ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ"

Transcript

1 ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΧΝΗΣ «ΑΗΡ» ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΜΑΤΟΥΛΑ ΠΑΠΑΕΥΣΤΑΘΙΟΥ (ΚΥΚΛΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ, ΕΤΟΣ Α, ΠΑΡΟΥΣΙΕΣ 70) ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΑΜΣΑΡΑ ΕΤΟΣ Β - ΕΠΟΧΗ Α ΔΑΦΝΗ, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2008

2 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Με την πρώτη κιόλας ανάγνωση του Τίμαιου μπορεί κανείς να διακρίνει το πολυδιάστατο νόημά του. Είναι ένα έργο που επιδέχεται πολλές ερμηνείες και πολλοί αναλυτές έχουν ασχοληθεί με το σχολιασμό του, τόσο στην αρχαιότητα όσο και στη σύγχρονη εποχή. Οι ερμηνείες που έχουν δοθεί περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα επιστημών στις οποίες εμπίπτουν, όπως είναι η θεολογία, η φυσική, η αστρονομία, τα μαθηματικά, η βιολογία, η ιατρική, η ψυχολογία, ανάλογα με την οπτική του εκάστοτε μελετητή. Οι καινοτομίες που παρουσιάζει το περιεχόμενο του Τίμαιου είναι εμφανείς τόσο σε σχέση με τη εποχή της συγγραφής του, όσο και σε σχέση με την ένταξή του στο συνολικό έργο του Πλάτωνα. Η αρχή του διαλόγου είναι κάπως απότομη και μοιάζει να είναι συνέχεια μίας προηγούμενης συζήτησης. Τα πρόσωπα που συμμετέχουν στο διάλογο είναι τέσσερα: ο Σωκράτης, ο Τίμαιος, επιφανής πολίτης από τη Λοκρίδα της Κάτω Ιταλίας, ο οποίος φέρεται να είναι καταρτισμένος σε θέματα φιλοσοφίας και φυσικών επιστημών, ο Ερμοκράτης, πολιτικός και στρατηγός από τις Συρακούσες και ο Κριτίας, ένας εκ των Τριάκοντα Τυράννων της Αθήνας, είτε ο παππούς του σύμφωνα με άλλους ερευνητές. Από τη σύνοψη που κάνει ο Σωκράτης, μπορούμε εύκολα να συμπεράνουμε ότι πρόκειται για τη συνέχεια της πραγμάτευσης των θεμάτων της Πολιτείας, τα οποία αναφέρονται επιγραμματικά. Μετά από αυτή τη σύντομη έκθεση, ο Σωκράτης εκφράζει την επιθυμία να δει τη θεωρία που μόλις εξέθεσε να γίνεται πράξη, στα πλαίσια μίας υπαρκτής πολιτείας. Το γεγονός αυτό δίνει την αφορμή στον Κριτία να αναφέρει μία διήγηση του Σόλωνα που είχε ακούσει από τον παππού του σχετικά με τη δόξα της αρχαίας Αθήνας, ως προς της ευνομία και ως προς την πολεμική αρετή της. Η σύντομη αυτή αναφορά γίνεται αφορμή για να παρουσιαστεί η δομή του διαλόγου. Αποφασίζεται να μιλήσει πρώτος ο Τίμαιος για τη δημιουργία του κόσμου και μέσω αυτής να φτάσει στη δημιουργία του ανθρώπου και στην ανατομία του. Ύστερα ο Κριτίας, με αφορμή τη διήγηση του Σόλωνα και έχοντας ως παράδειγμα την αρχαία Αθήνα όπως παρουσιάζεται εκεί, θα μιλούσε για τη δράση του ανθρώπου μέσα στην ιδανική πολιτεία ικανοποιώντας την επιθυμία του Σωκράτη. Η πραγμάτευση αυτή αποτελεί το θέμα του διαλόγου που φέρει το όνομα του ομιλητή. Το περιεχόμενο του λόγου του Ερμοκράτη, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει και το θέμα ενός τρίτου διαλόγου, δεν αναφέρεται και ο υποτιθέμενος αυτός διάλογος δε γράφτηκε ποτέ. Σύμφωνα πάντως με την ιδιότητα του Ερμοκράτη ως στρατηγού, μπορούμε ίσως να υποθέσουμε ότι θα αφορούσε τη δράση και τα επιτεύγματα της ιδανικής πολιτείας στον πόλεμο. 1

3 Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΤΙΜΑΙΟΥ Ο Τίμαιος ξεκινά τη διήγησή του με ένα σύντομο προοίμιο όπου επικαλείται τους θεούς, ζητώντας να είναι ο λόγος του κατά το δυνατό πιο αντικειμενικός, αφού τα επιχειρήματα του ανθρώπινου λόγου προέρχονται από συλλογισμούς που δεν αντιλαμβάνονται πλήρως την ουσία των πραγμάτων. Για το λόγο αυτό ζητά από τους ακροατές του να δεχτούν κάποιες θέσεις που προβάλλει αξιωματικά: ο κόσμος έχει δημιουργηθεί, έχει γεννηθεί, γιατί μεταβάλλεται συνεχώς. Η αιτία της δημιουργίας του είναι ο θεός-δημιουργός, ο οποίος είναι αγαθός. Κατά συνέπεια, το δημιούργημά του πρέπει να είναι το καλύτερο δυνατό. Για την πραγματοποίησή του χρησιμοποίησε ένα υπόδειγμα νοητό, αφού το αισθητό δε μπορεί να είναι ποτέ τέλειο. Ο κόσμος δηλαδή παρουσιάζεται ως «το ωραιότερο δημιούργημα του άριστου αιτίου». Στη συνέχεια, περνάει στη δημιουργία του κόσμου από τα τέσσερα στοιχεία. Ο κόσμος για να είναι ορατός, περιέχει φωτιά που φωτίζει. Για να είναι απτός, αποτελείται και από γη. Για να ενωθούν όμως αυτά τα δύο, πρέπει να υπάρχει ένα μέσο σύνδεσης. Ειδικά για τα στερεά σώματα, που περιέχουν την έννοια του βάθους, είναι απαραίτητοι δύο διάμεσοι, τους οποίους αποτελούν ο αέρας και το νερό. Η αναλογία μεταξύ τους είναι τέτοια που επιτρέπει μεγάλη συνεκτικότητα, τόση που μόνο εκείνος που την εγκατέστησε να μπορεί να τη διαλύσει. Για τη δημιουργία του κόσμου, ο θεός χρησιμοποίησε ολόκληρη την ποσότητα των στοιχείων, έτσι ώστε ο κόσμος να είναι πλήρης και μοναδικός, αλλά και για να μη δέχεται επιδράσεις από ο,τιδήποτε εξωτερικό θα μετέβαλλε την άριστη αναλογία του και θα τον έφθειρε. Το σχήμα που προσιδιάζει σε ένα τέτοιο δημιούργημα, το οποίο μπορεί να χαρακτηριστεί έργο τέχνης και όχι τυχαίας διαδικασίας, είναι αυτό που περικλείει όλα τα υπόλοιπα, δηλαδή το σφαιρικό, ενώ η κίνηση που του ταιριάζει είναι η ομαλή περιστροφική, που επιτρέπει να κινείται γύρω από τον εαυτό του και μέσα στα όριά του. Άλλες κινήσεις δεν του είναι χρήσιμες, αλλά ούτε και κάποιο αισθητήριο όργανο, καθώς δεν υπάρχει τίποτα άλλο δημιουργημένο έξω από αυτόν για να το αντιληφθεί ή για να κινηθεί προς το μέρος του. Με αυτό τον τρόπο λοιπόν φτιάχτηκε το Σώμα του κόσμου. Όσον αφορά την Ψυχή του κόσμου, η δημιουργία της περιγράφεται με τη συμμετοχή τριών ειδών Ουσίας, του Ταυτού, του Διαφορετικού και της Ενδιάμεσης Ουσίας (που προέρχεται από ανάμειξη των άλλων δύο), σε μία περίπλοκη αναλογία που μπορεί να αναχθεί στις αναλογίες της κλίμακας της μουσικής. Εξαιτίας της σύνθεσής της, είναι σε θέση να έρθει σε επαφή τόσο με τον κόσμο των Ιδεών όσο και με τα αισθητά. Η Ψυχή χωρίζεται από το Δημιουργό σε δύο κύκλους που αντιπροσωπεύουν το Ταυτό και το Διαφορετικό και που περιστρέφονται ομαλά. Κυρίαρχος στην περιστροφή είναι ο κύκλος του Ταυτού, που είναι πλήρης και 2

4 κινείται εξωτερικά, ενώ ο κύκλος του Διαφορετικού είναι διαιρεμένος σε επτά άνίσους κύκλους που κινούνται στο εσωτερικό και που οι τροχιές τους αντιπροσωπεύουν τις τροχιές των πλανητών. Η ομαλή αυτή κίνηση, μετά την εμφύτευση της Ψυχής στο Σώμα του κόσμου, έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία του χρόνου. Ο κόσμος αποτελεί την καλύτερη δυνατή κινούμενη εικόνα της αιωνιότητας, καθώς η έλευση του χρόνου είναι ομαλή. Οι πλανήτες προσδιορίζουν τη ροή του με τις περιφορές τους. Στο σημείο αυτό γίνεται μία σύντομη αναφορά στα ονόματα των πλανητών ονοματίζονται μόνο ο Ήλιος, η Σελήνη, ο Εωσφόρος (Αφροδίτη) και το «άστρο του Ερμή». Οι πλανήτες για τον Πλάτωνα είναι οι ουράνιοι θεοί που πλάστηκαν από το Δημιουργό και τοποθετήθηκαν στις τροχιές του ουρανού. Η Γη νοείται ως η μεγαλύτερη και σπουδαιότερη από τους δημιουργημένους θεούς που τοποθετήθηκε στο κέντρο του Σύμπαντος ως φύλακας της νύχτας και της μέρας. Ο Δημιουργός στη συνέχεια προχωρά στη δημιουργία των γνωστών θεών της αρχαιότητας, οι οποίοι είναι κατώτεροι και σε αυτούς αναθέτει τη δημιουργία των ανθρώπων και των ζώων, επειδή αν την πραγματοποιούσε ο ίδιος, τα πλάσματα αυτά θα ήταν αθάνατα όπως και εκείνος. Οι κατώτεροι θεοί αναλαμβάνουν δράση στη συνέχεια και προβαίνουν στη δημιουργία των ψυχών των ανθρώπων, που φτιάχνονται από το ίδιο μείγμα με την Ψυχή του κόσμου, από υλικά όμως δεύτερης και τρίτης κατηγορίας. Τις τοποθετούν μία σε κάθε άστρο, όπου ο Δημιουργός τους εξηγεί τους κανόνες της ύπαρξης: μετά την εμφύτευσή τους σε θνητά σώματα, οφείλουν να τιθασεύσουν τα πρωτόγνωρα ανθρώπινα αισθήματα του φόβου, του φθόνου και του μίσους και να ευθυγραμμιστούν ξανά με την ομαλή περιστροφή του Σύμπαντος, ώστε να είναι σε θέση να επιστρέψουν η καθεμία στο άστρο της μετά το φυσικό θάνατο. Σε αντίθετη περίπτωση ξεκινά η διαδικασία των μετενσαρκώσεων σε κατώτερα φυσικά σώματα έως ότου ξαναβρούν το δρόμο τους και επιστρέψουν συνειδητά. Παραδίδοντας λοιπόν τα ηνία και την ευθύνη στους κατώτερους θεούς, ο Δημιουργός αποσύρεται. Οι υπόλοιποι θεοί λοιπόν πλάθουν το ανθρώπινο σώμα από τα τέσσερα στοιχεία και του εμφυτεύουν την ανθρώπινη ψυχή. Η ψυχή δυσκολεύεται αρχικά να υπάρξει στο ανθρώπινο σώμα και εξαιτίας των εξωτερικών ερεθισμάτων που φτάνουν σ αυτή μέσω των αισθήσεων, συνταράσσεται και οι ομαλές περιφορές της κλονίζονται απομακρύνοντάς την από τη γνώση. Όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει και με τη βοήθεια της εκπαίδευσης, η ψυχή του ξαναβρίσκει το ρυθμό των περιφορών της και είναι ξανά σε θέση να επιτελέσει τη γνωστική της λειτουργία, την αναγνώριση των ομοιοτήτων και των διαφορών των πραγμάτων με τις Ιδέες και την εναρμόνισή της με τις περιφορές του Σύμπαντος. Η διήγηση του Τίμαιου συνεχίζει με μία πρώτη μετάβαση στο ανθρώπινο σώμα και στη δημιουργία του κεφαλιού ως έδρα της αθάνατης ψυχής του ανθρώπου. Από 3

5 την αναφορά αυτή ο Τίμαιος βρίσκει την αφορμή να στρέψει την προσοχή του στην Ανάγκη και στα έργα της, αλλάζοντας πλεύση στη ροή του λόγου του. Ουσιαστικά ξαναρχίζει την έκθεση της δημιουργίας του κόσμου από την αρχή, ιδωμένη αυτή τη φορά από την πλευρά της προκοσμικής ύπαρξης. Ουσιαστικά με αυτόν τον τρόπο θέλει να καταδείξει τη διαφορά ανάμεσα στη δυναμική της Ανάγκης, η οποία σε προκοσμικό επίπεδο κυριαρχεί και προσδίδει στα στοιχεία μία ακανόνιστη κίνηση και στη δράση του Δημιουργού που παραλαμβάνει τα έργα της, τα θέτει στην υπηρεσία του έλλογου σχεδίου του για τη δημιουργία του κόσμου και αποτελεί το τελικό της αίτιο. Τα έργα της Ανάγκης, τα οποία πολλοί εκλαμβάνουν ως τα αληθινά αίτια για τη δημιουργία και την εξέλιξη του κόσμου, στην πραγματικότητα αποτελούν απλώς συναίτια, που δεν περιέχουν κανένα σκοπό. Με την έκθεση της προκοσμικής κατάστασης των τεσσάρων στοιχείων, η οποία είναι ασταθής εξαιτίας του συνεχούς μετασχηματισμού τους από το ένα στο άλλο, γεννιέται το ερώτημα για το αν μπορούμε να μιλήσουμε για το καθένα ξεχωριστά ως ποιότητα πριν αλλάξει σε κάτι τελείως διαφορετικό. Για να ξεπεράσει αυτό το πρόβλημα, ο Πλάτων εισάγει την έννοια της Υποδοχής. Πρόκειται για το χώρο που δέχεται μέσα του τις απεικονίσεις των Ιδεών, το χώρο δηλαδή μέσα από τον οποίο προκύπτουν τα αισθητά, προσλαμβάνοντας μία προσωρινή ύπαρξη χωρίς ωστόσο κατά τη διαδικασία να προσλαμβάνει η ίδια κάποια από τις ιδιότητές τους. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζει το διαχωρισμό ανάμεσα στις Ιδέες και τα αισθητά, που δεν είναι δυνατό να έχουν επαφή μεταξύ τους. Για να γίνει πιο κατανοητός, παρουσιάζει την Υποδοχή ως εκμαγείο του γίγνεσθαι, ως μητέρα που φιλοξενεί μέσα της όλα τα γεννητά όντα. Αν δεχθούμε το ρόλο της αυτό, τότε οι Ιδέες θα είναι ο πατέρας, αυτός που γεννά και λειτουργεί ως πρότυπο για τα δημιουργήματα, ενώ τα αισθητά θα μπορούσαν να νοηθούν ως τα παιδιά. Ακολουθεί η αναλυτική εξήγηση της δημιουργίας των στοιχείων από τα δομικά τους τρίγωνα, που νοούνται ως το μικρότερο κομμάτι της ύλης. Τα τρίγωνα αυτά συνενώνονται εξαιτίας της Ανάγκης που θέτει σε κίνηση την Υποδοχή και δημιουργούν τα πέντε κανονικά στερεά, δηλαδή το τετράεδρο, το εξάεδρο (κύβος), το οκτάεδρο, το δωδεκάεδρο και το εικοσάεδρο. Η αντιστοίχιση των κανονικών στερεών με τα στοιχεία εξηγείται ταυτοποιώντας τις γεωμετρικές τους ιδιότητες (σταθερότητα, μέγεθος, οξύτητα γωνιών) με τις ιδιότητες των στοιχείων (ευκινησία, πλαστικότητα, ελαφρότητα), αποδίδοντας γι αυτό το λόγο το τετράεδρο στη φωτιά, το οκτάεδρο στον αέρα, το εικοσάεδρο στο νερό, τον κύβο στη γη. Το κανονικό δωδεκάεδρο -που έχει για έδρα το κανονικό πεντάγωνο και είναι δύσκολο να αναλυθεί στα δομικά τρίγωνα- αποδίδεται στο πέμπτο στοιχείο, που χρησιμοποιείται κατά τον Τίμαιο για τη διακόσμηση του Σύμπαντος. Σύμφωνα με τον αριθμό των εδρών των στοιχείων, καθορίζεται και η αναλογία κατά το μεταξύ τους ανασχηματισμό: 1 νερό=2,5 αέρας=5 φωτιά. Η γη εξαιρείται από το μετασχηματισμό επειδή το μόριό της 4

6 προκύπτει από διαφορετικό δομικό τρίγωνο (το μισό ισόπλευρο) και επειδή οι έδρες της (τετράγωνες) έχουν σταθερότερη δομή. Οι παραλλαγές στα είδη αποδίδονται στα διάφορα μεγέθη που μπορεί να έχουν τα αρχικά τρίγωνα. Ο μετασχηματισμός των στοιχείων δε σταματά πότε λόγω του κυκλικού σχήματος του Σύμπαντος που ασκεί τέτοια πίεση στα στοιχεία ώστε τα μικρότερα να πλησιάζουν τα μεγαλύτερα, να μετασχηματίζονται και να αλλάζουν διαρκώς θέση στο χώρο. Η διήγηση για τη δημιουργία του Σύμπαντος τελειώνει με την έκθεση των διαφόρων ειδών των στοιχείων και των ποιοτήτων που προκαλούν στις αισθήσεις. Αμέσως μετά ξεκινά η περιγραφή της δημιουργίας του ανθρώπινου σώματος. 5

7 Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Η παράθεση των στοιχείων της ανατομίας έχει ουσιαστικά ξεκινήσει αρκετά νωρίτερα μέσα στο έργο, όταν έγινε αναφορά στη δημιουργία του κεφαλιού ως έδρα της νόησης και της γνώσης, διακόπηκε όμως, όπως είπαμε, για να εκτεθεί η δράση της Ανάγκης. Το κεφάλι είναι το σημαντικότερο μέρος του σώματος του ανθρώπου, γι αυτό και είναι τοποθετημένο στην κορυφή του. Το σχήμα του είναι σφαιρικό, όπως ο κόσμος, γιατί οι θεοί έχουν τοποθετήσει εντός του το αθάνατο μέρος της ψυχής που βρίσκεται σε αρμονία με τις δύο περιφορές του κόσμου. Όλο το υπόλοιπο σώμα στην πραγματικότητα έχει φτιαχτεί με σκοπό να εξυπηρετεί το κεφάλι, αποτελώντας το όχημα για τη μεταφορά του: απέκτησε μήκος για να κινείται, έτσι ώστε να αποφεύγει τις κοιλότητες του εδάφους, αλλά και για να ανεβαίνει στα υψώματα ευκολότερα, άκρα για να στηρίζεται, να πιάνει και να προσλαμβάνει αισθήσεις με την έκταση και την κάμψη τους. Στο κεφάλι τοποθετείται επίσης και το πρόσωπο, το οποίο έχει μεγάλη και ξεχωριστή σημασία από μόνο του. Οι θεοί, αφού θεώρησαν ότι η μπροστινή πλευρά του σώματος είναι η ευγενέστερη και αποφάσισαν να κινείται ο άνθρωπος προς αυτή κυρίως, έφτιαξαν εκεί το πρόσωπο για να την ξεχωρίζει από την αντίθετη πλευρά, αλλά και για να ξεχωρίζει τον κάθε άνθρωπο από τους άλλους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο επίσης (αν και η αναφορά που γίνεται στο κείμενο είναι έμμεση) το γεγονός ότι στο κεφάλι και δη στο πρόσωπο βρίσκονται ταυτόχρονα τα περισσότερα όργανα πρόσληψης των αισθήσεων (μάτια, αυτιά, μύτη, γλώσσα), οι βασικές οδοί της αναπνοής (στόμα, μύτη) και φυσικά ο διεκπεραιωτής του Λόγου και της επικοινωνίας (στόμα). Όσον αφορά τις αισθήσεις, ξεχωριστή σημασία φαίνεται να αποδίδει ο Πλάτων στην όραση και την ακοή, οι οποίες αναφέρεται ότι έχουν δοθεί στον άνθρωπο χάριν της φιλοσοφίας και της παρατήρησης του κόσμου, με απώτερο σκοπό να συντονιστεί η ψυχή του ανθρώπου με τις περιφορές του Σύμπαντος. Με την όραση και μέσω της παρατήρησης της κίνησης των πλανητών, ο άνθρωπος αποκτά συνείδηση του χρόνου, του σχήματος του κόσμου και των ομαλών περιφορών του. Παρόμοια δράση έχει και η ακοή, με την οποία ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται την αρμονία της μουσικής και την ανάγει στο Σύμπαν. Ίσως μάλιστα όντας συνετός, καταφέρει να ακούσει και τον ήχο των πλανητών και να συνειδητοποιήσει έτσι τη φύση του κόσμου. Αφού η ιδανική ζωή για τον άνθρωπο είναι το να φέρει την ψυχή του ξανά σε αρμονία με το Σύμπαν, όπως ήταν προτού εμφυτευτεί σε θνητό σώμα, τότε η όραση και η ακοή του δίνουν αυτή την ευκαιρία μέσα στα πλαίσια της φύσης τους, προσλαμβάνοντας δηλαδή αισθητές ποιότητες, που μπορούν ωστόσο να οδηγήσουν μέσω της «αληθούς δόξας», της ανώτερης γνωστικής λειτουργίας του ανθρώπου, στη θέαση των Ιδεών. Η εξήγηση αυτή αφορά την τελική αιτία της 6

8 ύπαρξης την αισθήσεων αυτών, το λόγο που οι θεοί προέβλεψαν τα σχετικά με τη λειτουργία τους στον άνθρωπο. Ο Πλάτων δεν παραλείπει παρ όλα αυτά να εκθέσει και τη μηχανική πλευρά της λειτουργίας τους, αυτή που οφείλεται στην Ανάγκη. Η αίσθηση της όρασης, ιδωμένη από τη μηχανική της πλευρά, συντελείται ως εξής: το μάτι του ανθρώπου περιέχει ένα είδος φωτιάς εσωτερικής, το οποίο εκ φύσεως έλκεται προς την συγγενή του εξωτερική φωτιά, αυτή που δεν καίει αλλά φωτίζει. Η έλξη αυτή δημιουργεί το οπτικό ρεύμα, μία συνεχή κίνηση των μορίων και των δύο πλευρών που μέσω ενός φίλτρου στο κέντρο του ματιού συνδέει την εσωτερική φωτιά με το εξωτερικό φως. Τα δύο αυτά, όντας παρόμοια, δίνουν κατά τη συνάντησή τους κοινή εντύπωση των ποιοτήτων τους και εξαιτίας αυτού του φαινομένου δημιουργείται ένα είδος εικόνας, ένα είδωλο, με τον ίδιο τρόπο που τα αισθητά αποτελούν την απεικόνιση των Ιδεών. Το είδωλο αυτό μέσω της κίνησης των μορίων που δημιουργείται στο οπτικό νεύρο και εν συνεχεία με τη συμμετοχή όλου του σώματος φτάνει στην ψυχή, η οποία το δέχεται ως οπτικό ερέθισμα. Η αναφορά του Πλάτωνα στη δημιουργία οπτικού ειδώλου κατά την πρόσληψη του ερεθίσματος, αν και δεν κάνει λόγο για την αναστροφή του ειδώλου μέχρι να φτάσει το ερέθισμα στον εγκέφαλο, βρίσκεται πολύ κοντά σε αυτά που γνωρίζουμε σήμερα σχετικά με τη διαδικασία αυτή. Όταν δεν υπάρχει εξωτερικό φως, η όραση παύει να υφίσταται γιατί η εσωτερική φωτιά των ματιών δε βρίσκει εξωτερική ανταπόκριση και το οπτικό ρεύμα διακόπτεται. Αυτό έχει ως συνέπεια τη σταδιακή έλευση του ύπνου. Τα μάτια κλείνουν με τα καλύμματά τους (τα βλέφαρα) που επινόησε η σοφία των θεών για την προστασία τους, ενώ η κίνηση της εσωτερικής φωτιάς μειώνεται και σιγά σιγά εξομαλύνεται. Στην περίπτωση που επικρατεί πλήρης γαλήνη και ακινησία έχουμε ύπνο βαθύ και χωρίς όνειρα. Τα τελευταία προκύπτουν όταν παραμένει και υφίσταται ακόμα κίνηση της εσωτερικής φωτιάς. Καθώς η κίνηση αυτή συνεχίζει να φτάνει στην ψυχή όπως και στην κατάσταση της εγρήγορσης, οι φανταστικές εικόνες των ονείρων μοιάζουν αληθινές μπροστά μας, όπως θα προέκυπταν και από εξωτερικά ερεθίσματα, επειδή η ψυχή τα εκλαμβάνει ως τέτοια. Το είδος, η ποιότητα και η ποσότητα των ονείρων που βλέπουμε εξαρτάται από το είδος της κίνησης που απομένει στην εσωτερική φωτιά. Η μηχανική λειτουργία της ακοής από την άλλη πλευρά, έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, γιατί, όπως θα φανεί και παρακάτω με την έκθεση των υπόλοιπων αισθήσεων, δεν πραγματοποιείται με τη συστολή και τη διαστολή των μορίων του οργανισμού την ώρα που έρχονται σε επαφή με εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά αποτελεί τη μετάδοση της κίνησης του αέρα από τα αυτιά και μέσω του αίματος στο κεφάλι και στο σώμα ως το συκώτι και στη συνέχεια στην ψυχή. Η διαδρομή αυτή που παραθέτει ο Πλάτων συνδυάζει τις σχετικές θεωρίες των προσωκρατικών μαζί με παλαιότερες παραδόσεις που τοποθετούν την αναγνώριση των αισθήσεων στα 7

9 εσωτερικά όργανα (στο συκώτι για την ακοή), στο θνητό δηλαδή μέρος της ψυχής. Η ανάμειξή όμως του εγκεφάλου στη διαδρομή αυτή σημαίνει την αναγνώριση του ρόλου των αισθήσεων στη γνωστική λειτουργία, ιδίως όσον αφορά την ακοή, που χρησιμεύει για την κατανόηση της αρμονίας του Σύμπαντος. Στην παράθεση των αισθήσεων εμπίπτει και η περιγραφή της λειτουργίας της γεύσης, η οποία καθώς επηρεάζεται άμεσα από τη δομή των υλικών που εισέρχονται στο στόμα, εξηγείται μέσω των αισθητών ποιοτήτων που δημιουργούν αυτά. Η αίσθηση του στυφού και ξηρού προκαλείται όταν μόρια γης που έρχονται σε επαφή με τους αισθητήρες (νεύρα) της γλώσσας, συστέλλουν τα μόρια της δομής της και την αποξηραίνουν. Τα μεν τραχύτερα από αυτά δίνουν την αίσθηση του στυφού, τα δε πιο λεία, την αίσθηση του ξηρού. Οι πικρές γεύσεις είναι οξείες στο στόμα και έχουν καθαρτήρια δύναμη, τέτοια που μπορεί υπό συνθήκες ακόμη και να καταστρέψει τους αισθητήρες. Όταν η πικρότητα είναι λιγότερο έντονη δίνει το αίσθημα του αλμυρού, το οποίο τις περισσότερες φορές είναι ευχάριστο. Το εξωτερικό ερέθισμα που είναι ομοιογενές με τη θερμότητα του στόματος και την κάνει εντονότερη ανεβαίνοντας ως τις αισθήσεις του κεφαλιού προκαλεί το καυτερό αίσθημα. Το γλυκό τέλος είναι εκείνο που επαναφέρει πολύ γρήγορα σε ισορροπία και ομοιογένεια τους αισθητήρες του στόματος χαλαρώνοντας τις συσπάσεις τους όταν έχουν υποστεί οποιαδήποτε αλλοίωση, γι αυτό και είναι ιδιαίτερα ευχάριστο. Όσον αφορά την όσφρηση, οι αναφορές του Τίμαιου είναι σχετικά ελλιπείς, γιατί κατά τα λεγόμενά του δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν με σαφήνεια οι ποιότητες που προκαλούν τη συγκεκριμένη αίσθηση. Ο Τίμαιος διατείνεται ότι εξαιτίας της φυσιολογίας των αισθητήρων της μύτης που είναι πολύ στενοί σε σχέση με τα μόρια της γης και του νερού και ταυτόχρονα πολύ ευρείς για τα μόρια του αέρα και της φωτιάς, δε μπορούμε να δεχτούμε οσμή από κανένα στοιχείο, παρά μόνο όταν κατά τη διαδικασία του μετασχηματισμού του βραχεί, σαπίσει, λιώσει ή εξατμιστεί. Οι οσμές έχουν άμεση σχέση με το μετασχηματισμό του αέρα σε νερό και του νερού σε αέρα, μέσα από τον οποίο μπορούμε να τις αντιληφθούμε με τη μορφή της ομίχλης και του καπνού αντίστοιχα. Ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαμε ίσως να παρομοιάσουμε τη λειτουργία της όσφρησης, είναι ο ίδιος με αυτόν που γίνονται αντιληπτοί από τις αισθήσεις ο πόνος και η ηδονή. Οι κατηγορίες άλλωστε που ο Τίμαιος ξεχωρίζει για τις οσμές είναι δύο: οι ευχάριστες και οι δυσάρεστες. Όταν εν ολίγοις ένα εξωτερικό ερέθισμα είναι τόσο βίαιο και αναπάντεχο που μεταβάλλει τα μόρια του σώματος και προκαλεί ανομοιομορφία εντός τους, τότε έχουμε την αίσθηση της δυσάρεστης οσμής. Όταν πάλι το ερέθισμα έχει την ιδιότητα να εξομαλύνει την ανομοιομορφία και να φέρνει τον οργανισμό σε ισορροπία, τότε δημιουργείται ηδονική αίσθηση που δίνει ευχάριστη οσμή. Η ανάλυση της λειτουργίας των αισθήσεων σε αυτό το σημείο έγινε με αφορμή τη θέση που βρίσκονται τα βασικά όργανα πρόσληψής τους. Η έδρα τους όμως, το 8

10 σημείο που αναγνωρίζονται οι αισθήσεις, δεν είναι το κεφάλι, αλλά βρίσκεται πιο χαμηλά στο σώμα. Όπως ειπώθηκε και στην αρχή της ενότητας περί ανατομίας, το κεφάλι αποτελεί τον οίκο του αθάνατου μέρους της ψυχής στον άνθρωπο, αυτού που έχει επαφή με το θείο. Πρόκειται για το λογιστικόν μέρος της ψυχής, σύμφωνα με την ορολογία που μας παραδίδει ο Πλάτων στην Πολιτεία. Στο μέρος αυτό, οι αισθήσεις δεν είναι δυνατό να έχουν τον κυρίαρχο ρόλο. Δε μπορεί τα αισθητά να βρίσκονται σε άμεση επαφή με το θείο που έχει σχέση με τον κόσμο των Ιδεών, δεν είναι ωστόσο αποκομμένα από τη γνωστική λειτουργία της ψυχής. Για να εξασφαλιστεί παρ όλα αυτά η αναγκαία απόσταση του αθάνατου μέρους της ψυχής από το θνητό, οι θεοί τοποθέτησαν ανάμεσά τους το λαιμό ως ισθμό και διαχωριστικό μεταξύ τους. Από αυτό το σημείο και κάτω εδρεύει το θνητό μέρος της ψυχής, που χωρίζεται με τη σειρά του σε δύο μέρη, όριο των οποίων αποτελεί το διάφραγμα. Το επάνω μέρος, ο θώρακας, αντιπροσωπεύει την «καλή» πλευρά του θνητού μέρους, το θυμοειδές και βρίσκεται γι αυτό το λόγο πιο κοντά στο κεφάλι, ώστε να ακούει τις προσταγές της λογικής και να εξαναγκάζει σε υπακοή τις άλογες επιθυμίες. Η «κακή» πλευρά, το επιθυμητικόν, που στεγάζει τις ζωώδεις επιθυμίες του ανθρώπου και τα πάθη του, βρίσκεται στο κάτω μέρος, στην κοιλιά, όσο το δυνατό πιο μακριά από το λογιστικό, για να μην ενοχλεί και αποσυντονίζει τις περιφορές του τελευταίου με το κύμα των επιθυμιών του που δρουν άτακτα και δυσαρμονικά. Η σοφία των θεών που έπλασαν τους ανθρώπους βέβαια, προέβλεψε έτσι ώστε να υπάρχουν στο θνητό μέρος της ψυχής κάποιοι «φύλακες» που να διασφαλίζουν κατά το δυνατό την κυριαρχία του αθάνατου μέρους, δίνοντας στον άνθρωπο την ευκαιρία να υποτάξει τις άλογες επιθυμίες του, να εναρμονίσει το βίο του με τις περιφορές του κόσμου και να φτάσει στο θείο. Το σημαντικό ρόλο του «φύλακα» στο θυμοειδές μέρος τον έχει επωμιστεί η καρδιά. Το θυμοειδές μέρος είναι αυτό στο οποίο εδρεύουν υψηλά συναισθήματα, όπως είναι η ανδρεία και η θέληση για επικράτηση, τα οποία καλούνται να συνεργαστούν με τις προσταγές της νόησης και να επιβληθούν στα κατώτερα. Η καρδιά είναι ο αγγελιοφόρος που δέχεται τα μηνύματα από το λογιστικό και αναλαμβάνει να τα μεταφέρει στο υπόλοιπο σώμα μέσω του αίματος, αφού αποτελεί τον κόμβο σύνδεσης όλων των φλεβών. Σκοπός της μεταφοράς αυτής είναι να επικρατήσει η λογική με κάθε τρόπο. Τις περισσότερες φορές οι ανθρώπινες επιθυμίες δεν υποκύπτουν παρά μόνο με απειλές που η καρδιά στέλνει στα διάφορα μέρη του σώματος με σκοπό να κατευνάσει την τάση τους για ασύνετες ενέργειες. Επειδή λοιπόν η καρδιά καλείται να επιτελέσει ένα πολύ δύσκολο έργο που μπορεί να την κουράσει, οι θεοί τοποθέτησαν κοντά της τους πνεύμονες για να τη βοηθούν υποστηρίζοντάς την. Ουσιαστικά ο ρόλος των πνευμόνων, αν και διαφορετικός από τον αντίστοιχο της καρδιάς, δεν είναι μικρότερης σημασίας, αφού ο τελικός τους σκοπός είναι να κρατούν την καρδιά δροσερή όταν ανεβαίνει η 9

11 θερμοκρασία της και να τη χαλαρώνουν όταν κουράζεται από τις πολλές και έντονες συσπάσεις λόγω αναταραχής στο σώμα. Οι πνεύμονες προσλαμβάνουν αέρα -και υγρά, όπως αναφέρεται στο αντίστοιχο χωρίο- μέσω της αναπνοής και εξαιτίας της υφής τους που είναι μαλακή και σπογγώδης, ενώ σκόπιμα δε συγκρατεί αίμα, λειτουργούν ως προστατευτικό περίβλημα γύρω από την καρδιά, επικοινωνώντας μαζί της μέσω των πνευμονικών αρτηριών. Μέσω της λειτουργίας τους αυτής, συμβάλλουν μαζί με την καρδιά στην επικράτηση της φρόνησης που προέρχεται από το αθάνατο μέρος της ψυχής. Περνώντας στο επιθυμητικό μέρος της ανθρώπινης ψυχής, αυτό που δέχεται όλες τις εξωτερικές αισθήσεις και στεγάζει τις ενστικτώδεις επιθυμίες του θνητού όντος, μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι το πιο επιρρεπές στο να παρασυρθεί από τα πάθη που το κατακλύζουν. Οι δυνατότητες του δε για να συγκρατηθεί και να συμπράξει με το λογιστικό μέρος εκούσια είναι μηδαμινές. Η πρόνοια των θεών το τοποθέτησε γι αυτό το λόγο σε απόσταση από τη έδρα της φρόνησης, δεν το άφησε όμως εντελώς ανεξέλεγκτο. Το συκώτι είναι για το επιθυμητικό μέρος ό,τι είναι η καρδιά για το θυμοειδές. Πρέπει δηλαδή να ιδωθεί και αυτό ως «φύλακας» εντεταλμένος από το λογιστικό μέρος για να επιτελεί συγκεκριμένες λειτουργίες που σχετίζονται με τη χαλιναγώγηση του άλογου στοιχείου που διέπει το επιθυμητικό μέρος. Το συκώτι λαμβάνει πληροφορίες μέσω του αίματος και τις μεταβιβάζει στα εσωτερικά όργανα του σώματος. Καθώς αυτό το μέρος της ψυχής δεν έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί και να μετέχει στη φρόνηση, ο μόνος τρόπος για να συνετιστεί είναι ο εκφοβισμός. Το συκώτι έχει κατασκευαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε όταν θέλει να εκφοβίσει τα σπλάχνα να παίρνει τραχιά μορφή, να συσπάται και να κλείνει τις διόδους του, παίρνοντας, όπως αναφέρει ο Τίμαιος «χολώδη χρώματα». Μ αυτόν τον τρόπο προκαλεί πόνους και στενοχώριες αναγκάζοντας έτσι τις άλογες κινήσεις να κοπάσουν. Προφανώς έχουμε εδώ μία αναφορά στη χολή που εκκρίνεται από το συκώτι και στα αποτελέσματα που έχει για τον οργανισμό η διαταραχή της λειτουργίας της. Στην αντίθετη περίπτωση, όταν ο οργανισμός λειτουργεί ομαλά και δεν έχουμε έντονες αναταραχές, το συκώτι γίνεται λείο και απλώνοντας τη φυσική του γλυκύτητα γαληνεύει το σώμα αφήνοντας τη φρόνηση να δράσει χωρίς ενοχλήσεις. Τότε είναι που το συκώτι αναλαμβάνει έναν επιπλέον ρόλο, αυτόν της μαντικής. Η τελευταία θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως το αντιστάθμισμα για την έλλειψη του ορθού λόγου στη θνητή ψυχή: για το μέρος της ψυχής που δεν είναι σε θέση να σκεφτεί λογικά, οι θεοί φρόντισαν να αναβαθμιστεί δίνοντάς του την ιδιότητα της μαντικής. Πάνω στη λεία επιφάνεια του συκωτιού εμφανίζονται εικόνες οι οποίες βέβαια χρειάζεται να ερμηνευτούν σωστά ώστε να αποτελέσουν ενδείξεις για τα μελλούμενα. Επειδή όμως η λειτουργία αυτή επιτελείται ασυνείδητα, οι 10

12 εικόνες παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου (στα όνειρα), είτε εν μέσω κάποιας σοβαρής ασθένειας όπου υπάρχει απώλεια συνείδησης. Αν θυμάται κανείς τις εικόνες των ονείρων του όταν έρθει σε κατάσταση εγρήγορσης και μπορέσει να τις αναλύσει με τη βοήθεια πλέον του Νου, τότε δίνεται η εντύπωση ότι ο άνθρωπος αυτός είναι μάντης, ο Τίμαιος ωστόσο διευκρινίζει ότι απλώς ερμηνεύει μαντικές ρήσεις. Όπως ακριβώς συνέβη στην περίπτωση της καρδιάς, έτσι και το συκώτι έχει ανάγκη από ένα σύμμαχο για να το προστατεύει. Το ρόλο αυτό τον έχει αναλάβει η σπλήνα, λειτουργώντας υποστηρικτικά για το συκώτι με τρόπο ανάλογο με αυτόν που οι πνεύμονες δρουν επικουρικά πλάι στην καρδιά. Ο σκοπός της είναι να συγκρατεί τις ακαθαρσίες που συσσωρεύονται γύρω από το συκώτι απορροφώντας τις χάρη στην υφή της που είναι μαλακή, αραιή και κοίλη. Όταν συμβαίνει αυτό διογκώνεται και μολύνεται, έχει όμως την ιδιότητα να συστέλλεται ξανά και να αποβάλει τις ακαθαρσίες που έχει συγκεντρώσει. Με τον τρόπο αυτό κράτα το συκώτι καθαρό και λείο ώστε να απλώνει τη γλυκύτητά του και να επιτελεί ανενόχλητο τη λειτουργία του φύλακα του επιθυμητικού μέρους της ψυχής. Τα όργανα που μόλις περιγράφηκαν έχουν συνδεθεί από τον Τίμαιο με τα μέρη της ψυχής στα οποία εδρεύουν. Η περιγραφή τους στη ροή της διήγησης προηγείται έναντι των υπόλοιπων οργάνων, εντείνοντας τη σημασία τους. Στο μέρος αυτό του έργου, το βάρος της διήγησης δεν πέφτει τόσο στις μηχανικές λειτουργίες που επιτελούν τα όργανα αυτά στον οργανισμό, (γι αυτό και δεν έχουμε, για παράδειγμα, σαφή σύνδεση της καρδιάς με την κυκλοφορία του αίματος), όσο στον τελικό σκοπό της ύπαρξής τους στο σώμα, της εξυπηρέτησης της αθάνατης ψυχής. Η έκθεσή τους στην αρχή έχει ιεραρχική σημασία. Ό,τι σχετίζεται με την ψυχή δεν μπορεί παρά να προηγείται. Η σημασία δηλαδή της καρδιάς και του συκωτιού έγκειται τελικά στο ότι αποτελούν τους «φύλακες» στα αντίστοιχα μέρη που βρίσκονται για χάρη της νόησης που πρέπει να προαχθεί για να εξυψώσει τον άνθρωπο και να φτάσει στο θείο. Ταυτόχρονα, το έργο των πνευμόνων και της σπλήνας είναι να επιτρέψουν με τη δράση τους στα δύο προηγούμενα όργανα να επιτελέσουν το έργο τους απερίσπαστα, μειώνοντας κατά το δυνατό τις ενοχλήσεις και παρέχοντάς τους προστασία. Ο Τίμαιος συνεχίζει τη διήγηση παρουσιάζοντας το σκοπό της ύπαρξης της κοιλιάς και των εντέρων. Αναφέρει ότι ο λόγος που μας έχουν δοθεί από τους θεούς είναι γιατί πρόβλεψαν τη λαιμαργία του θνητού γένους που έχει πάντοτε την τάση να προσλαμβάνει περισσότερη τροφή από ότι χρειάζεται. Αν το σώμα αφηνόταν ελεύθερο στην ακολασία της λαιμαργίας, θα αναστατωνόταν πλήρως ο οργανισμός και μοιραία θα απομακρυνόταν εντελώς από τη φιλοσοφία που αποτελεί την ύψιστη ενασχόληση. Γι αυτό οι θεοί τοποθέτησαν χαμηλά στο σώμα την κοιλιά και τύλιξαν γύρω της τα έντερα, έτσι ώστε να συγκρατούν την περιττή τροφή και να την 11

13 αποβάλουν σταδιακά, μην επιτρέποντας να γεννηθεί γρήγορα η επιθυμία για άλλη, παρέχοντας έτσι στο σώμα την προστασία που χρειάζεται ενάντια στις άλογες επιθυμίες του. Όσον αφορά τα πρωταρχικά υλικά πάνω στα οποία στηρίχθηκε η δημιουργία του σώματος, ο Τίμαιος αναφέρει ότι οι θεοί φρόντισαν να διαλέξουν τα ανθεκτικότερα και ομαλότερα δομικά τρίγωνα, από τα οποία προέκυψαν τα καθαρότερα είδη φωτιάς, γης, αέρα και νερού και χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες αναλογίες κατασκεύασαν με αυτά το μυελό. Πάνω σε αυτόν στερέωσαν τους δεσμούς που δένουν την ψυχή με το σώμα και μένουν σταθεροί σε όλη τη διάρκεια της ζωής του θνητού όντος. Ο μυελός είναι το σπέρμα για τη δημιουργία του συνόλου του ανθρώπινου οργανισμού, η πρόνοια των θεών όμως φρόντισε να διαιρεθεί σε τόσα μέρη όσα είναι και τα είδη που θα πάρει κατά τη διαδικασία. Στο μέρος του μυελού που θα στέγαζε το αθάνατο μέρος της ψυχής δόθηκε σφαιρικό σχήμα, ονομάστηκε εγκέφαλος και τοποθετήθηκε στο κεφάλι. Το μέρος που προοριζόταν να δεχθεί τα θνητά μέρη της ψυχής πήρε σχήμα κυλινδρικό και επίμηκες. Πιθανώς εδώ ο Τίμαιος μιλώντας για τους δεσμούς της αθάνατης ψυχής με το θνητό σώμα αναφέρεται στο νευρικό σύστημα που δίνει όλες τις εντολές στο σώμα, είναι ο αποδέκτης των αισθήσεων και ταυτόχρονα συνδέεται με τον εγκέφαλο που ελέγχει τα πάντα. Αφού ο εγκέφαλος είναι η έδρα του θείου στοιχείου στον άνθρωπο, τα νεύρα που ξεκινούν από αυτόν και καταλήγουν σε όλο το σώμα ως το μυελό, αποτελούν το δεσμό των δύο. Στη συνέχεια περνάμε στην περιγραφή της δημιουργίας του ανθρώπινου σκελετού. Τα οστά είναι φτιαγμένα από ένα μείγμα που περιέχει μόρια γης, που προσφέρουν σταθερότητα λόγω των ιδιοτήτων των δομικών της τριγώνων και μυελό, που όπως είδαμε αποτελεί το σημαντικότερο συστατικό του σώματος. Ο βασικότερος ρόλος των οστών είναι να χρησιμεύουν ως το προστατευτικό περίβλημα του μυελού, γι αυτό και οι θεοί που δημιούργησαν τους ανθρώπους, για να τα κάνουν όσο πιο σκληρά γίνεται, εμβάπτισαν το μείγμα της παρασκευής τους διαδοχικά σε νερό και σε φωτιά έως ότου γίνει αδιάλυτο και στα δύο. Τα οστά του κρανίου αποτελούν το κυκλικό κάλυμμα του εγκεφάλου και είναι εφαπτόμενα μεταξύ τους χωρίς δυνατότητα κίνησης, αφήνοντας μόνο μία μικρή δίοδο, ώστε να κρατούν την πολύτιμη ουσία πλήρως προστατευμένη. Αντίθετα, τα οστά της σπονδυλικής στήλης που προστατεύουν το νωτιαίο μυελό έχουν ανάμεσά τους αρθρώσεις που επιτρέπουν την κάμψη και τη συστροφή, απαραίτητες για την κίνηση του σώματος. Η προστασία του μυελού από τα οστά είναι βέβαια σημαντική, όχι όμως και επαρκής. Ο οστέινος σκελετός χρειάζεται και ο ίδιος προστασία, αφού είναι εκτεθειμένος στο εξωτερικό περιβάλλον. Για να δώσει λοιπόν την προστασία που χρειάζεται στο σώμα, δημιουργήθηκε η σάρκα. Η σύνθεσή της περιέχει γη, νερό και φωτιά, σε ένα μείγμα που έχει υποστεί ζύμωση και έχει αποκτήσει οξείες και αλμυρές 12

14 ιδιότητες. Καθώς είναι μαλακή και υποχωρεί εύκολα όταν έρχεται βίαια σε επαφή με οτιδήποτε σκληρό, αντισταθμίζει την εύθραυστη φύση και την ακαμψία των οστών, προστατεύοντας από τις πτώσεις και τις συγκρούσεις. Παράλληλα, η εσωτερική υγρασία που διαθέτει είναι ένα είδος «φυσικού κλιματισμού» για τον οργανισμό, αφού ανεβαίνει στην επιφάνεια τις ζεστές μέρες δροσίζοντας το σώμα, ενώ συγκρατεί τη φυσική της ζεστασιά και παρέχει θερμότητα κατά τις περιόδους κρύου. Πολύ κοντά στον τρόπο και στο σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε η σάρκα βρίσκονται οι ανάλογες αιτίες δημιουργίας των νεύρων. Κατ αρχάς πρέπει να διευκρινίσουμε ότι με τον όρο αυτό νοούνται από τον Τίμαιο τόσο τα νεύρα, όσο και οι μύες και οι τένοντες, απ ότι μπορούμε να συμπεράνουμε από τα συμφραζόμενα του κειμένου. Η δική τους σύνθεση προκύπτει από ένα μείγμα οστού και αζύμωτης σάρκας, που τους δίνει ενδιάμεση υφή, συμπαγέστερη από τη σάρκα αλλά πιο μαλακή και υγρή από τα οστά. Τα νεύρα λειτουργούν ενωτικά για όλα τα μέλη με τη συστολή και τη διαστολή τους που επιτρέπει την κάμψη και την έκτασή τους. Η αφετηρία τους βρίσκεται στη βάση του κεφαλιού, όπου στερεώνονται ακριβώς κάτω από το πρόσωπο και εκτείνονται σε όλα τα μέλη του σώματος συνδέοντας μεταξύ τους τις αρθρώσεις. Οι θεοί χρησιμοποίησαν τα νεύρα για να δέσουν μεταξύ τους τα οστά που περιείχαν το μυελό και στη συνέχεια κάλυψαν τα πάντα με σάρκες. Ακολουθεί μία πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση του Τίμαιου σχετικά με την κατανομή των σαρκών στο σώμα. Η σάρκα κατά τα λεγόμενά του δε φαίνεται να συμβαδίζει ομαλά με την ευαισθησία στις αισθήσεις, αλλά ούτε και με την παρουσία της έλλογης ψυχής. Ο περιορισμός αυτός επιβάλλεται από την Ανάγκη και γίνεται σεβαστός από τους θεούς που αναλαμβάνουν τη δημιουργία του ανθρώπου. Φαίνεται μάλιστα πως όταν πρόκειται για τη δημιουργία του κεφαλιού, οι θεοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίλημμα της πλήρους προστασίας του με πολλές σάρκες, καθιστώντας το όμως λιγότερο ευαίσθητο στις αισθήσεις και στη νοητική ικανότητα, ή της πλημμελούς προστασίας τους με ελάχιστη σάρκα, δίνοντας του όμως μεγάλη αντιληπτική ικανότητα που θα οδηγήσει μέσω των αισθήσεων και κυρίως μέσω της νόησης στην εξίσωση με το θείο. Οι θεοί προτίμησαν φυσικά τη δεύτερη επιλογή, αφού ο άνθρωπος πρέπει να επιστρέψει συνειδητά στο Δημιουργό του. Η αντιμετώπιση του διλήμματος ωστόσο υποδηλώνει ότι η δύναμη της Ανάγκης είναι μεγάλη και γι αυτό οι θεοί συμβιβάζονται με τις επιταγές της, προσπαθώντας παράλληλα να τη χρησιμοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Κατά συνέπεια, το κεφάλι είναι το πιο σημαντικό και το πιο ευαίσθητο μέρος του σώματος, ταυτόχρονα όμως είναι και το πιο εύθραυστο. Για να ολοκληρωθεί η προστασία του σώματος και του κεφαλιού, οι θεοί επινόησαν το δέρμα και τα μαλλιά. Το δέρμα είναι ένας φλοιός που δημιουργήθηκε στο εξωτερικό μέρος της σάρκας προτού αυτή αποξηρανθεί εντελώς, αρκετά εκτεταμένος ώστε να καλύψει ολόκληρο το σώμα. Οι θεοί την «έδεσαν» στο κεφάλι με 13

15 πολλές ραφές, οι οποίες είναι ακανόνιστες ως συνέπεια της σύγκρουσης των περιφορών του Ταυτού και του Διαφορετικού. Από τις ραφές αυτές άρχισε να βγαίνει η υγρασία της εσωτερικής φωτιάς. Όσο μέρος της ήταν καθαρό έφευγε προς τα έξω, ενώ όσο διατηρούσε συγγένεια με το δέρμα ελκόταν από αυτό, γύριζε ξανά προς τα πίσω και ρίζωνε εκεί. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκαν οι τρίχες του κεφαλιού, που έχουν παρόμοια υφή με το δέρμα, σκληρότερη όμως και πυκνότερη. Τα μαλλιά αποτελούν την ιδανική προστασία για το κεφάλι: είναι ελαφρά, επιτρέπουν την ευαισθησία στα ερεθίσματα, παρέχουν σκιά για το κεφάλι το καλοκαίρι και το θερμαίνουν το χειμώνα. Τέλος, ο Τίμαιος κάνει λόγο για τη δημιουργία των νυχιών αλλά και των φυτών που είναι αποτέλεσμα της θείας πρόνοιας. Τα νύχια προέκυψαν από την αποξήρανση νεύρων, οστών και δέρματος στις άκρες των δακτύλων. Ο πραγματικός λόγος της δημιουργίας τους όμως έχει να κάνει με τη θεία πρόνοια. Οι θεοί έδωσαν στον άνδρα νύχια επειδή προέβλεψαν ότι από αυτόν θα προκύψει η γυναίκα αλλά και όλα τα κατώτερα ζώα, στα οποία τα νύχια θα ήταν χρήσιμα σε διάφορες περιστάσεις. Επίσης, προέβλεψαν τα σχετικά με τη θρέψη των νεοδημιουργηθέντων όντων και έφτιαξαν τα φυτά, ώστε να μην αφανιστούν όντας εκτεθειμένα, αλλά να ανεφοδιάζονται με την πρόσληψη τροφής, την οποία αποτελούν σε αυτό το πρωταρχικό στάδιο μόνο τα φυτά, καθώς τα ζώα δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί. Αρχικά όλα τα δέντρα και οι σπόροι ήταν άγρια, αργότερα όμως οι άνθρωποι έμαθαν να τα καλλιεργούν. Τα φυτά είναι ένα είδος του έμβιου όντος που προέκυψε όμως από διαφορετικές μορφές και αισθήσεις. Καθώς διαθέτουν μόνο το κατώτερο μέρος της θνητής ψυχής, δεν είναι σε θέση να κινούν τον εαυτό τους και παραμένουν ριζωμένα στη γη. Στο σημείο αυτό, ο Τίμαιος ξεκινά να περιγράφει σε μία μακροσκελή ενότητα τις λειτουργίες του αναπνευστικού, του πεπτικού και του κυκλοφορικού συστήματος. Στις λειτουργίες αυτές αναφέρεται συνολικά ως «υδραγωγία του σώματος» και τις παρουσιάζει ως ένα περίπλοκο αρδευτικό σύστημα που οι θεοί τοποθετούν στον οργανισμό και που τελικό σκοπό έχει να θρέψει το σώμα και να το διατηρήσει σε καλή κατάσταση. Η διήγηση συνεχίζει να είναι δοσμένη ιεραρχικά, ώστε να διαφαίνεται ο τρόπος με τον οποίο οι θεοί δημιουργούν το σώμα για να εξυπηρετήσουν τον τελικό του σκοπό. Πρώτα απ όλα αναφέρεται δημιουργία του συστήματος των φλεβών, με τις δύο κύριες φλέβες (εδώ δε διαχωρίζονται οι αρτηρίες από τις φλέβες) να περνούν παράλληλα από τη σπονδυλική στήλη, πλάι στον πολύτιμο μυελό. Οι φλέβες ανεβαίνουν ως το κεφάλι, όπου πλέκονται μεταξύ τους και αλλάζουν κατευθύνσεις οι αριστερές προς τα δεξιά και το αντίστροφο, ώστε να φτάνουν οι αισθήσεις από κάθε πλευρά σε ολόκληρο το σώμα. Οι φλέβες αποτελούν μαζί με το δέρμα του λαιμού και τα νεύρα τον σύνδεσμο ανάμεσα στο κεφάλι και το υπόλοιπο σώμα. 14

16 Στη συνέχεια γίνεται λόγος για την ύπαρξη ενός σάκου στο εσωτερικό του σώματος, φτιαγμένου από αέρα και φωτιά, ο οποίος παίζει τον καθοριστικό ρόλο στην πραγματοποίηση της όλης διαδικασίας. Τα δύο αυτά συστατικά στοιχεία του δίνουν την ιδιότητα, καθώς τα μόριά τους είναι μικρότερα από αυτά της γης και του νερού που αποτελούν τα κύρια συστατικά των τροφών που δέχεται ο οργανισμός-, να διασπά τις τροφές, να είναι διάτρητος και να συστέλλεται και να διαστέλλεται. Ο σάκος παρομοιάζεται με καλάθι ψαρέματος που έχει είσοδο τέτοια που τα ψάρια μετά την είσοδό τους παγιδεύονται και δεν είναι σε θέση να ξαναβγούν. Στην προκειμένη περίπτωση, ο σάκος έχει δύο εισόδους, τις οποίες οι θεοί-δημιουργοί τοποθέτησαν τη μία στο στόμα, με διπλή απόληξη προς την κοιλιά και προς τους πνεύμονες και την άλλη στη μύτη με απόληξη προς την κοιλιά, για να αναπληρώνει τη ροή σε περίπτωση που η είσοδος από το στόμα παρεμποδίζεται. Οι είσοδοι καθώς και το εξωτερικό μέρος του σάκου αποτελούνται από αέρα για να επιτελούν τη λειτουργία της αναπνοής, ενώ το στοιχείο της φωτιάς βρίσκεται στο εσωτερικό του για να κινεί τη διαδικασία της πέψης. Η λειτουργία της αναπνοής στηρίζεται στην ανυπαρξία κενού στο χώρο και εξηγείται με αυτό που ο Πλάτων ονομάζει «αρχή της κυκλικής ώθησης». Κατά την εκπνοή, ο σάκος συστέλλεται προς την έξοδο και στέλνει αέρα προς τα έξω, σπρώχνοντας τον ήδη υπάρχοντα αέρα και παίρνοντας τη θέση του. Εκείνος με τη σειρά του εκτοπίζει το διπλανό του έως ότου οδηγηθεί στη θέση απ όπου εξήλθε ο αέρας της εκπνοής. Παράλληλα, η κοιλιά που έχει αδειάσει από αέρα προσλαμβάνει νέο μέσω των πόρων του δέρματος και ο σάκος διαστέλλεται για να τον δεχτεί. Η εσωτερική φωτιά σε αυτό το σημείο είναι που παίζει το βασικό ρόλο για τη συνεχή ροή της διαδικασίας: καθώς αιωρείται στο εσωτερικό του σάκου μαζί με τον αέρα, η θερμότητα έχει την τάση να βγει προς τα έξω για να συναντήσει το συγγενές της στοιχείο. Κινούμενη προς την έξοδο όμως, ωθεί κυκλικά τον αέρα προς την αντίθετη κατεύθυνση. Εκεί, ερχόμενος σε επαφή με την εσωτερική φωτιά, θερμαίνεται, ενώ αυτός που βγαίνει ψύχεται. Η πορεία του τότε αντιστρέφεται και κινούμενος ξανά προς τα έξω, ωθεί τον εξωτερικό αέρα προς την είσοδο. Έτσι έχουμε συνεχή αλλαγή ρόλων στο θερμό και ψυχρό και θέσεων ανάμεσα στις διόδους των πόρων του δέρματος και του στόματος. Το αποτέλεσμα είναι ένα είδος ταλάντωσης και συνεχούς κύκλου, που αντιλαμβανόμαστε ως εισπνοή και εκπνοή. Η πέψη κατά τον Τίμαιο λειτουργεί ως εξής: οι τροφές και τα υγρά που εισέρχονται στον οργανισμό, φτάνουν στην κοιλιά και διασπώνται από την εσωτερική φωτιά που αιωρείται στα συστατικά τους τρίγωνα, καθώς τα μόρια της φωτιάς, όπως έχουμε αναφέρει είναι τα πιο μικρά και ευέλικτα και γι αυτό έχουν την ιδιότητα να διασπούν τα μεγαλύτερα μόρια των άλλων στοιχείων. Οι διασπασμένες τροφές έχουν κάθε είδους χρώματα, επικρατεί όμως το κόκκινο λόγω της φωτιάς που συναντά την υγρασία, και δίνει στο αίμα το χρώμα του. 15

17 Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι το αίμα παράγεται στην κοιλιά απευθείας από τις διασπασμένες τροφές και από εκεί διοχετεύεται μέσω των φλεβών σε ολόκληρο το σώμα. Η κυκλοφορία του αίματος, που σκοπό έχει να θρέψει ολόκληρο τον οργανισμό, λειτουργεί ως εξής: καθώς τα εξωτερικά στοιχεία έχουν την τάση να διασπούν τα μόρια του σώματος, το αίμα κουβαλώντας τις διασπασμένες τροφές καλείται να καλύψει τα κενά που δημιουργούνται. Η αρχή της κυκλικής ώθησης απαντά και σε αυτή την περίπτωση: τα διάφορα στοιχεία που φέρει το αίμα τείνουν να κινούνται προς τα ομοειδή τους εκτοπίζοντας τα υπόλοιπα προς την αντίθετη κατεύθυνση και δημιουργώντας ροή. Η σύγκλιση των στοιχείων προς τα όμοιά τους αποτελεί την αναλογία του μικρόκοσμου του ανθρώπινου οργανισμού προς την κίνηση των στοιχείων στο Σύμπαν. Αυτό που κάνει εντύπωση στις παραπάνω περιγραφές είναι η μη αναφορά των πνευμόνων στη διαδικασία της αναπνοής σε αυτό το σημείο και φυσικά, η μη αναφορά της καρδιάς στην κυκλοφορία του αίματος. Ο τρόπος όμως με τον οποίο ο Πλάτων περιγράφει τις λειτουργίες αυτές είναι επαρκής ως μία εύλογη εξήγηση της φύσης τους, η οποία μάλιστα πιθανότατα δεν ήταν γνωστή στην αρχαιότητα. Ο ρόλος που ήδη έχει δοθεί στην καρδιά (όπως και στους πνεύμονες, στο συκώτι και στη σπλήνα) είναι πολύ ξεχωριστός, καθώς ξεπερνά τη σύνδεση με τη λειτουργία της θρέψης του ανθρώπινου οργανισμού και συνδέεται απευθείας με την ψυχή του. Όπως ήδη έχει αναφερθεί, τα όργανα αυτά διατηρούν σύνδεσμο με το αθάνατο μέρος της ψυχής. Για τον Πλάτωνα η λειτουργία τους αυτή είναι από μόνη της αρκετά σημαντική για να δικαιολογήσει την ύπαρξή τους γι αυτό και δεν αναφέρεται η συμμετοχή τους στη λειτουργία της υδραγωγίας του σώματος. Άλλωστε, αφού όπως είδαμε το σώμα υπάρχει για να εξυπηρετεί την ψυχή, έτσι και η υδραγωγία του τίθεται σε λειτουργία απλώς για να εξυπηρετήσει ανώτερους σκοπούς, τον ανεφοδιασμό του οργανισμού και τη διατήρησή του σε καλή κατάσταση ώστε να μπορέσει τελικά η ψυχή να επιτελέσει τις γνωστικές της λειτουργίες. Η ενότητα τελειώνει με την εξήγηση της διαδικασίας της αύξησης και της φθοράς του ανθρώπινου οργανισμού. Στα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου, όπου το σώμα του είναι πρόσφατα δημιουργημένο, τα τρίγωνα από τα οποία αποτελούνται τα μέλη του είναι πολύ ανθεκτικά και οι δεσμοί μεταξύ τους πολύ στέρεοι. Είναι σε θέση λοιπόν να τεμαχίζουν τα τρίγωνα από τις τροφές που δέχονται τα οποία είναι παλαιότερα και ασθενέστερα, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να μεγαλώνει επειδή τροφοδοτείται από πολλά όμοια συστατικά. Με το πέρασμα του χρόνου όμως, όταν οι δεσμοί των τριγώνων εξασθενούν και αυτά που προσλαμβάνει πλέον ο οργανισμός είναι λιγότερα από αυτά που ξοδεύει, έχουμε τη διαδικασία της γήρανσης και της φθοράς. Όταν μάλιστα οι δεσμοί που ενώνουν τα τρίγωνα του 16

18 οργανισμού δεν αντέχουν άλλο την κόπωση από τη μάχη με τους εξωτερικούς παράγοντες, τότε έρχεται ο θάνατος. Ο φυσικός θάνατος πρέπει να ειδωθεί ως κάτι ευχάριστο, καθώς είναι ο πιο ανώδυνος και καθώς η ψυχή ελευθερώνεται από τα δεσμά της και πετά με ευχαρίστηση προς το συγγενές της άστρο. Η επόμενη ενότητα που παρουσιάζει ο Τίμαιος αφορά τις ασθένειες του σώματος, οι οποίες έχουν άμεση σχέση με την ανατομία που μόλις παρουσιάστηκε. Κατ αρχάς, ορίζει τρεις κατηγορίες ασθενειών, από τις οποίες η πρώτη έχει εξωτερικά αίτια ενώ οι άλλες δύο -που είναι και σοβαρότερες-, εσωτερικά. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία, η οποία μάλιστα δεν αναλύεται ιδιαίτερα, οπότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν έχει πολύ σοβαρές συνέπειες, τα αίτιά της βρίσκονται στη μεταβολή της αναλογίας των τεσσάρων στοιχείων μέσα στον οργανισμό που εκφράζεται με υπερβολή ή η έλλειψη κάποιου από αυτά, με μετατόπισή τους σε σημείο που δε θα έπρεπε να βρίσκονται, ή με πρόσληψη κάποιας από τις παραλλαγές των μορφών τους που υπάρχουν στη φύση αλλά δε συμβαδίζουν με το ανθρώπινο σώμα. Το σώμα σε τέτοιες περιπτώσεις ξεφεύγει από την ομαλή του λειτουργία και υφίσταται διάφορες αλλοιώσεις και φθορές. Με αφορμή την περιγραφή των ασθενειών, ο Τίμαιος κάνει μία σύντομη αναφορά στη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού, ιδωμένη αυτή τη φορά από την πλευρά των συναιτίων. Ουσιαστικά αντιστρέφει κατά κάποιο τρόπο την αφήγηση της διαδικασίας για τη δημιουργία του σώματος που ως τώρα ακολουθούσε την ιεράρχηση των οργάνων και των διαφόρων μερών ανάλογα με τη σημασία τους. Έτσι, μας δίνει τη φυσιολογική πορεία της δημιουργίας των ιστών μέσω της παράθεσης της διαδικασίας της θρέψης τους: πρώτα δημιουργείται το αίμα, από το οποίο θρέφονται τα νεύρα (από τις ίνες του) και οι σάρκες (με την πήξη του), ύστερα θρέφονται τα οστά (από το υγρό που δημιουργούν τα δύο προηγούμενα) και τέλος περνάμε στη θρέψη του μυελού (με διήθηση του καθαρότερου υγρού από τα οστά). Η αναστροφή της παραπάνω διαδικασίας ή κάποια δυσλειτουργία της είναι η αιτία εμφάνισης των ασθενειών της δεύτερης κατηγορίας. Όταν υπάρχει αλλοίωση της σάρκας στο σώμα, τα συστατικά της ξαναπερνούν στο αίμα σταματώντας τη διαδικασία της θρέψης και καταστρέφοντας τα υγιή μέρη. Το αίμα τότε παίρνει ποικίλους χρωματισμούς και χαρακτηρίζεται από διάφορες διαβαθμίσεις πικρότητας και οξύτητας, ενώ ταυτόχρονα παράγει χολές και φλέγματα. Επιδείνωση των ασθενειών αυτής της κατηγορίας παρατηρείται όσο η δυσλειτουργία επεκτείνεται προς το εσωτερικό. Όσο δηλαδή οι ρίζες των σαρκών μένουν ανεπηρέαστες, η ανάρρωση είναι σχετικά εύκολη. Όταν όμως αλλοιώνεται το υγρό που συγκολλά μεταξύ τους τις σάρκες, τα νεύρα και τα οστά, τότε το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο, ακόμη χειρότερη δε, είναι η περίπτωση όπου η αλλοίωση φτάνει στο εσωτερικό των οστών και σταματά τη θρέψη του μυελού. 17

19 Η τελευταία κατηγορία ασθενειών εντοπίζεται σε προβλήματα που προκαλούνται από την αναπνοή, από το φλέγμα και από τη χολή. Η δυσλειτουργία των πνευμόνων προκαλεί σήψη από έλλειψη αερισμού ή εγκλωβισμό του αέρα στο διάφραγμα που οδηγεί σε ασθένειες σχετιζόμενες με έντονη εφίδρωση. Το φλέγμα πάλι, σχετίζεται απ ότι φαίνεται με δερματικές παθήσεις (το λευκό) ή με καταρροές (το όξινο και μαύρο). Η χολή τέλος μοιάζει να είναι υπεύθυνη για τις φλεγμονώδεις νόσους, όταν συγκεντρώνεται σε κάποιο σημείο, ή για γαστρεντερίτιδες και δυσεντερίες, όταν ρέει στο σώμα. Ο συνδυασμός του φλέγματος και της χολής ευθύνεται για τη σοβαρότατη ασθένεια της επιληψίας που φτάνει ως τις περιφορές της ψυχής και τις αναταράσσει. Όσον αφορά τις ασθένειες της ψυχής, αναφέρεται η μανία και η αμάθεια, οι οποίες είναι και οι δύο είδη άνοιας, της χειρότερης κατάστασης στην οποία μπορεί να βρεθεί η ψυχή. Η μανία προκύπτει από την έντονη επιθυμία αποφυγής του πόνου και αναζήτησης της ηδονής. Στην κατηγορία αυτή εμπίπτει η γενετήσια ακολασία, που οφείλεται στην τάση του σπέρματος να υπερχειλίζει στο σώμα. Πολλές φορές αντιμετωπίζεται ως εκούσια κακία, ο Τίμαιος όμως διατείνεται ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Ο πόνος πάλι, μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αποσυντονίσει τις περιφορές της ψυχής, προσβάλλοντας κάθε μέρος της ξεχωριστά, προκαλώντας την αμάθεια. Η αμάθεια δεν είναι αποκλειστική ευθύνη του πάσχοντος σε όλες τις περιπτώσεις. Ευθύνη φέρουν και οι γονείς και οι τροφοί όταν δεν παρέχουν την κατάλληλη εκπαίδευση σε μικρές ηλικίες. Ο Τίμαιος δεν παραλείπει μετά απ όλα αυτά να ορίσει τι είναι υγεία. Η υγεία γι αυτόν έγκειται στην ύπαρξη συμμετρίας της ψυχής και του σώματος. Ένας υγιής άνθρωπος φροντίζει να παρέχει άσκηση τόσο στο σώμα όσο και στο πνεύμα του, θέτοντας τον εαυτό του σε ομαλή και αρμονική κίνηση, κρατώντας με αυτόν τον τρόπο σε αναλογία τα στοιχεία εντός του. Ένα σημαντικό στοιχείο που αναφέρει ο Τίμαιος στα πλαίσια της φροντίδας του σώματος είναι η άποψή του για τη χρήση φαρμάκων όταν ο οργανισμός ασθενεί. Οι ασθένειες παρουσιάζονται να έχουν συγκεκριμένο χρόνο ζωής και αν δεν είναι σοβαρές είναι καλό να μην ερεθίζονται με φάρμακα όταν δεν είναι αναγκαίο, αλλά να αφήνονται να ολοκληρώσουν τον κύκλο τους. Για την ψυχή, φροντίδα αποτελεί η συνεχής ανάμνηση της θείας προέλευσής μας. Στο θείο οφείλουμε να αποβλέπουμε συνεχώς παρατηρώντας τις περιφορές του κόσμου. Αν περιποιείται κανείς το εσωτερικό του δαιμόνιο, θα φτάσει στην ευδαιμονία. Προς το τέλος του έργου ο Τίμαιος αποφασίζει να μιλήσει για τα δύο φύλα και για το γενετήσιο έρωτα. Οι γυναίκες, όπως έχει ήδη υποστηρίξει, έχουν προέλθει από τη δεύτερη γέννηση ανδρών που έζησαν με δειλία και αδικία στην πρώτη τους γέννηση. Ο σαρκικός έρωτας εξυπηρετεί τη διαιώνιση του είδους και εκθέτεται με τρόπο σύντομο και περιεκτικό. Κάνει μάλιστα εντύπωση το γεγονός ότι η 18

20 αναπαραγωγική διαδικασία δεν είναι μέρος της κυρίως διήγησης περί ανατομίας, φαίνεται όμως πως ο Πλάτων προτιμά να δώσει έμφαση στις διαδικασίες που θα οδηγήσουν τον άνθρωπο στην εξίσωση με το θείο και όχι σε αυτές που συμβαίνουν μηχανικά και αναγκαία. Ισχυρίζεται λοιπόν ότι στην έξοδο των ποτών στο σώμα ανοίχτηκε μία δίοδος επικοινωνίας με το μυελό (σπέρμα) που ξεκινά από τον εγκέφαλο και περνά από όλο το μήκος της σπονδυλικής στήλης. Καθώς ο μυελός είναι έμψυχο κομμάτι του σώματος, γεννιέται αμέσως η επιθυμία της έκχυσης από το σώμα. Η ανατομία των οργάνων στον άνδρα και στη γυναίκα φαίνεται να επιβάλει και την ερωτική τους συμπεριφορά. Στους άνδρες χαρακτηρίζεται σαν ένα ανυπότακτο ζώο που θέλει να κυριαρχεί, ενώ στις γυναίκες μοιάζει με έγκλειστο ζώο που επιθυμεί να αναπαραχθεί. Ο εγκλεισμός αυτός είναι παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει τις γυναίκες στο να αναπτύξουν μία σειρά από ασθένειες αν το σπέρμα μείνει άγονο για πολύ καιρό, καθώς η συσσώρευσή του και η περιφορά του στο σώμα νοείται πολύ επιβλαβής. Κατά τη συνάντηση του αρσενικού με το θηλυκό, το αρσενικό δίνει στο θηλυκό το σπέρμα που περιέχει μικροσκοπικά πλάσματα. Αυτά τοποθετούνται στη μήτρα και μεγαλώνουν εκεί ως τη γέννηση του νέου ανθρώπου. Σαν επίλογο της μεγάλης του διήγησης για τη δημιουργία του κόσμου και των έμψυχών όντων, ο Τίμαιος παραθέτει τη δημιουργία των κατώτερων ζώων. Η εξήγηση που δίνεται για το πώς προέκυψαν σχετίζεται με τις επόμενες γεννήσεις των ανθρώπων που φάνηκαν ασύνετοι και δε μπόρεσαν να επικοινωνήσουν με το θείο στις πρώτες γεννήσεις τους. Πιο συγκεκριμένα, τα πτηνά αποτελούν είδος μετασχηματισμού που φιλοξενεί τις ψυχές εκείνων που έζησαν ως άμυαλοι, όχι όμως και κακοί. Ταύτισαν την ενασχόλησή τους με το θείο με τη θέαση του ουρανού, χωρίς να προχωρήσουν παραπέρα, γι αυτό και πετούν προς αυτόν. Τα χερσαία ζώα ταυτίστηκαν με τα γήινα αισθήματα και προσκολλήθηκαν στο θυμοειδές μέρος της ψυχής. Απέκτησαν πολλά πόδια για να βρεθούν σε καλύτερη επαφή με τη γη, το στοιχείο που τα διέπει. Τα δε κατώτερα από αυτά έρπονται εξ ολοκλήρου στη γη χωρίς να έχουν πόδια. Τέλος, τα υδρόβια ζώα είναι αυτά που έχουν το χειρότερο μέρος για κατοικία τους. Έχοντας εγκαταλείψει εντελώς την ψυχή τους στην προηγούμενη γέννηση, τους έχει στερηθεί ακόμη και η αναπνοή στον καθαρό και ελαφρύ αέρα και έτσι τη δέχονται μέσα από το θολό νερό. Το έργο κλείνει χωρίς κάποιο ιδιαίτερο συμπερασματικό χωρίο, το ίδιο απότομα με το ξεκίνημά του. Το μόνο που αναφέρεται είναι ότι σχετικά με τις γεννήσεις και το μετασχηματισμό σε κατώτερα ζώα, η μεταβολή ακολουθεί την απόκτηση ή την απώλεια του νου ή της άνοιας. 19

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή Η ιδέα, ότι όλα τα υλικά πράγµατα συντίθενται από αυτά τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία, αποδίδεται στον προγενέστερό Εµπεδοκλή, Έλληνα φιλόσοφο, ποιητή και πολιτικό [493-433 π.χ.] που γεννήθηκε στον Ακράγαντα

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα συντεταγμένων

Συστήματα συντεταγμένων Κεφάλαιο. Για να δημιουργήσουμε τρισδιάστατα αντικείμενα, που μπορούν να παρασταθούν στην οθόνη του υπολογιστή ως ένα σύνολο από γραμμές, επίπεδες πολυγωνικές επιφάνειες ή ακόμη και από ένα συνδυασμό από

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Υπάρχουν πέντε αισθήσεις αντίληψης και πέντε όργανα δράσης. Οι αισθήσεις της αντίληψής είναι η όραση, η όσφρηση, η ακοή, η γεύση και η αφή. Τα όργανα της δράσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

το κεφάλι ενός μωρού

το κεφάλι ενός μωρού γέννηση Η στιγμή του τοκετού έρχεται σαν ένα μεγάλο σοκ για το μωρό. Η ζωή μέσα στη μήτρα είναι άνετη ζέστη, σκοτάδι, ησυχία, απαλότητα, υγρασία και όλα γύρω το αγκαλιάζουν. Ξαφνικά, έπειτα από μερικά

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik από τον Έλτον 1 Σκόντι, Β Λυκείου 1 ο ΓΕ.Λ. Ελευσίνας σχολικό έτος 2008-9 ΒΗΜΑ 1 Ο : Φτιάχνουμε έναν σταυρό σε όποιο χρώμα θέλουμε. Δηλαδή: Αν π.χ. θέλουμε να φτιάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Ε Δημοτικού 5 Υλικά σώματα Μαθαίνω χρήσιμες πληροφορίες του Βιβλίου Μαθητή Παντού γύρω μας υπάρχει ύλη. Η ύλη μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Λήψη προσφορών για δαπάνη ποσού 5.310,67 (πέντε χιλιάδες τριακόσια δέκα ευρώ και εξήντα επτά λεπτά) για την προµήθεια εργαστηριακού εξοπλισµού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία

Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑ ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΙΜΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ ΠΛΑΣΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΛΕΒΕΣ ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΤΡΙΧΟΕΙΔΗ ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ Κυκλοφορικό σύστημα και υγεία Το κυκλοφορικό σύστημα τροφοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 4η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015 Ώρα: 10:00-11:00 ΘΕΜΑ 1 ο - 2 ο : O Διομήδης χρησιμοποίησε όμοιους κύβους για να φτιάξει τις πιο κάτω κατασκευές. Οι κατασκευές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ Πρωτοβουλίες-Δράσεις Οδικής Ασφάλειας σε περίοδο οικονομικής κρίσης Αθήνα, 6 Ιουνίου 2012 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ Σοφία Βαρδάκη, Δρ. Συγκοινωνιολόγος ΕΜΠ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα