό είναι το μυστικό του τοπίου και εμφανίζεται ως ηρεμία στη γη, ως κάτι μακρινό στα σύννεφα και στα άστρα, όλα όμως στη φύση είναι μια έντονη κρυφή πάλη. Το τοπίο λοιπόν μας κινητοποιεί, μας προσκαλεί στο μέλλον. Κάθε χρόνο το γεγονός επαναλαμβάνεται, τελετουργία της δημιουργίας. Έρχεται το πρωί, ανοίγεις την πόρτα σου, χαϊδεύεις τον σβέρκο της γατούλας σου, ανοίγεις το ραδιόφωνο να δεις τι γίνεται στον κόσμο και κατάπληξη: εκεί μπροστά, στη μέση του κήπου, επιδεικνύει την αθώα λευκότητά της η πρώτη ανθισμένη αμυγδαλιά. Οι πρώτες αμυγδαλιές: απρόσμενη εισβολή ενός άσπιλου παραληρήματος, που προχωρεί και μεγαλώνει μέσα σε μια σιωπή μαγική. Παρατηρώ τα μικρά αρνάκια γεννήθηκαν το φθινόπωρο, είναι άγαρμπα ακόμα, μια ορμάνε άπληστα στις ρώγες της μητέρας τους, με ένα βραχνό δύσπιστο βέλασμα, μια μασουλάνε το τρυφερό χορτάρι που μόλις έχει φυτρώσει. Πόση αδελφικότητα έχουν τα ζώα! Ο άνθρωπος είναι μακριά από τη φύση, εγώ την κοιτάζω με κρυφή απόλαυση γιατί αναγνωρίζω μέσα της μια σκοτεινή πατρότητα, μια πληρότητα που παρ όλα αυτά μού διαφεύγει. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος απαρτίζεται από μια σειρά φι- Πινδάρου Πυθιόνικοι μτφρ. Μάρκου Θεοδωράκη, από το Πινδάρου, Επίνικοι, Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 2008.

28 32 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ λοδοξίες που σβήνουν σε μικρές εκρήξεις, η ματαιοδοξία δεν στηρίζεται παρά στη βλακεία, δεν είμαστε παρά μια φευγαλέα απόπειρα μοναδικότητας μέσα στους απέραντους κόλπους του είδους. Γι αυτό αφαιρούμαι παρατηρώντας φιλικά το αρνάκι που χοροπηδάει, τα μάτια του είναι καθάρια χωρίς σκιές, είναι η αθωότητα του μεγάλου μαθήματος της συνέχειας που συνιστά τον πλανήτη. Και στον χώρο αυτό της Μεσογείου η συνέχεια αυτή βρίσκει μια ισορροπία, το επίκεντρο της οποίας το αισθάνομαι σε όλα μου τα κύτταρα: δεν είμαστε άνθρωποι των σαφών νοητικών σχημάτων αλλά της κρυφής και βαθιάς υπαρξιακής έκφρασης. Ζούμε πιο πολύ παρά σκεφτόμαστε. Πέφτει η νύχτα, οι θόρυβοι της εξοχής καταλαγιάζουν, αλλά δυναμώνουν τα κύματα στην κοντινή παραλία, ρυθμικά, αργόσυρτα, βαριά. Στο τζάκι πετάνε σπίθες τα κούτσουρα της ελιάς. Δεν επρόκειτο ποτέ να κόψω τις ελιές, αλλά τις έκαψε μια καλοκαιρινή πυρκαγιά, άπληστες περιπλανώμενες φλόγες. Ξύλο πυκνό, σκληρό, σαν ορυκτό σχεδόν, που δύσκολα θα βγάλει τα άμεσα κύματα θερμότητας της ξερής αμυγδαλιάς ή του ρετσινωτού πεύκου. Η ελιά καίγεται κι εγώ νιώθω ένοχος: χρειάστηκαν εκατοντάδες χρόνια για να σχηματιστεί αυτό το δέντρο, ζαρωμένο, στραμπουληγμένο, αλλόκοτη μίμηση σπηλιάς ή παχύδερμου, η προϊστορία Τραγούδησε ένας ποιητής από τη Μαγιόρκα, ο Πονς ι Γκαλιάρζα: Θα έχω πεθάνει, και ακόμα θα σείει ο μαΐστρος τις μαύρες σου ελιές: όλα θα έχουν χαθεί που υπάρχουν τώρα κι εσύ θα ζεις εσύ μπρος στη γαλάζια ακτή.

29 Τα νερα και οι πρωτοι λαοι 33 Εγώ όμως καταστρέφω την ελιά Τη νύχτα βέβαια θ ανθίσουν κι άλλες αμυγδαλιές, αύριο θα τις βρω μπροστά μου, στολισμένες. Οι χθεσινές φωνές, το αποτύπωμα των προγόνων Συναντάω τον γέροντα συγγενή μου σε ένα χωράφι με φασολάκια. Παρατηρεί καχύποπτος μια αμυγδαλια με μοβ ανθάκια. Μουρμουράει: «Εμένα μου αρέσουν οι άσπρες, είναι πιο πολύ δικές μας. Τούτη εδώ μοιάζει με επίσκοπο, σου ρχεται να της κάνεις υπόκλιση». Και φλυαρεί λέγοντας μου ότι κάθε μέρα βγάζει βόλτα τα σκυλιά για να μη βαριούνται. Είναι τρία, μικρούλικα, και στριφογυρνάνε δεξιά κι αριστερά: ο γρουσούζης, που μου δείχνει τα δόντια του ένα άλλο με γυαλιστερό τρίχωμα που σε γλείφει και σου τρίβεται συνέχεια, και μια λυπημένη σκυλίτσα με ψηλά πόδια. Μια και με βρήκε, ο γέρος φλυαρεί ακατάπαυστα. Αγνοεί ότι δεν με ενδιαφέρει τίποτε από όσα λέει. Με γοητεύει όμως ο τόνος της φωνής του, το πρόσωπό του: μιλά ορμητικά, το πρόσωπό του έχει έντονα πολυεδρικά χαρακτηριστικά. Αυτό μου θυμίζει τον πατέρα του και τη γιαγιά του, την οποία πρόλαβα να γνωρίσω όταν ήμουν πολύ μικρός κι αυτή πολύ μεγάλη. Όλοι τους είχαν τα ίδια ακριβώς φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά και απαράλλαχτο τρόπο να μιλάνε. Βλέπω τον άνθρωπο αυτό όπως βλέπω τον εαυτό μου, ένα σκαλί σε μια μακρά συνέχεια, η αρχαία φυλή, οι γονείς των γονέων, οι νεκροί και οι ζωντανοί και οι ανθισμένες αμυγδαλιές και η ασταμάτητη θάλασσσα που μας σφυρηλατεί, τείχος που μας προστατεύει και μας καταπιέζει. Περπατώ στα λευκά αιώνια χωράφια. Φυσάει αεράκι. Τα πέταλα πετούν. Περνάει η κόρη μου, βαμμένη για το καρναβάλι, χοροπηδά και σιγοτραγουδά. Μέσα στην ανθισμένη αμυγδαλιά, μέσα μας, υπάρχει ένα μεγάλο απόθεμα ελπίδας.

30 34 ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Και ρίχνω μια κλωτσιά στο κοκκαλιάρικο αγριόσκυλο που πάει να με δαγκώσει. Ο συγγενής μου γελάει και του δίνει ένα λουκανικάκι. Από τον Homo habilis στη Σαχάρα Οι πρώτοι ευρωπαϊκοί οικισμοί δημιουργήθηκαν στη Μεσόγειο. Ο Homo habilis ήρθε από την ανατολική Αφρική μέσω της κοιλάδας του Νείλου πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια περίπου και στη Μέση Ανατολή οι πληθυσμοί του χωρίστηκαν στα δύο ακολουθώντας τη βόρεια και τη νότια ακτή της Μεσογείου αντίστοιχα. Και ενώ στην αφρικανική ακτή το ον αυτό είχε την εξέλιξη που γνωρίζουμε, και έγινε τελικά Homo sapiens, στην περιοχή που αντιστοιχεί στη σημερινή Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία απομονώθηκε, έγινε ο άνθρωπος του Νεάντερταλ, και κλείστηκε στον εαυτό του προσπαθώντας να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Διακρίνεται από το μέτωπο και το σαγόνι του, που προεξέχουν ιδιαίτερα. Στη μεσογειακή ακτή μάλιστα, στο Όρθε της Γρανάδας, βρέθηκαν τα πιο αρχαία ίχνη αυτού του ανθρωποειδούς στην Ευρώπη κομμάτια από κρανία μαζί με εργαλεία από πυριτόλιθο. Πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια, το Όρθε ήταν μια γόνιμη λίμνη, και αυτό το ον πρέπει να γνώρισε μια εικόνα του παραδείσου Έπειτα, πριν από χρόνια περίπου στην περιοχή του σημερινού Ισραήλ και χρόνια στη δυτική Μεσόγειο, έφτασε επίσης από την Αφρική ο Homo sapiens sapiens, ο γνωστός μας άνθρωπος του Κρο-Μανιόν, ψηλός, με «φαρ-

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα, που μέχρι και ο ήλιος αναγκάστηκε να φορέσει

Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα, που μέχρι και ο ήλιος αναγκάστηκε να φορέσει Κατευθυνόμενη συμμετοχική δουλειά όλης της τάξης 2ο Δημοτικό Σχολείο Συκεών Θεσσαλονίκης Τάξη Γ1 2005-2006 Μια φορά κι έναν καιρό, όχι πολλά χρόνια πριν, μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, είχε τόση ζέστη, καύσωνα,

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Η Λίμνη Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Κείμενο Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη Γραφιστική επιμέλεια Χριστιάνα Χαραλάμπους Επιμέλεια κειμένου και εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΟ10 ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες 30/06/2015

Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες 30/06/2015 Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες 30/06/2015 Γράφει ο Χρήστος Δασκαλάκης Όταν ήμουν παιδί, μεγαλώνοντας στο μικρό νησί της Ύδρας, ήταν στιγμές που νιώθοντας εγκλωβισμένος στην γκρι και μονότονη ζωή μου,

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ Χρόνος: 40 λεπτά Αυτό το γραπτό αποτελείται από 6 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ ΦΥΣΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ Τ Ι Ε Ι Ν Α Ι Τ Ο Σ Ε Λ Α Σ ;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ποτάµι" της Γιώτας Γουβέλη

ποτάµι της Γιώτας Γουβέλη "Το µαγεµένο ποτάµι" της Γιώτας Γουβέλη Written by Μαρία Τσαγγάρη font size decrease font size increase font size Print Email Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της βιβλίο µε τίτλο "Το µαγεµένο ποτάµι" που κυκλοφορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΗ ΔΑΣΚΑΛΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική φαντασία

Επιστημονική φαντασία Ενότητα 10 Περιγράφουμε ταξίδια στο μέλλον Αφηγούμαστε φανταστικές ιστορίες Περιγράφουμε ανεξήγητα φαινόμενα Περιγράφουμε μυστηριώδη αντικείμενα Χρησιμοποιούμε μελλοντικούς χρόνους Αναγνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με χειροποίητες κούκλες και σκηνικά, που ζωντανεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Λεμεσός 1995-1998 2 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗ 3 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ένα τρελό αστέρι Εκείνη τη νύχτα του Μάη ο ουρανός ήταν ολοκάθαρος. Μια απαλή ομίχλη θόλωνε το φως των

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ 1 ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ Μαθαίνω τα κύρια σημεία Πολλές φορές μάς ενδιαφέρει να ξέρουμε τη θέση ενός ανθρώπου, ενός αντικειμένου, ενός τόπου κτλ. Σχετική θέση ενός σημείου ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα