Γνωσιακή αναδόμηση στη σχιζοφρένεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γνωσιακή αναδόμηση στη σχιζοφρένεια"

Transcript

1 2010, (42):41-53 Γνωσιακή αναδόμηση στη σχιζοφρένεια Π. Σκαλτσή 1 Μ. Παπαγαθαγγέλου 2 Ε. Νερούτσος 3 Χ. Ευαγγέλου 4 Β. Μαυρέας 5 1 Eργοθεραπεύτρια, MSc, Α' Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών - Αιγινήτειο Νοσοκομείο 2 Ψυχολόγος, University of Bedfordshire UK 3 Ψυχολόγος 4 Ψυχίατρος, Ψυχιατρική Κλινική ΠΓΝ Θριάσιο 5 Καθηγητής ψυχιατρικής, Ψυχιατρικής Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Η «Γνωσιακή Αναδόμηση» - Cognitive Remediation Therapy (CRT), είναι ένας ειδικός τύπος θεραπείας για ασθενείς που πάσχουν από σχιζοφρένεια, ανήκει στις ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και έχει σαν σκοπό την καλύτερη προσαρμογή τους στην καθημερινή ζωή μέσω της βελτίωσης των γνωστικών λειτουργιών και ειδικότερα της μνήμης, της προσοχής και των εκτελεστικών λειτουργιών (Spaulding και συν., 1986; Bellack και συν., 1999). Η γνωσιακή θεραπεία (cognitive therapy) η οποία εστιάζει στην τροποποίηση των δυσπροσαρμοστικών πεποιθήσεων και σχημάτων (Beck & Rector, 1998) διαφοροποιείται από τη γνωσιακή αναδόμηση που στοχεύει στη βελτίωση των νευρογνωστικών ικανοτήτων όπως η μνήμη, η προσοχή και η εκτελεστική λειτουργικότητα. Ευόδωση, αντιληπτική μάθηση και συναισθηματική μάθηση συνιστούν επιμέρους είδη μη δηλωτικής μνήμης μέσω των οποίων η αντιληπτική μας λειτουργία επάγει το σχηματισμό των ασύνειδων αναμνήσεών μας. Δηλωτική ή ρητή μνήμη ή έκδηλη μνήμη είναι μνημονική λειτουργία που συνίσταται στην ικανότητα συνειδητής ενθύμησης συμβάντων, γεγονότων ή μαθημένου υλικού κατά το παρελθόν και επομένως, στην ικανότητα διατύπωσής του σε πρόταση. Διακρίνεται σε δυο κύρια στάδια, τη βραχύχρονη και τη μακρόχρονη, βάσει του χρονικού διαστήματος διάρκειάς της. Η βραχύχρονη μνήμη διακρίνεται: στην άμεση μνήμη και στην μνήμη εργασίας (Ουλής 2006). Η μακρόχρονη μνήμη διακρίνεται σε επεισοδιακή και σημασιολογική. Η επεισοδιακή, αυτοβιογραφική μνήμη συνιστά μνήμη συμβάντων του βίου μας και των χωρο-χρονικών όψεών τους. Αντίθετα, η σημασιολογική μνήμη συνιστά μνήμη των οργανωμένων γνώσεών μας περί της πραγματικότητας. Η συντριπτική πλειονότητα των κλινικών ψυχοπαθολογικών διαταραχών της μνήμης αφορούν αποκλειστικά στη δηλωτική ή έκδηλη μνήμη και κυρίως στις διαταραχές της επεισοδιακής, αυτοβιογραφικής μνήμης των ασθενών μας και δευτερευόντως στη σημασιολογική μνήμη (Ουλής 2006). 41

2 Η προσοχή συνιστά σύνθετη ψυχική λειτουργία, θεμελιώδεις όψεις της οποίας είναι οι ακόλουθες: 1) η αρχική επιλογή των στόχων της, καλούμενη επιλεκτική προσοχή, 2) η διατήρηση της προσήλωσης ή εγρήγορση της προσοχής στους εκάστοτε επιλεγμένους στόχους της, καλούμενη διατηρούμενη προσοχή και 3) η ελεγχόμενη προσωρινή μετατόπισή της σε άλλους δευτερεύοντες στόχους ενόσω είναι ήδη προσηλωμένη σε κάποιο κύριο στόχο καθώς και στη συνέχεια η εξίσου ελεγχόμενη επαναφορά της στον εκάστοτε κύριο στόχο της, καλούμενη ελεγκτική προσοχή (Posner & Raichle, 1997; Ουλής 2006). Η «εκτελεστική λειτουργικότητα» είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις διαδικασίες με τις οποίες τα γνωσιακά συστήματα συντονίζονται για την επιτυχή επίδοση σε πολύπλοκα έργα. Αυτές οι διαδικασίες είναι σημαντικές για το σχεδιασμό και την εκτέλεση πολύπλοκων συμπεριφορών, για τη γενίκευση μιας στρατηγικής προσέγγισης των πολύπλοκων προβλημάτων, για τον έλεγχο της επίδοσης και την αποφυγή επανάληψης στρατηγικών και συμπεριφορών που δεν είναι κατάλληλες. Μπορούμε εύκολα, να κατανοήσουμε ότι είναι κρίσιμης σημασίας σ ένα μη δομημένο περιβάλλον για ένα άτομο να διαθέτει κριτική σκέψη και να βασίζεται σε προηγούμενες εμπειρίες για να μπορέσει να ζήσει αυτόνομα και ανεξάρτητα (Medalia και συν., 2000). Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Πολλές προσεγγίσεις της γνωσιακής αναδόμησης προέρχονται από τον τομέα της νευρο-αποκατάστασης. Οι προσπάθειες για τη βελτίωση των γνωστικών ελλειμμάτων προέρχονται από την αποκατάσταση ασθενών με εγκεφαλικές βλάβες το 1915 περίπου όταν ο Golstein, ανακάλυψε ένα νοσοκομείο για στρατιώτες με εγκεφαλικές βλάβες από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Ανέπτυξε ένα ειδικό πρόγραμμα επανεκπαίδευσης που είχε σαν στόχο να βοηθήσει τους στρατιώτες να αντισταθμίσουν τα ελλείμματά τους μέσω ψυχολογικών και επαγγελματικών παρεμβάσεων (Golstein 1939). Όμως ο συγκεκριμένος τομέας δεν ξεκίνησε να αναπτύσσεται νωρίτερα από τις αρχές του Παρόμοια με τις μελέτες για τη νευρο-αποκατάσταση των εγκεφαλικών βλαβών, οι μελέτες για τη γνωσιακή αναδόμηση ασθενών που πάσχουν από σχιζοφρένεια εξετάζουν τα αποτελέσματα των θεραπευτικών παρεμβάσεων στις γνωστικές δοκιμασίες αλλά σήμερα μετακινούνται και προς την κατεύθυνση των ψυχιατρικών συμπτωμάτων, της κοινοτικής και κοινωνικής λειτουργικότητας καθώς και της ποιότητας ζωής των ασθενών. ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Οι συγγραφείς έχουν χρησιμοποιήσει μια ποικιλία όρων προκειμένου να περιγράψουν τις προσπάθειες για τη βελτίωση των γνωστικών ελλειμμάτων που συνδέονται με τη σχιζοφρένεια. Στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία οι τρεις όροι που εμφανίζονται συχνότερα είναι: 1) cognitive remediation, 2) cognitive rehabilitation και 3) cognitive (ή attention, memory κ.λπ.) training. Στην ελληνική γλώσσα, συνήθως όλοι οι παραπάνω όροι αποδίδονται με τον όρο «γνωσιακή ή γνωστική αναδόμηση» χωρίς να υπάρχουν σχετικές αναφορές. Σύμφωνα με το Taber s Cyclopedic Medical Cictionary (1997), ο όρος remediation περιέχει την έννοια της θεραπευτικής παρέμβασης. Παρομοίως, το Webster s (1986), ορίζει τον όρο rehabilitate ως ακολούθως: «η επιστροφή σε μια συνθήκη υγείας ή κανονικής δραστηριότητας». Στις νοσοκομειακές δομές rehabilitation σημαίνει επανεπιστροφή στα προνοσηρά επίπεδα λειτουργικότητας ή «σε κανονικές ή κοντά στις κανονικές συνθήκες» (Stedman s Medical Dictionary 1995, Taber s Cyclopedic Medical Dictionary 1997). Δεδομένου ότι η σχιζοφρένεια θεωρείται αναπτυξιακή διαταραχή (Green & Nuechterlein,1999), ένα προνοσηρό επίπεδο λειτουργικότητας ή κανονικές συνθήκες ζωής ή κοντά στις κανονικές μπορεί ποτέ να μην κατακτηθεί. Έτσι, οι όροι remediation και rehabilitation μπορεί να μην είναι και οι πλέον κατάλληλοι σε σχέση με το training που ορίζεται ως «ένα οργανωμένο σύστημα παροχής εκπαίδευσης, διδασκαλίας και εξάσκησης με συγκεκριμένες οδηγίες» (Stedman s 1995). Επί πλέον, ο συγκεκριμένος όρος χρησιμοποιείται πιο συχνά στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία και είναι περισσότερο κατανοητός από τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. 42

3 Slice 1 Εικόνα 1. Η δράση του αριστερού ημισφαιρίου του μετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου σε ασθενή που κάνει άσκηση λεκτικής μνήμης εργασίας πριν και μετά το πρόγραμμα γνωσιακής αναδόμησης και ενός τυπικά υγιούς ατόμου. [Πηγή: Wexler & Bell. Schizophrenia Bulletin 2005; 31(4):933] Slice 2 Before training After 10 weeks of training Patient with schizophrenia After 15 weeks of training Healthy Subject Η βιβλιογραφία, για τη γνωσιακή αναδόμηση αναφέρεται σε: α) διορθωτικές, β) αντισταθμιστικές και γ) περιβαλλοντικές προσεγγίσεις για τη θεραπεία (Spaulding και συν., 1986; Bellack και συν., 1999). Το «διορθωτικό μοντέλο», δίνει έμφαση στην εξάλειψη των ανικανοτήτων με τη διόρθωση των υποκείμενων γνωστικών ελλειμμάτων. Οι «αντισταθμιστικές στρατηγικές» εκπαιδεύουν τους ασθενείς «πώς να ζουν γύρω» από τα ελλείμματά τους χωρίς να στοχεύουν να βελτιώσουν την υποκείμενη εγκεφαλική λειτουργικότητα. Οι «περιβαλλοντικές προσεγγίσεις» εμπλέκουν πολλαπλά περιβαλλοντικούς παράγοντες για την άρση των γνωστικών δυσλειτουργιών. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Διάφορα προγράμματα έχουν αναπτυχθεί στον υπολογιστή για να παρέχουν αυτόν τον τύπο της παρέμβασης. Τα ευρύτερα διαδεδομένα και τα πιο γνωστά από αυτά είναι: 1) Το Captain s Log (Medalia και συν., 2000) 2) Το Memory Package (Medalia και συν., 2000) 3) Το Smart home (Stip & Rialle, 2005). Τα προγράμματα αυτά, προωθούν το εγγενές κίνητρο και την ποιοτική εμπλοκή και ενασχόληση με έργα δια μέσου πολυαισθητήριας παρουσίας και προσωποποίησης (Burda και συν., 1994). Περιέχουν τυπικά παιχνίδια ή λύση puzzle καθώς και ασκήσεις επίλυσης προβλημάτων οι οποίες εγείρουν προκλήσεις της καθημερινής ζωής (Medalia και συν., 1998) (Εικόνα 1). ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Τα προγράμματα γνωσιακής αναδόμησης υλοποιούνται από εκπαιδευμένους σ αυτή τη θεραπεία νευροψυχολόγους και μπορεί να είναι ομαδικά. Οι ομάδες είναι κλειστές, έχουν μέχρι 10 ασθενείς και εισάγονται σ αυτές νέοι ασθενείς σε καθορισμένες χρονικές στιγμές. Η στρατηγική των προγραμμάτων αποτελείται από 3 στάδια, όπως φαίνεται στον Σχήμα 1. Κάθε στάδιο αποτελείται από 3 τριαντάλεπτες συνεδρίες την εβδομάδα για 2 εβδομάδες, δηλαδή συνολικά, 180 λεπτά για 43

4 Στάδιο I Μη λεκτικές κοινωνικές δεξιότητες Ετοιμότητα για απάντηση σε σχετικά ερεθίσματα Σχήμα 1. Στρατηγική πορεία προγραμμάτων γνωσιακής αναδόμησης [Πηγή: Bowie C Current Medicine Group Ltd] Αποτυχία Επιτυχία Στάδιο II Μνήμη Αναδόμηση ψηφίων και προτάσεων Ταξινόμηση κατηγοριοποίηση «στόχων» Αποτυχία Επιτυχία Στάδιο III Δεξιότητες επίλυσης προβλήματος Προσαρμογή στο περιβάλλον κάθε στάδιο. Αν ο ασθενής δεν σημειώνει επιτυχία στις δραστηριότητες ενός σταδίου θα ξαναρχίσει το στάδιο με νέους ασθενείς (Βowie 2005). Στο πρώτο στάδιο, στόχος είναι να διδαχθούν και να εξασκηθούν βασικές ικανότητες συζήτησης όπως η βλεμματική επαφή, η παρακολούθηση των διαλόγων των άλλων και οι απαντήσεις στις ερωτήσεις τους. Στο δεύτερο στάδιο, χρησιμοποιούνται τεχνικές για τη βελτίωση της προσοχής, της συγκέντρωσης και της μνήμης εργασίας Το τρίτο στάδιο δομείται έτσι ώστε να διευκολύνει τη γενίκευση των δραστηριοτήτων της ομάδας αλλά και τις ειδικές γνωστικές δυνατότητες και αδυναμίες του κάθε ασθενούς (Σχήμα 1). ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΜΟΝΤΕΛΟ BRENNER Το μοντέλο Brenner ή μοντέλο των φαύλων κύκλων (Σχήμα 2) αναπτύχθηκε για πρώτη φορά ειδικά για ασθενείς που πάσχουν από σχιζοφρένεια από τους Brenner και συν., (1992). Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την ερμηνεία της λειτουργίας των γνωστικών λειτουργιών κατά τη διάρκεια της γνωσιακής αναδόμησης. Είναι μέρος του προγράμματος, Ολοκληρωμένη Ψυχολογική Θεραπεία (IPT Integrated Psychological Therapy) και έχει ταυτόχρονα δυο στόχους: τις γνωστικές λειτουργίες και τη ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα των ασθενών (Βrenner και συν., 1992). Το μοντέλο Brenner επεξηγεί τους μηχανισμούς και τις παρεμβολές των γνωστικών αλλαγών καθώς και το αποτέλεσμα διάσπασης των πληροφοριών για τα ελλείμματα που αναπτύσσονται σε άλλα επίπεδα της λειτουργικότητας. Το μοντέλο βασίζεται στην υπόθεση ότι οι διαταραχές κατά την επεξεργασία των πληροφοριών όχι μόνο ενισχύονται μεταξύ τους αλλά έχουν επίσης, διεισδυτικές αρνητικές συνέπειες, στο σχεδιασμό της συμπεριφοράς και στις κοινωνικές δεξιότητες. Αυτές οι διαδικασίες περιγράφονται με τη μορφή δυο συμπληρωματικών φαύλων κύκλων. Ο πρώτος κύκλος, συνδυάζει τις βασικές και τις πιο σύνθετες γνωστικές δυσλειτουργίες στη σχιζοφρένεια. Ανεπάρκειες στις βασικές γνωστικές λειτουργίες όπως η προσοχή και η κωδικοποίηση μειώνουν την υψηλότερης τάξης λειτουργικότητα που συγκεντρώνει εισερχόμενες πληροφορίες. Παράλληλα, η εξασθένιση των υψηλότερων διαδικασι- 44

5 ΚΥΚΛΟΣ 1: ΓΝΩΣΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ Βασικές γνωστικές λειτουργίες Προσοχή Κωδικοποίηση Βασικές γνωστικές λειτουργίες Σχήμα 2. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ BRENNER. Το μοντέλο των «φαύλων κύκλων». Σχηματική αναπαράσταση των φαύλων κύκλων ανάμεσα στις γνωστικές λειτουργίες και τα κοινωνικά ελλείμματα στη σχιζοφρένεια. Σύνθετες γνωστικές λειτουργίες Σύνθετες γνωστικές λειτουργίες Εκτελεστική λειτουργία Ανάκληση [Πηγή: Βrenner και συν. Schizophrenia Bulletin 1992; (18)1:24.] ΚΥΚΛΟΣ 2: Κοινωνική ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Γνωσιακά ελλείμματα Ανεπάρκεια σε γνωστικές δεξιότητες Ανεπάρκεια σε δεξιότητες στρατηγικής αντιμετώπισης δυσκολιών Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες στρες ών αποτρέπει το συντονισμό των βασικών γνωστικών λειτουργιών έτσι ώστε η προσοχή και η κωδικοποίηση να αποσυντονίζονται. Αυτός ο φαύλος κύκλος έχει σταδιακά ως αποτέλεσμα την μειωμένη αντίληψη και την απροσάρμοστη κοινωνική απόκριση. Στο δεύτερο κύκλο, οι γνωστικές ανεπάρκειες αποτρέπουν την επαρκή απόκτηση των διαπροσωπικών ικανοτήτων αντιμετώπισης χωρίς τις οποίες οι ασθενείς είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στο στρες. Οι γνωστικές λειτουργίες όσων πάσχουν από σχιζοφρένεια περιορίζονται σημαντικά από την έντονη διέγερση και οι γνωστικές ανεπάρκειες επιδεινώνονται. Ο συνδυασμός αυτών των δυο φαύλων κύκλων περιγράφει την αρχή των συμπτωμάτων, την επιδείνωση της κοινωνικής λειτουργικότητας και τον μηχανισμό με τον οποίο αυτές οι δυσλειτουργίες διατηρούνται ακόμη και με την απουσία προφανών αιτιολογικών παραγόντων. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ Οι γνωστικές θεωρίες στο σύνολό τους υποστηρίζουν ότι μέσω των αρνητικών συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας μεταφράζονται και οι δυσκολίες στην οργάνωση των πράξεων των ασθενών καθώς και οι δυσκολίες στην εκτέλεση ενός προαποφασισμένου σχεδίου. Αυτές οι δυσκολίες έχουν άμεσο αντίκτυπο στη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή των ατόμων με σχιζοφρένεια (Green 1996). Παρόλα αυτά, η ερευνητική αξιολόγηση αυτής της διάστασης παρουσιάζει προβλήματα. Αξιολογείται δηλαδή, είτε σαν υποκειμενική ικανοποίηση από τη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή και την επαγγελματική απασχόληση είτε σαν αυτονομία στη λειτουργικότητα (Zanello και συν., 2006). Έτσι, τα προκύπτοντα αποτελέσματα δεν προσδιορίζουν την έκταση και την αποτελεσματικότητα στις δραστηριότη- 45

6 τες καθημερινής ζωής. Ο τύπος αυτών των δεδομένων προέρχεται από ερωτηματολόγια τα οποία αφού είναι εργαλεία των προγραμμάτων επαγγελματικής αποκατάστασης αποτυγχάνουν να αντικατοπτρίσουν την αληθινή πραγματικότητα της καθημερινής ζωής των ασθενών (Stip & Rialle, 2005). Τα πιο γνωστά από αυτά και ευρέως χρησιμοποιούμενα για μετρήσεις της εκτελεστικής λειτουργικότητας είναι τα εξής: Το Wisconsin Card Sorting Test (WCST) (Heaton 1981) Το Stroop (Stroop 1985; MacLeod 1991) Το Trail Making Test (TMT) (Reitan 1979) Το Six Elements Test (Shallice & Burgerss, 1991) Το Multiple Errands Test (Shallice & Burgerss, 1991) και Το Behavioral Assessment of Desexecutive Functioning (BADS) (Wilson και συν., 1996) Οι πιο γνωστές δοκιμασίες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της άμεσης και της μακράς μνήμης είναι οι εξής: Το Wechsler Memory Scale Revised, Logical Memory Test ( Wechsler 1987) Το California Verbal Learning Test (Delis και συν., 1987) Το WAIS-R Comprehension Test (Wechsler 1981) Η Δοκιμασία Οπτικής Συγκράτησης του Benton (Benton Visual Retention Test). Η Δοκιμασία Λεκτικής Ακουστικής Μάθησης του Rey (Rey Auditory Verbal Learning Test). Τέλος, οι πιο γνωστές δοκιμασίες που αξιολογούν την προσοχή και τη συγκέντρωση είναι οι εξής: Tο Attention Stress Test, d2 (Brickenkamp 1978) Το Reaction Time Measure of Visual Field (REACT) (Gianutsos & Klitzner, 1981) Το Shape Matching (MATCH) (Gianutsos και συν., 1983) Το Single and Double Simultaneous Stimulation Test (SDSST), (Gianutsos και συν., 1983). ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Γνωστικά ελλείμματα έχουν παρατηρηθεί πρακτικά σε ασθενείς με σχιζοφρένεια σε όλους τους γνωστικούς τομείς. Παρατηρείται πάντα διαταραχή - έκπτωση - της προσοχής, αδυναμία συγκέντρωσης, εκμνησίες όπως αυτιστική μνήμη και ψευδοσυγχυτική κατάσταση χωρίς οργανικότητα (Medalia και συν., 2000). Σήμερα, είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα γνωστικά ελλείμματα είναι πυρηνικά χαρακτηριστικά της νόσου (Pantelis και συν., 1996), σχετίζονται με την εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες και τη ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα (Simon και συν., 2003), συναντώνται όχι μόνο σε χρόνιους ασθενείς αλλά και σ αυτούς που βρίσκονται στην οξεία φάση της νόσου (Hutton και συν., 1998). Υπάρχουν επίσης στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα γνωστικά ελλείμματα παρατηρούνται στις προνοσηρές και πρόδρομες φάσεις ασθενών με σχιζοφρένεια όπως επίσης και στους α βαθμού συγγενείς τους (Cornblatt και συν., 1998). Αν και θεωρείται ότι έχουν σημαντική επίδραση στην ικανότητά τους να λειτουργήσουν ανεξάρτητα στην κοινότητα και συχνότατα κινούνται ανεξάρτητα και επιμένουν ακόμη και μετά από αποτελεσματική ψυχοτρόπο αγωγή των ψυχωσικών συμπτωμάτων (Bark και συν., 2003), παρόλα αυτά η επίδρασή τους παραμένει ασαφής. Έχει γίνει κατά συνέπεια, ο μεγαλύτερος στόχος ερευνών, η διερεύνηση των γνωστικών τομέων που μπορεί να προβλέψουν την επίδοση στην επαγγελματική λειτουργικότητα και την κοινωνική προσαρμογή. Το ίδιο θέμα, τίθεται από τον Green (1996), ως «διερεύνηση του κατά πόσο τα γνωστικά ελλείμματα περιορίζουν την κοινωνική προσαρμογή». Πολλές ερευνητικές μελέτες δείχνουν πως το 85% των ασθενών αποδίδουν σε σημαντικό βαθμό κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα σε έναν ή περισσότερους γνωστικούς τομείς και κυρίως στις εκτελεστικές λειτουργίες Αυτό έχει σαν συνέπεια την χαμηλή απόδοση των ασθενών στις δραστηριότητες καθημερινής ζωής, δηλαδή σε θέματα προσωπικής υγιεινής, προετοιμασίας φαγητού, φροντίδας παιδιών αν υπάρχουν, μικροεπισκευών στο σπίτι, χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς και διαχείρισης χρημάτων (Katz & Hartman-Maeir, 1997) ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Η ενσωμάτωση των ψυχολογικών θεραπειών επομένως και της γνωσιακής αναδόμησης, στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας εξαρτάται από δυο παράγοντες: 1) το κόστος τους και 2) την αποτελεσματικότητά τους. 46

7 Στη μελέτη των Wykes και συν., (1999) αναφέρεται ότι το κόστος της γνωσιακής αναδόμησης είναι μικρό. Έτσι, ο μέσος όρος του συνολικού κόστους της φαρμακευτικής αγωγής για τους 33 ασθενείς (οι 16 τυχαιοποιήθηκαν και δέχτηκαν εργοθεραπεία ομάδα ελέγχου - και οι 17 δέχτηκαν γνωσιακή αναδόμηση) που συμμετείχαν στη ελεγχόμενη τυχαιοποιημένη μελέτη τους (RCT) ήταν $144 το μήνα και το μέσο κόστος νοσηλείας, (συμπεριλαμβανομένης και της ενδονοσοκομειακής) για 6 μήνες, μετά τη θεραπεία ήταν $7867. Το επιπλέον κόστος για το πρόγραμμα γνωσιακής αναδόμησης ήταν μόνο $500 κι αυτό συνιστά το 6% του συνολικού κόστους για 6 μήνες θεραπευτικής φροντίδας χωρίς να συμπεριλαμβάνεται το κόστος των Υπηρεσιών Ημερήσιας Φροντίδας και το κόστος από τη χρήση άλλων εξωνοσοκομειακών ή Κοινοτικών Δομών. Επίσης, το κόστος της γνωσιακής αναδόμησης είναι μικρότερο από το κόστος των άλλων ψυχολογικών θεραπειών για την ψύχωση όπως για παράδειγμα η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) που η εκτίμηση του κόστους της είναι $1107 (Wykes και συν., 1999). Αν και ο αριθμός των συμμετεχόντων ασθενών στη συγκεκριμένη μελέτη είναι μικρός εντούτοις θεωρήθηκε ενδεικτικός του κόστους της γνωσιακής αναδόμησης. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Στην παρούσα εργασία επιχειρείται ανασκόπηση, των δημοσιευμένων ελεγχόμενων τυχαιοποιημένων μελετών για τη γνωσιακή αναδόμηση στη σχιζοφρένεια, με στόχο: την διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της γνωσιακής εκπαίδευσης στη σχιζοφρένεια σε σχέση με άλλες θεραπευτικές παρεμβάσεις και την βοήθεια για την απαρχή ολοκληρωμένων, συστηματικών και κριτικών ανασκοπήσεων σ αυτόν τον τον τομέα ΜΕΘΟΔΟΣ Διενεργήθηκε έρευνα στο MEDLINE (έτη ) και στο PsychoINFO (έτη ) και συγκεκριμένα σε βάσεις δεδομένων της αγγλόφωνης βιβλιογραφίας, σε αναφορές ελεγχόμενων τυχαιοποιημένων μελετών (RCT s) για cognitive training, cognitive rehabilitation ή cognitive remediation στη schizophrenia οι οποίες χρησιμοποιούν ως μετρήσεις για τα αποτελέσματά τους παράγοντες που θα μπορούσαν να γενικευθούν για τη γνωσιακή αναδόμηση. Έτσι, αποκλείστηκαν μελέτες που στηρίζονταν μόνο σε γνωστικά τεστ που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης ως αποτελέσματα μετρήσεων Ομοίως, αποκλείστηκαν μελέτες χωρίς θεραπευτικές παρεμβάσεις ή μελέτες εργαστηρίων (π.χ. Young and Freysliner 1995; Bellack και συν., 1996,2001) δεδομένου ότι αυτές οι παρεμβάσεις δεν θα μπορούσαν να περιγραφούν επακριβώς ως θεραπεία. Επίσης, αποκλείστηκαν μελέτες που περιελάμβαναν εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες καθώς οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν να βελτιώσουν την κοινωνική λειτουργικότητα και όχι ειδικά τις γνωστικές ικανότητες. Ανασκοπήθηκαν ακόμη οι βιβλιογραφικές αναφορές σε σχετικά άρθρα. Χρησιμοποιώντας τις μεθόδους αυτές, βρέθηκαν 19 δημοσιευμένες μελέτες να πληρούν τα πιο πάνω κριτήρια. Διαφορετικές πλευρές των μελετών, των Medalia και συν., (2000, 2001) και των Spaulding και συν., (1999 a, 1999 b ) αναφέρονται σε περισσότερες από μια δημοσιεύσεις. Έτσι, στη παρούσα εργασία περιλαμβάνονται τελικά, 17 μελέτες. Εξετάστηκαν τα δεδομένα από κάθε μια μελέτη, ερευνώντας στοιχεία του πληθυσμού των ασθενών όπως: αριθμός, ηλικία, φύλο και εκπαιδευτικό επίπεδο των συμμετεχόντων, ο τύπος και η διάρκεια της γνωσιακής αναδόμησης, ο τύπος της ομάδας ελέγχου, τα αποτελέσματα των μετρήσεων, η διάρκεια της μεταθεραπευτικής παρακολούθησης (follow up), οι διαφορές των ομάδων, και τα στατιστικά τεστ που χρησιμοποιήθηκαν. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι περισσότερες από τις 17 μελέτες έχουν ολοκληρωμένες περιγραφές των δημογραφικών στοιχείων των δειγμάτων τους. Ο μέσος όρος (Μ.Ο.) δείγματος στις μελέτες είναι 41, με διακύμανση από 10 έως 91. Οι συμμετέχοντες ήταν γενικά νέοι (Μ.Ο. ηλικίας 38 ετών), άνδρες 71% και με Μ.Ο. επιπέδου εκπαίδευσης 11,9 έτη. Οι περισσότερες μελέτες χρησιμοποίησαν κάποιους τύπους πρακτικής εξάσκησης στις Πειραματικές Ομάδες και μια μελέτη χρησιμοποίησε εξωτερικές περιβαλλοντικές προσαρμογές. Οι συνεδρίες της γνωσιακής αναδόμησης διήρκεσαν από 20 έως 60 λεπτά σε όλες τις μελέτες αλλά υπήρχε 47

8 μεγάλη παρέκκλιση ως προς τον αριθμό των συνεδριών ο οποίος διακυμάνθηκε από μία 60-λεπτη συνεδρία έως 36, 60-λεπτες συνεδρίες. Η διάρκεια όλης της εκπαίδευσης κυμάνθηκε από 1 ημέρα έως 9 μήνες. Δυο μελέτες γνωσιακής αναδόμησης έλαβαν χώρα σε μικρές ομάδες και η μια χρησιμοποίησε έναν συνδυασμό από ατομικές και ομαδικές συνεδρίες. Όλες οι υπόλοιπες μελέτες χρησιμοποίησαν ατομική εξάσκηση και οι περισσότερες δεν ανέφεραν το επίπεδο εκπαίδευσης των θεραπευτών αν χρησιμοποίησαν συγκεκριμένους οδηγούς για την αποκατάσταση των γνωστικών λειτουργιών ή αν οι εκτιμητές μέτρησης των αποτελεσμάτων γνώριζαν τις Πειραματικές Ομάδες. Οι Ομάδες Ελέγχου περιελάμβαναν εργοθεραπεία, συνηθισμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις ή καθόλου θεραπευτικές παρεμβάσεις ή placebo εκπαίδευση για την αποκατάσταση της προσοχής (π.χ. έκθεση σε ερέθισμα με χρήση Η/Υ) και άλλες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Τέσσερις μελέτες περιλάμβαναν περισσότερες από μια Ομάδες Ελέγχου. ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Από τις 17 μελέτες που ανασκοπήθηκαν, οι 14 ανέφεραν θετικά αποτελέσματα της γνωσιακής αναδόμησης έτσι όπως δείχνουν οι σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις Πειραματικές Ομάδες και τις Ομάδες Ελέγχου σε μια τουλάχιστον μέτρηση. Όμως σε μια από αυτές τις 14 μελέτες, οι συγγραφείς απέρριψαν ένα σημαντικό εύρημα λόγω διαφορών των ομάδων στα αποτελέσματα πριν τα τεστ (Benedict και συν., 1994). Τρεις μελέτες, ανέφεραν μη σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων (alpha 0,05). Μέσα από τις μελέτες κι αφού παρέχονταν τα απαραίτητα δεδομένα, υπολογίστηκε ο Μ.Ο. του αποτελέσματος για τρεις διαφορετικούς τύπους: α) βελτίωση στη νευροψυχολογική απόδοση β) μείωση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και γ) βελτίωση της λειτουργικότητας στην καθημερινή ζωή. Ο Μ.Ο. σ αυτές τις διαστάσεις ήταν σχεδόν ίδιος (περίπου 0,32, 0,26, 0,51) και παρουσιάζουν χαμηλά ή μέτρια αποτελέσματα σύμφωνα με το Cohen (1977). Οι παρεμβάσεις χωρίστηκαν σε 4 κατηγορίες (Πίνακας 1): α) Απλής Πρακτικής Εξάσκησης β) Πρακτικής Εξάσκησης που απαιτεί Στρατηγική Σκέψη γ) Απλής Πρακτικής Εξάσκησης με χρήση Ηλεκτρονικού Υπολογιστή και δ) Πρακτικής Εξάσκησης που απαιτεί Στρατηγική Σκέψη, με χρήση Ηλεκτρονικού Υπολογιστή. Η μελέτη με την περιβαλλοντική προσαρμογή α- ναλύεται ξεχωριστά. Παρακάτω αναλύονται αυτές οι προσεγγίσεις. Περιβαλλοντική παρέμβαση Η μόνη μελέτη περιβαλλοντικής παρέμβασης (Velligan και συν., 2000) σύγκρινε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα γνωσιακής προσαρμογής με δυο καταστάσεις ελέγχου: placebo προσοχής και συνηθισμένης εξωνοσοκομειακής φροντίδας. Μέσω της παρέμβασης της γνωσιακής αναδόμησης οι ασθενείς προμηθεύτηκαν αντισταθμιστικές περιβαλλοντικές στρατηγικές για το σπίτι τους (π.χ. γραπτές οδηγίες ) που ήταν εξατομικευμένες στα επίπεδα απάθειας, άρσης αναστολών και εκτελεστικής δυσλειτουργίας των ασθενών. Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε για μια περίοδο άνω των 9 μηνών κι έτσι αποτελεί την περισσότερο μακροχρόνια παρέμβαση από αυτές που μελετήθηκαν. Οι συγγραφείς ανέφεραν θετικά αποτελέσματα σε σχέση με τα θετικά και τα αρνητικά συμπτώματα, την κινητοποίηση, τη λειτουργικότητα στην κοινότητα, τη σφαιρική λειτουργικότητα και το δείκτη νοσηλείας. Ο Μ.Ο. αποτελέσματος (Cohen s d) σ αυτή τη μελέτη ήταν ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΑΥΣΤΗΡΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗΣ Επιλέχτηκε μια μελέτη (Bellucci και συν., 2003) σαν παραδείγματα τυπικής έρευνας σ αυτόν τον τομέα, για διερεύνηση με περισσότερες λεπτομέρειες: Οι Bellucci και συν., (2003) σύγκριναν το αποτέλεσμα από 16 τριαντάλεπτες συνεδρίες για γνωσιακή αναδόμηση μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, για μια περίοδο οκτώ εβδομάδων με μια ομάδα ελέγχου που ήταν σε λίστα αναμονής σε Δομή Ημερήσιας Φροντίδας. Οι συμμετέχοντες στη πειραματική ομάδα (n=17) δέχτηκαν γνωστική αποκατάσταση μέσω Η/Υ χρησιμοποιώντας το λογισμικό πακέτο Captain s Log που εστιάζει στην 48

9 Πίνακας 1. 4 κατηγορίες παρεμβάσεων πρακτικής εξάσκησης Απλές, παρεμβάσεις που απαιτούν εκμάθηση Κλινικές παρεμβάσεις με στρατηγική σκέψη Χωρίς Η/Υ Wagner (1968)1 Meichenbaum & Cameron (1973) 3 Olbrich και Mussgay (1990) 1 Corrigan και συν. (1995) 3 Brown και συν. (1993) 2 Spaulding και συν. (1999α, 1999β) 3 Wykes και συν. (1999) 3 Με Η/Υ Benedict & Harris (1989) Medalia και συν. (2000, 2001) 5 Hermanutz και Gestrich (1991) 2,4 Benedict και συν. (1994) 4 Burda και συν. (1994) 4 Field και συν. (1997) 2,4 Μedalia και συν. (1998) 4 Bell και συν. (2001) Velligan και συν., 2000 Bellucci και συν. (2003) 4 1 M.O. αποτελέσματος: d= Η μελέτη αναφέρει αρνητικά αποτελέσματα για τη γνωσιακή αναδόμηση. Όλες οι άλλες μελέτες αναφέρουν θετικά αποτελέσματα τουλάχιστον σε μια μέτρηση. 3 Μ.Ο. αποτελέσματος: d= Μ.Ο. αποτελέσματος: d= Μ.Ο. αποτελέσματος: d= προσοχή και τη συγκέντρωση, στη μνήμη, σε οπτικοχωρικές και οπτικοκινητικές δεξιότητες και στην αντιληπτικότητα. Έτσι, αντιτιθέμενοι στην αναδόμηση των ίδιων διαστάσεων έτσι όπως προτάθηκε από την ομάδα Medalia (2000,2001), οι Bellucci και συν., ε- φάρμοσαν μια προσέγγιση γνωσιακής αναδόμησης σ ένα ευρύ φάσμα γνωστικών διαστάσεων. Οι μετρήσεις του αποτελέσματος περιελάμβαναν το Mini Mental State Examination (MMSE),τρεις ενότητες του Wechsler Memory Scale Third Edition (WMS-III),το Trail Making Test, Ενότητες Α και Β, και μετρήσεις των αρνητικών συμπτωμάτων και της αυτοεκτίμησης. Συγκρινόμενοι με την ομάδα ελέγχου οι συμμετέχοντες στη γνωσιακή αναδόμηση βελτιώθηκαν στην άμεση και καθυστερημένη ανάκληση του «κεντρικού νοήματος» μιας ιστορίας καθώς και στην καθυστερημένη ανάκληση ολόκληρης της ιστορίας. Επίσης, έδειξαν βελτίωση στη Β Ενότητα του Trail Making Test που εξετάζει την ταχύτητα απόδοσης στα γνωστικά τεστ. Αλλά η περισσότερο θεαματική βελτίωση σημειώθηκε στη βαρύτητα των αρνητικών συμπτωμάτων. Αυτή η μελέτη δεν συμπεριέλαβε καθόλου μετρήσεις του λειτουργικού αποτελέσματος αλλά έδειξε θετικά αποτελέσματα της γνωσιακής αναδόμησης μέσω Η/Υ και στα γνωστικά ελλείμματα αλλά και στη βαρύτητα των αρνητικών συμπτωμάτων. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αν και ο αριθμός των μελετών για τη γνωσιακή αναδόμηση στη σχιζοφρένεια είναι περιορισμένος, ελπίζουμε στο μέλλον να δοθεί ώθηση για περισσότερες καρποφόρες έρευνες εν όψει και του σημαντικού αριθμού θετικών ευρημάτων. Στη συζήτησή μας για το μέσο όρο των ευρημάτων της βιβλιογραφίας, θα εστιαστούμε σε μεθοδολογικούς παράγοντες, σε θεωρητικές μεταβλητές και σε ρεαλιστικά θέματα. Αντιμετωπίσαμε μεθοδολογικούς περιορισμούς εξε- 49

10 τάζοντας τις διαφορετικές μελέτες. Ένα κοινό πρόβλημα ήταν ο μικρός αριθμός του δείγματος με έξι μελέτες να περιλαμβάνουν 30 ή λιγότερους ασθενείς. Μια άλλη συχνή δυσκολία ήταν η ανεπαρκής περιγραφή του δείγματος των πειραματικών ομάδων αλλά και των ομάδων ελέγχου. Για παράδειγμα πολύ λίγες μελέτες ανέφεραν πληροφορίες σε σχέση με τους τύπους και την ειδικότητα των θεραπευτών που διαχειρίστηκαν τις ομάδες γνωσιακής αναδόμησης. Γενικά το δείγμα περιγράφεται καλά στις μελέτες που ανασκοπήθηκαν με εξαίρεση τις πληροφορίες που αναφέρονται στην εθνικότητα των συμμετεχόντων. Επιπρόσθετα, οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν νέοι έως μέσης ηλικίας ενήλικες, άνδρες. Έτσι, οι πληροφορίες σε σχέση με την ηλικία, το φύλο και την εθνικότητα ως προς την απάντηση στη γνωσιακή αναδόμηση είναι ελλιπείς. Μόνο δυο μελέτες από αυτές που ανασκοπήθηκαν αναφέρουν πληροφορίες σχετικά με παράγοντες πρόβλεψης επιτυχίας ή αποτυχίας στη γνωσιακή αναδόμηση (Spaulding και συν., 1999 a / 1999 b; Wykes και συν., 1999). Από θεωρητική άποψη, οι διαφορές στις Ομάδες Ελέγχου έφεραν δυσκολίες στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων κάποιων μελετών. Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα σ αυτή την ανασκόπηση είναι η μέτρηση των αποτελεσμάτων. Είναι φανερό, ότι οι ασθενείς με σχιζοφρένεια μπορούν να μάθουν να βελτιώνουν την απόδοσή τους σε ειδικά γνωστικά τεστ όπως το (WCST) και ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η γνωσιακή αναδόμηση μπορεί να οδηγήσει και σε πιο γενικευμένες βελτιώσεις εκτός από την απόδοσή τους, σε συγκεκριμένα γνωστικά τεστ. Η αξιολόγηση των αλλαγών στα γνωστικά τεστ είναι απαραίτητη αλλά πιο απαραίτητη είναι η μέτρηση των αλλαγών της λειτουργικότητας, στον πραγματικό κόσμο. Όμως, λιγότερες από το 1/3 των μελετών που ανασκοπήθηκαν, περιλαμβάνουν κάποια αξιολόγηση της καθημερινής λειτουργικότητας, στα αποτελέσματά τους και συνεπώς, μπορεί να υπάρξει βελτίωση της εξωτερικής εγκυρότητας. Ιδανικά, τα αποτελέσματα πρέπει να περιλαμβάνουν αξιολογήσεις της λειτουργικότητας της καθημερινής ζωής σε διάφορες δομές και σε διάφορους ρόλους και μόνο τότε η επίδραση της γνωσιακής αναδόμησης σε ειδικούς τύπους της λειτουργικότητας μπορεί να γίνει «ο χρυσός κανόνας» και έτσι να κατανοηθεί και να υιοθετηθεί από τις επιστήμες της συμπεριφοράς (Twamley και συν., 2002). Πιστεύουμε, ότι τα καλύτερα εργαλεία για την αξιολόγηση της λειτουργικότητας είναι εκείνα που αντικειμενικά βασίζονται στην απόδοση και τις ικανότητες των ασθενών στον πραγματικό κόσμο όπως είναι οι κοινωνικές επαφές, η συναίνεση και η διαχείριση της φαρμακευτικής αγωγής και ικανότητες σχετικές με τη χρήση των μέσων μεταφοράς, της διαχείρισης των χρημάτων, της προετοιμασίας του φαγητού δηλαδή των Δραστηριοτήτων Καθημερινής Ζωής Μελέτες με μεγαλύτερη χρονική διάρκεια θα επέτρεπαν τη διερεύνηση των «αναμνηστικών συνεδριών» (Green & Nuechterlein, 1999) και άλλων παρεμβάσεων για τη διευκόλυνση της γενίκευσης του οφέλους από τη θεραπεία στη λειτουργικότητα και από το εργαστήριο, σε πραγματικές συνθήκες. Τέλος, αρκετές μελέτες δεν είναι σαφείς για τους στόχους των προσεγγίσεών τους για τη γνωσιακή α- ναδόμηση. Χρειαζόμαστε θεωρητικές μελέτες που να περιγράφουν τους μηχανισμούς που υποβόσκουν και διαμεσολαβούνται των παρεμβάσεων (π.χ. αποκαταστασιακούς, αντισταθμιστικούς, περιβαλλοντικούς. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Βασιζόμενοι στην παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση αλλά και στη λεπτομερή συζήτηση των αυστηρά μεθοδολογικά μελετών γνωσιακής αναδόμησης μπορούμε να καταλήξουμε ότι ένα πρόγραμμα γνωσιακής αναδόμησης, με χρήση Η/Υ, με παρεμβάσεις πρακτικής εξάσκησης που απαιτούν στρατηγική σκέψη και περιβαλλοντικές προσαρμογές είναι αποτελεσματικό στη σχιζοφρένεια. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι τα γνωστικά ελλείμματα που χαρακτηρίζουν τη σχιζοφρένεια μπορούν να εξαλειφθούν με κάποια κατάλληλη θεραπεία. Πραγματικά, λίγοι θα υποστήριζαν ότι ένα πρόγραμμα γνωσιακής αναδόμησης βραχείας διάρκειας μπορεί να επιλύσει χρόνια νευροψυχολογικά ελλείμματα ασθενών που πάσχουν από σχιζοφρένεια (Green & Nuechterlein, 1999). Αν και η ερώτηση για τους μηχανισμούς που βρίσκονται κάτω από τα αποτελέσματα της γνωσιακής αναδόμησης δεν έχουν διερευνηθεί, υποθέτουμε ότι πρωταρχικοί μηχανισμοί πιθανώς αντισταθμίζουν τα γνωστικά ελλείμματα (Twamley και συν., 2002). 50

11 Όμως η παρέμβαση του Velligan χρησιμοποίησε ε- ξωτερικές -περιβαλλοντικές- αντισταθμίσεις ενώ άλλοι συγγραφείς προσπάθησαν να διδάξουν εσωτερικές αντισταθμιστικές στρατηγικές όπως η επανάληψη των οδηγιών με δυνατή φωνή κατά τη διάρκεια ενός έργου για τη διατήρηση της προσοχής. Οι δυο παρεμβάσεις και τα ζητήματα που αναφέρονται στη γενίκευση και συντήρηση του οφέλους της θεραπείας είναι διαφορετικά. Για παράδειγμα, μια περιβαλλοντική παρέμβαση μπορεί να διατηρηθεί για όσο χρονικό διάστημα παρέχεται περιβαλλοντική υποστήριξη αλλά η γενίκευσή της περιορίζεται. Εσωτερικές αντισταθμιστικές στρατηγικές μπορούν ευκολότερα να γενικευτούν για βραχύ χρονικό διάστημα αλλά πολύ δύσκολα μπορούν να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα και κυρίως αν τα άτομα αδυνατούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες σχετικές με τις στρατηγικές που έμαθαν κατά τη διάρκεια της παρέμβασης, στις πραγματικές συνθήκες που ζουν. Κλείνουμε με προτάσεις για μελλοντική έρευνα: Απαιτείται επαρκές δείγμα για μετρήσεις διαφορετικών αποτελεσμάτων. Απαιτείται έρευνα σε πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα ασθενών με σχιζοφρένεια όπως γυναίκες, εθνικές μειονότητες, ηλικιωμένοι, για βελτίωση της γενίκευσης των αποτελεσμάτων. Η φαρμακευτική αγωγή θα μπορούσε επίσης, να διερευνηθεί ως παράγοντας πρόβλεψης για την απόκριση στη γνωσιακή αναδόμηση. Εγχειρίδια γνωσιακής αναδόμησης θα μπορούσαν να αναπτυχθούν για τη βελτίωση της απόδοσης της θεραπείας. Η αποδοχή κοινής ονοματολογίας (π.χ. αποκαταστασιακή, αντισταθμιστική, περιβαλλοντική) και κοινής θεωρητικής βάσης θα μπορούσε επίσης, να επιτρέψει να κινηθεί πιο γρήγορα στο μέλλον αυτό το πολλά υποσχόμενο πεδίο για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Bark N., Revheim N., Huq F., Khalderov V.,Ganz ZW., Medalia A. The impact of cognitive remediation on psychiatric symptoms of schizophrenia. Scizophrenia Research; 2003(63) Beck A., Rector N. Cognitive therapy for schizophrenia patients. Harvard Mental Health Letter 1998;(15): Bell M., Bryson G., Greig T., Corcoran C., and Wexler., B. Neurocognitive enhancement therapy with work therapy: Effects on neuropsychological test performance. Archives of General Psychiatry, 2001; 58: Bellack A., Blanchard J., Murphy P., and Podell K. Generalization effects of training in the Wisconsin Card Sorting Test for schizophrenia patients. Schizophrenia Research 1996,19: Bellack A., Gold J., Buchanan R. Cognitive rehabilitation for schizophrenia: problems, prospects, and strategies. Schizophrenia Bull etin 1999;(25): Bellack A., Weinhardt L., Gold J., and Gearon J. Generalization of training effects in schizophrenia. Schizophrenia Research 2001,48: Belucci D., Glaberman K., Haslam N. Computer-assisted cognitive rehabilitation reduces negative symptoms in the severely mentally ill. Schizophrenia Research 2003; (59): Benedict R., Harris A., Markow., T., McCormick J., Nuechterkein., and Asarnow R. Effects off training on information processing in schizophrenia. Schizophrenia Bulletin. 1994; 20(3): Benedict R.H., & Harris A. Remediation of attention deficits in chrinic schizophrenic patients:a preliminary study. British Journal of Clinical Psychology 1989,28: Benton AL. Differential behavioral affects in frontal lobe disease. Neuropsychologia 1968;(6): Βrenner H., Hodel B., Roder V., Corrigan P. Treatment of cognitive dysfunctions and behavioral deficits in schizophrenia. Schizophrenia Bulletin 1992; (18):1: Brickenkamp R., Test D. Aufmerksamkeits-Belastung- Test (6, Auflage). Hogrefe, Gottingen. 13. Bowie C. Cognitive remediation in schizophrenia: a case study. Psychiatry Source 2005; Brown C., Harwood K., Hays C., Heckman J. and Short J. Effectivenes of cognitive rehabilitation for improving attention in patients with schizopfrenia. Occupational Therapy Journal of Research,1993,13: Burda P., Starkey T., Dominguez F., Vera V. Computer-assisted cognitive rehabilitation of chronic psychiatric inpatients. Comput Hum Behav 1994; (10) : Corrigan P., Hirschbeck J. & Wolf M. Memory and vigilance training to improve social perception in schizophrenia. Schizophrenia Research 1995, 17; Cornblatt B., Obuchowsky M., Schnur D., O Brien D. Hillside study of risk and early detection in schizophenia. British Journal of Psychiatry 1998;(172) (Suppl.33): Delis D., Kramer J., Kaplan E., Ober B. California Verbal Learning Test. Psychological Corporation /Harcourt Brace Jovanovich.Inc.: New York,

12 19. Field C., Galletly c., Anderson D., Walker P. Computer aided cognitive rehabilitataion: possible application to the attentional deficit of schizophrenia, a report of negative results. Perseptual and Motor Skills 1997(85): Gianutsos R. & Klitzner C. Computer programs for cognitive rehabilitation. Bayport, NY: Life Science Associates, Gianutsos R., Vroman G., Matheson P. Computer programs for cognitive rehabilitation: vol.2. Bayport, NY: Life Science Associates, Goldstein K. The significance of special mental tests for diagnosis and prognosis in schizpphrenia. American Journal of Psychiatry 1939;(96): Green MF. What are the functional consequences of neurocognitive deficits in schizophrenia? American Journal of Psychiatry 1996; (153): Green M. & Nuechterlein K. Should schizophrenia be treated as a neurocognitive disorder? Schizophrenia Bulletin 1999;25(2): Heatton RK. A manual for the Wisconsin Card Sorting Test. Odessa, FL: Psychological Assessment Ressourses, Hermnanutz M. & Gestrich J. Computer-assisted attention training in schizophrenics. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 1991; (240): Hutton S., Puri B., Dunkan l., robbins T., Barnes T., Joyce E. Executive function in first- episode in schizophrenia. Psychological Medicine; 1998 (28): Katz N., Hartman-Maeir A. Occupational performance and metacognition. Can J Occupational Therapy 1997;(64): MacLeod CM. Half a century of research on the Stroop effect : an integrative review. Psychology Bulletin 1991; (109) : Medalia A., Aluma M., Tyron W. & Merriam A. Effectivness of attention training in schizophrenia. Schizophrenia Bulletin 1998, 24(1): Medalia A., Revheim N., Casey M. Remediation of memory disorders in schizophrenia. Psychological Medicine 2000; (30): Medalia A., Revheim N., and Casey M. The remediation of problem-solving skills in schizophrenia. Schizophrenia Bulletin 2001, 27(2): Meichenbaum D.& Cameron R. Training schizophrenics to talk to themselves: A means of developing attentional controls. Behavior Therapy 1973;(4): Olbrich R., & Mussgay L. Reduction of schizophrenic deficits by cognitive training: an evaluative study. European Archives of Psychiatry and Neurological Sciences1990, 239: Ουλής Π. Εγχειρίδιο κλινικής ψυχοπαθολογίας. Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις. Αθήνα Pantelis C., Nelson H., Barnes T. Schizophrenia: a neuropsychological perspective. Chichester: Wiley, Posner M. & Raichle M. Images of mind. New York. Freeman, Reitan RM. Trail Making Test. Manual for administration and scoring. South Tucson: Reitan Neuropsychology Laboratory, Rey A., L Examen Clinique en Psychologie. Presse Universitaire de France, Paris. 40. Shallice T. & Burgess P. Deficits in strategy application following frontal lobe damage in main. Brain 1991; (114): Simon E., Giacomini V., Ferrero F., Mohr S. Dysexecutive syndrome and social adjustment in schizophrenia. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry 2003; 37(3) Spaulding W., Fleming S., Reed D., Sullivan M., Storzbach D. AND Lam M. Cognitive functioning in schizophrenia: Implications for psychiatric rehabilitation. Schizophrenia Bulletin, 1999a,25(2); Spaulding W., Reed D., Sullivan M., Richardson C., Weiler M. Effects of cogntive treatment in psychiatric rehabilitation. Schizophrenia Buletin 1999 b;25(4): Spaulding W., Storms L., Goodrich V., Sullivan M. Applications of experimental psychopathology in psychiatric rehabilitation. Schizophrenia Bulletin 1986; 25(4): Stedman s Medical Dictionary. 26th ed. Philadelphia, PA: Williams & Wilkin s, Stip E. & Rialle V. Enviromental Cognitive remediation in Schizophrenia : Ethical Implications of Smart Home Technology. Canadian Journal of Psychiatry 2005; (5): Stroop JR. Studies of interference in serial verbal reactions. Journal of Experimental Psychology 1985; (18): Taber s Cyclopedic Medical Dictionary. Philadelphia, PA: F.A. Davis Company, Twamley E., Doshi R., Nayak G., Palmer B., Golshan S., Heaton R., Patterson T. & Jeste D. Generalized cognitive impairments, everyday functioning ability and living independence in patients with psychosis. American Journal of Psychiatry 2002;(159): Velligan D., Bow-Thomas C., Huntzinger C., Ritch J., Ledbetter N., Prihoda T., and others. Randomised controlled trial of the use of comprnsatory strategies to enhance adaptive functionning in outpatients with schizophrenia. American Journal of Psychiatry 2000; 157: Wagner B. The training of attending and abstracting responses in chronic schizophrenia. Journal of Experimental Research in Personality 1968 ;(3):

13 52. Webster s Third New International Dictionary. Springfield, MA: Merriam- Webster, Wechsler D. Wechsler Adult Intelligence Scale- Revised. Psychological Corporation / Harcourt Brace Jovanovich (1981) Inc.: New York. 54. Wechsler D. Wechsler Memory Scale Revised. Psychological Corporation/Harcourt Brace Jovanovich (1987) Inc.: New York. 55. Wexler B. & Bell M. Cognitive Remediation and Vocational Rehabilitation for Schizophrenia. Schizophrenia Bulletin 2005; 31(4): Wilson B., Alderman N., Burgess P., Emslie H., Evans J. Behavioural assessment of the Dysexecutive Syndrome. Elmunds: Thames Valley Test Company, Wykes T., Reeder C., Corner J., Rice C., Everitt B. The effects of neurocognitive remediation on executive processing in patients with schizopfrenia. Schizophrenia Bulletin 1999; (225) 2: Young D., and Freysliner M. Scaffolded instruction and the remediation of Wisconsin Card Sorting Test deficits in chronic schizophrenia. Schizophrenia Research 1995, 16: Zanelo A., Pering L., Huguelet P. Cognitive functions related to interpersonal problem-solving skills in schizophrenic patients compared with healthly subjects. Psychiatry Research

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int 2011-03-15 12:25:14 Σκοπός Η μελέτη αξιολογεί τα θεραπευτικά αποτελέσματα της χρήσης του συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Περιεχόμενα Tηλε-ψυχιατρική Τηλε-ψυχογηριατρική Πρόγραμμα Τηλε-ψυχογηριατρικής Σκοπός, περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Αναστάσιος Καρακώστας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Περιεχόμενα Οι γνωστικές ασκήσεις στην υπηρεσία ασθενών με άνοια Προτεινόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις στη Σχιζοφρένεια

Βιοψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις στη Σχιζοφρένεια Ψυχιατρικό Τμήμα Ενηλίκων Νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς» Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συμπεριφοράς Συμπόσιο Βιοψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις στη Σχιζοφρένεια Προκαταρκτικό πρόγραμμα Σάββατο 30 Μαΐου 2009,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς

Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Τ Ε Ρ Ψ Η ΚΟ Ρ Π Α Π α ι δ ο ψ υ χ ί α τ ρ ο ς Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ Μονάδα Διαταραχών Προσοχής, Υπερκινητικότητας και Μάθησης Νοσ. Παίδων «Π&Α Κυριακού» Γενικά... Η ικανότητα προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Σεμινάρια του τμήματος Ψυχολογίας του BCA για το Ακαδημαϊκό έτος 2012/2013 Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Το Τμήμα Ψυχολογίας του BCA σε συνεργασία με το Κέντρο Γνωσιακής και Συστημικής Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες)

Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Οι Θεματικές ενότητες του diploma Ψ works for you : Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας Εμείς τι κάνουμε ; 20/11/2013 18:00 22:00 (4 ώρες) Σκοπός της πρώτης ενότητας του προγράμματος είναι να μάθουν οι συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

THERAPY PROGRAM) THERAPY (CRT) THERAPY)

THERAPY PROGRAM) THERAPY (CRT) THERAPY) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΓΝΩΣΙΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΩΝ ΜΙΡΑΝΤΑ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ * ΕΠΟΠΤΗΣ: ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ** ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 * Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist MSc, PT Συνήθης

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Βασιλική Ζήση, PhD

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Διοργάνωση. Επιστημονική συνεργασία με το. Υπεύθυνοι εκπαιδευτικού προγράμματος: Κων/νος Ευθυμίου, Σταυρούλα Ρακιτζή & Πολυξένη Γεωργιλά

Διοργάνωση. Επιστημονική συνεργασία με το. Υπεύθυνοι εκπαιδευτικού προγράμματος: Κων/νος Ευθυμίου, Σταυρούλα Ρακιτζή & Πολυξένη Γεωργιλά Εξοικείωση με το γνωσιακό - συμπεριφοριστικό ομαδικό πρόγραμμα για ασθενείς με σχιζοφρένεια «Απαρτιωτικό θεραπευτικό πρόγραμμα (Integrated Psychological Therapy, Ι.Ρ.Τ.)». διάρκειας 150 ωρών 2 ος κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές

Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές Διαφορική Διάγνωση Παιδιών με Μαθησιακές Διαταραχές Τιμόθεος Κ. Παπαδόπουλος Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου Εισαγωγή Τα παιδιά που αποτυγχάνουν στο σχολείο, παρά το γεγονός ότι έχουν τυπική νοημοσύνη,

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Ιανουάριος-Ιούνιος 2014. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Ιανουάριος-Ιούνιος 2014. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Ιανουάριος-Ιούνιος 2014 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές. Εύη Κυράνα

Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές. Εύη Κυράνα Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές θεραπείες Εύη Κυράνα Από τον Φρόυντ στους PDE5i Ψυχαναλυτική προσέγγιση Αρχή 20 αιώνα 60 s Κεντρική ιδέα: εσωτερικές συγκρούσεις παιδικής ηλικίας Αιτία σεξουαλικών προβλημάτων:

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Τι είναι υγεία; Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Οδηγίες [1] Περιεχόμενα [2] 1.0 Αιτιολογία Η διαδικασία αυτοαξιολόγησης περιλαμβάνει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), γονείς παιδιών με ΕΕΑ, διευθυντές, εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Εισήγηση. «Οι μεταβλητές στη γλώσσα προγραμματισμού Scratch»

Εργαστηριακή Εισήγηση. «Οι μεταβλητές στη γλώσσα προγραμματισμού Scratch» Εργαστηριακή Εισήγηση «Οι μεταβλητές στη γλώσσα προγραμματισμού Scratch» Σαρημπαλίδης Ιωάννης Καθηγητής Πληροφορικής, Γενικό Λύκειο Πεντάπολης johnsaribalidis@yahoo.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ To προτεινόμενο διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Mintaze Kerem Gunel Akmer Mutlu Ozgun Kaya Kara Ayse Livanelioglu 1 ΠΙΝΑΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ ΜΑΥΡΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching

DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching DIPLOMA IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Diploma από τον Association for Coaching Εισαγωγή Το πρόγραμμα Diploma in Coaching AC Accredited, έχει σαν στόχο την προσφορά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε.

Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε. Υπό την αιγίδα της Ε.Ψ.Ε. Μήνυμα Προέδρου Οργανωτικής Επιτροπής Αγαπητοί συνάδελφοι και συνεργάτες, Με ικανοποίηση αλλά και αίσθημα ευθύνης σας προσκαλώ στην παρακολούθηση της σειράς «Σεμιναρίων Νευρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Συστημική Συμπεριφοριοαναλυτική Προσέγγιση για την Αντιμετώπιση του Αυτισμού

Συστημική Συμπεριφοριοαναλυτική Προσέγγιση για την Αντιμετώπιση του Αυτισμού Συστημική Συμπεριφοριοαναλυτική Προσέγγιση για την Αντιμετώπιση του Αυτισμού Αγγελική Γενά Εθνικό και Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών agena@ppp.uoa.gr Συμπεριφορικά Συστήματα Τα συμπεριφορικά συστήματα αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς ONOMA: Kιοσέογλου Γρηγόριος, ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΘΕΣΗ: Καθηγητής στη Στατιστική Εφαρμοσμένη στις Επιστήμες της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σύντομο Βιογραφικό:

Διαβάστε περισσότερα