ΝΑΟΥΣΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΘΑΛΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» του Κάρλο Φραµπέτι, Εκδόσεις opera, 2000

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΑΟΥΣΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΘΑΛΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» του Κάρλο Φραµπέτι, Εκδόσεις opera, 2000"

Transcript

1 ΝΑΟΥΣΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΘΑΛΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» του Κάρλο Φραµπέτι, Εκδόσεις opera, 2000 (Οι θεωρητικές θέσεις που αναφέρονται παρακάτω είναι γραµµένες αποκλειστικά για να βοηθήσουν στο να γίνει συζήτηση µεταξύ των συµµετεχόντων του εργαστηρίου και για τον λόγο αυτό δεν αναφέρω την βιβλιογραφία που χρησιµοποίησα) - Παιδιά, ποιος θα µας αφηγηθεί το παραµύθι του βοσκού; - Πως σας φάνηκε αυτή η ιστορία; - Εµένα µου άρεσε που έχει µια ενότητα. Έχει αρχή µέση και τέλος και µου δίνει µια ερµηνεία για το πώς δηµιουργήθηκε το δεκαδικό σύστηµα. Μου άρεσε επίσης που συνδέει τα µαθηµατικά µε καθηµερινές καταστάσεις που συµµετέχει και το µυαλό και το σώµα µας. Βέβαια θα ήθελα να µάθω και όλη την πραγµατική ιστορία. - µαθητής: γιατί να µην είναι αυτή η πραγµατική ιστορία; - Σίγουρα κάπως έτσι εξελίχτηκαν τα πράγµατα αλλά για να τελειοποιηθεί το µετρικό σύστηµα έτσι όπως έχει επικρατήσει σήµερα, έπρεπε να «εφευρεθεί» η κατάλληλη µαθηµατική γλώσσα και ο κατάλληλος µαθηµατικός συµβολισµός. Όπως καταλαβαίνεται αυτά δεν µπορούν να γίνουν από την µια µέρα στην άλλη. Παρεµβαίνουν πολλοί άνθρωποι από διάφορες εποχές σε διάφορους πολιτισµούς. Το δεκαδικό σύστηµα ουσιαστικά είναι πολύ νέο. Δεν ήταν πάντα έτσι. Και όταν πρωτοεµφανίστηκε στην σηµερινή µορφή δεν έγινε από την αρχή αποδεκτό από όλους. Πέρασαν πολλά χρόνια µέχρι τελικά να καθιερωθεί. Και µπορεί να έρθει µια µέρα (που µάλλον εµείς δεν θα την προλάβουµε) και να αλλάξει! - (Μαθητής:) Ναι όταν θα έχουµε 15 δάκτυλα στα χέρια! - ή όταν θα γίνουµε άνθρωποι κοµπιούτερ. Τότε θα «δουλεύουµε» στο δυαδικό σύστηµα.

2 Τελικά ήταν «καλό» το παραµύθι του βοσκού; Επιχειρήµατα ενός καθηγητή (;) Επιχειρήµατα «ενός παιδιού» - διαστρεβλώνει την πραγµατική - είπαµε ότι ήταν παραµύθι και ήταν ιστορία και µαζί της την πραγµατική ωραίο παραµύθι φύση των µαθηµατικών δίνοντας - µου άρεσε που συνέδεε αυτά τα µαθητές µια επιβλαβή άποψη για αφηρηµένα σύµβολα (τους αριθµούς) χρησιµοθηρικά µαθηµατικά µε το σώµα µου και µε συγκεκριµένα - Σαφώς τα µαθηµατικά πράγµατα ενδιαφέρθηκαν αρχικά για τις φυσικές - είναι πιο κοντά στο πως σκέφτοµαι ποσότητες µέτρηση κοπαδιών ή εγώ τους αριθµούς. Θέλω να αγρών αλλά η εποχή αυτή καταλαβαίνω και να νιώθω τα πέρασε Τα µαθηµατικά είναι µαθηµατικά µε τον δικό µου τρόπο και αφηρηµένες έννοιες. Αυτά τα όχι µε τον αφηρηµένο δικό σας τρόπο µαθηµατικά έχει αξία να µάθουν οι - Δηλαδή οι αφηρηµένες έννοιες που µαθητές στο Γυµνάσιο και στο Λύκειο µου λέτε, πως δηµιουργήθηκαν; (δες και το αναλυτικό πρόγραµµα) ξαφνικά; Δεν κατασκευάστηκαν µε - Θα τρίζουν τα κόκαλα του κάποιο τρόπο που περνούσε και Πυθαγόρα και του Πλάτωνα: κατά µία µέσα από το ανθρώπινο σώµα ή άποψη, όλο το (φιλοσοφικό) έργο του γενικά από συγκεκριµένες Πλάτωνα αποσκοπούσε στο να ορίσει καταστάσεις; την µονάδα. Ακόµα, ο Ράσελ µε τον - Πως µπορείς να αποκόψεις τα Ουάιτχεντ αφιέρωσαν 362 σελίδες δηµιουργήµατα από τους τρόπους στο βιβλίο τους Πριγκίπια Ματεµάτικα που δηµιουργήθηκαν;

3 για να αποδείξουν ότι = 2 (Logicomix σελ. 203) Τα µαθηµατικά, είναι ένα αντικειµενικό, απόλυτο, αναµφισβήτητο και µη επιδεχόµενο διορθώσεις σώµα γνώσεων, το οποίο θεµελιώνεται στην ακλόνητη βάση της παραγωγικής λογικής. (Λογικισµός Φορµαλισµός ). Τα µαθηµατικά υπάρχουν ανεξάρτητα από την ανθρώπινη γνώση και ανακαλύπτονται. Αποτελούν µέρος της φύσης και παραµένουν αµετάβλητα στο χρόνο. Για κάθε ερώτηµα στα µαθηµατικά υπάρχει µια προκαθορισµένη από τους βασικούς µαθηµατικούς κανόνες απάντηση. Αν κάποια ερωτήµατα παραµένουν Τι είναι τα µαθηµατικά; Προέρχονται από τον ανθρώπινο πολιτισµό και την ιστορία. Πολλές από τις σηµαντικότερες ιδέες των µαθηµατικών γεννιούνται από τις γενικές πτυχές του πολιτισµού παρά από τα µαθηµατικά τα ίδια, τα οποία είναι µέρος του µεγαλύτερου πολιτιστικού περιβάλλοντος «Τα µαθηµατικά γενικά δεν υπάρχουν κάπου εκεί έξω, αλλά δηµιουργούνται ή εφευρίσκονται από τον άνθρωπο κατά την ενασχόλησή του µε καθηµερινά προβλήµατα ή µε νοητικές ιδέες, προς εξυπηρέτηση υλικών και πνευµατικών στόχων» Τα µαθηµατικά είναι ένα µοναδικό πράγµα. Οι Πλατωνικές, φορµαλιστικές και κονστρουκτιβιστικές όψεις τους είναι πιστευτές επειδή η καθεµιά αντιστοιχεί σε µια ορισµένη σκοπιά, µια σκοπιά από µια ορισµένη γωνία ή µια εξέταση µε ένα ιδιαίτερο όργανο. Το πρόβληµά µας είναι να οδηγηθούµε σε µια κατανόηση του ίδιου του πράγµατος, να ταιριάξουµε τις επιµέρους όψεις καθεµιά από τις οποίες είναι εσφαλµένη αν την πάρουµε µόνη της, απλά και µόνο επειδή είναι ατελής και µονόπλευρη. Από την στιγµή που είναι εικόνες του ίδιου πράγµατος, είναι συµβατές. Η φαινοµενική τους

4 αναπάντητα είναι µόνο και µόνο γιατί δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόµα οι κατάλληλες διαδικασίες για τη λύση τους. (Πλατωνισµός) ασυµβατότητα δηµιουργείται επειδή τις κοιτάζουµε µε αταίριαστη προκατάληψη" Davis & Hersh (1981) Αφήγηση: Ο Δοξιάδη (Δεκέµβριος 2003): - Διαχωρίζει την παλιότερη ερµηνεία της αφήγηση (ως έχουσα µοναδικό προορισµό την µεταφορά συναισθηµάτων κυρίως µέσα από την λογοτεχνία) από την έννοια της αφήγησης ως επικοινωνιακή λειτουργία που περιλαµβάνει και την µετάδοση γνώσης που µπορεί να είναι απλά πραγµατολογική, θεωρητική, ιδεολογική, µάθηµα περί µεθόδου, τρόπου ζωής, σχεδόν οτιδήποτε. - Ισχυρίζεται ότι η αφήγηση συνιστά έναν άλλον νόµιµο γνωστικό τρόπο, ισχυρό όσο και η ταξινοµική-αναλυτική µατιά της επιστήµης, άποψη που µόλις το 1986 «νοµιµοποιήθηκε» µε το άρθρο του εκπαιδευτικού και γνωστικού ψυχολόγου Jerome Bruner Two modes of thinking ο οποίος είναι ο πρώτος που έθεσε το θέµα στη γενικότητά του, τονίζοντας ότι ο ανθρώπινος νους έχει δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους να γνωρίζει την πραγµατικότητα: αυτόν που αποκαλεί παραδειγµατικό (paradigmatic) δηλαδή τον ταξινοµικό, επαγωγικό (inductive) ή παραγωγικό (deductive) της επιστήµης, και δεύτερο τον αφηγηµατικό (narrative), που είναι διάφορος του πρώτου σε µορφή, πρόθεση και λειτουργία - και οι δυο τρόποι, ενώ µπορούν να συνεργαστούν, δεν µπορούν να υποκαταστήσουν ο ένας τον άλλον.

5 - Αναδεικνύει και έναν άλλο ρόλο της αφήγησης: αυτόν της ερµηνείας «Ερµηνεία και αφήγηση είναι έννοιες αλληλένδετες: είτε το θέλουµε είτε όχι, αφηγούµενοι ερµηνεύουµε γεγονότα και πρόσωπα, που πάει να πει τα εντάσσουµε σε ένα σύστηµα που αναδεικνύει τις αιτιακές αλληλουχίες που τα διέπουν». - Υποστηρίζει ότι η αντίληψη δεν είναι παθητική-αναλυτική αλλά βουλητική-συνθετική λειτουργία. Ο νους ψάχνει ενεργά να συνδέσει γεγονότα και πρόσωπα γύρω του µε σχέσεις αιτιότητας, αντικειµενικά υπαρκτές ή και µη. - Τελικά, µια σειρά αιτιακών συνδέσεων, όταν έχει ικανό µήκος, γίνεται εξ ορισµού αφήγηση, ιστορία. Η προκατάληψη της νόησης υπέρ της αφηγηµατικής - αιτιακής διαδοχής είναι προκατάληψη υπέρ της τάξης σε έναν χαοτικό κόσµο. ( Η αξία λοιπόν της αφήγησης είναι ότι τοποθετεί το υπό εξέταση θέµα σε κάποια πλαίσια και εξηγεί τα όριά του. Προσφέρει δηλαδή ενότητα. Βέβαια, το τι αποτελεί αφήγηση και τι όχι, νοµίζω ότι έχει σε µεγάλο βαθµό να κάνει µε τις προθέσεις αυτού που αφηγείται και πάνω από όλα αν στις προθέσεις του είναι πρώτα από όλα η επικοινωνία µε τους ακροατές του. Αυτό νοµίζω ότι µια σηµαντική διαφορά της αφήγησης από την διάλεξη που ίσως δικαίως έχει πλέον θεωρηθεί µάλλον ακατάλληλη για την διδασκαλία). Ο Δοξιάδης (Ιανουάριος, 2003) σχετικά µε την ανάγκη να εισαχθεί η αφήγηση στην σχολική τάξη των µαθηµατικών, καταλήγει στους παρακάτω λόγους: - Ο στόχος είναι: α) να αυξήσει την γοητεία του αντικειµένου των µαθηµατικών, β) να του προσδώσει µια αίσθηση πνευµατικότητας, ιστορική και κοινωνική σχετικότητα και µια θέση στον πολιτισµό µας, γ) να δώσει στους µαθητές µια καλύτερη αίσθηση του σκοπού των µαθηµατικών, πέρα από τα όρια των, αναγκαστικά περιορισµένων, τεχνικών µαθηµατικών που µπορούν να διδαχτούν µέσα στα όρια του σχολικού συστήµατος. - Η αφήγηση των µαθηµατικών µπορεί να συµπληρώσει και να αλληλεπιδράσει µε την διδασκαλία των τεχνικών των µαθηµατικών. Δίνοντας χρόνο στην αφήγηση, τα µαθηµατικά µπορούν να ενσωµατωθούν στην ψυχή των µαθητών, ενώ διδάσκοντας µόνο τεχνικές, στους πιο πολλούς τελικά δεν θα µείνει τίποτα. - Ιδιαίτερα για τους µικρούς µαθητές, η αφήγηση µπορεί να διευκολύνει

6 την µετάβαση στην µαθηµατική αφαίρεση. Το να δηµιουργήσεις ιστορίες, πιθανόν και µε αναγνωρίσιµους ήρωες και καταστάσεις, αλλά µέσα σε πλούσια εννοιολογικά περιβάλλοντα, (χωρίς απαραίτητα να περιέχουν αριθµούς ή µαθηµατικό φορµαλισµό αλλά να είναι πλούσιες τόσο σε πλοκή όσο και σε θέµατα στρατηγικών λύσης προβλήµατος), οι µαθητές θα «ταυτιστούν» µε τον ήρωα και θα προχωρήσουν να κάνουν µαθηµατικά προσπαθώντας να βοηθήσουν τις σκέψεις του. - Στους µαθητές µεγαλύτερης ηλικία κυριαρχεί, στο σχολείο, η µηχανική (σχεδόν καταναγκαστική) λύση ασκήσεων. Για να ξεφύγουµε από την απλή εκµάθηση τεχνικών χωρίς νόηµα µπορούµε να εισάγουµε στο σχολικό πρόγραµµα την βιογραφία και την ιστορία. Μπορούµε να µιλάµε για τους µεγάλους µαθηµατικούς και την εποχή τους, έστω και αν δεν µπορούµε να εξηγήσουµε στους µαθητές πλήρως το µαθηµατικό τους έργο (ακόµα και µε έναν παραµαθηµατικό τρόπο). Έτσι οι µαθητές µπορούν: α) να αναγνωρίσουν το ανθρώπινο πρόσωπο της µαθηµατικής έρευνας και έτσι να κινητοποιηθούν καλύτερα για µάθηση, β) ανάλογα µε τον µαθηµατικό ή την ιστορική περίοδο ή το πρόβληµα που διδάσκεται, µεγάλο µέρος από τις σχετικές µαθηµατικές τεχνικές µπορούν να ενσωµατωθούν µε τρόπους που να απαλύνουν και να παρακινούν τις µεταβάσεις από το άτοµο στην ιδέα στο πρόβληµα στο άτοµο. γ) βοηθά τους µαθητές να βρουν ένα πλαίσιο για τα µαθηµατικά και µέσω αυτού µια αίσθηση του πραγµατικού σκοπού αυτού που µέχρι τώρα είναι συνήθως ένα χωρίς νόηµα παιχνίδι µε αφηρηµένα σύµβολα (που µερικοί από αυτούς θεωρούν απλά ότι είναι κάτι χρήσιµο). Στις σελίδες του βιβλίου Καταραµένα µαθηµατικά αναφέρεται στο άθροισµα των ν πρώτων όρων γεωµετρικής προόδου µε λόγο 2: «Τσάρλι: Πρόσεξε καλά, η µάλλον παρατήρησε µε συστηµατικό τρόπο, αρχίζοντας από την αρχή. Οι δύο αριθµοί στην αρχή έχουν άθροισµα 3 και ο τρίτος είναι το 4. Οι τρεις αριθµοί έχουν άθροισµα 7 και ο τέταρτος είναι το 8. Οι τέσσερις αριθµοί έχουν άθροισµα 15 και ο πέµπτος είναι το 16 Αλίκη: Το βρήκα! Κάθε αριθµός είναι το άθροισµα όλων των προηγουµένων συν ένα. Τσάρλι: Σωστά, τότε το άθροισµα όλων των αριθµών θα είναι το διπλάσιο του τελευταίου πλην ένα. Μπορούµε να προτείνουµε µαθητές να απαντήσουν στις παρακάτω ερωτήσεις: - ισχύει ο ίδιος κανόνας αν βάζαµε στην σκακιέρα σε κάθε τετραγωνάκι το 3- πλάσιο αριθµό σπόρων από αυτό που έχει το προηγούµενο τετραγωνάκι; - µπορούµε τότε να βρούµε έναν άλλο κανόνα για αυτήν την περίπτωση; (να δοκιµάσουν µε τρεις όρους, µετά µε τέσσερις όρους ή και µε πέντε ώστε να βρουν τον κανόνα) - αν ήταν επί τέσσερα; - µπορούµε να εκφράσουµε µε λόγια έναν γενικό κανόνα;

7 - Ένα παλιό αγγλικό νανούρισµα (Τριγωνοµετρικά λουκούµια σελ. 34) έλεγε: Στο δρόµο για το Σαιντ Άιβς, Συνάντησα έναν άντρα που γυναίκες είχε εφτά - Η κάθε του γυναίκα είχε εφτά σακιά, Κάθε σακί τους γάτες είχε µέσα εφτά, Κι η κάθε γάτα είχε εφτά γατιά, Γάτες, γατιά, γυναίκες και σακιά, Πόσοι όλοι µαζί τραβούσανε, παιδιά, Στο δρόµο για το Σαιντ Άιβς; Μπορούµε να το απαντήσουµε; ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; - Σε αντίθεση µε πολλές χώρες του εξωτερικού (αγγλοσαξονικές, Ευρώπη) στην χώρα µας δεν δίνουµε µεγάλο βάρος στην επίλυση (αυθεντικού) προβλήµατος. Ένα µαθηµατικό πρόβληµα αποτελεί µια πρόκληση, λόγω της αβεβαιότητας που περιέχει, η οποία µπορεί να προκαλέσει την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών. Η διαπραγµάτευση της αβεβαιότητας αυτής ανάµεσα στους µαθητές ή ανάµεσα στους µαθητές και τον καθηγητή αποτελεί και το νόηµα της δραστηριότητας. Κατά την επίλυση προβλήµατος οι µαθητές οικοδοµούν εκείνο το σύνολο της µαθηµατικής γνώσης που θα τους επιτρέπει να διατυπώνουν, να κατασκευάζουν, να ερευνούν, να επιλύουν και να δικαιολογούν µαθηµατικά προβλήµατα και έννοιες (και µάλιστα στα πλαίσια µιας κοινότητας µαθητών). Στην συγκεκριµένη δραστηριότητα οι µαθητές θα αναζητήσουν την ύπαρξη ενός αριθµητικού µοτίβου. Στην διαδικασία αυτή, θα υποθέτουν, θα δοκιµάζουν, θα ελέγχουν, θα εκφράζουν µε λόγια και θα γενικεύουν. Έτσι µαθαίνουν να ανακαλύπτουν έννοιες και σχέσεις, αναπτύσσουν την µαθηµατική γλώσσα, και κάνουν συγκρίσεις µε άλλα πρότυπα που έχουν µελετήσει. Η φιλοσοφική άποψη για τα µαθηµατικά που υποκρύπτεται (και είναι διάχυτη στο βιβλίο) είναι ότι τα µαθηµατικά είναι µια (ηµί-εµπειρική) επιστήµη αντικειµένων που χαρακτηρίζονται από πρότυπο κανονικότητας και µια λογική τάξη (σε αντίθεση µε την άποψη ότι η µαθηµατική γνώση είναι το σώµα των δεδοµένων και των διαδικασιών που εξετάζουν τις ποσότητες, τα µεγέθη και τις µεταξύ τους σχέσεις και γνώση των µαθηµατικών σηµαίνει να µπορεί κανείς να χειρίζεται και να κατέχει πλήρως τα δεδοµένα και τις διαδικασίες). Βρίσκοντας και διερευνώντας αυτή την κανονικότητα ή την τάξη και κατόπιν κατανοώντας της, είναι το επιστέγασµα αυτού που λέµε «κάνω µαθηµατικά». Οι µαθητές συνειδητοποιούν ότι «κάνω µαθηµατικά» σηµαίνει πρώτα από όλα «διερευνώ» και όχι απλά εφαρµόζω, µε έναν τελετουργικό πολλές φορές τρόπο, κάποιους δεδοµένους κανόνες. - Για να ενδυναµώσουµε την (µαθηµατική ) επικοινωνία των µελών της λέσχης. Ο κύριος στόχος µας δεν είναι απλά να αλλάξουν στάση απέναντι στα µαθηµατικά οι µαθητές. Αυτό από µόνο του δεν αρκεί για την µαθηµατική επικοινωνία (και συνεπώς και για να µάθουν µαθηµατικά). Πρέπει να τους

8 δώσουµε την ευκαιρία να δουν τα µαθηµατικά και από άλλες οπτικές γωνίες ώστε να κατανοήσουν καλύτερα την φύση τους και παράλληλα να κάνουν µαθηµατικά. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΠΡΟΣΘΕΣΟΥΜΕ ΤΟ ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ; Η προσθήκη του νανουρίσµατος δίνει ένα πιο ανθρώπινο νόηµα στα µαθηµατικά. Δείχνει ότι τα µαθηµατικά βρίσκονται παντού στην ζωή µας µε διάφορους τρόπους που µπορεί να συνδυάζονται µε πράγµατα που δεν είναι απαραίτητα «χρήσιµα» ή «υπολογιστικά». Μπορεί να είναι και πράγµατα που συνδέονται µε το συναίσθηµα ή την οµορφιά. Όπως όταν χρησιµοποιούνται στην τέχνη ή για την κατασκευή ενός πλακόστρωτου ή ακόµα και σε ένα νανούρισµα. Μερικοί µαθητές µπορεί σε αυτό, στην καλλιτεχνική ή γενικά στην πιο ανθρώπινη, πτυχή των µαθηµατικών, να βρουν ένα λόγο για να ενεργοποιηθούν στα µαθηµατικά. ΘΑ ΣΥΜΜΕΤΑΣΧΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ; Αυτό που προσπαθεί να µας δείξει ο συγγραφέας είναι ότι σε µια τέτοια δηµιουργική όψη των µαθηµατικών, όλοι µπορούν να συµµετάσχουν. Ο ΡΟΛΟΣ ΜΑΣ ΚΑΘΩΣ ΘΑ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Γυρνάµε ανάµεσα στις οµάδες και ακούµε τις απορίες που µας απευθύνουν οι µαθητές. Προσπαθούµε να καταλαβαίνουµε, µε ερωτήσεις, τις απορίες τους αλλά να µην τους δίνουµε έτοιµες απαντήσεις αλλά να λειτουργούµε ως σκαλωσιά για να τις βρουν µόνοι τους (νοµίζω κάπως έτσι λειτουργεί και ο συγγραφέας του βιβλίου απέναντι στην Αλίκη). ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΥΠΙΚΟ ΦΟΡΜΑΛΙΣΜΟ; Ο συγγραφέας το αναφέρει παρακάτω (σελ. 115). Κάνει καλά; Πως γινόταν ο πολλαπλασιασµός σε άλλους πολιτισµούς; Α. Με αφορµή το σχήµα της σελίδας 80: Κινέζικος πολλαπλασιασµός (χωρίς την προπαίδεια)

9 Οι µαθητές να παρατηρήσουν τους παραπάνω πολλαπλασιασµούς και να κάνουν δικούς τους. ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ: Ανάµεσα σε άλλα: να συνειδητοποιήσουν ότι τα µαθηµατικά εξαρτώνται από την εποχή αλλά και την κοινωνία στην οποία αναπτύσσονται. Β. Με αφορµή την παρατήρηση σελ. 163 ότι «κάθε αριθµός είναι δύναµη του 2 ή µπορεί να εκφραστεί µε µοναδικό τρόπο ως άθροισµα δυνάµεων του 2» («και αυτό είναι τόσο σπουδαίο;»: Πρόκειται για την δυνατότητα µετατροπής κάθε αριθµού στο δυαδικό σύστηµα. Σηµαντικό για τους υπολογιστές. Μπορούµε να µιλήσουµε µε τους µαθητές για το δυαδικό σύστηµα και να αναλάβουν να βρουν πληροφορίες για την σηµασία του στους υπολογιστές) Η χρήση της παραπάνω ιδιότητας για να κάνουν πολλαπλασιασµό οι Αρχαίοι αιγύπτιοι όπως φαίνεται από τον Πάπυρο του Rhind. Σύνδεση µε το πρόβληµα µε το νανούρισµα. Το Πρόβληµα 79 του Παπύρου Rhind (Από το βιβλίο Τριγωνοµετρικά Λουκούµια) Τι κρύβεται πίσω από αυτούς τους µυστηριώδεις στίχους; Είναι φανερό ότι πρόκειται για µια γεωµετρική πρόοδο που τόσο ο πρώτος όρος της όσο και ο λόγος της είναι 7. Ο γραφέας µάς υποδεικνύει πώς να αθροίζουµε τους όρους της. Όπως όµως θα έκανε κάθε καλός δάσκαλος για να σπάσει την καθηµερινή µονοτονία ενός µαθήµατος µαθηµατικών, έτσι και ο Αχµές διανθίζει το πρόβληµα µε µια ιστορία που θα µπορούσαµε να τη διατυπώσουµε ως ακολούθως: Υπάρχουν επτά σπίτια. Κάθε σπίτι έχει επτά

10 γάτες. Κάθε γάτα τρώει επτά ποντίκια. Κάθε ποντίκι τρώει επτά στάχυα σιτάρι. Κάθε στάχυ δίνει επτά χεκάτ σπόρο. Να βρεθεί πόσα είναι όλα µαζί. Η δεξιά στήλη περιέχει σαφώς τους όρους της προόδου 7, 7 2, 7 3, 7 4, 7 5 ακολουθούµενους από το άθροισµα τους (δεν θα µάθουµε ποτέ αν η λανθασµένη τιµή για χο 7 4 είναι αντιγραφικό λάθος του Αχµές ή αν υπήρχε και στο πρωτότυπο). Τώρα, όµως, ο Αχµές παίζει το δεύτερο χαρτί του: Στην αριστερή στήλη µάς δείχνει πώς να βρούµε την απάντηση µε έναν συντοµότερο, πιο έξυπνο τρόπο. Παρακολουθώντας τον, θα δούµε την αιγυπτιακή µέθοδο πολλαπλασιασµού σε εφαρµογή. Οι Αιγύπτιοι γνώριζαν ότι κάθε ακέραιος µπορεί να παρασταθεί ως άθροισµα όρων της γεωµετρικής προόδου 1, 2, 4, 8,..., και ότι η παράσταση αυτή είναι µοναδική (πρόκειται για την παράσταση ενός αριθµού στο δυαδικό σύστηµα, όπου οι συντελεστές, ή «δυαδικά ψηφία» είναι 0 ή 1) [π.χ 13 στο δεκαδικό = 1101 στο δυαδικό σύστηµα ] Για να πολλαπλασιάσουν, ας πούµε, το 13 µε το 17, αρκούσε να γράψουν έναν από τους παράγοντες, έστω το 13, ως άθροισµα δυνάµεων του 2, δηλαδή 13 = , να πολλαπλασιάσουν κάθε δύναµη µε τον άλλο παράγοντα και να προσθέσουν τα αποτελέσµατα: 13 χ 17 = 1 χ χ χ 17 = = 221. Η εργασία διευκολύνεται αν εργασθούµε σε στήλες: 17 χ 1 = 17 * χ 2= 34 χ 4= 68 * χ 8 = 136 * Οι αστερίσκοι υποδεικνύουν ποιες δυνάµεις πρέπει να προστεθούν. Με αυτό τον τρόπο, οι Αιγύπτιοι µπορούσαν να κάνουν οποιονδήποτε πολλαπλασιασµό χρησιµοποιώντας µόνο διαδοχικούς διπλασιασµούς και προσθέσεις. Αυτή η µέθοδος εφαρµόζεται σε όλα τα γνωστά αιγυπτιακά κείµενα. Ήταν τόσο θεµελιώδης για τον αιγύπτιο γραφέα όσο οι πίνακες της προπαίδειας για τον σηµερινό µαθητή. Από πού λοιπόν προέρχεται το 2.801, ο πρώτος αριθµός της αριστερής στήλης του Προβλήµατος 79; Εδώ ο Αχµές χρησιµοποιεί µια ιδιότητα των γεωµετρικών προόδων που ήταν γνωστή στους Αιγυπτίους: το άθροισµα των ν πρώτων όρων µιας γεωµετρικής προόδου στην οποία ο πρώτος όρος και ο λόγος ταυτίζονται ισούται µε το λόγο πολλαπλασιασµένο επί το άθροισµα των (ν - 1) πρώτων όρων αυξηµένο κατά 1. Χρησιµοποιώντας σύγχρονο συµβολισµό, έχουµε: α + α 2 + α α ν = α(1 + α + α α ν-1 ). Αυτός ο «αναγωγικός τύπος» επέτρεπε στον αιγύπτιο γραφέα να ανάγει την άθροιση των όρων µιας γεωµετρικής προόδου στην άθροιση των όρων µιας άλλης µε λιγότερους (και µικρότερους) όρους. Αντί να υπολογίσει το άθροισµα ο Αχµές σκέφθηκε να το απλουστεύσει ως , 7 χ ( ). Αφού το άθροισµα των όρων µέσα στην παρένθεση είναι 2.801, το µόνο που χρειαζόταν να κάνει ήταν να πολλαπλασιάσει το µε το 7, αναλύοντας το 7 σε Αυτό µας δείχνει η αριστερή στήλη. Παρατηρούµε ότι η µέθοδος αυτής της στήλης απαιτεί µόνο τρία βήµατα ενώ η «προφανής» λύση της δεξιάς στήλης απαιτεί πέντε. Προφανώς, ο γραφέας συµπεριέλαβε τούτο το πρόβληµα ως άσκηση πάνω στη δηµιουργική σκέψη. Μπορεί κανείς να εξηγήσει γιατί ο Αχµές επέλεξε ως λόγο το 7; Στο εξαιρετικό βιβλίο του Mathematics in the times of Pharaohs ο R.J.Gillings απαντά στην ερώτηση ως ακολούθως: «Ο αριθµός 7 εµφανίζεται συχνά στα αιγυπτιακά µαθηµατικά, διότι µέσω διαδοχικών διπλασιασµών οι τρεις πρώτοι παράγοντες είναι πάντοτε 1, 2, 4, που έχουν άθροισµα 7.» Αυτή η επεξήγηση δεν είναι και πολύ πειστική, διότι θα

11 µπορούσε κάλλιστα να εφαρµοσθεί στο 3 (= 1 + 2), στο 15 (= ) και τελικά σε όλους τους ακεραίους της µορφής 2 ν - 1. Μια πιο αληθοφανής εξήγηση θα µπορούσε να είναι ότι το 7 επελέγη διότι κάποιος µεγαλύτερος αριθµός θα καθιστούσε τον υπολογισµό υπερβολικά εκτενή, ενώ ένας µικρότερος δεν θα έδειχνε καθαρά την ταχύτητα µε την οποία αυξάνει η πρόοδος: Αν ο Αχµές είχε χρησιµοποιήσει, ας πούµε, το 3, το τελικό αποτέλεσµα (363) δεν θα ήταν και τόσο «εντυπωσιακό» για τον αναγνώστη. ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ: -Ανάλυση και κατανόηση ενός ιστορικού χειρόγραφου - Ο πολλαπλασιασµός σε έναν άλλο πολιτισµό - Σηµασία έχει επίσης το ότι ο συγγραφέας παρουσιάζει δύο τρόπους µε προφανείς διδακτικούς στόχους - Οι µαθητές θα αναγνωρίσουν την διπλή χρήση της επιµεριστικής ιδιότητας µε έναν ελκυστικό τρόπο. Μπορούµε να τους προκαλέσουµε να κάνουν µε τον ίδιο τρόπο και κάποιον άλλο πολλαπλασιασµό ή και να φτιάξουν ένα παρόµοιο πρόβληµα. Για παράδειγµα µε το 5: = 780. Αλλά: = 5( ) = Όµως: 5 = Έτσι (για το 5 156): = 156 * = = 624 * Άρα: = = 780

12 Moebius band II Μ. C. Escher Τι παρατηρείται στην παραπάνω ζωγραφιά; [Η ταινία Mobius είναι µια επιφάνεια που έχει µόνο µία πλευρά αλλά είναι δυνατόν να τη διατρέξει κανείς σε όλο της το µήκος έχοντας την αίσθηση ότι αλλάζει µεριά, κάτι που γίνεται εµφανές και στο σχέδιο του Escher (τα µυρµήγκια βοηθούν σε αυτό)]. [Δεν είναι τυχαίο που το σχήµα της ταινίας του Mobius θυµίζει το µαθηµατικό σύµβολο του απείρου. Τα µυρµήγκια της εικόνας θα µπορούσαν να προχωρούν για πάντα και να παρέµεναν µονίµως στην ίδια µεριά!] Τι σας θυµίζει; (Λούνα πάρκ) (το σύµβολο του απείρου) Ξέρετε άλλο σχήµα που να µην έχει εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια; Μπορείτε να φτιάξετε µια ταινία Mobius; (Πρέπει να έχουν χαρτί, ψαλίδι και συραπτικό) Ξεκινήστε από ένα σηµείο µε το µολύβι σας και καταλήξτε στο ίδιο διατρέχοντας όλη την επιφάνια. Με το ψαλίδι κόψτε την ταινία στην µέση. Τι

13 παρατηρείται; Μπορείτε από µια ταινία Μέµπιους να φτιάξετε και το παρακάτω: [Μπορεί να ζητηθεί από τους µαθητές (από την προηγούµενη συνάντηση) να βρουν πληροφορίες για την τοπολογία (http://www.youtube.com/watch?v=r548mhlpchk&nr=1 µε απλό τρόπο µε σκίτσα) και την Ταινία του Mobius.] Η δραστηριότητα θα γίνει µε µια λωρίδα χαρτί όπως περιγράφεται στα βίντεο: και αν το και το Ας δούµε µερικούς κανόνες της λογικής, για παράδειγµα σε κύκλους (κυκλικούς δίσκους): - Κάθε αντικείµενο βρίσκεται είτε εντός του κύκλου είτε εκτός του κύκλου - Αν έχουµε δύο κύκλους Α και Β και ένα άλλο αντικείµενο Χ. Τότε Α βρίσκεται εντός του Β και το Χ βρίσκεται εντός του Α, τότε το Χ βρίσκεται εντός του Β. - Αν έχουµε τρεις κύκλους Α, Β, Γ, αν το Α βρίσκεται εντός του Β Β βρίσκεται εντός του Γ, τότε το Α βρίσκεται εντός του Γ.

14 - Αν έχουµε δύο κύκλους Α και Β και ένα άλλο αντικείµενο Υ, αν το Α βρίσκεται εντός του Β και το Υ βρίσκεται εκτός του Β, τότε το Υ βρίσκεται εκτός του Α. Εξετάστε αν ισχύουν οι παραπάνω προτάσεις σε σχήµατα Mobius ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ: Μέσα από τα δηµοσιεύµατα των εφηµερίδων (π.χ. οι µαθητές θα δουν πως από απλές ιδέες, µέσω της µαθηµατικοποίησής τους (που δεν είναι πάντα εύκολη) παράγεται πολιτισµός (τεχνολογικός ή τέχνη π.χ Escher ή ψυχαγωγία π.χ λούνα πάρκ: ) Ακόµα: είναι µια πρώτη γνωριµία µε την ζωγραφική του Escher. Μετά από αυτήν την δραστηριότητα θα αποκτούσε επιπλέον νόηµα µια επίσκεψη στο Μουσείο Ηρακλειδών στο Θησείο (http://www.herakleidon-art.gr/el/index.cfm ). Εκεί µπορείτε να παρακολουθήσετε (δωρεάν) το εκπαιδευτικό πρόγραµµα «Τέχνη και Μαθηµατικά». Χρειάζεται πρώτα να κλείσετε ραντεβού. Ακόµα: µια πρώτη γνωριµία µε την µαθηµατική λογική. Επίσης: τα µαθηµατικά δεν είναι µόνο θεωρητικά ή αφηρηµένα Κατά την γνωσιακή επιστήµη η σκέψη (και ειδικότερα η µαθηµατική σκέψη) έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: 1. Το ενσώµατο του νου. Η λεπτοµερής φύση και η δυναµική των σωµάτων µας, των εγκεφάλων µας και της καθηµερινής µας λειτουργίας στον κόσµο δοµούν τις ανθρώπινες έννοιες και την ανθρώπινη λογική. Αυτό περιλαµβάνει τις µαθηµατικές έννοιες και τη µαθηµατική λογική. 2. Το γνωσιακό ασυνείδητο. Οι περισσότερες γνωσιακές διαδικασίες είναι ασυνείδητες όχι κατασταλµένες κατά τη Φροϋδική έννοια, αλλά απλά απρόσβατες σε άµεση συνειδητή ενδοσκόπηση. Δεν µπορούµε µέσω της ενδοσκόπησης να κοιτάξουµε απ ευθείας τα εννοιολογικά µας συστήµατα και τις χαµηλού επιπέδου γνωσιακές διαδικασίες µας. Αυτό περιλαµβάνει το µεγαλύτερο µέρος της µαθηµατικής σκέψης. 3. Μεταφορική σκέψη. Κατά το µεγαλύτερο µέρος, τα ανθρώπινα όντα αντιλαµβάνονται τις αφηρηµένες έννοιες µε σαφή τρόπο, µε τη χρήση ακριβούς συµπερασµατικής δοµής και τρόπων συλλογισµού θεµελιωµένων στο αισθησιοκινητικό σύστηµα. Ο γνωσιακός µηχανισµός µέσω του οποίου το αφηρηµένο κατανοείται µέσω του σαφούς ονοµάζεται εννοιολογική µεταφορά (conceptual metaphor). Η µαθηµατική σκέψη επίσης χρησιµοποιεί την εννοιολογική µεταφορά, όπως όταν αντιλαµβανόµαστε τους αριθµούς ως σηµεία πάνω σε µια ευθεία: χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε η αναλυτική γεωµετρία. Εννοιολογική µεταφορά είναι ένας γνωστικός µηχανισµός που µας επιτρέπει να συµπεράνουµε ένα είδος πράγµατος σαν να ήταν κάτι άλλο. Είναι θεµελιωµένο συµπέρασµα ότι συντηρεί την εγκάρσια τοµή-περιοχή χαρτογράφησης- του νευρικού µηχανισµού που επιτρέπει σε µας να χρησιµοποιήσουµε την επαγωγική δοµή µιας αντιληπτικής περιοχής (πέστε, γεωµετρία) και να βγάλουµε συµπεράσµατα για κάποια άλλη (πέστε, αριθµητική).

15 (Στο βιβλίο Καταραµένα µαθηµατικά ένα τέτοιο παράδειγµα είναι η χρήση της ζυγαριάς για την κατανόηση της έννοιας της εξίσωσης). Το παρακάτω σχήµα παρουσιάζει την διαδικασία σχηµατισµού των αριθµών Fibonacci ως αριθµό ζευγαριών κουνελιών. Στο Καταραµένα µαθηµατικά, κακώς, απουσιάζει η έννοια του ζευγαριού. Λέει ότι κάθε κουνέλι γεννά ένα άλλο. Αυτό είναι παράλογο (ακόµα και για παιδιά δηµοτικού ) Το σωστό πρόβληµα είναι ότι ένα ζευγάρι κουνελιών γεννά (έστω) ένα ζευγάρι παιδιών. (Μια καλή περιγραφή της διαδικασίας θα βρείτε στο βιβλίο «Το πειραχτήρι των αριθµών» από όπου έχω πάρει και το παρακάτω σχήµα).

16 (Για τους αριθµούς γενικά µπορούµε να βρούµε πολλά και στο βιβλίο: «Ο Ταξιδευτής των Μαθηµατικών» Εκδόσεις Κέδρος. )

17 Οι µαθητές πρώτα θα δοκιµάσουν µε ένα απλό χαρτί α4 (διαστάσεις 21επί 28) να φτιάξουν (λυγίζοντας το χαρτί ) ένα τετράγωνο (γιατί είναι τετράγωνο;). Μετά στο ορθογώνιο που αποµένει να φτιάξουν ένα άλλο τετράγωνο κ.λ.π. Σε κάθε περίπτωση να βρίσκουν τον λόγο των πλευρών των ορθογωνίων. Θα παρατηρήσουν ότι ι λόγοι είναι διαφορετικοί. (την διαδικασία αυτή µπορούµε να τους την δείξουµε εµείς) Στην συνέχεια, να αποκόψουν από το α4 ένα ορθογώνιο µε διαστάσεις 21 επί 13 (που είναι αριθµοί ΦΙΜΠΟΝΑΤΣΙ). Αν κάνουν την ίδια διαδικασία µε πριν (όπως δείχνει το παραπάνω σχήµα) θα παρατηρούν ότι οι πλευρές των ορθογωνίων (που µπορούν να τις υπολογίζουν µε το µυαλό, χωρίς χάρακα) είναι πάντα διαδοχικοί όροι της σειράς ΦΙΜΠΟΝΑΤΣΙ και ότι ο λόγος τους είναι περίπου σταθερός ίσος µε 1,6. Μετά στο χαρτί που χρησιµοποίησαν µπορούν να φτιάξουν την σπείρα (τέτοιες σπείρες συναντάµε συχνά στην φύση π.χ σαλιγκάρι) και να φέρουν τις διαγώνιους όπως φαίνεται στο παραπάνω σχήµα. Μετά αρκεί να τους δείξουµε την παρακάτω εικόνα (χωρίς λόγια!)

18 Μπορούσε να δηµιουργηθεί η σπείρα στο αρχικό χαρτί α4; (όχι γιατί το σχήµα που παραµένει δεν είναι όµοιο µε το αρχικό) Βέβαια οι αριθµοί ΦΙΜΠΟΝΑΤΣΙ απλά προσεγγίζουν τον αριθµό φ. Ο λόγος κάθε αριθµού µε τον προηγούµενό του τείνει στον χρυσό αριθµό φ = 1,618 Η κουβέντα λοιπόν µπορεί να επεκταθεί προς διάφορες κατευθύνσεις ( π.χ χρυσή τοµή χωρισµός τµήµατος σε µέσο και άκρο λόγο = δύο ευθύγραµµα τµήµατα α, β µε α > β, βρίσκονται σε µέσο και άκρο λόγο αν: α/β = β/(α β). Τότε α/β = φ ) Δηλαδή το κοµµάτι ΒΓ είναι τόσο µικρότερο απ' το ΑΒ όσο το ΑΒ απ' το ΑΓ. ΑΒ / ΒΓ = ΑΓ / ΑΒ = Φ = Τα παρακάτω σχήµατα δείχνουν πως µπορούµε να φτιάξουµε (µε κανόνα και διαβήτη) ένα πραγµατικά «χρυσό ορθογώνιο». Ξεκινάµε από ένα τετράγωνο ΑΒΓM. Έστω Ζ το µέσο της ΑΒ. Με κέντρο το Ζ και ακτίνα τη ΓΖ κατασκευάζουµε ένα τόξο κύκλου που τέµνει τη προέκταση της ΑΒ στο Θ. Φέρουµε µετά τη ΘΗ κάθετη στην ΑΘ που τέµνει τη προέκταση της MΓ στο Η. Το σχηµατιζόµενο µε αυτό τον τρόπο ορθογώνιο ΑΘΗM είναι ένα χρυσό ορθογώνιο. Πράγµατι είναι ΑΘ=β=ΑΖ+ΖΘ=ΑΖ+ΖΓ= α/2+ = α/2+α /2 = α( +1)/2 = αφ

19 Έχει πολύ µεγάλο ενδιαφέρον να ασχοληθούν µε την βιογραφία του Ντα Βίντσι (ο οποίος ήταν και µαθηµατικός)

20 Το βιβλίο αναφέρεται σε πολλές σελίδες του στους πρώτους αριθµούς ΚΌΣΚΙΝΟ ΤΟΥ ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗ Να βρουν τους πρώτους µέχρι το 200. Σε ποιόν αριθµό πρέπει να σταµατήσουν να διαγράφουν πολλαπλάσια; (Το βιβλίο δίνει απάντηση σε αυτό το ερώτηµα για τον πίνακα έως το 100 στην σελίδα 54.) Ποιοι µαθηµατικοί ασχολήθηκαν µε τους πρώτους; Για την εικασία του Γκόλντµπαχ: Κάθε άρτιος θετικός ακέραιος µεγαλύτερος του 2 µπορεί να γραφεί ως άθροισµα δύο πρώτων αριθµών, (έτσι ώστε για κάθε n 2, 2n = p + q, όπου p, q πρώτοι αριθµοί). Στην παρακάτω σελίδα βάζεις έναν άρτιο αριθµό και στον αναλύει σε άθροισµα 2 πρώτων

21 Θα µπορούσε λοιπόν να γίνει µια δραστηριότητα στην οποία, υπό µορφής παιχνιδιού θα χωρίσουµε τους µαθητές σε οµάδες, θα δίνουµε έναν άρτιο και θα προσπαθούν οι οµάδες να τον αναλύσουν σε άθροισµα 2 πρώτων µε όσους πιο πολλούς τρόπους µπορούν. Κατόπιν θα ελέγχονται οι απαντήσεις από το κοµπιούτερ. (Καλό είναι πρώτα να έχουµε δείξει στους µαθητές µερικά παραδείγµατα) (Για να βρουν τους πρώτους θα χρησιµοποιήσουν το κόσκινο του Ερατοσθένη που θα έχουν φτιάξει όπως περιγράψαµε παραπάνω). Συζήτηση : Γιατί οι µαθηµατικοί ασχολήθηκαν µε τους πρώτους; «Οι πρώτοι αριθµοί είναι αυτό που αποµένει αφού αφαιρέσεις όλα τα στερεότυπα. Εγώ πιστεύω ότι οι πρώτοι αριθµοί είναι σαν τη ζωή: είναι πολύ λογικοί αλλά δεν θα µπορούσες ποτέ να επεξεργαστείς τους κανόνες τους, ακόµα και αν έτρωγες όλον σου τον καιρό να τους σκέφτεσαι». Κρίστοφερ Τζον Φράνσις Μπουν (Πρόκειται για τον µικρό ήρωα του βιβλίου «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα µεσάνυχτα» του Μάρκ Χάντον) «Για να κατανοήσουµε το Σύµπαν», έγραφε ο Γαλιλαίος τον 17ο αιώνα, «πρέπει να γνωρίσουµε τη γλώσσα στην οποία είναι γραµµένο. Και αυτή η γλώσσα είναι τα Μαθηµατικά». Επίσης, Πυθαγόρας: «Τα πάντα είναι αριθµοί»

22 Μήπως οι αριθµοί έχουν κάποια εσωτερική σχέση, µια απόκρυφη αρµονία και δεν είναι απλά σύµβολα που το ένα ακολουθεί το άλλο; Η εξιχνίαση αυτών των ιδιαίτερων σχέσεων των αριθµών έχει γοητεύσει τους ανθρώπους από την αυγή του πολιτισµού. Όταν αυτή η διανοητική πρόκληση για τα άλυτα προβλήµατα των αριθµών διαµορφώθηκε ως αποδεικτική επιστήµη από τον Πυθαγόρα, ξεκίνησαν τα µαθηµατικά. Η έρευνα των σχέσεων µεταξύ των αριθµών (η Θεωρία των Αριθµών ή Αριθµοθεωρία) ήταν πάντα ένας ιδιαίτερος κλάδος των µαθηµατικών, µια καθαρή επιστήµη που συχνά γέννησε νέους τοµείς στην έρευνα, αν και ως τα µέσα του 20ού αιώνα δεν διέθετε πρακτικές εφαρµογές τις απέκτησε αναπάντεχα µε την εξέλιξη της τεχνολογίας σε τόσο ετερογενείς τοµείς όπως η δηµιουργία κρυπτογραφικών αλγορίθµων, η έρευνα του DNA, η βελτιστοποίηση της χρήσης της µνήµης των υπολογιστών ή ο προγραµµατισµός περίπλοκων τουρνουά τένις. Ο µόνος στόχος της Αριθµοθεωρίας ωστόσο παρέµενε η λύση των γρίφων των αριθµών, επιδεικνύοντας παγερή αδιαφορία για την πρακτική χρησιµότητα των αινιγµάτων µε τα οποία καταπιανόταν. Βιβλίο: «Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντµπαχ» του Απόστολου Δοξιάδη Να συνεχίσουν σε µια κόλλα χαρτί µέχρι τον γνώµονα 100. Σκοπός µας είναι να βρούµε µε ποιον τρόπο µπορούµε να βρούµε αν ένα νούµερο που θα µας δοθεί είναι στην πάνω δεξιά κορυφή του γνώµονα. Οι µαθητές θα κάνουν διάφορες υποθέσεις και δοκιµές. Εδώ θα χρειαστεί να τους βοηθάµε, καθώς δουλεύουν µε τις οµάδες τους, για να µην απογοητευτούν, γιατί είναι λίγο δύσκολο και το βιβλίο δεν δίνει πολλές πληροφορίες. Σιγά- σιγά θα παρατηρήσουν ότι : 3 = 2 2 1, 7 = 3 2-2, 13 = 4 2 3, γενικά κ = ν 2 (ν 1) ή κ = ν 2 ν + 1, όπου κ ο αριθµός της κορυφής και ν η σειρά του γνώµονα στον οποίο είναι κορυφή.

23 Για να βρουν, για παράδειγµα, ποια κορυφή έχει ο 5ος γνώµονας αρκεί να βάλλουν στην θέση του ν το 5: κ = = 21. Αν τώρα δοθεί ένα νούµερο, πως µπορούµε να ξέρουµε ότι είναι κορυφή ή όχι; Κανονικά πρέπει να λύσουµε την δευτεροβάθµια εξίσωση. Οι µικροί όµως µαθητές θα µπορούσαν να σκεφτούν εµπειρικά όπως για παράδειγµα: το 42 δεν µπορεί δεν µπορεί να είναι κορυφή γιατί τότε το ν θα ήταν 7 και τότε το κ βγαίνει 43. Επίσης βάση της σχέσης κ 1 = ν(ν -1), εµείς ξέρουµε ότι το κ είναι πάντα περιττός, αφού το ν(ν -1) είναι πάντα άρτιος. Με κάποιο τρόπο θα µπορούσαµε να τους οδηγήσουµε σε αυτήν την διαπίστωση. Κατά την γνώµη µου µε αυτή την αφορµή µας δίνεται η ευκαιρία να τους µιλήσουµε για τους Πυθαγόρειους Γνώµονες µε ένα τρόπο όπως παρακάτω: - «Για τους Πυθαγόρειους, µας λέει ο Αριστοτέλης ότι ήταν οι πρώτοι που ασχολήθηκαν συστηµατικά µε τα µαθηµατικά και τα προήγαγον, τα προήγαγαν. Και αφού έζησαν και µεγάλωσαν µέσα σε αυτά, πίστεψαν ότι οι αρχές όλων των όντων είναι οι αρχές των µαθηµατικών, ότι όλα δηλαδή στον κόσµο και στον ουρανό είναι αριθµοί. - Μπορούµε να δούµε κάποια σηµεία, πως δηλαδή συνέδεαν την φιλοσοφία µε τα µαθηµατικά και όπως µας λέει ο Αριστοτέλης υπήρχε αλληλεπίδραση σε αυτά. Δηλαδή αρχές της φιλοσοφίας αρχές της φιλοσοφίας, της κοσµοθεωρίας επηρέαζαν τις µαθηµατικές τους έρευνες και αντιθέτως η πρόοδος των µαθηµατικών ερευνών τους επηρέαζε στην φιλοσοφία τους. - Θα δούµε κάτι πολύ µικρό πάνω σε αυτό. - Οι Πυθαγόρειοι µας λέει και ο Αριστοτέλης είχαν δύο αρχές: Το Πέρας και το Άπειρο (γραφή στον πίνακα). Η µύξη αυτών µε κάποιο τρόπο δηµιουργούσε το Εν, την µονάδα και από κει δηµιουργόντουσαν όλοι οι αριθµοί και από κει όλα τα όντα. Αυτό βέβαια είναι αρκετά µεγάλο θέµα. Θα δούµε όµως µια σύνδεση αυτών των βασικών φιλοσοφικών τους αρχών µε τους αριθµούς. Συνέδεαν το Πέρας (το πεπερασµένο) µε τους περιττούς αριθµούς και το άπειρο µε τους άρτιους. Πολύ

24 σύντοµα να δούµε πως κάνανε µια τέτοια σύνδεση. Συνήθιζαν να παριστάνουν τους αριθµούς µε βότσαλα και να σχηµατίζουν διάφορα σχήµατα. Με κάποιον τέτοιον τρόπο που θα δείτε εδώ παρίσταναν τους περιττούς. Σχηµάτιζαν αυτούς τους γνώµονες όπως τους λέγανε, δηλαδή γνώµονας είναι κάτι που προστιθέµενο σε ένα σχήµα, προκύπτει ένα µεγαλύτερο σχήµα όµοιο µε το αρχικό. - Εδώ µπορείς να πεις ότι είναι ο γνώµονας πέντε ας πούµε εδώ ο γνώµονας τρία και πάει λέγοντας. Αυτοί είναι οι περιττοί αριθµοί. Αυτόµατα όπως βλέπετε οι αριθµοί αποκτούν και µια γεωµετρική σηµασία. Και έτσι κάπως έβλεπαν οι Πυθαγόρειοι τους αριθµούς: σαν µήκη (µήκος δύο µήκος τρία) και σαν εµβαδά: το ένα και τρία το έβλεπαν ως εµβαδόν τετραγώνου τέσσερα δύο επί δυο τέσσερα. Λίγο διαφορετικά από ότι τους βλέπουµε εµείς σήµερα. Για να δούµε και τους άρτιους τους αντίστοιχους γνώµονες των αρτίων τι σχήµα παίρνανε και να προσπαθήσουµε να δώσουµε µια εξήγηση γιατί βλέπανε τους περιττούς σαν πέρας και τους άρτιους σαν άπειρο. - (Δεν ξέρω τώρα αν έχει κάποιος κάποια έµπνευση πως τους ήρθε να πουν (τους άρτιους) τους περιττούς πέρας και τους άρτιους άπειρο; Να κάνουν µια τέτοια συσχέτιση;) Εδώ οι προστιθέµενοι περιττοί, οι άπειροι περιττοί, αφήνουν κάτι αναλλοίωτο. Αυτό που αφήνουν αναλλοίωτο είναι το τετράγωνο. Με ποια έννοια: ότι αν διαιρέσεις τις πλευρές του τετραγώνου ο λόγος που θα βρεις είναι πάντα ένα: 2/2 = ένα 3/3 = ένα. Είναι κάτι σταθερό, που µένει σταθερό. Εδώ αντιθέτως έχουµε µια απειρία λόγων. Αυτό είναι 2/3 εδώ 3/4, άλλος λόγος, 4/5 διαφορετικός λόγος. Έχουµε µια απειρία λόγων. Με αυτή την έννοια συνέδεαν αυτό µε το άπειρο και αυτό µε το πέρας.

25 - Ας ασχοληθούµε και εµείς µε αυτά για να παρατηρήσουµε όπως και οι Πυθαγόρειοι, για αυτό κάναµε και αυτά τα σχήµατα, κάποιες ιδιότητες των αριθµών. Να βρούµε κάποιες ιδιότητες των αριθµών. Συµπληρώστε το παραπάνω σχήµα µε (τουλάχιστον) 2 ακόµα γνώµονες. Γράψτε τα αθροίσµατα που παρατηρείτε ξεκινώντας από: 1 = = 4 = = 9 = = ; Γενικά; Πότε το άθροισµα διαδοχικών περιττών είναι άρτιος και πότε περιττός αριθµός; Ελέγξτε αν ισχύει και για µη διαδοχικούς περιττούς. Τι αριθµός είναι το γινόµενο περιττού επί περιττού και τι το γινόµενο άρτιου επί περιττού; Τι αριθµός είναι το τετράγωνο ενός περιττού και τι ενός άρτιου; Προσπαθήστε να βρείτε αντίστοιχες σχέσεις και από τον γνώµονα µε τους αρτίους. Μπορούν να βρουν ότι: ν = ν(ν +1) Εξήγηση: = 12 = 3. 4 και το 3 είναι το µισό του 6 κλπ. Άθροισµα αρτίων = άρτιος Γινόµενο διαδοχικών = άρτιος

26 Το πραγµατικά ζητούµενο είναι να επιτύχουµε την µαθηµατική επικοινωνία. Σε αυτό θα συντελέσει το δουν οι µαθητές µας (αλλά και εµείς οι ίδιοι) µε διαφορετικό µάτι το τι είναι τα µαθηµατικά και το τι σηµαίνει κάνω µαθηµατικά. Σωτήρης Συριόπουλος

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 Περίληψη Η Αλίκη µισεί τα µαθηµατικά και θεωρεί πως δε χρησιµεύουν σε τίποτα. Μια µέρα που κάθεται και διαβάζει στο πάρκο, ένα παράξενο άτοµο την προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών

Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Δυνάμεις φυσικών αριθμών Δύναμη ονομάζουμε το γινόμενο πολλών ίσων παραγόντων Πχ: 8 8= 64, 4 4 4= 64, 3 3 3 3= 81. Έτσι, το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα για τους µαθητές µε το κόσκινο του Ερατοσθένη:.. (και άσκηση 10 σελ. 219 «Η φύση και η δύναµη των µαθηµατικών»)

Δραστηριότητα για τους µαθητές µε το κόσκινο του Ερατοσθένη:.. (και άσκηση 10 σελ. 219 «Η φύση και η δύναµη των µαθηµατικών») Πρώτοι αριθµοί: Τι µας λέει στο βιβλίο (σελ.25-26): 1. Μου αρέσουν οι πρώτοι αριθµοί, γι αυτό αρίθµησα µε πρώτους τα κεφάλαια. Οι πρώτοι αριθµοί είναι αυτό που αποµένει όταν αφαιρέσεις όλα τα στερεότυπα

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το 5/2 1 Παράδειγμα 2: Γράψε ένα κλάσμα που χρησιμοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Γεωµετρία Α Γυµνασίου Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Ευθεία γραµµή Ορισµός δεν υπάρχει. Η απλούστερη από όλες τις γραµµές. Κατασκευάζεται µε τον χάρακα (κανόνα) πάνω σε επίπεδο. 1. ύο σηµεία ορίζουν την θέση

Διαβάστε περισσότερα

Λέσχη Ανάγνωσης Μαθηματικής Λογοτεχνίας. Εκπαιδευτήριο Το Παγκρήτιον Λύκειο, Αγ.Ιωάννης, Ηράκλειο

Λέσχη Ανάγνωσης Μαθηματικής Λογοτεχνίας. Εκπαιδευτήριο Το Παγκρήτιον Λύκειο, Αγ.Ιωάννης, Ηράκλειο Λέσχη Ανάγνωσης Μαθηματικής Λογοτεχνίας Εκπαιδευτήριο Το Παγκρήτιον Λύκειο, Αγ.Ιωάννης, Ηράκλειο Πρώτη νύχτα Μονάδα Όνειρα ( εργασία ) Η έννοια του απείρου Φρόυντ Κλάσματα Αριθμητικό σύστημα ( εργασία

Διαβάστε περισσότερα

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44.

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗΣ Η καταµετρηση ενος συνολου µε πεπερασµενα στοιχεια ειναι ισως η πιο παλια µαθηµατικη ασχολια του ανθρωπου. Θα µαθουµε πως, δεδοµενης της περιγραφης ενος συνολου, να µπορουµε να ϐρουµε

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος.

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος. ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Πριν περιγράψουµε πως µπορούµε να µελετήσουµε µια συνάρτηση είναι αναγκαίο να δώσουµε µερικούς ορισµούς. Άρτια και περιττή συνάρτηση Ορισµός : Μια συνάρτηση fµε πεδίο ορισµού Α λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σην παρουσίαση των διδασκαλιών ή των project μπορούμε να ακολουθήσουμε την φόρμα που παρουσιάζεται παρακάτω. Μια παρουσίαση σύντομη και μια λεπτομερής.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών 2 Πρόσθεση αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Προσθετέοι 18+17=35 α Προσθετέοι + β = γ Άθοι ρ σμα Άθοι ρ σμα 13 + 17 = 17 + 13 Πρόσθεση φυσικών αριθμών Πρόσθεση είναι η πράξη με την οποία από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

μαθηματικά β γυμνασίου

μαθηματικά β γυμνασίου μαθηματικά β γυμνασίου Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή ενός εκ των συγγραφέων Σειρά: Γυμνάσιο, Θετικές Επιστήμες Μαθηματικά Β Γυμνασίου, Βασίλης Διολίτσης Ιωάννα Κοσκινά Νικολέττα Μπάκου Θεώρηση Κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Το Πυθαγόρειο θεώρημα: μία διάσημη μαθηματική σχέση στον εργαστηριακό πάγκο της Φυσικής Παναγιώτης Μουρούζης Το Πυθαγόρειο θεώρημα, το οποίο συνήθως περιγράφεται φορμαλιστικά από μία σχέση της μορφής 2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΣΧΣΗ ΘΩΡΗΜΤΩΝ ΘΛΗ ΚΙ ΠΥΘΟΡ ισαγωγή ηµήτρης Ι Μπουνάκης dimitrmp@schgr Οι δυο µεγάλοι Έλληνες προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Θαλής (περίπου 630-543 πχ) και Πυθαγόρας (580-500 πχ) άφησαν, εκτός των άλλων, στην

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας Κεφάλαιο 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας. Στο Κεφάλαιο αυτό περιέχονται: 5.1 Γωνία διεύθυνσης. 5. Πρώτο θεμελιώδες πρόβλημα. 5.3 εύτερο θεμελιώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Για να κάνουμε Γεωμετρία χρειαζόμαστε εργαλεία κατασκευής, εργαλεία μετρήσεων και εργαλεία μετασχηματισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

3.5 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΙΣΚΟΥ

3.5 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΙΣΚΟΥ 1 3.5 ΕΜΒ Ν ΚΥΚΛΙΚΥ ΙΣΚΥ ΘΕΩΡΙ Εµβαδόν κυκλικού δίσκου ακτίνας ρ : Ε = πρ Σηµείωση : Tο εµβαδόν του κυκλικού δίσκου, χάριν ευκολίας αναφέρεται σαν εµβαδόν του κύκλου. ΣΧΛΙ Για το εµβαδόν του κυκλικού δίσκου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι για το Πυθαγόρειο θεώρημα έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ...

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ... Αμυραδάκη 0, Νίκαια (10-4903576) ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΘΕΜΑ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 013 Α. Να αποδείξετε ότι σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο του ύψους που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα του ισούται με το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε.

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. «Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. Μπολοτάκης Γιώργος Μαθηματικός, Επιμορφωτής Β επιπέδου, Διευθυντής Γυμνασίου Αγ. Αθανασίου Δράμας, Τραπεζούντος 7, Άγιος Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Παρουσίαση εργασίας φοιτητή (x,a) 1) (xy)a=x(ya) x,y G και a A 1) a(xy)=(ax)y 2) ae=a

ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Παρουσίαση εργασίας φοιτητή (x,a) 1) (xy)a=x(ya) x,y G και a A 1) a(xy)=(ax)y 2) ae=a ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Ν. Λυγερός Παρουσίαση εργασίας φοιτητή Θα µιλήσουµε για το θεώρηµα του Lagrange. Αλλά προτού φτάσουµε εκεί, θα ήθελα να εισάγω ορισµένες έννοιες που θα µας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996

Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996 Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996 1. Δυο μαθητές Α και Β παίζουν το ακόλουθο παιχνίδι: Τους δίνεται ένα κανονικό πολύγωνο με άρτιο πλήθος πλευρών, μεγαλύτερο από 6 (π.χ. ένα 100-γωνο). Κάθε παίκτης συνδέει δυο

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

0 0 30 π/6 45 π/4 60 π/3 90 π/2

0 0 30 π/6 45 π/4 60 π/3 90 π/2 Βασικός Πίνακας Μοίρες (Degrees) Ακτίνια (Radians) ΓΩΝΙΕΣ 0 0 30 π/6 45 π/4 60 π/3 90 π/2 Έστω ότι θέλω να μετατρέψω μοίρες σε ακτίνια : Έχω μία γωνία σε φ μοίρες. Για να την κάνω σε ακτίνια, πολλαπλασιάζω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Κλάσµατα ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Πεινάσαµε; Τι λέτε; Να παραγγείλουµε καµιά πίτσα; Ήρθε κιόλας η παραγγελία! Λαχταριστή πίτσα κοµµένη σε 8 ίσα κοµµάτια

Κλάσµατα ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Πεινάσαµε; Τι λέτε; Να παραγγείλουµε καµιά πίτσα; Ήρθε κιόλας η παραγγελία! Λαχταριστή πίτσα κοµµένη σε 8 ίσα κοµµάτια 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο Κλάσµατα Πεινάσαµε; Τι λέτε; Να παραγγείλουµε καµιά πίτσα; Ήρθε κιόλας η παραγγελία! Λαχταριστή πίτσα κοµµένη σε 8 ίσα κοµµάτια Όπως φαίνεται όµως ο Σάκης έφαγε 1 κοµµάτι από τα 8 Το κοµµάτι

Διαβάστε περισσότερα

THOMAS VOGEL Το τελευταίο παραµύθι του Μιγκέλ Τόρρες ντα Σίλβα (ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ)

THOMAS VOGEL Το τελευταίο παραµύθι του Μιγκέλ Τόρρες ντα Σίλβα (ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ) THOMAS VOGEL Το τελευταίο παραµύθι του Μιγκέλ Τόρρες ντα Σίλβα (ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ) Μετάφραση: ΛΙΝΑ ΣΙΠΙΤΑΝΟΥ Εκδόσεις Κριτική 2003 Παρουσίαση του βιβλίου: Ευαγγελία Τατάγια ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το µυθιστόρηµα ξετυλίγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α) Συµπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1) Ο κύκλος µε κέντρο Κ(α, β) και ακτίνα ρ > έχει εξίσωση... ) Η εξίσωση του κύκλου µε κέντρο στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε!

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Συντελεστές: Γιάννης Π. Κρόκος - Μαθηματικός Βασίλης Τσιλιβής Μαθηματικός Φιλίππια Γαλιατσάτου - Δασκάλα Πολιτικός Μηχανικός «Η επίλυση των προβλημάτων & των

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ Κοίταξε τις µεθόδους, τις λυµένες ασκήσεις και τις ασκήσεις προς λύση των ενοτήτων 6, 7 του βοηθήµατος Μεθοδολογία Άλγεβρας και Στοιχείων Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου των Ευσταθίου Μ. και Πρωτοπαπά Ελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση Δ τάξης. Παιχνίδια στην κατασκήνωση

Υπενθύμιση Δ τάξης. Παιχνίδια στην κατασκήνωση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Υπενθύμιση Δ τάξης Παιχνίδια στην κατασκήνωση Συγκρίνω δυο αριθμούς για να βρω αν είναι ίσοι ή άνισοι. Στην περίπτωση που είναι άνισοι μπορώ να βρω ποιος είναι μεγαλύτερος (ή μικρότερος). Ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ. ΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΤΟΥ ΘΑΛΗ. 1 η εκδρομή (21/11/05): Επίσκεψη στο Αστεροσκοπείο.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ. ΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΤΟΥ ΘΑΛΗ. 1 η εκδρομή (21/11/05): Επίσκεψη στο Αστεροσκοπείο. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ. ΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΤΟΥ ΘΑΛΗ 1 η εκδρομή (21/11/05): Επίσκεψη στο Αστεροσκοπείο. Στόχοι: Οι εκπαιδευόμενοι: Να ενημερωθούν για το σύμπαν. Να παρατηρήσουν τα ουράνια σώματα. Να σκεφτούν -να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014. ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014. ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 013-014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 014 ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου Χρόνος: ώρες Βαθμός: Ημερομηνία: Παρασκευή, 13 Ιουνίου 014 Υπογραφή καθηγητή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α ΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΝΛΗΨΗΣ η ΕΚ. Έστω οι παραστάσεις = 4 4 + 5, Β = 5 (8 + 0) : (7 5) και Γ = 6 : 5 4 Να υπολογίσετε την τιµή των παραστάσεων ν = 5, Β = 6 και Γ = να βρείτε : i) Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των,

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία παιγνίων Δημήτρης Χριστοφίδης Εκδοση 1η: Παρασκευή 3 Απριλίου 2015. Παραδείγματα Παράδειγμα 1. Δυο άτομα παίζουν μια παραλλαγή του σκακιού όπου σε κάθε βήμα ο κάθε παίκτης κάνει δύο κανονικές κινήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΜΑ ο _6950 α) Να κατασκευάσετε ένα γραμμικό σύστημα δυο εξισώσεων με δυο αγνώστους με συντελεστές διάφορους του

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ξ εκινώντας τη προσπάθεια μου να γράψω αυτό το βιβλίο αναρωτιόμουν πως

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ Επιµέλεια: Καλαντζής Παναγιώτης, ηµ. Σχ. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού». Γνωστικό αντικείµενο: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ 1. ΤΙΤΛΟΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ: Μονάδες µέτρησης επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΙ Διερεύνηση αριθμών Αρ 1.6 Συνθέτουν και αναλύουν αριθμούς μέχρι το 100 με βάση την αξία θέσης ψηφίου, χρησιμοποιώντας αντικείμενα, εικόνες, και σύμβολα. Αρ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 5 (για µαθητές της Β' και Γ' τάξης Λυκείου)

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 5 (για µαθητές της Β' και Γ' τάξης Λυκείου) Kangourou Sans Frontières Καγκουρό Ελλάς Επώνυµο: Όνοµα: Όνοµα πατέρα: e-mail: ιεύθυνση: Τηλέφωνο: Εξεταστικό Κέντρο: Σχολείο προέλευσης: Τάξη: Θέµατα Καγκουρό 007 Επίπεδο: (για µαθητές της ' και ' τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση

Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση Αριστοτέλης Μακρίδης Μαθηµατικός, Επιµορφωτής των Τ.Π.Ε Αποσπασµένος στην ενδοσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B 151 Θέματα εξετάσεων περιόδου Μαΐου - Ιουνίου στα Μαθηματικά Κατεύθυνσης Τάξη - B Λυκείου 15 Α. Αν α, β, γ ακέραιοι ώστε α/β και α/γ, να δείξετε ότι α/(β + γ). Μονάδες 13 Β. α. Δώστε τον ορισμό της παραβολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : ΚΑΠΠΑΤΟΥ ΝΑΤΑΣΣΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός: Έλλειψη είναι ένα σύνολο σημείων τέτοιων ώστε το άθροισμα των αποστάσεων κάθε σημείου από τις δύο εστίες να είναι σταθερό.

Ορισμός: Έλλειψη είναι ένα σύνολο σημείων τέτοιων ώστε το άθροισμα των αποστάσεων κάθε σημείου από τις δύο εστίες να είναι σταθερό. Η κατασκευή με τις δύο πινέζες και το νήμα Στη δραστηριότητα αυτή θα εξερευνήσετε ίσως την πλέον κοινή μέθοδο κατασκευής μιας έλλειψης. Προκειμένου να θέσετε το πλαίσιο για την κατασκευή αυτή, πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Εαρινό Εξάμηνο 2011. 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ. Ιστορία των Μαθηματικών. Χαρά Χαραλάμπους Τμήμα Μαθηματικών, ΑΠΘ

Εαρινό Εξάμηνο 2011. 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ. Ιστορία των Μαθηματικών. Χαρά Χαραλάμπους Τμήμα Μαθηματικών, ΑΠΘ Εαρινό εξάμηνο 2011 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ Υπολογισμός (ακρίβεια έως 5 δεκαδικά) Yale Babylonian collection, 1800 π.χ. 24 51 10 1+ + + = 1.41421296 2 3 60 60 60 Τετραγωνική ρίζα του 2 Ποια είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κεφάλαιο ο : Κωνικές Τομές Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ένας κύκλος ορίζεται αν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010.

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010. Β Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου Μ α θ ή µ α τ α Γ ε ν ι κ ή ς Π α ι δ ε ί α ς Άλγεβρα Γενικής Παιδείας I. ιδακτέα ύλη A) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Α Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ Σχολικό έτος : 04-05 Τα θέματα εμπλουτίζονται με την δημοσιοποίηση και των νέων θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ τη ΘΕΩΡΙΑ με τις απαραίτητες διευκρινήσεις ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της λογικής και της απόδειξης στο Λύκειο ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η διδασκαλία της λογικής και της απόδειξης στο Λύκειο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η διδασκαλία της λογικής και της απόδειξης στο Λύκειο Μαθηματικών Δυτικής Θεσσαλονίκης gthom@otenet.gr ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν γίνει αρκετές απόπειρες στο παρελθόν για τη διδασκαλία στοιχείων της μαθηματικής λογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ 1.Τι ονοµάζεται σύνολο; Σύνολο ονοµάζεται κάθε συλλογή αντικειµένων, που προέρχονται από την εµπειρία µας ή την διανόηση µας, είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων

Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων Ιωάννης Λιακόπουλος 1, Χαράλαμπος Λυπηρίδης 2 1 Μαθητής B Λυκείου, Εκπαιδευτήρια «Ο Απόστολος Παύλος» liakopoulosjohn0@gmail.com, 2 Μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑΣ

1.5 ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑΣ 1 1.5 ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑΣ ΜΚ ΕΚΠ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΙΘΜΟΥ ΣΕ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΠΡΩΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΘΕΩΡΙΑ 1. Πολλαπλάσια του α : Είναι οι αριθµοί που προκύπτουν αν πολλαπλασιάσουµε τον α µε όλους τους φυσικούς. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

B. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥΣ

B. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥΣ Τα Μαθηματικά παίζουν κυρίαρχο ρόλο σε όλους τους χώρους της σύγχρονης κοινωνίας. Όλα σχεδόν τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και της ε- πιστήμης στηρίζονται στην ανάπτυξη των Μαθηματικών. Αλλά και τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ ΒΑΙΚΕ ΕΝΝΟΙΕ ΑΓΟΡΙΘΜΩΝ ΕΡΩΤΗΕΙ ΑΞΙΟΟΓΗΗ ΕΡΩΤΗΕΙ ΩΤΟΥ ΑΘΟΥ 1. ηµειώστε το γράµµα αν η πρόταση είναι σωστή και το γράµµα αν είναι λάθος. 1. Ο αλγόριθµος πρέπει να τερµατίζεται µετά από εκτέλεση πεπερασµένου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα