Ρ Ο Ζ Α Λ Ο Υ Ξ Ε Μ Π Ο Υ Ρ Γ Κ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ρ Ο Ζ Α Λ Ο Υ Ξ Ε Μ Π Ο Υ Ρ Γ Κ"

Transcript

1

2

3

4 Ρ Ο Ζ Α Λ Ο Υ Ξ Ε Μ Π Ο Υ Ρ Γ Κ

5

6 ΠΑΟΥΛ ΦΡΕΑΙΧ Ρ Ο Ζ Α Λ Ο Υ Ξ Ε Μ Π Ο Υ Ρ Γ Κ Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ Τόμος 2 ο c Μετάφραοη από xi Σ.Α. ΝΙΤΣΑ γαλλικά ΑΘΗΝΑ 1Ρ72

7

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ θ. - ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «χ. Ή κομματική σχολή 9 Εισαγωγή στήν Πολιτική Οικονομία 11 Ή «Συσσώρευση τοο Κεφαλαίου» 14 Ή θεωρία τής συσσώρευσης καΐ 6 ιμπεριαλισμός έπίγονοι έπιτίθενται Η ΠΑΛΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ Τ6 πολιτικό πρόβλημα 30 'Εναντίον τοο κινδύνου τοο πολέμου 32 Ή πάλη γιλ τήν καθολική ψήφο 36 Ή δικαιοσύνη Ιπεμβαίνει ΛΑΜΠΑΔΑ ΠΟΥ ΦΛΕΓΕΤΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Ή γυναίκα 49 Ή άγωνίοτρια 67 Τό Βφος 62 Ή ρήτορας ΠΟΛΕΜΟΣ Ή 4η Αδγοόοτου 68 Κάτω ini τή σημαία τής άνταρσίας 74 Ή «Διεθνής» 79 "Ενα χρόνο ατίς γυναικείες φυλακές 85 Ή μπροσούρα Γιοίνιους 89 Ό Σπάρτακος 94 ΣτΙς φυλακές τής δδοο Μπάρνιμ, τοο Βράνκε, τοο Μπρεσλάου 100

9 12. - Η ΡΩΣΙΑ TO 1917 οεχ. Ό πρβτος θρίαμβο; 106 Ή 'Οκτωβριανή 'Επανάσταση 113 Ή κριτική ατούς μπολσεβίκους Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Προανάκρουσμα 132 Νοέμβρης 137 Ή συγκέντρωση τδν δυνάμεων 140 Τ6 πρόγραμμα τής έπανάοταοης 145 Ή άντεπανάσταση έπιχειρεί Ενα πραξικόπημα 153 Ή ϊίρυση τοο ΓερμανικοΟ Κομμουνιστικοί! Κόμματος ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ Ot μάχες τοο "Ιανουαρίου 168 Ό Σπάρτακος καΐ ή έξέγεροη τοο 'Ιανουαρίου 173 Άνθρωποκυνήγι 179 Ή δολοφονία 183 Μετά 187

10 θ ο Τό τέλος τοϋ καπιταλισμού Ή κομματική σχολή ΤΟ 1906 ή γερμανική σοσιαλδημοκρατία Ιδρυσε μιά κομματική σχολή στδ Βερολίνο. Μέχρι τδν πόλεμο τριάντα περίπου άγωνιστές πού είχαν έπιλεγεί άπδ τις περιφερειακές κομματικές δργανώσεις και άπό τά συνδικάτα συγκεντρώνονταν κάθε χειμώνα στδ Βερολίνο για νά παρακολουθήσουν μαθήματα καΐ σχετικά μέ τις κοινωνικές έπιστήμες καΐ σχετικά μέ τούς διάφορους πρακτικούς τομείς τής καθημερινής πολιτικής έργασίας. Αύτή ή σχολή ή- ταν μία άπόδειξη τής δύναμης τοϋ όργανωμένου έργατικοϋ κινήματος και ό σκοπός της ήταν νά έξασφαλίσει στδ κίνημα μιά είδικευμένη έφεδρεία συντακτών, προπαγανδιστών καΐ γενικά στελεχών. Οί δάσκαλοι της ήταν: ό Φράντς Μέριγκ, ό Ρούντολφ Χίλφερντινγκ, δ Χέρμαν Ντοϋκερ, δ "Αρθουρ Σταντχάγκεν, δ Έμμάνουελ Βούρν, δ Γκούσταβ Έκστάϊν, δ Οδγκο Χάϊνεμαν. Ή πλειοψηφία άπ' αδτοϋς άνήκαν στήν άριστερή πτέρυγα τοϋ κόμματος. Ή συνεργασία τής Λούξεμπουργκ είχε άπδ τήν άρχή Αποφασιστεί, άλλά στδν πρώτο χρόνο δέν πήρε μέρος, είτε γιατί ή Γδια είχε άρνηθεΐ, είτε γιατί τά συνδικάτα άντέδρασαν. Άλλά δταν ή γερμανική άστυνομία ά- ζείλησε μέ έξορία τδν αύστριακδ Χίλφερντινγκ στήν περίπτωση πού θά έξακολουθοΰσε νά διδάσκει, Εγινε άπαραίτητη ή άντικατάστασή του άπδ τή Ρόζα στδ μάθημα τής πολιτικής οικονομίας, δηλαδή στήν εισαγωγή στίς οικονομικές θεωρίες τοϋ Κάρλ Μάρξ. Αύτδ Ε- γινε τδ Ή Ρόζα ήταν Ινας ύπέροχος καθηγητής. "Οχι μόνον γιατί κατείχε έντελώς τδ θέμα άλλά και γιατί ήταν προικισμένη μέ παιδαγω- 9

11 γικές ικανότητες πρώτης γραμμής, χαρίσματα πού τήν είχαν ήδη βοηθήσει στίς έπιτυχίες της σάν συγγραφέας καί σ4ν ρήτορας. Εύρισκε τώρα Ινα πεδίο γιά τήν άνάπτυξη δλων των ταλέντων της. Ή έργασία δέν ήταν καθόλου εδκολη. Τό «Κεφάλαιο», πού άποτελοϋσε τή βάση των μαθημάτων της, δέν είναι ένα λαϊκό έγχειρίδιο καΐ γιά νά τό καταλάβει κανείς πρέπει νά έχει σοβαρές οικονομικές καΐ κοινωνικές γνώσεις. ΟΕ μαθητές της προέρχονταν άπό περιβάλλοντα πολύ διαφορετικά. Δίπλα σέ νέους πού είχαν διακριθεί στήν πολιτική καΐ πρακτική έργασία ύπήρχαν ήλικιωμένοι έργάτες μέ σοβαρή κομματική πείρα. Τά έπαγγέλματά τους ήταν διάφορα: έργάτες μεταλλουργοί, ξυλουργοί, ταπετσέρηδες, Ανθρακωρύχοι, γραμματείς τοπικών κομματικών Οργανώσεων, συνδικαλιστές, νοικοκυρές, διανοούμενοι. Τό μεγαλύτερο μέρος άπ' αύτούς δέν είχε προπαιδευθεϊ παρά άπό προπαγανδιστικές μπροσούρες καΐ ή θεωρητική σκέψη τούς ήταν έντελώς ξένη. Άπό τήν πρώτη μέρα ή Ρόζα Λούξεμπουργκ έγκατέστησε άνάμεσα σ' αύτήν καΐ στούς μαθητές της μιά ζωντανή έπαφή. ΆντΙς νά προσκομίζει σ' αύτούς έντελώς έπεξεργασμένα άποτελέσματα, τούς ύποχρέωνε σέ μιά προσωπική ά- φομοιώτική έργασία. "Αρχιζε μέ τήν έκθεση τών διαφόρων μορφών τής οικονομίας, τών χαρακτηριστικών τους, τών μεταμορφώσεών τους καΐ τών αιτίων αύτών τών μεταμορφώσεων, καθώς καΐ τών πρίν καΐ μετά τόν Μάρξ κυριοτέρων οικονομικών θεωριών. Άφοϋ έδινε έτσι σέ σειρά μαθημάτων μιά πλήρη εικόνα τής έξέλιξης τών σχέσεων παραγωγής καΐ άνταλλαγής καθώς καΐ τής άντανάκλασής τους στήν άστική έπιστήμη, κατέληγε στίς θεωρίες τοϋ Μάρξ, μέ βάση τό «Κεφάλαιο». Έ καθηγητική διδασκαλία περιοριζόταν πάντα στό αύστηρώς άναγκαζο. Άνεκάλυπτε μέσα στά κεφάλια τών μαθητών της ζωντανές γνώσεις καΐ Ιδέες, τις ύπέβαλλε σέ βαθειά έξέταση, προσέθετε προοδευτικά νέα ζητήματα μέχρι πού ή πραγματική εικόνα τής ζωής έπαιρνε μορφή. Έτσι τό πραγματικό βάρος τής πνευματικής διαδικασίας έπεφτε πάνω στούς ίδιους τούς μαθητές. Δέν έκανε διακρίσεις σέ προικισμένους πνευματικά μαθητές, άλλά τούς κρατούσε δλους κάτω άπό τή γοητεία της. "Αν συνέβαινε κανείς νά είναι άφηρημένος, τόν άφύπνιζε μέ μιά καλά ζυγισμένη έρώτηση καΐ ΐέ μιά πνευματώδη παρατήρηση ξαναζωντάνευε τό ένδιαφέρον του. Δημιουργούσε Ιτσι μιά άτμόσφαιρα πού εύνοοϋσε τήν άνάπτυξη τών πνευματικών Ικανοτήτων, Ινα περιβάλλον δημιουργικής δραστηριότητας καί ένθουσιώδους άμιλλας. Φαινόταν νά μπαίνει έντελώς μέσα στή σκέψη τών μαθητών της, νά ύποχρεώνει αυτή τή σκέψη νά άποσαφηνίσει τά πράγματα μέχρι τις τελευταίες λεπτομέρειες καί νά τήν δδηγεί άνεπαίσθητα στόν έπιδιωκόμενο σκοπό. "Ύστερα άπ' αύτές τις πνευματικές άσκήσεις, οί μαθητές της έκπληκτοι βλέπα- 10

12 νε δτι κατέχουν νέες γνώσεις, ααφείς καΐ Ακριβείς, κι* άχόμα ίτι αυτές δέν τούς ήρθαν άπ' έξω, οδτε τούς φαίνονταν σαν θεώρημα δοσμένο Απδ άλλους, Αλλά δτι αύτές ΑποτελοΟσαν πνευματική κατάκτηση πού όφειλόταν στή δική τους δραστηριότητα. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ Απεκάλυπτε μέ τή διδασκαλία της τήν τόσο γνωστή μεγάλη της τέχνη στή μεταχείριση τών Ανθρώπων. Ή Ανωτερότητα πού τής έδιναν ot γνώσεις της, ή δύναμη τής σκέψης της καΐ ή προσωπικότητά της έξαφανιζόταν σέ τέτοιο σημείο κατά τήν κοινή έργασία πού κανείς δέν αισθανόταν τδ βάρος της. Είχε Αποτυπώσει στούς μαθητές της μιά βαθειά περιφρόνηση γιά τδν έρασιτεχνισμδ καΐ τήν πνευματική νωθρότητα καΐ τούς είχε έμπνεύσει τήν έκτίμηση καΐ τδν ένθουσιασμδ γιά κάθε πραγματική δημιουργική σκέψη. Ή κοινή έργασία δέν τούς έπλούτιζε μόνον θεωρητικά άλλά καΐ ήθικά. Μερικοί είχαν έρθει στήν κομματική σχολή προκατειλημμένοι Ιναντίον τής Ρόζας καΐ μέ τήν ένδόμυχη σκέψη: δέν θά τήν Αφήσω νά μέ κάνει αίρετικό. "Ολους αύτούς ή Ρόζα τούς έδάμασε. 'Ακόμα καΐ έκεΐνοι πού Αργότερα γίνανε Αντίπαλοι της στούς κόλπους τοο έργατικοϋ κινήματος, διατηροοσαν γι* αύτήν μιά εύγνωμοσύνη καΐ έναν σεβασμό. "Ηξερε νά κερδίζει τά πνεύματα καΐ τις καρδιές μεταδίνοντας τους τδν πλοοτο τών μαρξιστικών ιδεών καΐ έμφυσώντας τους τή θέληση νά Αγωνιστοϋν γιά τήν πραγματοποίηση αύτών τών ιδεών. Εισαγωγή στήν πολιτική οικονομία Άπδ τή δραστηριότητα τής Ρόζας Λούξεμπουργκ στήν κομματική σχολή έχουμε δύο έργα της: τήν «Εισαγωγή στήν πολιτική οικονομία» καΐ τήν «Συσσώρευση τοϋ κεφαλαίου». Δυστυχώς Απδ τδ πρώτο της έργο δέν κατέχουμε παρά Αποσπάσματα. Σέ Ινα γραϋμα της Απδ 28 'Ιουλίου 1916 πρδς τδν έκδότη I. Χ. Β. ΝτΙτζ ή Ρόζα, πού τότες βρισκόταν ύπδ Αστυνομική έπιτήρηση στδ Βερολίνο, μάς δίνει τδ πλάνο δλόκληρο τοϋ έργου της. Αύτδ περιείχε τά Ακόλουθα κεφαλαια: 1. Τί είναι ή πολιτική οικονομία; 2. Ή κοινωνική έργασία. 3. Στοιχεία οίκονομικής ιστορίας: 4.»»» : ή πρωτόγονη κομμουνιστική κοινωνία. τδ φεουδαλικδ οικονομικό σύστημα. 11

13 5. Στοιχεία οικονομικής ιστορίας: ή μεσαιωνική πόλη και οί συν- _ τεχνίες. 6. Ή παραγωγή Εμπορευμάτων. 7. Ή μισθωτή Εργασία. 8. Τό καπιταλιστικό κέρδος. 9. Ή κρίση. 10. Οί τάσεις τής καπιταλιστικής Εξέλιξης. Τό θέρος τοϋ 1916 τά δύο πρώτα κεφάλαια ήταν έτοιμα γιά τό τυπογραφείο, κι δλα τά άλλα δεν ήθελαν παρά μία τελική τακτοποίηση. "Ομως μετά τόν θάνατο τής Ρόζας δέν βρέθηκαν στά χαρτιά της παρά τά κεφάλαια: 1, 3, 6, 7 καΐ 10. Τά δημοσίευσε δ Πάουλ Λέβι τό 1925, δυστυχώς μέ πολλά λάθη, πολλές αύθαίρετες τροποποιήσεις xal άκόμα άφαιρώντας Ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. "Αν τό βιβλίο είχε διατηρηθεί δλόκληρο, θά είχαμε τώρα μία συστηματική Εκθεση τών θεμάτων πού πραγματεύτηκε ή Ρόζα στά μαθήματά της. Τά άποσπάσματα πού Εμειναν μας Επιτρέπουν νά διαπιστώσουμε δτι αύτό ήταν ό καρπός μιας μακράς διαφωτιστικής διαδικασίας: Εξέθετε πρώτα τήν ζωντανή πραγματικότητα, Επεσήμαινε δλα Εκείνα πού ήταν δύσκολο νά κατανοηθούν και στό τέλος τά άνέλυε καΐ τά Εξηγούσε. Ή οικονομική Εξέλιξη καϊ τά προβλήματά της γίνονταν Ετσι Εντελώς σαφή. Ή γλώσσα ήταν λαϊκή άλλά αύτό δέν σημαίνει δτι μ' αύτό άποφεύγονταν οί δυσκολίες και δτι τά προβλήματα άπλοποιοΰνταν Ετσι πού νά γίνονται άφ' Εαυτοϋ τους κατανοητά. Μόνον ή δική της πνευματική δύναμη καϊ ot γνώσεις της μπορούσαν νά άπλοποιοϋν αύτά τά δύσκολα προβλήματα. Ό άναγνώστης προχωρεί μέ εόκολία άπό τή μία ίδέα στήν Επόμενη καϊ άκόμα καϊ Εκείνο πού Εχει μία οικειότητα μέ τό θέμα συναρπάζεται καϊ άνακαλύπτει νέες καϊ άπροσδόκητες άπόψεις και βρίσκει νέες λύσεις στά προβλήματα. Τά άποσπάσματα πού διατηροΰνται καϊ οί τίτλοι τών άλλων κεφαλαίων μάς Επιτρέπουν νά ίδοϋμε δτι αύτό τό βιβλίο Επρεπε νά δίνει, μέ μιά συμπυκνωμένη μορφή, μιά Εκθεση τοϋ συνόλου τών οίκονομικών θεωριών τοϋ Κάρλ Μάρξ. Άλλά ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δέν άκολουθεί τούς προηγούμενους Εκλαϊκευτές. Δέν νομίζει τόν Εαυτό της ύποχρεωμένο νά Επαναλάβει τήν μέθοδο μέ τήν όποια ό Μάρξ είχε Εκθέσει τις στοιχειώδεις οίκονομικες κατηγορίες. Σκιαγραφεί τούς μεγάλους σταθμούς τής οίκονομικής και κοινωνικής Ιστορίας τής άνθρωπότητας καϊ κάθε φορά προσθέτει τήν κριτική τών οίκονομικών θεωριών πού είναι ή πνευματική άντανάκλαση αύτής τής ιστορίας. Ταυτοχρόνως τό βιβλίο δέν στερείται «ούτε όργής οδτε όρμής>\ Στήν κομματική σχολή, αυτή προχωρούσε στή λύση τών 12

14 προβλημάτων γυρίζοντας καΐ ξαναγυρίζοντας μέ τούς μαθητές της σέ μισοαλήθειες και σέ σφάλματα πού περιέχονταν στίς άπαντήσεις τους. Τό Εδιο κάνει καΐ στό βιβλίο της μέ τά σφάλματα, τις μωρίες καΐ τις ύπεκφυγές τών μεγάλων φωστήρων τής έπιστήμης. Γιατί ή ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δέν έχανε εύκαιρία πού νά μήν ξετινάξει τή σκόνη άπό τις παλιές περροϋκες. Μέ τήν Γδια εύχαρίστηση μϊ τήν δποία παλιότερα δ Λασσάλ έπέκρινε τόν Τζούλιαν Σμίθ, ή Ρόζα στριμώχνει τις κορυφές τής έπιστήμης και δείχνει δτι ol βαθειές άποκαλύψεις τους ήταν μονάχα κούφιες φράσεις. Πίσω άπό τήν πνευματική φτώχεια τοϋ ταξικού άντιπάλου, αύτή όσφραινόταν τήν άδυναμία τής ήθικής του θέσης καΐ μέ ζωηρότητα περνούσε στήν έπίθεση. Τά κτυπήματά της έναντίον τών ειδικών τής οικονομικής θεωρίας δέν ήταν μονάχα άραβουργήματα μέ τά δποΐα ήθελε νά κάνει πιό ζωντανή τήν κριτική της, ούτε μόνο πολεμικές παρεκβάσεις. Αύτά ήταν στενά δεμένα μέ τό θέμα, γιατί έπρεπε πρώτα νά δείξει δτι οί καθηγητές τών κοινωνικών έπιστημών έπηοεάζονται καΐ συγκρατούνται στίς γνώσεις τους άπό τά ιστορικά συμφέροντα τής τάξης τους. Κι' άκόμα Επρεπε νά άποδείξει δτι ή οικονομική έπιστήμη ήταν πάντα ένα πολεμικό δργανο στήν πάλη τών τάξεων. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ άπέδειξε δτι ή πολιτική οίκονομία δέν έγινε άναγκαία παρά μόνον δταν ή άναρχία στήν καπιταλιστική παραγωγή Ικανέ τις οίκονομικές σχέσεις άδιαφανεΐς καΐ παραμορφωμένες άπό τόν Ανταγωνισμό καΐ τή νομισματική οικονομία. 'Απέδειξε κατόπιν δτι αύτή ή έπιστήμη ήταν στήν προέλευσή της Ινα δπλο τής μπουρζουαζίας έναντίον τοΰ φεουδαλισμού καΐ μ' αύτή τήν έννοια πραγματοποίησε τολμηρά κατορθώματα. 'Αλλά μέ τήν άνοδο τοΰ έργατικού κινήματος, ή πολιτική οικονομία μεταμορφώθηκε σέ ένα μισοσυνειδητό δργανο γιά τήν ύπεράσπιση τού ύπάρχοντος καθεστώτος. Ot έκπρόσωποί της είναι ύποχρεωμένοι δλοένα καΐ περισσότερο νά τήν έκκαθαρίζουν άπό δ,τι άποτελεϊ άποφασιστική πνευματική κατάκτηση σ' αύτήν, μέχρι πού νά βρίσκουν αύτοί οϊ ϊδιοι καταφύγιο τουλάχιστο αυτοί πού ζητάν νά δώσουν μία δ- λική θεωρητική άπάντηση σέ έναν οικονομικό μυστικισμό ή άκόμα σέ ψευτοεπιστημονικές σχοινοβασίες (τό πρότυπό τους είναι δ Σόμπαρτ). Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δείχνει τέλος δτι ή «κριτική τής πολιτικής οικονομίας» έγινε άπό τόν Μάρξ Ινα δπλο στήν πάλη τής έργατικής τάξης καΐ δτι μιά σχεδιασμένη σοσιαλιστική οίκονομία δέν έχει πλέον άνάγκη τής πολιτικής οικονομίας σάν έπιστήμης. Ό άναγνώστης παρακολουθεί τή γέννηση, τήν έξέλιξη καΐ τή λειτουργία, κατόπιν τή διάλυση τών τρόπων παραγωγής καΐ τών κοινωνικών σχηματισμών, άπό τόν πρωτόγονο κομμουνισμό μέχρι τόν καπιταλισμό τού δποίου δ έσωτερικός μηχανισμός έξαρθρώνεται και τοΰ δποίου ή κατάρρευση παρουσιάζεται σάν τό άναπόφευκτο 13

15 Αποτέλεσμα τών έσωτερικών του Αντιφάσεων. Σέ στενή σύνδεση μέ τήν Ιστορία καΐ τή μελέτη τών θεωρητικών προβλημάτων τής οίκονομίας, ή Ρόζα Λούξεμπουργκ μάς δίνει μία Ιστορία τών Αστικών καΐ σοσιαλιστικών κοινωνικών θεωριών κάτω Από τδ φώς τοϋ ίστορικοο ύλισμοϋ, έργασία πού πρώτη φορά έχει γίνει σέ τόσο εύρεΐα κλίμακα. Ή «Συσσώρευση τοϋ κεφαλαίου» Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ είχε γιά πολλά χρόνια έργαστεί πάνω στήν :«Π ολιτική Οικονομία» της. Άλλά οί παραδόσεις της στήν κομματική σχολή, ή προπαγανδιστική της δραστηριότητα, ot συζητήσεις στά προβλήματα τακτικής καΐ τό πλήθος τών μελετών της γιά τό πολωνικό καΐ ρωσικό κίνημα τήν δποχρέωναν διαρκώς νά άναβάλλει τή στιγμή τής τελικής διαμόρφωσης τοο έργου της. ΣτΙς άρχές τοϋ 1912 έτοιμαζόταν νά τό τελειώσει δταν βρέθηκε μπροστά άπό μία άπρόβλεπτη δυσκολία: :«Δέν άρκοοσε πλέον νά έκθέσω μέ σαφήνεια τό προτσές τοϋ συνόλου τής καπιταλιστικής παραγωγής τόσο στίς συγκεκριμένες σχέσεις δσο καΐ στά Αντικειμενικά Ιστορικά δρια. Παρατηρώντας τό πράγμα Από κοντά είδα δτι δέν πρόκειται πλέον μόνον γιά έκθεση Αλλά γιά ίνα πρόβλημα θεωρητικό πού περιέχεται στό δεύτερο βιβλίο τοϋ «Κεφαλαίου» τοϋ Μάρξ καΐ πού ταυτοχρόνως έχει σχέση μέ τή σημερινή ιμπεριαλιστική πολιτική καΐ τις οικονομικές της ρίζες». Έτσι ή Ρόζα έξηγεί γιατί έγραψε αύτό πού είναι τό κυριότερο έργο της: τή «Συσσώρευση τοϋ κεφαλαίου». Γιά νά καταλάβουμε αύτό τό θεωρητικό πρόβλημα πανω στό όποιον προσέκρουσε ή Ρόζα, είναι Απαραίτητη ή Ακριβής γνώση τής μαρξιστικής θεωρίας κι' αύτή φυσικά δέν μπορεί νά έκτεθεϊ μέ μερικές φράσεις. Ot Ακόλουθες παρατηρήσεις μπορεϊ ίσως νά κάνουν περισσότερο προσιτή τήν κατανόησή του. Ή έποχή πού ζοϋμε διευκολύνει έξ Αλλου αύτή τήν κατανόηση ('). Ή κρίση πού Αρχισε τό 1929 καΐ πού συγκλόνισε τήν παγκόσμια οικονομία είχε ξεπεράσει σέ ένταση κάθε τΐ πού είχε γνωρίσει δ καπιταλισμός μέχρι τότες. "Οταν αύτή ξέσπασε, οί ζημίες πού είχε προξενήσει δ πόλεμος είχαν έπανορθωθεΐ, τά κομμένα νήματα τής παγκόσμιας άγο- 14 (1) Πρόκειται γιά τή δεκαετία τοο 1930 (Σημ. μ*τ.).

16 ράς είχαν ξαναδεθεί καί μία βραχεία άλλά άναντίρρητη άνθιση είχε δημιουργήσει μια νέα αισιοδοξία. 'Ωστόσο ή περίοδος τής οικονομικής Ανάπτυξης άπό τό 1924 ώς τό 1928 είχε ήδη Ανησυχητικές ένδείξεις πού τήν ξεχώριζαν άπό τις περιόδους εύημερίας τις πρίν άπό τόν πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. ΣτΙς σημαντικότερες καπιταλιστικές χώρες (Ε. Π Λ., Μεγάλη Βρεττανία, Γερμανία κλπ.) ή ά- νεργία είχε ήδη πολύ ξεπεράσει, άκόμα καΐ στή φάση τής μεγαλύτερης ευημερίας, τό έπίπεδο πού είχε φτάσει ή άνεργία προπολεμικά στις χειρότερες στιγμές τής κρίσης καΐ ή παραγωγική ικανότητα τών βιομηχανικών έγκαταστάσεων δέν χρησιμοποιούνταν πιά στό σύνολό της. Ή κρίση τοΰ 1929 κράτησε τόσα χρόνια δσους μήνες κρατοϋσαν οΐ προηγούμενες. Ό άριθμός τών άνέργων ήταν 10 καΐ 20 φορές μεγαλύτερος άπό δ,τι στίς προηγούμενες. Τομείς όλόκληροι τής παραγωγής είχαν σχεδόν έντελώς παραλύσει. Ή ύπερπαραγωγή είχε πάρει άνησυχητικές διαστάσεις. Αυτή είναι ή έποχή τής πείνας μέσα στήν άφθονία. Ή ύποτίμηση τών προϊόντων καΐ τών κεφαλαίων πού έκαναν δυνατή άλλοτε τήν έκκαθάριση το3 έδάφους γιά μία νέα άνθιση δέν άρκοϋσε τώρα. "Επρεπε να προβοϋν σέ γιγαντιαίες καταστροφές έμπορευμάτων. Μετά τα τρομερά χρόνια τής κρίσης άκολούθησε μία παροδική άνοδος, άλλά αύτή δέν έπεκτάθηκε σέ δλη τήν παγκόσμια οίκονομία, γιατί όφειλόταν κυρίως στόν κολοσιαϊο έπανεξοπλισμό τών φασιστικών κρατών. Ταυτόχρονα τά κράτη κλείνονταν έλοένα περισσότερο στόν έαυτό τους καΐ ρίχνονταν σέ κατακτητικούς πολέμους δλοένα πιό βάρβαρους. "Ενας νέος παγκόσμιος πόλεμος φαινόταν σάν άναπόφευκτη κατάληξη. Αύτή ή καταστροφική έξέλιξη ήταν τυχαία; Όφειλόταν σέ σφάλματα πού ήταν δυνατόν νά άποφευχθοον, τών καπιταλιστών ή τών κυβερνήσεων; "Η ήταν προϊόν νόμων συμφυών τοΰ έσωτερικσο μηχανισμού τοο καπιταλισμού; Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ είχε δπως καΐ πολλοί άλλοι μαρξιστές τήν πεποίθηση δτι ό πρώτος παγκόσμιος πόλεμος είχε γίνει άναπόφευκτος άπ' αύτή τήν ούσία τής καπιταλιστικής κοινωνίας καΐ δτι καΐ άλλοι πόλεμοι θά άκολουθήσουν. Ύπεστήριζε Ιπίσης δτι αύτές ο[ Ιδιες ot αιτίες πού παράγουν τούς συγχρόνους πολέμους καταστρέφουν έπίσης καΐ τούς δρους τής δπαρξης τή$ καπιταλιστικής οίκονομίας. Είχε άκόμα προβλέψει δτι ή κατάρρευση τού καπιταλισμού θά πραγματοποιούνταν μέσω οίκονομικών καί πολιτικών κρίσεων δ- πως αύτές πού ζούμε. Άλλά, δταν έργαζόταν στήν τελική διαμόρφωση τής «Πολιτικής Οικονομίας» της, πού στηριζόταν στό «Κεφάλαιο» τοΰ Μάρξ, δέν βρήκε σ' αύτό τόν Ιστορικό νόμο πού θά δικαιολογούσε τήν άποψή της. Πλανώνταν αύτή ή ή διδασκαλία τοϋ Μάρξ ήταν άτελής; Αύτό ήταν τό ζήτημα. Καί ή άπάντηση σ' αύτό είχε μιά έξαιρετική σημασία γιά τό σύνολο τών άπόψεων τής Ρόζας Λού- 15

17 ξεμπουργκ. "Ολη ή πολιτική της δραστηριότητα είχε γιά θεμέλιο της τήν έπιστημονική γνώση. Τ Ηταν βαθιά πεπεισμένη, δτι για νά είμαστε βέβαιοι γιά τήν σοσιαλιστική μεταμόρφωση τής κοινωνίας, Ιπρεπε νά μποροομε έπιστημονικά νά Αποδείξουμε δτι δ καπιταλισμός θά κατέρρεε άπό τις ίδιες τις έσωτερικές Αντιφάσεις του. Mi ή καπιταλιστική οικονομία, ή όποία διακρίνεται άπό δλες τις προγενέστερες οικονομικές μορφές άπό τον τεράστιο καΐ διαρκώς αυξανόμενο δυναμισμό της, μπορεί να άνα-τύσσεται Απεριόριστα καΐ Ανεμπόδιστα; Ή έπιστήμη δέν άρνεΐται δτι αυτή ή δυνατότητα τής Ανάπτυξης είναι ζωτικός δρος για τόν καπιταλισμό. Σ' δλες τις προηγούμενες οίκονομίες, ή παραγωγή γινόταν για τήν άμεση κατανάλωση, τά προϊόντα καταναλώνονταν άπό τόν κύριο και τόν ύ- πηρέτη. Μιά κακή έσοδεία, δ πόλεμος, ο[ έπιδημίες μπορούσαν νά προκαλέσουν καταστροφές. 'Αλλά κρίσεις πού δημιουργούνται άπό νόμους συμφυείς στό οικονομικό σύστημα, κρίσεις ύπερπαραγωγής, μαζικού ύποσιτισμοϋ μέσα σέ πλήρη Αφθονία, καταστροφής χρησίμων προϊόντων γιά νά ξανάρθουν στίς «δμαλές» συνθήκες τής παραγωγής, δλα αύτά τά φαινόμενα τής καπιταλιστικής οικονομίας ή- ταν Ασύλληπτα για τις προγενέστερες κοινωνίες. Στήν καπιταλιστική κοινωνία, οΐ κοινωνικές Ανάγκες, πρέπει βέβαια καλά - κακά νά ικανοποιούνται, Αλλά τό κίνητρο βρίσκεται Αλλού, είναι στό κέρδος. Τό κέρδος Ιχει τήν πηγή του στήν ύπερεργασία πού δ έργάτης προσφέρει έπιπλέον τής Αναγκαίας γιά τήν Ικανοποίηση των ζωτικών Αναγκών του έργασίας τή διαρκή Αναπαραγωγή τής έργατικής του δύναμης. 'Αλλά γιά νά «πραγματοποιηθεί» τό κέρδος πρέπει νά ύπαρχουν Αρκετοί Αγοραστές τών έμπορευμάτων πού παράγονται. Ό καπιταλιστής πού παράγει φτηνότερα θά πουλά καλύτερα τά έμπορεύματά του καΐ θά πραγματοποιεί περισσότερο κέρδος. Ό Ανταγωνισμός τόν κάνει νά βελτιώνει τά παραγωγικά του μέσα, διαφορετικά είναι καταδικασμένος νά χαθεί. Τά μέσα παραγωγής καί δ δγκος τών έμπορευμάτων αύξάνουν μέ κάθε τεχνική πρόοδο, Αλλά δ σχετικός Αριθμός τών έργαζομένων μειώνεται καί μαζί μ' αύτόν μειώνεται καί δ Αριθμός τών πελατών τών (κανών νά Αγοράζουν. "Οσο περισσότερο οι παραγωγικές δυνάμεις αύξάνουν τόσο περισσότερα έργατικά χέρια γίνονται περιττά. Μία στρατιά Ανέργων διαρκώς αύξανόμενη πιέζει τούς μισθούς, περιορίζοντας Ιτσι μέ τή σειρα της τις πωλήσεις. Ή παραγωγή λοιπόν χάρις στόν Ανταγωνισμό διαρκώς αύξάνει καί προκαλεί περιοδικές κρίσεις στήν πορεία τών δποίων ot Απαρχαιωμένες παραγωγικές μέθοδες έξαλείφονται καί κεφάλαια καί Αξίες καταστρέφονται. "Γστερα Απ' αύτό, δ καταχθόνιος κύκλος ξαναρχίζει, μέ μιά δυσαναλογία Ακόμα μεγαλύτερη Α- νάμεσα στίς παραγωγικές δυναμεις καί στήν χρησιμοποιούμενη έογατική δύναμη. Καί μέ κινδύνους Ακόμα μεγαλύτερους. 16

18 "Ετσι περιγράφει 4 Μάρξ την πορεία τής καπιταλιστικής οικονομίας : παρά τις όποιεσδήποτε διακυμάνσεις, 6 στρατός των ά- νέργων πρέπει σταθερά νά αύξάνει, οί μισθοί πρέπει τελικά νά πέσουν στό αυστηρά μίνιμουμ γιά τή ζωή, οί κρίσεις πρέπει νά διαδέχονται ή μιά τήν άλλη μέ έναν έπιταχυνόμενο ρυθμό κι' άκόμα νά γίνονται δλο καί πιό καταστρεπτικές. "Ομως ή πραγματικότητα ή- ταν άντίθετη μ' αύτό τό θεωρητικό σχήμα. Μετά τό 1860, οί μισθοί των ευρωπαίων έργατών άκολουθοϋσαν μιάν σταθερά Ανοδική καμπύλη. Ό έφεδρικός στρατός περιοριζόταν. Οί κρίσεις, αυτές οί προσβολές Αποπληξίας, πού ύπενθύμιζαν στήν καπιταλιστική οικονομία τό προσεχές της τέλος, μετριάζονταν ένώ ή καπιταλιστική ευημερία φαινόταν νά αύξάνει δλο καΐ περισσότερο. 'Αρκετοί μαρξιστές άρχισαν νά άμφισβητοϋν τή βασιμότητα τής μαρξιστική: θεωρίας σχετικά μέ τήν αυξανόμενη έξαθλίωση τής έργατικής τάξης, μέ τήν έπιδείνωση των κοινωνικών άντιφάσεων καΐ μέ τήν προσεχή κατάρρευση τής καπιταλιστικής οικονομίας. Παρ' δλα αυτά τά φαινόμενα ή Ρόζα Λούξεμπουργκ θεωροϋσε πάντα έγκυρη τή μαρξιστική θεωρία. Στήν κριτική της έναντίον του Μπερνστάϊν ύπεστήριζε δτι οί κρίσεις στις όποιες άναφέρεται ό Μάρξ δέν θά έμφανιστοΰν παρά Αργότερα, δτι ή δίχως έμπόδια έπέκταση τήν όποία παρακολουθούμε τώρα δέν είναι παρά Ινα παροδικό φαινόμενο παρ' δλο πού αύτή διαρκούσε περισσότερο άπό μισό αιώνα. Τ Ηταν πεπεισμένη δτι ό καπιταλισμός έπρεπε στήν έξέλιξή του νά προσκρούσει πάνιο σέ ένα opto πού θά τόν συνέτριβε. Τότες βρήκε, στό δεύτερο βιβλίο τού «Κεφαλαίου», ένα έδάφιο πού, Αν ήταν σωστά δσα άναφέρονταν σ' αύτό, δλες της οί άπόψεις άνατρέπονταν. Επρόκειτο γιά τή δυνατότητα μιας συνεχούς προόδου τής συσσώρευσης, μιάς άπεριόριστης έπέκτασης τής παραγωγής. Ή συσσώρευση τοΰ κεφαλαίου είναι φαινομενικά ένα πράγμα πολύ άπλό. Μέ τό μέρος τής ύπεραξίας πού δέν χρησιμοποιεί γιά τήν άτομική του κατανάλωση, ό καπιταλιστής Αγοράζει μηχανές, πρώτες δλες καί έργατική δύναμη. Ένα νέο κεφάλαιο ένσωματώνεται έτσι στήν οικονομία. "Αν δμως θεωρήσουμε τήν καπιταλιστική οικονομία σάν ένα ένιαίο σύνολο, τότες πρόκειται γιά ένα πολύπλοκο προτσές πού διαφεύγει άπό τόν έλεγχο καί τήν άπόφαση τοΰ άτομικού καπιταλιστή. Π ρέπει σέ μιά καθορισμένη παραγωγική περίοδο, δ άριθμός καί ή ποικιλία τών παραγμένων έμπορευμάτων νά ικανοποιούν τις άνάγκες τοο πληθυσμού, τήν Ανανέωση τών φθαρμένων παραγωγικών μέσων καί τις νέες έπενδύσεις. Ταυτοχρόνως ή άξία τών διαφόρων κατηγοριών έμπορευμάτων πρέπει νά διανεμηθεί μέ μιά καθορισμένη σχέση καί αυτά πρέπει νά βρουν μιά ικανοποιητική ζήτηση. "Ετσι οί παραγωγοί μηχανών καί πρώτων ύλών πρέπει νά I- 2 17

19 χουν παράγει έμπορεύματα πού μπορεί νά καταναλωθούν άπ' αύτούς καΐ άπό τους παραγωγούς άγαθών κατανάλωσης μέσα στήν παραγωγική περίοδο πού άκολουθεΐ. 'Αλλά οί παραγωγοί άγαθών κατανάλωσης για νά μπορέσουν νά άγοράσουν τά παραγωγικά μέσα καΐ νά πληρώσουν καΐ την έργατική δύναμη πού θά χρησιμοποιήσουν στήν έπόμενη παραγωγική περίοδο, πρέπει νά Ιχουν πουλήσει τά δικά τους έμπορεύματα. Στήν άναρχική καΐ δίχως σχέδιο καπιταλιστική κοινωνία δλες αύτές οί άναγκαϊες άναλογίες γίνονται μέ τήν τοποθέτηση νέου κεφαλαίου σέ όρισμένες βιομηχανίες, μέ τήν πτώση τών τιμών, μέ τήν ύποτίμηση τών κεφαλαίων, τις χρεοκοπίες, τις κρίσεις. Τά σχήματα πού μάς δίνει δ Μάρξ, σχήματα πού ή κατάρτισή τους άποκαλύπτει τό βαθύ διεισδυτικό του πνεύμα, άναπαριστοϋν τις πολλαπλές άλληλοεπηρεαζόμενες σχέσεις τών άξιων, μέσω τών όποιων πραγματοποιείται ή έπέκταση τής καπιταλιστικής παραγωγής, δηλαδή ή συσσώρευση τοϋ κεφαλαίου. Ξεκινάει άπό μιά ά- φαίρεση, ή δποία καΐ άποτελεϊ τή βάση δλων τών οικονομικών μελετών του: άπό μιά κοινωνία ή δποία παράγει μέ Ιναν τρόπο καθαρά καπιταλιστικό, πού δέν Ιχει σχέση μέ κανένα τρόπο προκαπιταλιστικής παραγωγής καΐ πού δέν άποτελεϊται παρά άπό καπιταλιστές (καΐ έκείνους πού μαζί μ' αύτούς συμμετέχουν στήν κατανάλωση τής ύπεραξίας) άφενός καΐ άπό έργάτες άφετέρου. Σύμφωνα μέ αύτά τά σχήματα, κάθε έμπόρευμα βρίσκει τόν άγοραστή του, καΐ σ 1 αυτόν τόν άμιγή καπιταλισμό, ή συσσώρευση λειτουργεί σάν μιά «παντοτινή κίνηση», δίχως έμπόδια καΐ δίχως δρια. "Ετσι δμως οί κρίσεις οί πάντα καΐ περισσότερο δξεϊες γιά τις όποιες είχε μιλήσει δ ϊδιος σέ άλλα του Ιργα, γίνονται άκατανόητες. Ή Ιδέα πού γιά πρώτη φορά είχε ύποστηρίξει δ Μπερνστάϊν, σύμφωνα μέ τήν όποίαν τά τράστ θά μπορούσαν νά ύπερνικήσουν τ'.ς κρίσεις καΐ νά ρυθμίσουν τήν παραγωγή, φαινόταν νά δικαιολογείται. 'Ακόμα άπό τδ 1815 οί μεγάλοι θεωρητικοί τής πολιτικής οίκονομίας, είχαν βίαιες μεταξύ τους συζητήσεις, πάνω στό άν είναι δυνατή ή άπεριόριστη ά- νάπτυξη τοϋ καπιταλισμού, δηλαδή άν θά ύπήρχε πάντα μιά τέτοια άγοραστική Ικανότητα πού νά άπορροφα τόν άκατάπαυστα αύξανόμενο δγκο τών παραγομένιον έμπορευμάτων. Πριν άπό τήν έπέμβαση τής Ρόζας Λούξεμπουργ* σ' αυτή τή συζήτηση, οί αισιόδοξοι, πού ύποστήριζαν τήν έξέλιξη τοϋ καπιταλισμού, είχαν καταγάγει μιά πλήρη νίκη, στηριζόμενοι άκριβώς στά σχήματα τοο Μάρξ. Ε- πρόκειτο λοιπόν μόνο νά μάθουμε άν ήταν άναπόφευκτος καΐ βιώσιμος δ καπιταλισμός στήν περίπτωση τής Ρωσίας. Αύτά τά σχήματα τοϋ Μάρξ ήταν έπίσης καΐ δ σκόπελος πάνω στόν όποιον προσέκρουσε ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δταν πήγαινε νά άποδείξει τόν άναπόφευκτο χαρακτήρα τής καπιταλιστικής κατάρρευσης. Μέχρι τότες δλοι ot θεωρητικοί είχαν παραδεχτεί αύτά τά 18

20 σχήματα δίχως να τά έξετάσουν. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ Απεκάλυψε: Ιο δτι δ Μάρξ δέν είχε Αποτελειώσει τή μελέτη του στό πρόβλημα τής συσσώρευσης καί τήν σταμάτησε στή μέση μιάς φράσης. 2ο δτι είχε παραμελήσει στά σχήματά του Ιναν δρο έκ τών ούκ ά- νευ. Είχε ύποθέσει δτι ή άξία τής έργατικής δύναμης, δηλαδή τό σύνολο τών μισθών, αδξαινε στήν ίδια άναλογία μέ τήν άξία τών παραγωγικών μέσων. "Ομως σέ κάθε νέα περίοδο ή διεύρυνση τής παραγωγής δέν όφείλεται σέ νέες έγκαταστάσεις καί νέες μηχανές τοϋ ίδιου τύπου μ' αύτές τής προηγουμένης περιόδου, άλλά σέ έγκαταστάσεις καί μηχανές πού Ανταποκρίνονταν στήν τεχνική πρόοδο. Υπάρχει Ινα σταθερό προτσές όρθολογικοποίησης. Τό άποτέλεσμα είναι ή άξία τών μέσων παραγωγής να αυξάνει πάντα μέ Ι- να ρυθμό πιό γρήγορο Από τήν Αξία τής χρησιμοποιούμενης έργατικής δύναμης. Ό Μάρξ δέν είχε υπολογίσει στά σχήματά του αύτή τήν διαρκώς αύξανόμενη διαφορά τών Αξιών. "Αν αύτό ληφθεί ύπόψη, προκύπτει γιά τούς παραγωγούς άγαθών κατανάλωσης Ινα σοβαρό δίλημμα: ή πρέπει νά παραιτούνται όλοένα καί περισσότερο άπό τή συσσώρευση τής ύπεραξίας τους, περιοριζόμενοι σέ Ινα δλο καί πιό μειωμένο μερίδιο, πράγμα πού θά άνέτρεπε τήν Ιννοια τοΰ καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, θά παρέλυε τήν έπέκταση τής παραγωγής καί θά άκινητοϋσε τήν οικονομία. "Η Ινα αύξανόμενο μέρος τών παραγομένων άγαθών κατανάλωσης δέν θά βρίσκει άγοραστές νά τό άπορροφήσουν. Μιά ποσότητα άγαθών κατανάλωσης Απούλητη καί Ινας Ακατάπαυστα αύξανόμενος στρατός άνέργων: αύτή θά είναι ή αιτία τών οίκονομικών κρίσεων τών διαρκώς καί πλέον σφοδρών. Μέχρι τόν πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ol καπιταλιστές διέφυγαν άπ' αύτή τήν άντίφαση άνάμεσα στήν αύξανόμενη παραγωγικότητα καί στή σχετικά μ* αύτήν μειωνόμενη ικανότητα τής άγοράς, πουλώντας μιά διαρκώς καί πιό μεγάλη ποσότητα έμπορευμάτων σέ κοινωνικά στρώματα πού είναι Ιξω Από τόν καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής (Αποικίες). Καί δσο περισσότερο οί καπιταλιστές περνούσαν σ' αυτόν τόν «μή καπιταλιστικό χώρο» τόσο περισσότερο παροξύνανε τό προτσές τής συσσώρευσης. Άπ' αύτό έπίσης έξηγοΰνται καί τά κοινωνικά φαινόμενα πού δέν έπαληθεύουν τις θεωρίες τοϋ Μάρξ, ιδιαιτέρως ό πρόσκαιρος μετριασμός τών κρίσεων καί ή έλάττωση τοΰ έφεδρικοΰ βιομηχανικού στρατοΰ. Κατά τήν Ρόζα Λούξεμπουργκ, ή καπιταλιστική διείσδυση στόν μή - καπιταλιστικό κόσμο λύνει τό πρόβλημα τής συσσώρευσης. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ άπέδειξε δτι ό καπιταλισμός δέν είναι βιώσιμος έάν δέν διαθέτει αύτή τή δυνατότητα τής έξάπλωσης. Αύτό μπόρεσε νά τό κάνει στηριζόμενη στόν Μάρξ, παρά τά σχήματα τοΰ δευτέρου βιβλίου τοϋ «Κεφαλαίου». Γιατί ό Μάρξ Ιχει βέβαια 19

21 μελετήσει δλα τά προβλήματα τοϋ καπιταλιστικού μηχανισμού ξεκινώντας άπό τήν ύπόθεση μιας καθαρά καπιταλιστικής κοινωνίας γιά νά κάνει πιό ευχερή τήν έξέταση τών νόμων τής καπιταλιστικής παραγωγής σέ μιά άμιγή κατάσταση, δμοια δπως δ φυσικός έ- παληθεύει τό νόμο τής βαρύτητας στό κενό, άλλά έχει δμως έπίμονα ύπογραμμίσει δτι ή διείσδυση σέ μή - καπιταλιστικούς χώρους είναι ένα άπό τά πιό άποτελεσματικά μέσα γιά νά ύπερνικάει τις κρίσεις καΐ δτι δ καπιταλισμός πρέπει άναγκαστικά νά καταρρεύσει άν αύτή ή έπέκταση τής καπιταλιστικής άγορά; δέν είναι πλέον δυνατή. Μ' αύτή τήν ιδέα άντίκρυσε ή Ρόζα Λούξεμπουργκ τό πρόβλημα τής συσσώρευσης καΐ σ' αύτό δφείλεται ή μεγάλη συνεισφορά τοϋ κύριου έργου της. Είναι άλήθεια δτι στις άποδείξεις της έχει διαπράξει μερικά λάθη πού άνακαλύφτηκαν άργότερα άπό τόν Μπουχάριν('). Άλλά δ Μπουχάριν δέν άπέρριψε τή βασική σ' αύτό τό ίργο Ιδέα, παρ' δ,τι νόμιζε δτι τό έχει κάνει. Ό Φρίτς Στέρνμπεργκ (') διόρθωσε κατόπιν τή θεωρία τής συσσώρευσης τής Ρόζας Λούξεμπουργκ σέ ιδιαίτερα σημεία καΐ τήν έφήρμοσε μέ έπιτυχία σέ άλλα οικονομικά προβλήματα. Τήν έχομε άκολουθήσει στή δική μας σχηματική έκθεση τοϋ ζητήματος. Ή θεωρία της συσσώρευσης καϊ ό ιμπεριαλισμός Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δέν περιορίστηκε νά μελετήσει τό θεωρητικό πρόβλημα τής συσσώρευσης. Αναμφίβολα ώθήθηκε σ' αύτό τό πρόβλημα άπό τις έρευνές της πάνω στίς πρωτόγονες κομμουνιστικές κοινωνίες, τήν παρακμή τους καϊ τήν καταστροφή τους μέ τις πιό βάρβαρες μέθοδες διείσδυσης άπό τόν εύρωπαϊκό «πολιτισμό». Ή τύχη τής αύτοκρατορίας τών "Ινκας, τών 'Ινδών καϊ τής ρωσικής όμπτσίνα άναφέρεται παραδειγματικά στήν «Πολιτική Οικονομία» της. Στή «Συσσώρευση» ξαναπιάνει τό θέμα άπό τήν άποψη τής καπιταλιστικής διείσδυσης στίς μή - καπιταλιστικές οίκονομίες. Διακρίνει σ' αύτό τρεις φάσεις: Ιο τήν πάλη τοϋ κεφαλαίου έναντίον τής φυσικής οικονομίας. 'Αρχίζει μέ τή γέννηση τοϋ κεφαλαίου μέσα στά φεουδαλικά περιβάλλοντα και πολύ γρήγορα ύ- περπηδά τά γεωγραφικά τους δρια. 2ο τήν πάλη έναντίον τής άπλής έμπορευματικής οϊκονομίας καϊ 3ο τήν πάλη στό παγκόσμιο πεδίο (1) Ν. Boukcarin: Oer imperialismus und die Accumulation des Kapitals (Unter dem Banner dcs Marxismus, 1925). (2) Fritz Sternberg: «Der Imperialismus. Berlin

22 άνάμεσα στά Ανταγωνιζόμενα κεφάλαια γιά τήν άρπαγή Ιδαφών γιά τή συσσώρευση. Μέ σφοδρό μίσος περιγράφει τήν πάλη τοϋ κεφαλαίου έναντίον τής φυσικής οικονομίας. Οί έκπρόσωποί του καί οί πράκτορές του, αύτοί οί δήθεν «ύπερασπιστές τοϋ πολιτισμού», οί πεπεισμένοι γιά τήν Ανωτερότητα τών ήθών τους καί τής κουλτούρας τους, είναι γι' αύτήν Ασυνείδητοι, ύποκριτές καί κτηνώδεις, μεθυσμένοι γιά κυριαρχία καί Ακόρεστοι γιά λεηλασία, ποδοπατούν καί συνθλίβουν λαούς, έξαφανίζουν Αρχαίους πολιτισμούς, καταστρέφουν έκπολιτιστικές Α- ξίες Από τις όποιες έξαρτάται ή τύχη έκατομμυρίων Ανθρώπων, προσφέρουν τήν πείνα καί τήν ένδημική θνησιμότητα, καθαρίζουν τήν έπιφάνεια τής γήϊνης σφαίρας άπό όλόκληρους λαούς γιά νά προετοιμάσουν τό έδαφος γιά τήν καπιταλιστική σπορά καί συγκομιδή. Περιγράφει τις αιμοσταγείς φρικαλεότητες αύτής τής διείσδυσης παίρνοντας καί παραδείγματα Από τήν 'Ινδία καί τήν 'Αλγερία. "Οσο γιά τήν κατάκτηση άγορών μέσω τοΰ «είρηνικοΰ έμπορίου», ή Ρόζα Λούξεμπουργκ μάς παραπέμπει στό παράδειγμα τής Κίνας άπό τόν πόλεμο τοΰ όπίου μέχρι τή διεθνή έκστρατεία έναντίον τών Μπόξερς. 'Ανατρέχοντας στήν ίστορία τών Ενωμένων Πολιτειών, τοΰ Καναδά καί τής Νότιας Αφρικής Ανακαλύπτει τις μέθοδες πού χρησιμοποιήθηκαν γιά νά Απογυμνώσουν τούς 'Ινδιάνους καί τούς μαύρους άπό τή γή τους, τήν έλευθερία τους καί τή ζωή τους. Ένώ ή άπλή έμπορευματική οικονομία ύποσκέλιζε τή φυσική οίκονομία, πλήθη Αγροτών έξαναγκάζονταν μέ τή βία νά μεταναστεύουν άπό περιοχή σέ περιοχή. Δέν ύπάρχει έγκλημα Από δλα δσα Αναγράφονται στόν ποινικό κώδικα πού νά μήν έχει διαπραχτεί Από τούς «έκπολιτιστές» στήν πορεία αύτώί τών οίκονομικών Αναστατώσεων. «Ή καταστροφή τοΰ Ανεξάρτητου βιοτέχνη Από τόν Ανταγωνισμό τοΰ κεφαλαίου, Αποτελεί ένα Ιδιαίτερο κεφαλαιο πού I- χει κάνει λιγότερο θόρυβο, Αλλά πού δέν είναι γι' αύτό λιγότερο Α- πάνθρωπο». Τό γενικό συμπέρασμα τής Ρόζας Λούξεμπουργκ είναι: «Τό γενικό Αποτέλεσμα τής πάλης άνάμεσα στό κεφάλαιο και στήν άπλή έμπορευματική οίκονομία είναι τό Ακόλουθο: τό κεφάλαιο παίρνει αύτό τό ίδιο τή θέση τής Απλής έμπορευματικής οικονομίας, Αφοΰ ή φυσική οίκονομία είχε Αντικατασταθεί Από τήν έμπορευματική οικονομία. "Αν λοιπόν δ καπιταλισμός τρέφεται Από μή - καπιταλιστικούς σχηματισμούς έξαφανίζοντας τους καί άν αύτός έχει Απόλυτη ΑνΑγκη μή - καπιταλιστικού περιβαλλοντος γιά νά μπορεί νά συσσωρεύει, τότε αύτός φαίνεται νά έχει ΑνΑγκη μιας τροφού πού νά τόν βυζαίνει καί εις βαρος της νά πραγματοποιεί συσσώρευση. Σέ Ιστορική προοπτική, ή συσσώρευση τοΰ κεφαλαίου είναι τό 21

23 προτσές τής δργανικής Αλλαγής άπό τούς προκαπιταλιστικούς τρόπους παραγωγής στόν καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής... Ή συσσώρευση τοϋ κεφαλαίου δέν μπορεί πλέον συνεπώς νά ύπάρχει δίχως τούς μή καπιταλιστικούς σχηματισμούς οί δποϊοι δμως δέν μπορούν νά ύφίστανται δίπλα του...»έκεϊνο πού δ Μάρξ προϋπόθετε στό σχήμα του τής συσσώρευσης δέν Ανταποκρίνεται λοιπόν παρά στήν Αντικειμενική Ιστορική τάση τής συσσώρευσης καί στό τελικό θεωρητικό της άποτέλεσμα... 'Αλλά έδώ είναι πού άρχίζει τό άδιέξοδο. Μιά καί φτάσει στό τελικό άποτέλεσμα αύτό μένει απλώς Ινα θεωρητικό σχήμα ή συσσώρευση γίνεται Ανέφικτη: ή ύπεραξία δέν μπορεί πλέον ούτε νά πραγματοποιηθεί, οδτε νά κεφαλοποιηθεΐ. Άπό τή στιγμή πού τό σχήμα τής διευρυνομένης Αναπαραγωγής τοΰ Μάρξ Ανταποκρίνεται στήν πραγματικότητα, αύτός τότες δείχνει τήν Ικβαση, τό ιστορικό δριο τής συσσώρευσης, δηλαδή τό τέλος τής καπιταλιστικής παραγωγής». "Οσο περισσότερο αύτή ή διείσδυση σέ μή - καπιταλιστικά έ- δάφη προάγεται τόσο περισσότερο οί μέθοδες τελειοποιούνται. Γιατί δχι μόνον αύτή έπιτρέπει νά βρεθούν Αγοραστές γιά τά έμπορεύματα πού δέν μπορούν νά ξοδευθούν μέσα στά πλαίσια τής καπιταλιστικής παραγωγής καί νά πραγματοποιηθεί δλότελα ή ύπεραξία, άλλά παρακινεί αύτή ή ίδια τή συσσώρευση, αυξάνει έτσι τις παραγωγικές δυνάμεις καί δέν παύει νά ΑναπαρΑγει σέ Ινα έπίπεδο δ- λοένα καί πιό ύψηλό τήν βασική Αντίφαση. Τό δρόμο τοΰ καπιταλισμού γιά νέες Αγορές, τών προϊόντων του τόν Ανοίγουν μόνον δ δόλος, τό πύρ καί τό ξίφος. Εκτός Από έμπορεύματα έξάγονται έ- πίσης καί κεφάλαια καί Ιτσι μεταφυτεύεται ή καπιταλιστική παραγωγή ή πιό σύγχρονη στις χώρες πού ζούνε άκόμα σέ πλήρη φυσική οικονομία. Δημιουργούνται Ιτσι νέοι άνταγωνιστές, παρά τις λυσσώδεις προσπάθειες νά έμποδίσουν μέ δλα τά πολιτικά μέσα τήν Ανάπτυξη μιας βιομηχανίας στίς Αποικιακές χώρες. Ot Ανοικτοί γιά έπέκταση χώροι δλοένα καί περιορίζονται. Δέν ύπάρχει γιά τήν καπιταλιστική ληστεία παρά λίγος έλεύθερο; μή - καπιταλιστικός χώρος. Γιά τήν Αρπαγή αύτού πού μένει ή για Ινα νέο ξαναμοίρασμα πρέπει τά καπιταλιστικά κράτη νά συγκρουστούν μεταξύ τους: αύτή είναι ή έποχή τού ιμπεριαλισμού. 22 «Ό Ιμπεριαλισμός είναι συγχρόνως μιά Ιστορική μέθοδος γιά νά παρατείνει τήν ύπαρξη τού καπιταλισμού καί τό πιό βέβαιο μέσο γιά νά θέσει δσο γίνεται συντομότερο άντικειμενι-

24 κά τέρμα στήν δπαρξή του. Αύτδ δέν θέλει νά πει δτι θά φτάσει Αναγκαστικά σ' αύτό τό τέρμα. Ή άπλή τάση τής καπιταλιστικής έξέλιξης πρός αύτό τό τέρμα έκδηλώνεται μέ μορφές πού κάνουν αύτή τήν τελική φάση τοΰ καπιταλισμού μιά περίοδο καταστροφών». «Όσο περισσότερο δ καπιταλισμός καθίστα κτηνωδώς ά- δύνατη τήν ύπαρξη μή καπιταλιστικών στρωμάτων, τόσο στό έξωτερικό μέ τό μιλιταρισμό δσο καί στό έσωτερικό μέ τήν έ- πιδείνωση τών συνθηκών τής ζωής δλων τών έργαζομένων, τόσο περισσότερο ή καθη ΐερινή Ιστορία τής καπιταλιστικής συσσώρευσης στήν παγκόσμια κονίστρα μεταμορφώνεται σέ μιά άδιάκοπη άλυσίδα καταστροφών καί πολιτικών καί κοινωνικών σπασμίών. Προσθέτοντας σ' αύτά τις οικονομικές καταστροφές άπ' τις περιοδικές κρίσεις ή συνέχιση τής συσσώρευσης γίνεται άνέφικτη ένώ συγχρόνως γίνεται ιστορική ά- ναγκαιότητα ή έξέγερση τής διεθνούς έργατικής τάξης έναντίον τής κυριαρχίας τοΰ καπιταλισμού πρίν αύτός προσκρούσει οικονομικά στά φυσικά δρια πού αύτός δημιούργησε». 01 έπίγονοι επιτίθενται «Ή Συσσώρευση τοΰ Κεφαλαίου» τής Ρόζας Λούξεμπουργκ είναι ενα Αριστούργημα. "Ελυσε τό πρόβλημα, πού οί οίκονομολόγοι εναν αιώνα μετά τή μεγάλη οικονομική κρίση τοϋ 1815 μάταια προσπαθούσαν νά λύσουν. "Ενα πρόβλημα τοϋ όποιου οδτε κι' αύτός ό Μάρξ μέ τό τόσο δυνατό μυαλό δέν μπόρεσε νά βρει τή λύση. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ άπέδειξε μ' αύτό της τό έργο δτι δ σοσιαλισμός πρέπει νά πραγματοποιηθεί, δχι μόνον γιατί αύτός γίνεται τό ιδεώδες δλο καί μεγαλυτέρων άνθρωπίνων μαζών, άλλά και γιατί ό καπιταλισμός δ ίδιος έξελίσσεται πρός τήν καταστροφή του. Ταυτοχρόνως άπέδειξε δτι δ Ιμπεριαλισμός είναι Ινα φαινόμενο Ιστορικά ά- ναγκαΐο γιά τόν καπιταλισμό. "Ετσι διέλυσε καί τις αύταπάτες σχετικά μ' αύτό τό φαινόμενο καί έκανε δυνατή τή συνειδητοποίηση τών τεράστιων Αναστατώσεων πού ήδη έπέρχονταν. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ δέν άφησε τόν έαυτό της νά έπηρεαστεΐ Από τήν εύημερία πού άπελάμβανε τότες ή καπιταλιστική οίκονομία, ευημερία πού όφειλόταν Ακριβώς στή διείσδυση στίς μή - καπιταλιστικές περιοχές καί πολύ περισσότερο δέν άφησε τόν έαυτό της νά έξαπχτηθεϊ Από τήν αύταπάτη δτι ήταν δυνατή ή ειρηνική λύση τών τόσο σοβαρών ιμπεριαλιστικών Αντιθέσειον Ανάμεσα στίς μεγάλε; δυνάμεις. Αύτή ή έποχή στήν δποίαν έγραψε αύτό τό ίργο δίνει άκόμα μεγα- 23

25 λύτερη άξία σ' αύτό και σ' αύτήν. Πέντε χρόνια άργότερα, σ' Ινα γράμμα της άπό τις φυλακές τοϋ Βρόνκε στό φίλο της Ντίφεμπαχ, στίς 12 Μαΐου 1917, περιέγραφε τόν δημιουργικό ένθουσιασμό πού τήν κατείχε δταν έγραφε αύτό της τό έργο: «Ή έποχή πού έγραψα τή «Συσσώρευση* ήταν μιά άπό τις πιό εύτυχείς τής ζωής μου. Ζοϋσα πραγματικά μέσα σέ μιά πνευματική ύπερδιέγερση, δίχως νά βλέπω καϊ δίχως νά ά- κούγω νύχτα και μέρα τίποτε άλλο έξω άπ' αύτό τό πρόβλημα πού τόσο μεγαλοπρεπώς ξεδιπλωνόταν μπροστά μου. Καϊ δέν θά ήξερα νά πώ τί ήταν αύτό πού μοΰ έδινε περισσότερη χαρά, ή διαδικασία πού συντελούνταν στό μυαλό μου στή λύση τοϋ προβλήματος, περπατώντας άργά κατά μήκος καϊ πλάτος τοϋ δωματίου μου μέ τήν πένα στό χέρι... ή τό στύλ. Ξέρετε δτι έγραψα τά τριάντα τετράδια δίχως νά σηκώσω κεφάλι σέ τέσσερεις μήνες άπίστευτο! καϊ τά έδωσα στόν τυπογράφο δίχως νά ξαναδιαβάσω ούτε μία μόνον λέξη άπό τά χειρόγραφα;». Παρά τό λαμπρό δφος τοϋ έργου, τά καθαρώς θεωρητικά κεφάλαια, άπαιτοΰν άπό τό μέρος τοϋ άναγνώστη ένα ύψηλό πνευματικό έπίπεδο, καϊ μιά βαθειά γνώση τής πολιτικής οικονομίας γενικά καϊ τής πολιτικής οίκονομίας τοϋ Μάρξ ιδιαίτερα. Αύτό τό ή- ξερε ή Λούξεμπουργκ, ήξερε δτι λίγοι θά μποροΰσαν νά τό καταλάβουν. Άλλά δέν περίμενε τήν άντίδραση πού θά συναντούσε αύτό μέσα στίς γραμμές τών μαρξιστών. Άπό τούς πιό γνωστούς θεωρητικούς μαρξιστές, μόνον δ Φράντς Μέριγκ καϊ ό 'Ιούλιος Μαρσλέφσκι άναγνωρίσανε μέ ένθουσιασμό τήν άξία τοϋ βιβλίου. Αντίθετα μιά δλόκληρη σειρά άρμοδίων καϊ άναρμοδίων ύποβάλανε τή «Συσσώρευση» σέ μιά κριτική πού γρήγορα θά έκφυλιζόταν σέ χονδροειδεϊς και άνόητες έπικρίσεις. Τό έπίπεδο αύτών τών κριτικών δέν βρισκόταν στό ύψος τοϋ έργου. Οί περισσότεροι δήλωναν άπλώς δτι τό πρόβλημα πού τόσο άπασχολεΐ τή Ρόζα Λούξεμπουργκ δέν ύπάρχει. Βεβαιώνανε δτι ή δυνατότητα μιας ήρεμης προόδου τής συσσώρευσης, σέ μιά άμιγή καπιταλιστική οικονομία έχει άποδειχθε! άπό τά έντελώς άμεμπτα άπό μαθηματική άποψη σχήματα τοϋ Μάρξ. Αγνοούσαν έντελώς αύτοί οί κριτικοί αύτό πού ή Λούξεμπουργκ είχε άποδείξεί: τήν άντίθεση αύτών τών σχημάτων μέ τις οικονομικές ύποθέσεις τοϋ Γ- διου τοϋ Μάρξ δπως αυτές έκτίθενται στό «Κεφάλαιο». Έξ άλλου αύτοί διαφωνούσαν μεταξύ τους σέ άποφασιστικά σημεία, πράγμα πού τουλάχιστον άπέδειχνε δτι τό πρόβλημα δέν ήταν καθόλου λυμένο, δπως ot Γδιοι Ισχυρίζονταν. 24

26 Εκείνοι πού σοβαρά έπιχειρήσανε νά έκθέσουν μέ τόν δικό τους τρόπο τήν δυναμική τής συσσώρευσης πέσανε σέ χονδροειδή λάθη. Ό πιό σοβαρός, ό "Οττο Μπάουερ, ύπεστήριζε δτι ή φυσική αύξηση τοϋ πληθυσμού θά έπέτρεπε τή λειτουργία τής συσσώρευσης δίχως δυσχέρεια. Λοιπόν, πρόκειται έδώ γιά μιά ιδέα τήν δποίαν δ Μάρξ στό «Κεφάλαιο» είχε άπορρίψει καί γελοιοποιήσει. "Οταν προσπάθησε νά άναπτύξει τά σχήματα τοΰ Μάρξ καί νά τά προσαρμόσει στις ύπάρχουσες πραγματικές συνθήκες τής άνταγωνιστικής καπιταλιστικής οικονομίας, άνεκάλυψε δτι πράγματι ή ύπεραξία δέν μπορούσε νά ρευστοποιηθεί έντελώς σέ μιά άμιγή καπιταλιστική οίκονομία. Επιβεβαιωνόταν έτσι ή λύση πού έδινε ή Λούξεμπουργκ στό πρόβλημα. Αύτός δμως έδινε άλλη λύση: μετέφερε ά- πλώς καί συσσώρευε τό ύπόλοιπο τών έμπορευμάτων πού έμεναν άπούλητα στόν τομέα τής παραγωγής άγαθών κατανάλωσης, στόν τομέα τής παραγωγής παραγωγικών μέσων. Ή άπάντηση τής Λούξεμπουργκ ύπήρξε λακωνική: «Δέν μποροΰμε νά άνοίξου ΐε όρυχεϊα χαλκοΰ μέ έναν άπούλητο σωρό άπό κεριά, ούτε νά δημιουργήσουμε ένα νέο έργοστάσιο μηχανών άπό στόκ ύποδημάτων άπό καουτσούκ πού δέν μπόρεσαν νά κυκλοφορήσουν». Ό Μπάουερ είχε ξεχάσει δτι ή συσσώρευση δέν άφορά μόνον άξιες, άλλά χειροπιαστά πράγματα, πού έχουν μία συγκεκριμένη καί καθορισμένη μορφή καί πού πρέπει μέ άκρίβεια νά προσδιοριστούν. Οί άνέλπιστα άνετες συνθήκες πού βρήκε ή Ρόζα Λούξεμπουργκ στις γυναικείες φυλακές τής Μπάρνιμστράσσε, τό 1915, τής έπέτρεψαν νά ύποβάλει σέ μιά βαθειά κριτική τις κριτικές τών κριτικών της. Πρόκειται γιά μιά εύρεία μελέτη, στήν δποίαν έκτός άπό τό βαθύ διεισδυτικό πνεΰμα πού τήν χαρακτηρίζει, ύπάρχει καί πολύ χιοΰμορ καί άρκετή πικρία. Άπό τόν βωμό πάνω στόν όποιο έ- πρεπε νά θυσιαστεί ή θεωρία της δέν έμεινε λίθος έπί λίθου. Αύτή ή «Άντικριτική» ήταν γιά τήν Λούξεμπουργκ έπίσης καί μιά εύκαιρία γιά νά έπανεκθέσει τήν άποψή της πάνω σ' αύτό τό πρόβλημα μέ μιά λαϊκή μορφή καί νά τήν κάνει έτσι προσιτή σέ έναν πιό εύρύ κύκλο άναγνωστών. Τό έργο είναι Ινα άριστούργημα έπιστημονικής μεθόδου καί έπιστημονικής έκθεσης τοϋ προβλήματος καί είναι σωστή ή κρίση πού κάνει ή Γδια γι' αύτό. «Ή μορφή είναι πολύ άπλή, άπέριττη, δίχως καλλωπισμούς, δίχως έπιτήδευση καί δίχως τραχύτητα, περιορισμένη στις μεγάλες μόνον γραμμές. Είναι, μποροΰμε νά ποϋμε, «γυμνή», δπως ένας δγκος άπό μάρμαρο». Μετά τό θάνατο τής Ρόζας Λούξεμπουργκ, δ Μπουχάριν δημοσίευσε μιά κριτική στή θεωρία τής συσσώρευσης. "Οπως τό έχουμε 25

27 ήδη πει μπόρεσε νά άνακαλύψει δρισμένες Αδυναμίες στήν έπιχειρηματολογία τής Ρόζας Λούξεμπουργκ. Αύτή σέ πολλά μέρη τού έργου της έπαναλαμβάνει τήν φανερά έσφαλμένη βεβαίωση δτι ή συσσώρευση τοΰ κεφαλαίου είναι συσσώρευση χρηματικού κεφαλαίου, τοΰ μόνου πού ένδιαφέρει τούς καπιταλιστές. Εκείνο πού τελικά γίνεται σέ κάθε παραγωγική περίοδο είναι ή έπένδυση τοΰ κεφαλαίου μέσα στήν παραγωγή καί στούς μισθούς γιά τή συμπληρωματική έργατική δύναμη. Αύτό τδ λάθος δύσκολα νά κατανοηθεί γιά τή Ρόζα τήν κάνει δίχως άμφιβολία νά ύπερεκτιμά τόν ένδιάμεσο ρόλο τοΰ χρήματος στή ρευστοποίηση τής ύπεραξίας καί νά θεωρεί έξ άλλου άδύνατη τήν άμεση Ανταλλαγή άξιών στή συσσώρευση Ανάμεσα σέ παραγωγούς παραγωγικών μέσων καί παραγωγούς Αγαθών κατανάλωσης. Ό Μπουχάριν Ιχει δίκιο σ' αύτό τό σημείο. 'Αλλά πολύ βιάστηκε νά Απορρίψει τό σύνολο τής θεωρίας τής Ρόζας Λούξεμπουργκ. Μιά πιό λεπτομερής έξέταση τών δρων τής συσσώρευσης δείχνει δτι Ινα μέρος τής ύπεραξίας πού συσσωρεύεται στόν τομέα τής παραγωγής Αγαθών καταναλωσης δέν μπορεί νά ρευστοποιηθεί στά πλαίσια τοΰ Αμιγούς καπιταλισμού. Καί αύτό τό μέρος αύξάνει μέ τή βελτίοιση τών παραγωγικών μεθόδων καί μέ τή χρησιμοποίηση παραγωγικών μέσων πού βρίσκονται δ- λοένα καί σέ μεγαλύτερη δυσαναλογία μέ τή χρησιμοποιούμενη νέα έργατική δύναμη. Αύτό Αποτελεί μέρος αυτής τής ούσίας τής καπιταλιστικής συσσώρευσης. Ό ΜπουχΑριν πίστευε δτι είχε Απορρίψει τή βασική Ιδέα τής θεωρίας τής Ρόζας Λούξεμπουργκ. 'Αλλά αύτή ή ίδια ή δική του «λύση» μεταμορφώνεται σέ μιά Ιμμεση έπιβεβαίωση τών Αποφασιστικών θέσεων τής Λούξεμπουργκ. Προσπαθώντας νά έκθέσει τό μηχανισμό τής συσσώρευσης τού κεφαλαίου σέ μιά κοινωνία «Αμιγούς καπιταλισμού», παίρνει γιά παράδειγμα Ινα καθεστώς «κρατικού καπιταλισμού» πού παράγει έπΐ τή βάσει σχεδίου καί καταλήγει στά άκόλουθα συμπεράσματα: «'Αν Ιχει γίνει Ινα λάθος στού; ύπολογισμούς τής παραγωγής άγαθών κατανάλωσης πού προορίζονται γιά τούς έργαζόμενους, αύτό τό πλεόνασμα θά διανεμηθεί στούς έργάτες ή Ινα σχετικό μέρος τοΰ προϊόντος θά καταστραφεί. Τό ίδιο στήν περίπτωση ένός λάθους στήν παραγωγή είδών πολυτελείας, ή λύση είναι άπλή. "Ετσι καμιά κρίση ύπερπαραγωγής δέν πρόκειται νά συμβεί έδώ». Αύτή ή λύση είναι καταπληκτική. Έχου ΐε έδώ Ιναν «καπιταλισμό» στόν δποϊο δέν ύπάρχει άναρχική Αλλά σχεδιασμένη οίκονομία, δέν ύπάρχει πλέον άνταγωνισμός άλλά Ινα παγκόσμιο καί οίκουμενικό τράστ καί στόν δποίον οί καπιταλιστές δέν Ιχουν πλέον άνάγκη νά άπασχολούνται μέ τήν ρευστοποίηση τής ύπεραξίας τους, γιατί τά άπούλητα προϊόντα τους θά μπορούν πολύ άπλα νά καταναλίσκονται δωρεάν. «Ή παραγωγή λει- 26

28 τουργεΐ γενικά δίχως δυσχέρεια». Πραγματικά, άρκεΐ ύποθετικά νά εξαλείψουμε δλα τά δεδομένα τοϋ προβλήματος τήν άναρχία τής παραγωγής, τδν άνταγωνισμό, τήν άνάγκη νά πουληθούν τά προϊόντα καϊ τό πρόβλημα άσφαλώς δέν θά ύπάρχει πλέον. «Κατά τή Ρόζα Λούξεμπουργκ», γράφει δ Μπουχάριν, «οί κρίσεις στήν ύπόθεσή μας, δηλαδή σέ μιά κρατικοκαπιταλιστική κοινωνία είναι αναπόφευκτες. "Εχουμε, άντίθετα, άποδείξει δτι σ' αύτή τήν κοινωνία δέν μπορεί νά ύπάρχουν κρίσεις». Ή θέση δμως τής Ρόζας Λούξεμπουργκ δέν είναι καθόλου αύτή πού ισχυρίζεται δ Μπουχάριν καϊ πιθανώς πάνω στό δικό του παράδειγμα αύτή θά ήταν σύμφωνη μαζί του. Έ Λούξεμπουργκ δέν όνομάζει «άμιγή καπιταλισμό» μιά μορφή κοινωνίας δπου οί καπιταλιστές θά άσκοϋσαν τήν Ιξουσία, θά εύωχοΰνταν έν ειρήνη μεταξύ τους, θά είχαν τούς σκλάβους τοϋ κράτους καϊ μαζί μέ τόν έφεδρικό στρατό πού πρέπει σημαντικά άναγκαστικά νά αύξάνεται Ινα μεγάλο στρώμα άδηφάγων άλητών γιά νά καταβροχθίζει τήν πλεονάζουσα παραγωγή. Αύτό άσφαλώς είναι τό ιδεώδες τοϋ φασισμοϋ, δέν είναι δ «άμιγής καπιταλισμός» μέ τήν έννοια τοϋ Μάρξ. Ή κριτική τοϋ Μπουχάριν έναντίον τής θεωρίας τής συσσώρευσης τής Ρόζας Λούξεμπουργκ, καταλήγει στό πιό Ισχυρό έπιχείρημα ύπέρ αύτής τής θεωρίας: δτι ή καπιταλιστική συσσώρευση Εχει άνάγκη ένός μή καπιταλιστικού χώρου. "Ενα άλλο σημείο τής θεωρίας τής συσσώρευσης, πού έγινε ι- διαιτέρως άντικείμενο κριτικής, κυρίως άπό τό Μπουχάριν, είναι οί άπέραντες δυνατότητες τής καπιταλιστικής έπέκτασης σέ μή καπιταλιστικές χώρες. Δηλαδή δτι μ' αύτή τή θεωρία δίνεται μεγάλη παράταση στή ζωή τοϋ καπιταλισμού. Άλλά ή Ρόζα Λούξεμπουργκ Ιχει ήδη σταθεί σ' αύτό έπιχείρημα έπαναλαμβάνοντας μέ έπιμονή δτι ή έπιθανάτια άγωνία τοΰ καπιταλισμού άναγκαστικά θά άρχίσει πολύ πρίν ή έσωτερική του τάση γιά τή διεύρυνση τής άγορας προσκρούσει στό άντικειμενικό της δριο. Κι' αύτή ή άποψη δέν είναι γιά τή Ρόζα Λούξεμπουργκ Ινα πρόσχημα γιά νά σώσει μιά άνυπεράσπιστη θεωρία. Στό «Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση» δεκαπέντε χρόνια πρίν άπό τή «Συσσώρευση» στό μέρος πού άναφέρετα*. στίς γενικές άντιφάσεις τοϋ καπιταλισμού γράφει: «Βέβαια, ή τρέχουσα σοσιαλδημοκρατική τακτική δέν είναι νά περιμένει τήν άνάπτυξη τών καπιταλιστικών άνταγωνισμών μέχρι τις τελευταίες τους συνέπειες και τότες μόνον νά περάσει στήν κατάργησή τους. Άντίθετα, ή ούσία κάθε έπαναστατικής τακτικής συνίσταται σ' αύτό: στηρίζεται μονάχα 27

29 πάνο> στή διαπιστωμένη τάση τής άνάπτυξης, και άντλεϊ άπ αυτή ώς τό τέλος τις συνέπειες γιά τήν πολιτική πάλη». Ή δυνατότητα τής έπέκτασης δέν είναι μία γεωγραφική άποψη δέν είναι δ άριθμός τών τετραγωνικών χιλιομέτρων πού άποφασίζει οδτε μιά δημογραφική άποψη δέν είναι ή άριθμητική άναλογία άνάμεσα στόν καπιταλιστικό καί στό μή καπιταλιστικό πληθυσμό, πού δείχνει τό βαθμό τής ώριμότητας τοΰ προτσές. Πρόκειται γιά ένα πρόβλημα, οικονομικό καί κοινωνικό, γιά τό δποΐο πρέπει νά ύπολογίσουμε ένα πολύπλοκο σύνολο συμφερόντων, δυνάμεων καί άντιφατικών φαινομένων: προωθητική δύναμη τών παραγωγικών δυνάμεων καί πολιτική ισχύς τών μεγάλων καπιταλιστικών κρατών, προστριβές άνάμεσα στούς διάφορους τρόπους παραγωγής, παρόρμηση ή συγκράτηση στήν έπέκταση άπό τόν άνταγωνισμό άνάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πάλη άνάμεσα στή βαρειά βιομηχανία καί στήν ύφαντουργική βιομηχανία στή βιομηχανοποίηση τών άποικιών (Ινδίες), προφύλαξη τών μητροπολιτικών συμφερόντων άπέναντι τών άποικιών, Αποικιακές έπαναστάσεις, ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι καί έπαναστάσεις στις καπιταλιστικές χώρες μέ τις συνέπειες πού θά έχουν αύτές, άναστατώσεις στήν άγορά κεφαλαίων, έλλειψη πολιτικής άσφαλείας σέ μεγάλες έδαφικές περιοχές (Κίνα) καί πολλά άλλα στοιχεία. Στή σημερινή έποχή ή γιγάντια άνάπτυξη τών παραγωγικών δυνάμεων συνοδεύεται άπό τόσα έμπόδια στήν έπέκτασή της, πού προκαλεί βαθειές οικονομικές, πολιτικές καί κοινωνικές διαταραχές καί πιστοποιεί τήν παρακμή τού καπιταλισμού, θεωρητικά, μιά νέα καπιταλιστική έξόρμηση πού θά μπορούσε νά έξασφαλίσει νέους χώρους στις παραγωγικές δυνάμεις καί νά άνοίξει μιά νέα περίοδο γενικής άνάπτυξης, είναι βέβαια κατανοητή. 'Αλλά δέν μποροΰμε νά διακρίνουμε πώς θά μποροΰσε αύτή νά πραγματοποιηθεί. Ή Ρόζα Λούξεμπουργκ, έ- ρευνώντας τούς νόμους τής Ιστορίας, δέν άφησε τόν έαυτό της νά ύποκύψει σέ μιά τυφλή μοιρολατρεία. Αύτό τό δείχνουν τά συμπεράσματα πού άπ' αύτές τις έρευνες έβγαλε γιά τήν πάλη τής έργατικής τάξης: 28 «Έδώ, δπως παντού στήν ιστορία, ή θεωρία έκπληροΐ έντελώς τό ρόλο της, δταν αύτή δείχνει τήν τάση. τής έξέλιξης, τό λογικό τέρμα πρός τό όποιον άντικειμενικά τείνει. Ό καπιταλισμός δέν μπορεί νά φτάσει αύτό τό τέρμα δμοια δ- πως καί καμιά άπό τις προγενέστερες περιόδους τής ιστορικής έξέλιξης δέν μπόρεσε νά ξετυλιχτεί μέχρι τις τελευταίες της συνέπειες. Καί γίνεται τόσο λιγότερο δυνατόν νά φτάσει σ* αύτό τό τέρμα δσο ή κοινωνική συνείδηση, ενσαρκωμένη

30 αύτή τή φορά στό σοσιαλιστικό προλεταριάτο, παρεμβαίνει έπιπλέον σάν ένεργός παράγων σ' αύτό τό τυφλό παιγνίδι τών δυνάμεων. Καί ή όρθή κατανόηση τής θεωρίας τοΰ Μάρξ είναι, σ' αύτήν έπίσης τήν περίπτωση, γι* αύτήν τή συνείδηση, ή πηγή τών πλέον γονίμων παρορμήσεων καί τών πιό άποτελεσματικών έρεθισμών». 29

31 a o Ή πάλη έναντίον τοΰ Ιμπεριαλισμού Τό πολιτικό πρόβλημα Η «Συσσώρευση» δέν έδωσε μόνο μιά λύση σέ ένα άφηρημένο έ- πιστημονικό πρόβλημα. Αύτή άπέδειξε έπίσης δτι δ ιμπεριαλισμός μέ τά τυπικά του φαινόμενα πάλη άνάμεσα στά καπιταλιστικά κράτη γιά τήν κατάκτηση άποικιών, γιά ζώνες έπιρροής, γιά έπενδύσεις κεφαλαίων καί γιά πρώτες δλες, έξαγωγή κεφαλαίων, ένισχυμένοι προστατευτικοί δασμοί, δεσπόζων ρόλος τοΰ τραπεζιτικοο κεφαλαίου καί τών τράστ, αδξηση τών έξοπλισμών κλπ. δέν είναι τό τυχαίο προϊόν δρισμένων πολιτικών μέτρων πού δέν έξυπηρετοΰν παρά μόνον τό συμφέρον στενών καπιταλιστικών κλικών (πολεμική βιομηχανία) : αύτός είναι μιά ιστορική άναγκαιότητα καί άντιπροσωπεύει τόν τελευταίο σταθμό τής καπιταλιστικής έξέλιξης. Ή συνειδητοποίησή του είχε γιά τή Λούξεμπουργκ μιά μεγάλη πολιτική σημασία γιά τήν έργατική τάξη. «Όπως πάντα σέ τέτοιες περιπτώσεις, μόνον μιά άκριβής θεωρητική σύλληψη τοϋ προβλήματος στή ρίζα του μπορεί νά δώσει στήν πρακτική μας δράση, στήν πάλη έναντίον τοΰ ιμπεριαλισμού, αύτή τή βεβαιότητα στόν σκοπό καί αύτή τήν έπιθετική δύναμη πού είναι άπαραίτητες στήν πολιτική τοϋ προλεταριάτου». Αύτό τό θεμελιώδες ζήτημα έδωσε άφορμή γιά άρκετά βίαιες συζητήσεις μέσα στή γερμανική σοσιαλδημοκρατία καί κατέληξε σέ πολύ περίεργες άνασυγκροτήσεις. Ot ρεφορμιστές δέν είχαν κα- 30

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

d) 20 a) 0,5 b) 2 c) 0,2 d) 30

d) 20 a) 0,5 b) 2 c) 0,2 d) 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Να σηµειώσετε Σ αν είναι σωστό ή Λ αν είναι λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Το µαγνητόφωνο ενός παιδιού είναι καταναλωτό αγαθό. 2. Το οικόπεδο πάνω στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

1.1. ΟΜΑΔΑ Α. Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος). ΑΘ. ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ : ΑΟΘ για ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1. ΟΜΑΔΑ Α 1.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ Στις παρακάτω ερωτήσεις να σημειώσετε το χαρακτηρισμό Σ (σωστό) ή Λ (λάθος).

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορές Μεταφορές Καταναλωτής Ε

Μεταφορές Μεταφορές Καταναλωτής Ε ΚΕΦ. 1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του μαθήματος των Οικονομικών είναι να προσφέρει τις αναγκαίες οικονομικές γνώσεις, ώστε να αντιλαμβανόμαστε σωστά τον τρόπο λειτουργίας της Οικονομίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Κεφ. Ιο Η Συνεισφορά της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης Εισαγωγή 17 1.1. Η Σύγχρονη Κάμψη της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης..

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΤΟΥ 1951 Πήρα όλα τα στοιχεία πάνω στην οικονομική συζήτηση που έγινε,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 Η Εικόνα της Κρίσης όπως την αντιλαμβανόμαστε (λανθασμένα) Όταν σκεπτόμαστε ή μιλούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Μανώλης Σπαθής m.spathis@hotmail.com 1.1 Εισαγωγή στη μαρξιστική προβληματική για τις κρίσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής Ο Μαρξ

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

*** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 2. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, είναι

*** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 2. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, είναι ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟ *** ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ *** 1. Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού Χ σε όρους (μονάδες) ενός άλλου αγαθού Ψ, μας δείχνει ποια ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ

ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΔΙΚΤΥΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΛΥΣΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ Τερζής Αναστάσιος, Πτυχίο Φαρμακευτικής ΑΠΘ M.B.A., ΠΑΜΑΚ M.Sc, Κλινική Φαρμακολογία και Θεραπευτική ΔΠΘ Πρόεδρος ΦΣ Έβρου, Γραμματέας ΣΥ.ΦΑ. Έβρου Βόλος,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτική της Τμηματοποίησης Αν σκοπεύεις να διαπραγματευτείς ένα π.χ. συμβόλαιο τριών ετών, διαπραγματεύσου σκληρά για ένα συμβόλαιο ενός έτους μόνο. Όταν η διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση

Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 2013-14 Τμήμα Α 1. Ερευνητική Εργασία. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος

11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 2013-14 Τμήμα Α 1. Ερευνητική Εργασία. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος Ερευνητική Εργασία 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ. Έτος 013-1 Τμήμα Α 1 1. Κριτήρια επιλογής θέματος α. Εργασία πολλών συγγενικών προσώπων στη βεσο. β. Πληθώρα πληροφοριών για το συγκεκριμένο εργοστάσιο γ. Περιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Monetary System... for dummies

Monetary System... for dummies Monetary System... for dummies Basics of a monetary system Diomides Skalistis Ποιο είναι το πρόβλημα σήμερα Τι είδους κρίση έχουμε Εθνική; Οικονομική; Πολιτιστική; Ανθρωπιστική; Περιβαλλοντολογική; Κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα

Πνευματικά Δικαιώματα Πνευματικά Δικαιώματα Το παρόν είναι πνευματική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νομοθεσία που αφορά τα πνευματικά δικαιώματα. Απαγορεύεται ρητώς η δημιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Bουδισμός. σήμερα ΤΕΥΧΟΣ 1 ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2011 4,90 ISSN 2241-0694

Bουδισμός. σήμερα ΤΕΥΧΟΣ 1 ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2011 4,90 ISSN 2241-0694 o Bουδισμός ΤΕΥΧΟΣ 1 ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2011 4,90 σήμερα ISSN 2241-0694 Για τη μεταβολή των φαινoμένων Η παγκόσμια κρίση στην Οικονομία, στην Πολιτική και στην Κοινωνία Βουδιστικοί τρόποι θεώρησης και δράσης του

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα