Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα"

Transcript

1

2 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN Copyright: Ε. Νεοφύτου, Eκδόσεις ZHTH, Iανουάριος 00 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του ελληνικού νόμου (N./99 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Aπαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Φωτοστοιχειοθεσία Eκτύπωση Βιβλιοδεσία Π. ZHTH & Σια OE 8ο χλμ Θεσ/νίκης-Περαίας T.Θ. Περαία Θεσσαλονίκης T.K. 0 9 Tηλ.: Fax: BIBΛIOΠΩΛEIO ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - KENTPIKH ΔIAΘEΣH: Aρμενοπούλου, Θεσσαλονίκη Tηλ.: 0.0.0, Fax: BIBΛIOΠΩΛEIO AΘHNΩN - ENΩΣH EKΔOTΩN BIBΛIOY ΘEΣΣAΛONIKHΣ: Στοά του Bιβλίου (Πεσμαζόγλου ), 0 Aθήνα Tηλ.-Fax: AΠOΘHKH AΘHNΩN - ΠΩΛHΣH XONΔPIKH: Aσκληπιού 0, Aθήνα Tηλ.-Fax: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ:

3 Πρόλογος Το παρόν βιβλίο αποτελεί οδηγό για την άσκηση των προπτυχιακών φοιτητών στο πλαίσιο του μαθήματος της Βιολογικής Ανθρωπολογίας. Η κάθε άσκηση περιέχει θεωρητικό και πειραματικό μέρος. Η επιλογή των ασκήσεων έγινε με γνώμονα τις ανάγκες των φοιτητών και τη δυνατότητα πραγματοποίησής τους εντός και εκτός Πανεπιστημίου, με βάση τις παρούσες δυνατότητες. Θεωρώ υποχρέωσή μου να ευχαριστήσω τους συναδέλφους του Τομέα Γενετικής, Ανάπτυξης και Μοριακής Βιολογίας που μου έδωσαν την ευκαιρία να συγγράψω το παρόν εκπαιδευτικό βιβλίο για τους φοιτητές μας. Ιδιαίτερα ευχαριστώ τις καθηγήτριες του Τμήματος της Βιολογίας κ. Μαυραγάνη - Τσιπίδου Πηνελόπη και κ. Κουβάτση Αναστασία για την αμέριστη συμπαράστασή τους. Ευχαριστώ τους καθηγητές του Τμήματος της Γεωλογίας κ. Κουφό Γεώργιο και κ. Τσουκαλά Ευαγγελία για τις πληροφορίες που ευχαρίστως παρείχαν σχετικά με το σπήλαιο των Πετραλώνων και τον Homo που βρέθηκε σε αυτό μαζί με τις απαραίτητες φωτογραφίες. Ευχαριστώ τον γεωλόγο δρ. Στάη Αντώνη που απαντούσε πρόθυμα και γρήγορα στις απορίες μου σχετικές με την ειδικότητά του. Ακόμη ευχαριστώ τον βιολόγο κ. Μέγα Χάρη που ήταν παρών σε όλο το χρονικό διάστημα συγγραφής. Ευχαριστίες στους συνεργάτες των εκδόσεων ΖΗΤΗ για την ευχάριστη συνεργασία και για την προσπάθεια που κατέβαλαν για την άρτια εμφάνιση του βιβλίου, ιδιαίτερα τους κ. Νικολαΐδη Νίκο και Μπαρμπαδήμο Κώστα. Κάθε υπόδειξη από συναδέλφους και φοιτητές για τη βελτίωση του παρόντος είναι καλοδεχούμενη. Ελευθέριος Π. Νεοφύτου

4 Περιεχόμενα Άσκηση Ο σκελετός του ανθρώπου Θεωρητικό μέρος... Πειραματικό μέρος... Άσκηση Μετρήσεις στο σκελετό του ανθρώπου Θεωρητικό μέρος... Πειραματικό μέρος... Άσκηση Προσδιορισμός του φύλου και της ηλικίας από το σκελετό Θεωρητικό μέρος...9 Πειραματικό μέρος...9 Άσκηση Κεφαλομετρία Σωματομετρία Θεωρητικό μέρος... Πειραματικό μέρος...9 Άσκηση Σωματοσκοπία Ι (Δερματογλυφές, υπερώιες πτυχές, δοκιμασία PTC, ζωτική χωρητικότητα πνευμόνων) Θεωρητικό μέρος... Πειραματικό μέρος... Άσκηση Σωματοσκοπία ΙI (Μορφολογική μελέτη κεφαλιού) Θεωρητικό μέρος... Πειραματικό μέρος...

5 Άσκηση Σωματοσκοπία ΙII (Μορφολογική μελέτη σώματος) Θεωρητικό μέρος...9 Πειραματικό μέρος...9 Άσκηση 8 Υπαίθρια άσκηση Επίσκεψη σε χώρο ανασκαφής Θεωρητικό μέρος...9 Πειραματικό μέρος...8 Άσκηση 9 Υπαίθρια άσκηση Επίσκεψη στο σπήλαιο των Πετραλώνων Θεωρητικό μέρος...8 Πειραματικό μέρος...90 Άσκηση 0 Υπαίθρια άσκηση Επίσκεψη στον προϊστορικό λιμναίο οικισμό στο Δισπηλιό Καστοριάς Θεωρητικό μέρος...9 Πειραματικό μέρος...0 Βιβλιογραφία...0

6 ΑΣΚΗΣΗ Ο σκελετός τοy ανθρώπου Όταν στο τέλος γνωρίζουμε ότι πεθαίνουμε κι ότι όλα τα άλλα ζωντανά πλάσματα πεθαίνουνε μαζί μας, αρχίζουμε να έχουμε μια καυτή, σχεδόν σπαρακτική αίσθηση του πόσο εφήμερη και πόσο πολύτιμη είναι η κάθε στιγμή και το κάθε πλάσμα, και από αυτό μπορεί να βλαστήσει μια βαθειά, καθαρή, απεριόριστη συμπόνια για όλα τα όντα. Sogyal Rinpoche, The Tibetan Book of Living and Dying.

7 Θεωρητικό μέρος. Ο αριθμός των οστών Ο σκελετός του ανθρώπου (σχ..) αποτελείται από έως και 0 οστά, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με αρθρώσεις. Ο σκελετός του κεφαλιού αποτελείται από έως οστά, ο σκελετός του κορμού αποτελείται από 8 έως 9 οστά και ο σκελετός των άκρων από έως 0 οστά. Ο αριθμός των οστών εξαρτάται από την ηλικία και ο αριθμός τους μειώνεται με την αύξηση της ηλικίας. Σκέφτομαι O σκελετός δεν είναι σταθερός και αμετάβλητος, αλλά βρίσκεται συνεχώς σε αλλαγή και εξέλιξη. α β Σχήμα. O σκελετός του ανθρώπου α. Από πλάγια θέση και β. από πρόσθια θέση. Tο κρανίο. H σπονδυλική στήλη. O θώρακας. Tο άνω άκρο. H πύελος. Tο κάτω άκρο

8 Σχήμα. O ερειστικός ιστός. Περιόστεο. Oστεώνας. Σωληνάριο (πέρασμα για τη σύνδεση κοιλοτήτων). Mεμβράνη από την οποία σχηματίζεται το συμπαγές οστό. Oστεοκύτταρα. Oστεώνας σε συμπαγές οστό. Σπογγώδες οστό 8. Aβέρσιο κανάλι ή σωλήνας του Havers 9. Kανάλι Bόλκμαν 9 8. Η κατασκευή των οστών Τα οστά αποτελούνται από μία μορφή ερειστικού ιστού (σχ..), τον οστίτη ιστό. Ο οστίτης ιστός είναι ένας τύπος συνδετικού ιστού που συμμετέχει σε σημαντικές λειτουργίες όπως είναι: η στήριξη των μαλακών ιστών, η προστασία οργάνων (π.χ. ο εγκέφαλος, οι οφθαλμοί, το εσωτερικό μέρος των αυτιών), η παραγωγή αίματος και η μετάδοση μηχανικών δυνάμεων κατά την κίνηση. Ο όγκος και το βάρος των οστών συνδυάζονται με αρμονικό τρόπο ώστε ο σκελετός να παρέχει τη μεγαλύτερη δυνατή λειτουργική ικανότητα στο σώμα μας. Εξωτερικά, τα οστά περιβάλλονται από ένα λεπτό υμένα, το περιόστεο (πυκνός συνδετικός ιστός). Το περιόστεο χρησιμεύει για τη θρέψη του οστού και τη σύνδεσή του με μυς και συνδέσμους και περιέχει πολλά αγγεία και νεύρα. Σε περίπτωση κατάγματος ή άλλης βλάβης, μία ειδική κατηγορία κυττάρων, οι οστεοβλάστες, που βρίσκονται στην εσωτερική του επιφάνεια, ενεργοποιούνται με σκοπό την επούλωση της πληγής. Μετά από χημική ανάλυση διαπιστώθηκε ότι το οστό αποτελείται από το οργανικό μέρος (οστέινη ουσία) και απο το ανόργανο μέρος (θεμέλια ουσία). Η οστέινη ουσία αντιστοιχεί περίπου στο 0% του βάρους του οστού και αποτελείται από οστικά κύτταρα και ινίδια κολλαγόνου. Τα οστικά κύτταρα βρίσκονται μέσα στις οστικές κοιλότητες και συνδέονται μεταξύ τους με αποφυάδες, σχηματίζοντας τις δοκί Σχήμα. α β Tοπογραφία των οστικών δοκίδων στο μηριαίο οστό. Συμπαγής ουσία. Δοκίδες του αυχένος. Γραμμή επίφυσης. Σπογγώδης ουσία. Δοκίδες μείζονος τροχαντήρος. Τροχαντήρας. Γραμμή της επίφυσης 8. Aπόφυση (Mείζων Tροχαντήρας). Ακραία γραμμή απόφυσης. Eπίφυση (κεφαλή μηριαίου) 9. Γραμμή της απόφυσης. Aυλός μυελού. Δοκίδες της κεφαλής 0. Διάφυση (Σώμα μηριαίου)

9 δες των οστικών κυττάρων (σχ..α & β). Σε εγκάρσια τομή του οστού, από έξω προς τα μέσα, συναντούμε πρώτα τη συμπαγή οστέινη ουσία και ακολούθως τη σπογγώδη οστέινη ουσία (σχ..). Στην περιοχή της συμπαγούς οστέινης ουσίας, η θεμέλια ουσία είναι πυκνή, οι δοκίδες των οστικών κυττάρων βρίσκονται σε πολύ κοντινή απόσταση μεταξύ τους και τα ινίδια κολλαγόνου είναι σε διάταξη γύρω από λεπτούς σωλήνες που ονομάζονται σωλήνες του Havers (σχ..α & β). Μέσα στους σωλήνες συναντούμε αγγεία και νεύρα και η διάταξη αυτή ονομάζεται οστεώνας ή σύστημα του Havers. Στην περιοχή της σπογγώδους οστέινης ουσίας, η θεμέλια ουσία είναι αραιή, δεν υπάρχουν οστεώνες και μεταξύ των δοκίδων δημιουργούνται κοιλότητες που ονομάζονται μυελοκυψέλες μέσα στις οποίες βρίσκεται ο μυελός των οστών. Η οστέινη ουσία παρέχει στα οστά ελαστικότητα. Μετά από επεξεργασία των οστών με αραιό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος παραμένει η οστέινη ουσία. Η θεμέλια ουσία παράγεται από τα οστεοκύτταρα και αποτελείται από άλατα όπως το φωσφορικό ασβέστιο, το ανθρακικό ασβέστιο και το φωσφορικό μαγνήσιο. Τα άλατα της θεμέλιας ουσίας κάνουν τα οστά να είναι σκληρά και ανθεκτικά. Η θεμέλια ουσία αντιστοιχεί περίπου στο 0% του βάρους του οστού. Μετά από καύση των οστών παραμένει η θεμέλια ουσία. Σχήμα. H συμπαγής και η σπογγώδης οστέινη ουσία. α β Σχήμα. Tο σύστημα ή οστεώνας του Havers. α.. οστικές κοιλότητες β.. οστική κοιλότητα. σωλήνας του Άβερς. ινίδια κολλαγόνου. βασική γραμμή. σωλήνας του Άβερς. αποφυάδες. οστικό κύτταρο. ινίδια κολλαγόνου. αποφυάδα

10 Σχήμα.α & β μακρύ οστό επίφυση μετάφυση διάφυση μετάφυση επίφυση Σχήμα.γ κοντό οστό Σχήμα.δ πλατύ οστό Σχήμα.ε αεροφόρο οστό

11 . Η μορφολογία των οστών Τα οστά ανάλογα με το σχήμα τους διακρίνονται σε μακρά, κοντά, πλατιά και αεροφόρα. Tα μακρά οστά (π.χ. βραχιόνιο οστό, κερκίδα) αποτελούνται από ένα μακρύ μέρος που λέγεται σώμα ή διάφυση και από δύο άκρα που λέγονται επιφύσεις (σχ..α). H διάφυση αποτελείται εξωτερικά από συμπαγή οστέινη ουσία και στο εσωτερικό αποτελείται από το μυελικό σωλήνα. Oι επιφύσεις εξωτερικά αποτελούνται από συμπαγή οστέινη ουσία και εσωτερικά από σπογγώδη οστέινη ουσία. Στα άκρα των επιφύσεων υπάρχουν οι αρθρικές επιφάνειες. Mεταξύ της επίφυσης και της διάφυσης υπάρχει η μετάφυση (σχ...β) Tα κοντά οστά (π.χ. οστά καρπού, οστά ταρσού) παρουσιάζουν την ίδια μορφολογία όπως και οι επιφύσεις στα μακρά οστά (π.χ...γ). Τα πλατιά οστά (π.χ. ανώνυμα οστά, βρεγματικά οστά) αποτελούνται από δύο στρώματα συμπαγούς οστέινης ουσίας, το ένα εξωτερικά και το άλλο εσωτερικά. Μεταξύ των δύο στρωμάτων, υπάρχει η σπογγώδης οστέινη ουσία (σχ..δ). Τα αεροφόρα οστά (π.χ. μετωπιαίο οστό, ζυγωματικά οστά) είναι πλατιά οστά από τα οποία απομακρύνθηκε η σπογγώδης οστέινη ουσία και στη θέση της δημιουργήθηκε μία αεροφόρος κοιλότητα (σχ..ε). Όταν βλέπουμε ένα οστό εξωτερικά (σχ..), παρατηρούμε επίσης και τα παρακάτω: Προεξοχές (φύματα) ή βαθουλώματα (βοθρία) που χρησιμεύουν για την πρόσφυση των μυών και των συνδέσμων. Τα φύματα και τα βοθρία σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να είναι και προϊόντα ανώμαλης ανάπτυξης των οστών. Τρήμματα, σχισμές και πόρους που χρησιμεύουν για το πέρασμα των αγγείων και των νεύρων. Αρθρικές επιφάνειες που χρησιμεύουν στην άρθρωση και αποτελούνται από χόνδρο. Σχήμα. H εξωτερική εμφάνιση ενός οστού. Η ανάπτυξη των οστών Στην αρχή της διάπλασής τους, τα οστά αποτελούνται από τον υμενώδη σκελετό (μορφή συνδετικού ιστού). Η υμενογένεση αρχίζει κατά το δεύτερο μήνα της κύησης από συγκεκριμένους μεμβρανώδης σχηματισμούς που αποτελούνται από μεσεγχυματικά κύτταρα. Με την πάροδο του χρόνου τα μεσεγχυματικά κύτταρα διαφοροποιούνται σε οστεοβλάστες, που κατασκευάζουν και εκκρίνουν τη θεμέλια ουσία (περιέχει κυρίως κολλαγόνο και σε μικρότερες ποσότητες οστεοκαλτσίνη, μια πρωτεΐνη που συμβάλλει στην απόθεση των αλάτων ασβεστίου, μαγνησίου και φωσφόρου). Ακολουθεί η μετατροπή των οστών από την υμενώδη στη χόνδρινη μορφή. Η χον-

12 Πρωτογενές κέντρο οστεοποίησης Επίφυση Δίσκος επίφυσης Διάφυση Συμπαγές οστό Σπογγώδες οστό Επίφυση Δευτερογενές κέντρο οστεοποίησης Σχήμα.8 Xονδρογένεση Oστεογένεση δρογένεση (σχ..8) αρχίζει με τη συμπύκνωση των μεσεγχυματικών κυττάρων που σχηματίζουν ένα χόνδρινο πρότυπο του τελικού σχήματος του οστού. Το χόνδρινο πρότυπο αποτελείται από υαλώδη χόνδρο (χονδροβλάστες και θεμέλια ουσία) και περιβάλλεται από το περιχόνδριο (στρώμα συνδετικού ιστού). Το χόνδρινο οστό αυξάνεται και επιμηκύνεται με τον πολλαπλασιασμό των χονδοβλαστών και την παραγωγή μεσοκυττάριας ουσίας στο περιχόνδριο. Το επόμενο στάδιο, η οστεογένεση, αρχίζει με την αύξηση της νεύρωσης και αγγείωσης του πρότυπου οστού. Η αγγείωση επιτρέπει την απορρόφηση ουσιών οι οποίες πρέπει να απομακρυνθούν και την τροφοδοσία των απαραίτητων ουσιών που απαιτούνται για την πραγματοποίηση της οστεογένεσης από τους οστεοβλάστες. Η νεύρωση κατευθύνει τη λειτουργία των οστεοβλαστών που εναποθέτουν τον οστίτη ιστό, έτσι ώστε, στην τελική του μορφή το οστό να έχει το σωστό σχήμα και μέγεθος εξυπηρετόντας άριστα τις λειτουργικές ανάγκες του σκελετού. Η οστέωση, το στάδιο τελεοποίησης του σκελετού, αρχίζει από το 0 ο έτος της ηλικίας του ανθρώπου και κατά το μεγαλύτερο ποσοστό ολοκληρώνεται κατά το ο έτος. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα οστά συνεχίζουν να οστεώνονται μέχρι το τέλος της ζωής μας. Η οστέωση αρχίζει από τους πυρήνες οστέωσης που βρίσκονται διασκορπισμένοι σε διάφορες περιοχές των οστών (σχ.9). Κάθε οστό, ανάλογα με το σχήμα του, έχει διαφορετικό αριθμό πυρήνων οστέωσης (π.χ. τα μακρά οστά έχουν τρεις πυρήνες οστέωσης). Ο αριθμός των πυρήνων οστέωσης, ο βαθμός οστέωσης και η συνοστέωση (ένωση δύο οστών) χρησιμοποιούνται στον προσδιορισμό της ηλικίας από το σκελετό. Τα οστά κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους, αλλά και σε όλη τη διάρκεια της ζωής συνεχώς αποδομούνται και αναδομούνται, έτσι ώστε να προσαρμόζονται στις μηχανικές ανάγκες του σκελετού.

13 α β Σχήμα.9 Oστά με πυρήνες οστέωσης (σκούρες περιοχές). α. μηριαίο οστό β. ανώνυμο οστό γ. οστά στο χέρι δ. οστά στο πόδι γ δ. Η αλλοίωση των οστών Τα οστά παρά το ότι φαίνονται σκληρά έχουν εξαιρετική πλαστικότητα και ελαστικότητα. Όταν ένα οστό δέχεται πίεση, στο σημείο εκείνο λαμβάνει χώρα αποδόμηση του οστού, ενώ στο σημείο που δεν εφαρμόζεται πίεση λαμβάνει χώρα σύνθεση του οστού (τοποθέτηση οστίτη ιστού). Αυτή η ιδιότητα του οστού εξηγεί πολλές μορφολογικές αλλαγές που παρατηρούνται σε ανθρώπινους σκελετούς. Αυτές οι αλλαγές αφορούν: Παθολογικές καταστάσεις (π.χ. κάταγμα, ραχίτιδα) (σχ..0α & β) Πολιτισμικές αλλοιώσεις (π.χ. τεχνητή επιμήκυνση λαιμού) Αλλοιώσεις λόγω απασχόλησης (π.χ. παρατεταμένη ορθοστασία, μεταφορά βαρέων φορτίων) Ανομοιόμορφη απόθεση ασβεστίου (π.χ. εξαιτίας λειτουργικών διαταραχών) Σχήμα.0α Oστό με κάταγμα.

14 Σχήμα.0β Oστό με κάταγμα. οστό πριν από το κάταγμα οστό κατά το κάταγμα οστό μετά την επούλωση του κατάγματος. Η γήρανση των οστών Περισσότερο στις γυναίκες και λιγότερο στους άνδρες, τα οστά μετά την ηλικία των -0 ετών παρουσιάζουν οστεοπόρωση (οστό και πόρος). Όταν εξετάζεται μορφολογικά ένα οστό με οστεοπόρωση, παρατηρούνται άδειοι χώροι μέσα στους οποίους στο παρελθόν υπήρχε οστό δηλαδή εμφανίζεται απώλεια οστικής μάζας, με αποτέλεσμα τα οστά να γίνονται εύθραυστα, αδύνατα και να χάνουν όγκο (σχ..). Η οστεοπόρωση που εμφανίζεται μετά την κλιμακτήριο ονομάζεται μεταεμμηνοπαυσιακή και η οστεοπόρωση που εμφανίζεται μετά τα 0 χρόνια ονομάζεται γεροντική. Μέχρι την ηλικία των ετών ο ανθρώπινος οργανισμός δημιουργεί περισσότερη οστική μάζα από όση καταστρέφει. Σε αυτή την ηλικία ο οργανισμός διαθέτει την περισσότερη δυνατή οστική μάζα η οποία ονομάζεται «κορυφαία οστική πυκνότητα». Η τιμή της προαναγγέλει με αρκετή ακρίβεια αν θα εμφανιστεί αργότερα οστεοπόρωση ή όχι. Από την ηλικία των μέχρι τα έτη η οστική μάζα του σκελετού διατηρείται σταθερή. Μετά την ηλικία των ετών παρατηρείται απώλεια -% της οστικής μάζας κάθε χρόνο. Στα άτομα που σίγουρα θα εμφανιστεί οστεοπόρωση η απώλεια κυμαίνεται μεταξύ α β γ Σχήμα. Oστό με οστεοπόρωση. α. περιοχή του σκελετού με οστεοπόρωση β. φυσιολογικό οστό γ. οστό με οστεοπόρωση 8

15 -8%. Πολλές φορές παρατηρείται το φαινόμενο στα πλατιά οστά η οστεοπόρωση να είναι ανομοιογενής, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται παραμορφώσεις και ανωμαλίες που είναι πολύ εμφανείς στα πλατιά οστά του προσώπου. Στην ανθρωπολογία, το φαινόμενο της οστεοπόρωσης έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή οι περισσότεροι σκελετοί προς μελέτη προέρχονται από ηλικιωμένα άτομα.. Οστεολογία Ο ανθρώπινος σκελετός αποτελείται ανάλογα με την ηλικία του από -0 οστά (σχ..), τα οποία διακρίνονται σε οστά του κρανίου (νευροκρανίο και σπλαχνοκρανίο), του κορμού (σπονδυλική στήλη και θώρακας) και των άκρων (άνω και κάτω άκρα). Σχήμα. O σκελετός του ανθρώπου από πρόσθια θέση (α) και από οπίσθια θέση (β) Kρανίο Kρανίο Aυχενικοί σπόνδυλοι Θωρακικοί σπόνδυλοι Γνάθος Κλείδα Σώμα στέρνου Ωμοπλάτη Λαβή στέρνου Πλευρά Aυχενικοί σπόνδυλοι Θωρακικοί σπόνδυλοι Άτλαντας Γνάθος Kλείδα Ωμοπλάτη Bραχιόνιο Πλευρές Oσφυϊκοί σπόνδυλοι Βραχιόνιο Oσφυϊκοί σπόνδυλοι Iερό οστό Kόκκυγας Καρπός Μετακάρπιο Φάλαγγα Ωλένη Κερκίδα Ανώνυμο οστό Iερό οστό Kόκκυγας Kαρπός Mετακάρπιο Φάλαγγα Ωλένη Kερκίδα Aνώνυμο οστό Μηριαίο Mηριαίο Επιγονατίδα Κνήμη Περόνη Kνήμη Περόνη Ταρσός Μεταταρσός Φάλαγγες α Tαρσοί Mετατάρσιο Φάλαγγες Πτέρνα β 9

16 .8 Ο σκελετός του κρανίου Το κρανίο προήλθε εξελικτικά από τη μεταμόρφωση και τη σύντηξη πολλών σπονδύλων και διακρίνεται στο νευροκρανίο, που βρίσκεται στο πάνω και πίσω μέρος του κρανίου και το σπλαχνοκρανίο, που βρίσκεται στο πρόσθιο και κάτω μέρος. Το νευροκρανίο Το νευροκρανίο αποτελείται από 8 πλατιά οστά, από τα οποία το βρεγματικό και το κροταφικό είναι διπλά, ενώ τα άλλα (μετωπικό, ινιακό, ηθμοειδές, σφηνοειδές) είναι μονά. Τα παραπάνω οστά συναρθρώνονται με ραφές και δημιουργούν την κρανιακή κάψα, μέσα στην οποία βρίσκεται ο εγκέφαλος και άλλα τμήματα του νευρικού συστήματος, όπως το όργανο ισορροπίας του αυτιού και το νευρικό τμήμα των οφθαλμών. Το νευροκρανίο προστατεύει τον εγκέφαλο από τραυματισμούς λόγω της ιδιαίτερης κατασκευής των κρανιακών οστών τα οποία παρουσιάζουν δύο σκληρές επιφάνειες που χωρίζονται απο σπογγώδη ιστό σχηματίζοντας τη διπλόη (σχ..) η οποία λειτουργεί ως είδος μαξιλαριού για την περιόστεο Σχήμα. Πλατύ οστό σε κάθετη τομή με τη διπλόη. ΔΙΠΛΟΗ συμπαγής ουσία σπογγώδης ουσία συμπαγής ουσία περιόστεο Παράθεμα Aνατομική σημείωση Όλα τα οστά που περιβάλλουν τον εγκέφαλο περιέχουν σπογγώδη ιστό (διπλόη) που βρίσκεται μεταξύ της εσωτερικής και της εξωτερικής επιφάνειας του πυκνού οστού. απορρόφηση των πιέσεων από πιθανά κτυπημάτα. Στην αρχή της ζωής μας, οι ραφές μεταξύ των οστών είναι μεμβρανώδεις και στα μέρη που συναντώνται σχηματίζουν υμενώδεις χιτώνες που ονομάζονται πηγές. Οι κυριότερες είναι η πρόσθια μέση πηγή, η οπίσθια μέση πηγή, οι πρόσθιες πλάγιες πηγές και οι οπίσθιες πλάγιες πηγές. Δευτερεύουσες πηγές είναι η ρινομετωπική, η μεσομετωπική και η οβελιαία. Η παρουσία των πηγών, λόγω της υφής τους, επιτρέπουν να αυξάνει η χωρητικότητα του κρανίου όσο αυξάνει και ο όγκος του εγκεφάλου. Μετά την οριστική ανάπτυξη του όγκου του εγκεφάλου, οι ραφές και οι πηγές του κρανίου οστεοποιούνται και το κρανίο παίρνει την τελική του μορφή (σχήμα και μέγεθος). Τα οστά του νευροκρανίου (σχ..) είναι: Το μετωπικό (frontal) (σχ..) Βρίσκεται στο πρόσθιο και πάνω τμήμα της κρανιακής κάψας, συμμετέχει στο σχηματισμό του θόλου του νευροκρανίου και σχηματίζει τα υπερόφρυα τόξα. Η μελέτη των υπερόφρυων τόξων είναι απαραίτητη όταν γίνονται μελέτες για την εξέλιξη του ανθρώπου. Μέχρι την ηλικία των ετών, αποτελείται από δύο οστά που συνδέονται μεταξύ τους με τη μεσομετωπιαία ραφή. 0

17 Σχήμα Tο κρανίο από πλάγια θέση (Norma lateralis).. Mετωπικό οστό. Mεσόφρυο. Yπερκόγχιο χείλος. Bρεγματικό οστό. Kροταφικό οστό (λεπιδοειδής μοίρα). Zυγωματική απόφυση (αρθρικό φύμα). Mαστοειδής απόφυση 8. Tυμπανική μοίρα και έξω ακουστικός πόρος 9. Iνιακό οστό 0. Έξω ινιακό όγκωμα. Iνιακός κόνδυλος. Σφηνοειδές οστό, (μείζων πτέρυγα). Yποκροτάφια ακρολοφία του σφηνοειδούς οστού. Πτερυγοειδής απόφυση, (έξω πέταλο). Pινικό οστό. Hθμοειδές οστό (παπυρώδες πέταλο). Δακρυικό οστό 8. Zυγωματικό οστό 9. Άνω γνάθος (σώμα) 0. Φατνιακή απόφυση και δόντια. Mετωπική απόφυση άνω γνάθου. Πρόσθια ρινική άκανθα. Kάτω γνάθος (σώμα). Kορωνοειδής απόφυση κάτω γνάθου. Kόνδυλος κάτω γνάθου. Γενειακό τρήμα. Γενειακό όγκωμα 8. Γωνία της κάτω γνάθου 9. Στεφανιαία ραφή 0. Λαμδοειδής ραφή. Λεπιδοειδής ραφή. Pινογναθική ραφή. Mετωποσφηνοειδής ραφή.σφηνολεπιδοειδής ραφή. Iνιομαστοειδής ραφή 8 Σχήμα. Mετωπικό οστό από μπροστά. Mεσόφρυο. Mετωπική εντομή. Yπερκόγχιο τρήμα. Kροταφική γραμμή. Mετωπική όγκωμα. Mετωπική μοίρα. Bρεγματικό χείλος 8. Yπερόφρυο τόξο 9. Zυγωματική απόφυση 0. Yπερκόγχιο χείλος. Pινική άκανθα 0 9 Τα βρεγματικά (parietal) (σχ..) Βρίσκονται πίσω από το μετωπικό οστό και συμμετέχουν στην κατασκευή του μεγαλύτερου μέρους του θόλου του νευροκρανίου. Συνδέονται με το μετωπικό οστό (οβελιαία και στεφανιαία ραφή) και με το ινιακό οστό (λαμβδοειδής ραφή).

18 Σχήμα. Tο βρεγματικό οστό (εξωτερική επιφάνεια). Λεπιδοειδές χείλος. Mαστοειδής γωνία. Iνιακό χείλος. Bρεγματικό όγκωμα. Iνιακή γωνία. Bρεγματικό τρήμα. Oβελιαίο χείλος 8. Mετωπική γωνία 9. Mετωπικό χείλος 0. Άνω κροταφική γραμμή. Kάτω κροταφική γραμμή. Σφηνοειδής γωνία Παράθεμα Σημείωση διάκρισης φύλου H κάτω και η άνω αυχενική γραμμή είναι πιο έντονες στα αρσενικά από ότι στα θηλυκά άτομα. Το ινιακό (occipital) (σχ..) Βρίσκεται στο πίσω μέρος του κεφαλιού και συμμετέχει στη δημιουργία του θόλου του κρανίου. Ακόμη, συμμετέχει στο σχηματισμό της βάσης του κρανίου, όπου σχηματίζει το ινιακό τρήμα, μία οπή μέσα από την οποία διέρχεται ο προμήκης μυελός. Εκατέρωθεν του ινιακού τμήματος, βρίσκονται δύο εξογκώματα που ονομάζονται ινιακοί κόνδυλοι, πάνω στους οποίους αρθρώνεται ο πρώτος αυχενικός σπόνδυλος (άτλαντας) με το κρανίο. Μέχρι την ηλικία περίπου των ετών, το ινιακό οστό αποτελείται από δύο συμμετρικά οστά, τα οποία στη συνέχεια συντήκονται. 8 9 Σχήμα. Tο ινιακό οστό (εξωτερική επιφάνεια). Bασική μοίρα. Kονδυλική (πλαγία) μοίρα. Σφαγιτιδική εντομή. Kονδυλικός βόθρος. Kάτω αυχενική γραμμή. Άνω αυχενική γραμμή. Kόγχη του ινιακού οστού 8. Aνώτατη αυχενική γραμμή 9. Έξω ινιακό όγκωμα 0. Έξω ινιακή ακρολοφία. Iνιακό τρήμα. Yπογλώσσιος πόρος. Mεσοσφαγιτιδική άκανθα. Iνιακός κόνδυλος. Φαρυγγικό φύμα 0

19 Τα κροταφικά (temporal) (σχ..8) Βρίσκονται στις δύο πλευρές του κρανίου και μαζί με το σφηνοειδές, σχηματίζουν τα τοιχώματα της κρανιακής κάψας. Μορφολογικά παρουσιάζουν τρεις αποφύσεις, τη μαστοειδή, τη βελονοειδή και τη ζυγωματική, με τη βοήθεια της οποίας συνδέονται με τα ζυγωματικά οστά. Στη βάση τους, έχουν μία μικρή υποδοχή, την κροταφική γλήνη, στην οποία αρθρώνεται η κάτω γνάθος μέσω της κροταφογναθικής άρθρωσης (η πιο δραστήρια άρθρωση του σκελετού και πολύ χρήσιμη στην μάσηση της τροφής και την ομιλία). Στα κροταφικά οστά εμφανίζεται και ο ακουστικός πόρος, που βρίσκεται μεταξύ της μαστοειδούς και της βελονοειδούς απόφυσης. Στην αρχή της ζωής μας, τα κροταφικά οστά αποτελούνται από τρία τμήματα, το λιθοειδές, το λεπιδοειδές και το τυμπανικό οστό, που αργότερα συνοστεώνονται. Στην αρχή συνοστεώνονται το τυμπανικό με το λιθοειδές οστό και δημιουργούν το ωτικό οστό. Αργότερα συνοστεώνεται με το ωτικό και το λεπιδοειδές οστό. Είναι φανερό ότι το κροταφικό οστό έχει χαρακτηριστική μορφολογία και ποικιλία λειτουργιών. Σχήμα.8 Tο κροταφικό οστό (εξωτερική επιφάνεια). Tυμπανική μοίρα. Mαστοειδής απόφυση. Yπερακουστική άκανθα. Mαστοειδές τρήμα. Mαστοειδής μοίρα. Bρεγματική εντομή. Kροταφική γραμμή 8. Aύλακα της μέσης μηνιγγικής αρτηρίας 9. Bρεγματικό χείλος 0. Λεπιδοειδής μοίρα. Σφηνοειδές χείλος. Zυγωματική απόφυση. Aρθρικό φύμα. Kροταφική γλήνη. Λιθολεπιδοειδής σχισμή. Tυμπανική (ή λιθοειδής) ακρολοφία. Λιθοτυμπανική σχισμή 8. Mείζων τυμπανική άκανθα 9. Έξω ακουστικός πόρος 0. Bελονοειδής απόφυση. Tυμπανομαστοειδής σχισμή Παράθεμα Σημείωση διάκρισης φύλου H κροταφική γραμμή αποτελεί συνέχεια της ζυγωματικής απόφυσης. Στα θηλυκά άτομα η κροταφική γραμμή σβήνει στο ύψος του έξω ακουστικού πόρου, ενώ στα αρσενικά άτομα σβήνει πίσω από τον έξω ακουστικό πόρο.

20 Το σφηνοειδές (sphenoid) (σχ..9) Σχήμα.9 Tο σφηνοειδές οστό από μπροστά. Pάχη του τουρκικού εφιππίου. Σφηνοειδής γλωσσίδα. Aκανθώδες τρήμα. Ωοειδές τρήμα. Στρογγύλο τρήμα. Προσθία κλινοειδής απόφυση. Yπερκόγχιο σχίσμα 8. Oπτικό τρήμα 9. Aύλακα του οπτικού χιάσματος 0. Φύμα του εφιππίου. Hθμοειδής άκανθα. Mέση κλινοειδής απόφυση. Eλάσσων πτέρυγα. Aύλακα της μέσης μηνιγγικής αρτηρίας. Mείζων πτέρυγα. Kαρωτιδική αύλακα. Γωνιαία άκανθα 8. Bόθρος υπόφυσης Όπως υποδηλώνει το όνομά του, παρεμβαίνει ως σφήνα ανάμεσα στο μετωπικό, το ηθμοειδές, τα βρεγματικά, τα κροταφικά και το ινιακό οστό. Μορφολογικά αποτελείται από το σώμα, που βρίσκεται στη βάση της κρανιακής κάψας, και τις πτέρυγες που συμμετέχουν στο σχηματισμό των πλευρικών τοιχωμάτων της κρανιακής κάψας και αποτελεί σπουδαίο οστό για την μηχανική του κρανίου. Το ιδιαίτερο σχήμα που έχει του έδωσε το όνομα «οστό της νυχτερίδας» Το ηθμοειδές (ethmoid) (σχ..0) Παράθεμα Aνατομική σημείωση Mε την ολοκλήρωση της ανάπτυξης του ατόμου, ολόκληρο το σπλαχνοκρανίο βρίσκεται μπροστά από το σφηνοειδές οστό. Είναι το πιο μικρό από τα οστά του νευροκρανίου και βρίσκεται ανάμεσα στο μετωπικό και την άνω γνάθο, μπροστά από το σφηνοειδές. Αποτελείται από τέσσερα τμήματα (πέταλα), ένα εγκάρσιο και τρία κατακόρυφα (δύο ακραία και ένα μεσαίο). Μέσα από το εγκάρσιο τμήμα διέρχονται τα οσφρητικά νεύρα. Τα δύο ακραία κατακόρυφα τμήματα, μαζί με τις ρινικές κόγχες, σχηματίζουν τα τοιχώματα της ρινικής κοιλότητας, ενώ το μεσαίο κατακόρυφο τμήμα, μαζί με την ύνιδα, σχηματίζει το ρινικό διάφραγμα. Συχνά αναφέρεται και ως παπυρώδες πέταλο. Σχήμα.0 Tο ηθμοειδές οστό από δεξιά. Hθμοειδές άγκιστρο. Mέση ρινική κόγχη. Hθμοειδής οστεόκυστη. Παπυρώδες πέταλο. Kάλαιο. Kάθετο πέταλο

21 Το σπλαχνοκρανίο Το σπλαγχνοκρανίο αποτελείται από οστά, από τα οποία τα είναι διπλά και τα είναι απλά (σχ..). Συνδέονται με τέτοιο τρόπο ώστε να σχηματίζουν κοιλότητες που περικλείουν σημαντικά όργανα όπως η ρινική κοιλότητα, η στοματική κοιλότητα και οι οφθαλμικές κοιλότητες (κόγχες). Το σπλαγχνοκρανίο αποτελεί την αρχή του αναπνευστικού και του πεπτικού μας συστήματος. Τα οστά του σπλαγχνοκρανίου διακρίνονται σε δύο ομάδες: τα οστά του προσώπου (η άνω γνάθος, η κάτω γνάθος, δύο ζυγωματικά, δύο υπερώια) και τα οστά της ρινικής κοιλότητας - κάψας (δύο ρινικά, δύο κάτω ρινικές κόγχες, δύο δακρυικά, ύνιδα). Τα οστά του σπλαγχνοκρανίου είναι: Σχήμα. Tο κρανίο από πρόσθια θέση (Norma frontalis).. Mετωπικό οστό. Mεσόφρυο. Yπερκόγχιο χείλος. Yπερκόγχια εντομή. Tροχιλιακή άκανθα. Bρεγματικό οστό. Kροταφικό οστό 8. Pινικό οστό. Oφθαλμικός κόγχος: 9. Δακρυικό οστό 0. Oπίσθια δακρυϊκή ακρολοφία. Hθμοειδές οστό. Σφηνοειδές οστό:. Mεγάλη πτέρυγα του σφηνοειδούς οστού. Mικρή πτέρυγα του σφηνοειδούς οστού. Yπερκόγχιο σχίσμα. Yποκόγχιο τρήμα. Zυγωματικό οστό Άνω γνάθος:. Mετωπική απόφυση 8. Yποκόγχιο τρήμα 9. Zυγωματική απόφυση 0. Σώμα της άνω γνάθου. Φατνιακή απόφυση με τα δόντια Pινική κοιλότητα:. Πρόσθιο (απιοειδές) στόμιο της ρινικής κοιλότητας. Mέση ρινική κόγχη. Kάτω ρινική κόγχη. Pινικό διάφραγμα, ύνιδα Kάτω γνάθος:. Σώμα της κάτω γνάθου. Kλάδος της κάτω γνάθου 8. Γενειακό τρήμα 9. Φατνιακή απόφυση με τα δόντια 0. Σώμα της κάτω γνάθου. Γενειακό όγκωμα Pαφές:. Mετωπιαία ραφή.. Στεφανιαία ραφή. Mετωπορινική ραφή. Mεσορινική ραφή. Pινογναθική ραφή. Zυγωματογναθική ραφή 8. Mεσογνάθια ραφή

22 Η άνω γνάθος (maxilla) (σχ..α & β) Αποτελείται από δύο οστά, το σχήμα των οποίων είναι συνήθως ακανόνιστο. Στα νεογέννητα παρατηρείται συχνά και ένα τρίτο οστό, το μεσογναθικό, που στον άνθρωπο συνοστεώνεται πολύ γρήγορα με τα άλλα δύο οστά και έτσι σχηματίζεται ένα ενιαίο οστό, η άνω γνάθος. Η άνω γνάθος στη βάση της παρουσιάζει πολλές κοιλότητες (τα φατνία), μέσα στις οποίες στερεώνονται οι ρίζες των άνω δοντιών. Συμμετέχει στο σχηματισμό των τοιχωμάτων της στοματικής κοιλότητας, της ρινικής κοιλότητας και των οφθαλμικών κογχών. Ο Άγγλος επιστήμονας Highmore παρατήρησε και περιέγραψε πρώτος τις ιγμόριες κοιλότητες που βρίσκονται μέσα στο κύριο σώμα της άνω γνάθου οι οποίες μεταξύ των άλλων συμβάλλουν στη μείωση του συνολικού βάρους του κρανίου Σχήμα.α H άνω γνάθος α. εσωτερική επιφάνεια. Φατνιακή απόφυση. Yπερώιος απόφυση. Πτερυγοϋπερώιος αύλακα. Στόμιο ιγμορείου άντρου. Διακρυική αύλακα. Hθμοειδής ακρολοφία. Mετωπική απόφυση 8. Kογχική ακρολοφία 9. Pινική (ή έσω) επιφάνεια 0. Προσθία ρινική άκανθα. Tομικός πόρος

23 8 9 0 Σχήμα.β H άνω γνάθος β. εξωτερική επιφάνεια. Φατνιακά επάρματα. Πρόσθια επιφάνεια. Kυνικός βόθρος. Πρόσθια ρινική άκανθα. Pινική εντομή. Yποκόγχιο τρήμα. Mετωπιαία απόφυση 8. Πρόσθια δακρυική ακρολοφία 9. Δακρυική εντομή 0. Kογχική επιφάνεια. Yποκόγχιος αύλακα. Zυγωματική απόφυση. Φατνιακή αύλακα. Φατνιακά τρήματα. Yποκροτάφιος (οπίσθια) επιφάνεια. Φατνιακό φύμα. Yποζυγωματική ακρολοφία Η κάτω γνάθος (mandible) (σχ..α & β) Είναι το μοναδικό οστό του προσώπου μας που κινείται. Στα νεογέννητα, αποτελείται από δύο οστά, τα οποία πολύ γρήγορα συναρθρώνονται και από την ηλικία των ετών σχηματίζουν ένα οστό. Είναι το πιο μεγάλο οστό του κρανίου μας και αποτελείται από δύο τμήματα: το σώμα, που έχει σχήμα παραβολικό και το οποίο στο άνω χείλος του παρουσιάζει κοιλότητες (φατνία) μέσα στις οποίες στερεώνονται οι ρίζες των κάτω δοντιών, και τους δύο κλάδους, που εμφανίζουν στα άκρα τους δύο αρθρικές αποφύσεις, την κορωνοειδή και τον κόνδυλο. Με τους δύο κονδύλους ενώνεται με τις κροταφικές γλήνες των κροταφικών οστών μέσω μίας διάρθρωσης που επιτρέπει στην κάτω γνάθο να κινείται (κροταφογναθική διάρθρωση).

24 8 9 Σχήμα. H κάτω γνάθος α. από πλάγια. Tράχυσμα από την κατάφυση του μασητήρα μυ. Γωνία της γνάθου. Kλάδος της κάτω γνάθου. Aυχένας του κονδύλου της κάτω γνάθου. Kονδυλοειδής απόφυση. Πτερυγοειδές βοθρίο. Kεφαλή της γνάθου 8. Mηνοειδής εντομή 9. Kορωνοειδής απόφυση 0. Έσω γναθιαίο τρήμα. Tράχυσμα παραγόμενο από την κατάαφυση του έσω πτερυγοειδή μυ. Γναθοϋοειδής αύλακα. Bελονογναθική γραμμή. Φατνιακή απόφυση. Γένειο. Γενειακό φύμα. Γενειακό τρήμα 8. Σώμα της κάτω γνάθου 9. Έξω λοξή γραμμή β. από πίσω. Γενειακή άκανθα. Bελονογναθική γραμμή. Γναθοϋειδής αύλακα. Kλάδος της γνάθου. Kεφαλή (κόνδυλος) της γνάθου. Γλωσσίδα (ή άκανθα του SPIX). Kορωνοειδής απόφυση 8. Kονδυλοειδής απόφυση 9. Έσω γναθιαίο τρήμα 0. Πτερυγοειδής (τραχεία) επιφάνεια. Yπογλώσσιο βοθρίο. Διγαστορικό βοθρίο α β Παράθεμα Aνατομική σημείωση Tο ζυγωματικό τόξο αποτελείται από τμήματα δύο διαφορετικών οστών, το κροταφικό και το ζυγωματικό οστό. Τα ζυγωματικά (zygomatic) (σχ..α & β) Είναι δύο τετράπλευρα οστά που βρίσκονται στις πλευρές του προσώπου. Συνδέονται με την άνω γνάθο, το κροταφικό, το μετωπικό και μαζί με το σφηνοειδές οστό, σχηματίζουν ένα οστέινο τόξο. Το τόξο αυτό ονομάζεται ζυγωματικό και αποτελεί το υπόβαθρο των παρειών, οι οποίες προεξέχουν έντονα σε μερικούς πληθυσμούς (π.χ. Μογγόλοι). 8

25 Σχήμα. α β Tο ζυγωματικό οστό α. εξωτερική επιφάνεια. Kροταφική απόφυση. Zυγωματοπροσωπικό τρήμα. Mετωπική απόφυση. Eπιχείλιο φύμα β. εσωτερική επιφάνεια. Zυγωματογναθιαία ραφή. Mετωπική απόφυση. Kογχική επιφάνεια. Zυγωματοκογχικό τρήμα. Zυγωματοκροταφικό τρήμα. Kροταφική επιφάνεια. Kροταφική απόφυση Τα υπερώια (palate) (σχ..α & β) Είναι δύο ακανόνιστα οστά που ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν τη σκληρή υπερώα, δηλαδή την οροφή της στοματικής μας κοιλότητας. Βρίσκονται ανάμεσα στο σφηνοειδές και την άνω γνάθο. α β 8 Σχήμα. Tο υπερώιο οστό α. εξωτερική επιφάνεια. Mείζον υπερώιο τρήμα. Kάθετο πέταλο. Kογχική απόφυση. Σφηνοϋπερώιος εντομή. Σφηνοειδής απόφυση. Πτερυγοϋπερώιος αύλακα. Πυραμοειδής απόφυση β. από πίσω. Πυραμοειδής απόφυση. Kάθετο πέταλο. Kογχική απόφυση. Σφηνοϋπερώιος εντομή. Σφηνοειδής απόφυση. Kογχιαία ακρολοφία. Pινική ακρολοφία 8. Oριζόντιο πέταλο Τα ρινικά (nasal) (σχ..α & β) Συνδέονται μεταξύ τους προς τα εμπρός και σχηματίζουν τη ράχη της μύτης. Βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο και το σχήμα τους ποικίλλει ανάλογα με τον άνθρωπο. Συνδέονται με τη ρινική άκανθο και με τη μετωπική απόφυση των άνω γνάθων. Σχήμα. Tο ρινικό οστό α α β β Δεξιό ρινικό οστό, έξω επιφάνεια α. Pινικό τρήμα Δεξιό ρινικό οστό, έσω επιφάνεια β. Hθμοειδής αύλακα 9

26 Οι κάτω ρινικές κόγχες (inferior nasal conchs) (σχ..) Συμμετέχουν στο σχηματισμό των πλευρικών τοιχωμάτων της ρινικής κοιλότητας. Είναι δύο επιμήκη και λεπτά οστά μεταξύ της άνω γνάθου και του υπερώιου και συνδέονται με το ηθμοειδές. Σχήμα. Τα δακρυικά (lacrimal) (σχ..8) H κάτω ρινική κόγχη (εξωτερική επιφάνεια). Δακρυική απόφυση. Ηθμοειδής απόφυση. Γναθιαία απόφυση Είναι δύο πολύ μικρά οστά και ιδιαίτερα εύθραυστα που έχουν σχήμα ακανόνιστου τετράπλευρου. Συμμετέχουν στο σχηματισμό των ρινικών κοιλοτήτων και μαζί με το μετωπικό, το σφηνοειδές, το ηθμοειδές, τα ζυγωματικά και την άνω γνάθο σχηματίζουν τις οφθαλμικές κοιλότητες (κόγχες). Στους υπό μελέτη σκελετούς συνήθως απουσιάζουν, γιατί καταστρέφονται εύκολα. Σχήμα.8 Tο δακρυικό οστό. Bόθρος του δακρυικού ασκού. Δακρυική ακρολοφία. Δακρυικό άγκιστρο Σχήμα.9 H ύνιδα. Πτέρυγα ύνιδας Η ύνιδα (vomer) (σχ..9) Είναι ένα πολύ λεπτό τετράπλευρο οστό. Η ύνιδα, μαζί με το μεσαίο κατακόρυφο πέταλο του ηθμοειδούς, σχηματίζει το ρινικό διάφραγμα. Συνδέεται με το σφηνοειδές και το ηθμοειδές οστό στην περιοχή πάνω από την οροφή της στοματικής κοιλότητας. Τα ακουστικά οστάρια (ear ossicles) (σχ..0α) Στο σκελετό του κρανίου ανήκουν και τρία πολύ μικρά οστά που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της ακοής. Τα οστά αυτά, που ονομάζονται ακουστικά οστάρια, είναι η σφύρα, ο άκμονας και ο αναβολέας. Είναι ευπαθή, καταστρέφονται πολύ εύκολα και τις περισσότερες φορές απουσιάζουν από τις ανασκαφές των ανθρώπινων σκελετών. Το υοειδές οστό (hyoideum) (σχ..0β) Το υοειδές οστό βρίσκεται στην περιοχή του λαιμού και στηρίζει τη γλώσσα, το φάρυγγα και το λάρυγγα. Συνδέεται με τα άλλα οστά του σκελετού με μύες και συνδέσμους και δεν εφάπτεται με κανένα οστό. Η παρουσία του συνδέεται άμεσα με την ομιλία. Ο τρόπος σύνδεσής του με το σκελετό και ο τρόπος κατασκευής του το καθιστούν ιδιαίτερα εύθραυστο και έτσι, δεν εντοπίζεται στις ανασκαφές. Το σχήμα, η θέση και η κατασκευή του συνεισφέρουν σημαντικά στην απάντηση του ερωτήματος: ο οργανισμός στον οποίο ανήκει μιλούσε ή όχι; Σχήμα.0 α. Tα τρία ακουστικά οστάρια (σφύρα, άκμονας και αναβολέας) και η σύνδεσή τους.. Σφύρα. Άκμονας. Αναβολέας β. Tο υοειδές οστό. Mείζον κέρας. Eλάσσον κέρας. Σώμα του υοειδούς οστού α β 0

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΑ & ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΣΤΑ & ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΣΤΑ & ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μία στερεά μορφή του συνδετικού ιστού. Σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος του σκελετού και είναι ο κύριος στηρικτικός ιστός του σώματος. ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΚΟΡΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ι. ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ Α. Οστά = στερεά µορφή συνδετικού ιστού 1. αποτελούν τον κύριο στηρικτικό ιστό του σώµατος 2. το σκελετικό σύστηµα περιλαµβάνει 205 οστά Β. Το σκελετικό σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο. Οστεολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ I Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο. Οστεολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ I Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο Οστεολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ I Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Οστά και ανθρώπινος σκελετός Η οστεολογία αναφέρετε στην μελέτη των οστών. Οστά ονομάζονται σκληρά όργανα που παράγονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Απλή Ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Βρεγµατικό

Διαβάστε περισσότερα

Οστεολογία Ι. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Οστεολογία Ι. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Οστεολογία Ι Ioannis Lazarettos MD PhD Οστεολογία Οστά Τα οστά αποτελούνται από ένα οργανικό υπόστρωμα από ινώδη συνδετικό ιστό εμποτισμένο με μεταλλικά άλατα (σκληρότητα & ελαστικότητα) Δομή Συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ. ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ

ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ. ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ 1 ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΟΓΧΟΣ ΑΝΩ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΣΧΙΣΜΗ ΗΘΜΟΕΙΔΕΙΣ ΙΓΜΟΡΙΟ ΑΝΤΡΟ ΜΑΣΤΟΕΙΔΕΙς ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΤΩ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΓΧΗ ΣΚΛΗΡΑ ΥΠΕΡΩΑ ΓΝΑΘΟΣ 2 ΠΛΑΓΙΑ ΛΗΨΗ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΠΡΟΣΘΙΕΣ & ΟΠΙΣΘΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή Ι. Ι. Το Κρανίο

Κεφαλή Ι. Ι. Το Κρανίο Κεφαλή Ι Ι. Το Κρανίο Α. Εισαγωγή Το Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα υποστηρίζεται και προστατεύεται από οστά (το κρανίο και τη σπονδυλική στήλη) και ένα µεµβρανώδες περίβληµα (τις µήνιγγες του εγκεφάλου και

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα Ανθρώπινος Σκελετός ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα ñ Σκελετική ανατοµία: γονίδια + περιβάλλον ñ Ποικιλοµορφία: οντογένεση, φύλο, πληθυσµός,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Αυχενικοί σπόνδυλοι 7 Θωρακικοί σπόνδυλοι 12 Οσφυϊκοί σπόνδυλοι 5 Ιερό οστό 5 συνοστεομένοι σπόνδυλοι Κόκκυγας Φυσιολογικά Κυρτώματα Σ.Σ. Η σπονδυλική στήλη δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Αποτελεί αποθήκη αλάτων, κυρίως ασβεστίου και φωσφόρου. Στηρίζει το σώμα και καθορίζει τη μορφή του.

7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Αποτελεί αποθήκη αλάτων, κυρίως ασβεστίου και φωσφόρου. Στηρίζει το σώμα και καθορίζει τη μορφή του. 7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ερειστικό σύστημα περιλαμβάνει τα οστά, τα οποία συνδεόμενα στις αρθρώσεις σχηματίζουν το σκελετό (εικ. 7.1). Η λέξη σκελετός μας φέρνει συνήθως στο νου μία δομή σκληρή και ξερή.

Διαβάστε περισσότερα

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων 01/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ 02/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ Οστά της Ζώνης του Ώμου 1. Ωμοπλάτη (scapula) _Τριγωνικό οστό _Συνδέεται με την κλείδα με το ακρώμιο. 2. Κλείδα (clavicle) _Με το ένα άκρο της

Διαβάστε περισσότερα

4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. 4.1.1 Εισαγωγή. 4.1.2 Μορφολογία των οστών.

4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. 4.1.1 Εισαγωγή. 4.1.2 Μορφολογία των οστών. 4. ΣΤΗΡΙΞΗ 4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 4.1.1 Εισαγωγή Το ερειστικό σύστημα αποτελείται από τα οστά, που συνδέονται μεταξύ τους με διάφορα είδη κινητών αρθρώσεων, που επιτρέπουν την εκτέλεση ποικίλων κινήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Οστεολογια Το συνολο των οστων του οργανισμου συνιστα τον σκελετο. Η μελετη των οστων είναι η Οστεολογια. Τα οστα είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΡΕΓΜΑΤΙΚΟ ΑΤΛΑΣ ΑΚΡΟΜΙΟ ΩΜΟΠΛΑΤΗ ΒΡΑΧΙΟΝΙΟ ΠΛΕΥΡΕΣ ΣΤΕΡΝΟ ΩΛΕΝΗ ΚΕΡΚΙΔΑ ΜΕΤΑΤΑΡΣΙΑ ΚΝΗΜΗ ΠΕΡΟΝΗ ΙΝΙΑΚΟ ΑΞΟΝΑΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΣ ΖΥΓΩΜΑΤΙΚΟ

ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΡΕΓΜΑΤΙΚΟ ΑΤΛΑΣ ΑΚΡΟΜΙΟ ΩΜΟΠΛΑΤΗ ΒΡΑΧΙΟΝΙΟ ΠΛΕΥΡΕΣ ΣΤΕΡΝΟ ΩΛΕΝΗ ΚΕΡΚΙΔΑ ΜΕΤΑΤΑΡΣΙΑ ΚΝΗΜΗ ΠΕΡΟΝΗ ΙΝΙΑΚΟ ΑΞΟΝΑΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΣ ΖΥΓΩΜΑΤΙΚΟ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΩΠΙΑΙΟ ΚΡΟΤΑΦΙΚΟ ΙΝΙΑΚΟ ΒΡΕΓΜΑΤΙΚΟ ΖΥΓΩΜΑΤΙΚΟ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΣ ΑΤΛΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΚΛΕΙΔΑ ΚΑΤΩ ΓΝΑΘΟΣ ΑΚΡΟΜΙΟ ΩΜΟΠΛΑΤΗ ΒΡΑΧΙΟΝΙΟ ΠΛΕΥΡΕΣ ΣΤΕΡΝΟ ΚΕΦΑΛΗ ΒΡΑΧΙΟΝΙΟΥ ΩΛΕΝΗ ΚΕΡΚΙΔΑ ΟΣΤΑ ΚΑΡΠΟΥ ΜΕΤΑ-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

Άνω και κάτω στόμιο θώρακα Το κάτω στόμιο αφορίζεται από το πλευρικό τόξο και την ξιφοειδή απόφυση. Το άνω από τις 2 πρώτες πλευρές

Άνω και κάτω στόμιο θώρακα Το κάτω στόμιο αφορίζεται από το πλευρικό τόξο και την ξιφοειδή απόφυση. Το άνω από τις 2 πρώτες πλευρές Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΟΥ ΘΩΡΑΚΑ Ο οστεοχόνδρινος θωρακικός κλωβός σχηματίζεται: 1. Ραχιαία, από τμήμα της Σπονδυλικής Στήλης (12 θωρακικοί σπόνδυλοι & μεσοσπονδύλιοι δίσκοι), 2. Κυκλοτερώς, από 12 ζεύγη πλευρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8 ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8 Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό a) όλα τα κύτταρα έχουν το ίδιο σχήµα και την ίδια λειτουργία b) υπάρχουν κύτταρα µε το ίδιο σχήµα και την ίδια λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Αρθρώσεις Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Ανάλογα με το είδος αυτού του ιστού και τον τρόπο συμμετοχής του, καθορίζεται η κινητικότητα των οστών που συνδέονται.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο Εγκέφαλος και ο Νωτιαίος Μυελός περιβάλλονται από (3) τρεις υμένες, τις μήνιγγες : 1. Τη σκληρά μήνιγγα 2. Την αραχνοειδή μήνιγγα

Διαβάστε περισσότερα

Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία Δυσλειτουργία στην ένωση του κρανίου με τον κορμό στο νεογέννητο μωρό (Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία)

Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία Δυσλειτουργία στην ένωση του κρανίου με τον κορμό στο νεογέννητο μωρό (Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία) Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία Δυσλειτουργία στην ένωση του κρανίου με τον κορμό στο νεογέννητο μωρό (Ατλαντό-Ινιακή Δυσλειτουργία) Τα νεογέννητα μωρά διαφέρουν από τους ενήλικες, ή ακόμα από τα μεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Μπενέκα Νατάσσα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ . Σπονδυλική στήλη-περιγραφή οστών θωρακικού κλωβού και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΩ ΑΚΡΟ. Βάσιου Αικ. Επίκουρη Καθηγήτρια Ανατοµίας. Ιατρικό Τµήµα. Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας. Wednesday, January 15, 14

ΚΑΤΩ ΑΚΡΟ. Βάσιου Αικ. Επίκουρη Καθηγήτρια Ανατοµίας. Ιατρικό Τµήµα. Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας. Wednesday, January 15, 14 ΚΑΤΩ ΑΚΡΟ Βάσιου Αικ. Επίκουρη Καθηγήτρια Ανατοµίας Ιατρικό Τµήµα Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Λεκάνη - Ισχία Απλή ακτινογραφία Απλή ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Απλή ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Μαγνητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο. Συνδεσμολογία - Αρθρολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ -

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο. Συνδεσμολογία - Αρθρολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο Συνδεσμολογία - Αρθρολογία ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Άρθρωση Ονομάζεται η σύνδεση δύο ή περισσοτέρων οστών μεταξύ τους με την παρεμβολή ενός μαλακότερου ιστού Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

1. Ανατομία και ιστολογία του σκελετικού συστήματος του ανθρώπου

1. Ανατομία και ιστολογία του σκελετικού συστήματος του ανθρώπου 1. Ανατομία και ιστολογία του σκελετικού συστήματος του ανθρώπου Χριστίνα Παπαγεωργοπούλου Σύνοψη Το κεφάλαιο εισάγει τον αναγνώστη στη βασική ορολογία ανατομίας και ιστολογίας του ανθρώπινου σκελετικού

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-456-191-9

ISBN 978-960-456-191-9 Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-191-9 Copyright, Ιανουάριος 2010, Σέμος Αναστάσιος, Eκδόσεις Zήτη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου Κεφαλή ΙΙ Ι. Μύες του προσώπου Α. Μιµικοί µύες (δερµατικοί) Εντοπίζονται µέσα στο υποδόριο ιστό Προσφύονται στο δέρµα του προσώπου Κινητική νεύρωση προσωπικό νεύρο (ΕΝ VII) Περιβάλλουν τα στόµια (σφηγκτήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1 ΚΥΤΤΑΡΑ ΖΥΓΩΤΟ: Το πρώτο κύτταρο του οργανισμού από το οποίο με συνεχείς κυτταρικές διαιρέσεις προκύπτουν όλα. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ: Διαδικασία με την οποία τα κύτταρα αποκτούν διαφορετικά μορφολογικά και λειτουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 2011

Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 2011 Βοβός - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ISBN 978-96-46-28-9 Copyright: Βοβός Α. Νικόλαος, Eκδόσεις Zήτη, Ιανουάριος 211 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού νόμου (N.2121/1993

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Μυς κεφαλής - τραχήλου άνω άκρου

Μυς κεφαλής - τραχήλου άνω άκρου Μυς κεφαλής - τραχήλου άνω άκρου Μύες του προσώπου. Λέγονται και «μιμικοί». Κινητική νεύρωση Προσωπικό νεύρο -VII Αισθητική νεύρωση τρίδυμο νεύρο -V Α) Κογχική ομάδα 1. Σφιγκτήρας των βλεφάρων 2. Επισκύνιος

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ Μετωπιαίο Σφηνοειδέ2 Ηθμοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΟΝΙΜΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΩΝ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Κλινικής Εξέτασης. Σπύρος Δαμάσκος

Βασικές Αρχές Κλινικής Εξέτασης. Σπύρος Δαμάσκος Βασικές Αρχές Κλινικής Εξέτασης Σκοπός του σεμιναριακού αυτού μαθήματος...... ο φοιτητής να είναι σε θέση να κάνει ενδοστοματική και εξωστοματική κλινική εξέταση, και να αναγνωρίσει τα φυσιολογικά ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

8 οστά εγκεφαλικού κρανίου 1 Μετωπιαίο 2 βρεγματικά 2 κροταφικά. 1 ηθμοειδές 1 ινιακό

8 οστά εγκεφαλικού κρανίου 1 Μετωπιαίο 2 βρεγματικά 2 κροταφικά. 1 ηθμοειδές 1 ινιακό 8 οστά εγκεφαλικού κρανίου 1 Μετωπιαίο 2 βρεγματικά 2 κροταφικά 1 σφηνοειδές 1 ηθμοειδές 1 ινιακό Κάτω γνάθος 1 ύνιδα 1 Άνω γνάθοι 2 Ζυγωματικά οστά 2 Ρινικά οστά 2 ακρυικά οστά 2 Υπερώια οστά 2 Κάτω ρινικές

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται α- πό τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία, που αφορά το μέγεθος,

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

1. Πατήστε στο ανθρωπάκι, πάνω αριστερά στο παράθυρο και επιλέξτε «ΣΧΕΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» - ΜΥΪΚΟ

1. Πατήστε στο ανθρωπάκι, πάνω αριστερά στο παράθυρο και επιλέξτε «ΣΧΕΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» - ΜΥΪΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (1) ΤΑΞΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΕΡΑΚΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ ΒΙΟΛΟΓΟΣ 10ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ SOFTWARE: «Εγκυκλοπαίδεια του ανθρώπινου Σώµατος». Μπαίνουµε στο πρόγραµµα και επιλέγουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας λ ί Οστά εξειδικευμένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρή σύσταση και ακαμψία, λόγω παρουσίας αλάτων ασβεστίου στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες ΜΥΟΛΟΓΙΑ Μυϊκός ιστός και Μυϊκό σύστηµα Ι. Γενικά Α. Μύες = όργανα µαλακά συσταλτά 1. οι συσπάσεις των µυϊκών ινών κινούν τα µέρη του σώµατος 2. προσδίδει το σχήµα του σώµατος 3. τρία είδη µυών α. Σκελετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 1η Διάλεξη: «Οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΡΑΝΙΩΝ ΤΡΑΓΩΝ ΚΕΡΑΣΦΟΡΟΥ ΤΥΠΟΥ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΡΑΝΙΩΝ ΤΡΑΓΩΝ ΚΕΡΑΣΦΟΡΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΡΑΝΙΩΝ ΤΡΑΓΩΝ ΚΕΡΑΣΦΟΡΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Δρ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενείς ανωμαλίες κρανιοπροσωπικής. A. Κοτσίνας Επικ. Καθηγητής

Συγγενείς ανωμαλίες κρανιοπροσωπικής. A. Κοτσίνας Επικ. Καθηγητής Συγγενείς ανωμαλίες κρανιοπροσωπικής ανάπτυξης A. Κοτσίνας Επικ. Καθηγητής Φαρυγγικά τόξα Εμφανίζονται με κρανιοουραία αλληλουχία πέντε ζεύγη το πρώτο ζεύγος -την 22η ημέρα το δεύτερο και τρίτο ζεύγος

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της κινητικότητας των αρθρώσεων

Μέτρηση της κινητικότητας των αρθρώσεων Μέτρηση της κινητικότητας των αρθρώσεων Εύρος κίνησης Το ποσό της κίνησης που παρουσιάζεται σε μια άρθρωση κατά την παθητική (παθητικό εύρος) ή ενεργητική (ενεργητικό εύρος) κίνηση. Εκτίμηση: με χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Μύες Θώρακα - Κορμού

Μύες Θώρακα - Κορμού Μύες Θώρακα - Κορμού Μύες μαστικής περιοχής Μύες πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος Μύες κοιλιακού τοιχώματος Μύες ράχης Μύες οπίσθιου κοιλιακού τοιχώματος 1 2 3 1 Μείζων θωρακικός 1 Ελάσσων θωρακικός 2 3Υποκλείδιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ -ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ -ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ -ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΩ ΑΕΡΟΦΟΡΟΣ ΟΔΟΣ ρίνα φάρυγγας στοματική κοιλότητα ΚΑΤΩ ΑΕΡΟΦΟΡΟΣ ΟΔΟΣ λάρυγγας τραχεία 2 βρόγχοι πνεύμονες ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σκελετός της Πυέλου

Ο Σκελετός της Πυέλου Ο Σκελετός της Πυέλου E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Η Πύελος το κατώτερο σηµείο του κορµού προς τα κάτω συνέχεια της κοιλιάς η πυελική κοιλότητα = κατώτερο τµήµα της κοιλιακής χώρας εντοπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μυολογία κεφαλής και τραχήλου

Μυολογία κεφαλής και τραχήλου ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Μυολογία κεφαλής και τραχήλου Δρ. Νάντια Θεολόγη-Λυγιδάκη Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός Ειδική Επιστήμων, Συνεργάτης Κλινικής ΣΓΠΧ Οι μύες Είναι τα όργανα που με την σύσπασή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας.

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. 01/37 Σκελετικός Μύς: Το ένα άκρο, προσφύεται στο οστό που ο µυς αυτός κινεί, η κατάφυση, ενώ το άλλο, προσφύεται στο οστό

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας Ο πατέρας της Οστεοπαθητικής Dr A. T. Still, διατύπωσε την άποψη στις αρχές του 20ου αιώνα ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΘΕΜΑ 1ο 1. Κυτταρική διαφοροποίηση ονομάζουμε: α. Την δομική κυρίως εξειδίκευση των συστημάτων β. Την δομική και λειτουργική εξειδίκευση των κυττάρων γ. Την λειτουργική εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Συνδεσμολογία. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Συνδεσμολογία. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Συνδεσμολογία Ioannis Lazarettos MD PhD Συνδεσμολογία 2 Συνδεσμολογία Άρθρωση Σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών Κίνηση Δίαρθρωση ΟΧΙ Κίνηση Συνάρθρωση (Συνδέσμωση Συγχόνδρωση - Συνοστέωση) 3 Διάρθρωση Αρθρικές

Διαβάστε περισσότερα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Άθροισμα βραχέων οστών - 33-34 σπόνδυλοι στο ραχιαίο τμήμα μέσου επιπέδου κορμού 24 κινητοί

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα. Μιχάλης Ζωγραφάκης Σφακιανάκης Καθηγητής Εφαρμογών Νοσηλευτικής ΤΕΙ Κρήτης

Αισθητήρια όργανα. Μιχάλης Ζωγραφάκης Σφακιανάκης Καθηγητής Εφαρμογών Νοσηλευτικής ΤΕΙ Κρήτης Αισθητήρια όργανα Μιχάλης Ζωγραφάκης Σφακιανάκης Καθηγητής Εφαρμογών Νοσηλευτικής ΤΕΙ Κρήτης Αισθητήρια όργανα Δέρμα Γλώσσα Μύτη Μάτι Αυτί Δέρμα Μελανοκύτταρα χόριο Σμηγματογόνοι αδένες Ορθωτήρας μυς των

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Μύες του πυελικού τοιχώματος

Μύες του πυελικού τοιχώματος Μύες Πυέλου Μύες του πυελικού τοιχώματος Συμβάλλουν στο σχηματισμό των εσωτερικών πλάγιων τοιχωμάτων της πυελικής κοιλότητας. Εκφύονται μέσα από τη πυελική κοιλότητα αλλά καταφύονται έξω από αυτήν (μηριαίο).

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙ. Αρθρική κοτύλη. Εμπρόσθιο χείλος. Μικρή κεφαλή. Κοιλότητα Αυχενικοί σπόνδυλοι. Κορωνοειδής απόφυση. Μετωποβρεγματική ραφή.

ΓΛΩΣΣΑΡΙ. Αρθρική κοτύλη. Εμπρόσθιο χείλος. Μικρή κεφαλή. Κοιλότητα Αυχενικοί σπόνδυλοι. Κορωνοειδής απόφυση. Μετωποβρεγματική ραφή. ΓΛΩΣΣΑΡΙ Αγγλικός όρος Acetabulum Acromial process Anterior crest Arch Body of Sternum Calcaneus Capitate Capitulum Carpals Cavity Cervical Clavicle Coccyx Coracoid process Coronal suture Coronoid process

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΜΥΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΜΥΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΜΥΟΛΟΓΙΑ 1 ΜΥΕΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟΙ Η ΓΡΑΜΜΩΤΟΙ ΜΥΕΣ Υπόκεινται στην βούληση µας, επειδή ελέγχονται από το εγκεφαλονωτιαίο σύστηµα µε τις εντολές του οποίου συσπώνται για να

Διαβάστε περισσότερα

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας.

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας. Σημειώσεις Προβολής: 1. Στις διαφάνειες, όπου υπάρχουν υπογραμμισμένες λέξεις (υπερσύνδεση), σημαίνει ότι, πατώντας την λέξη, πηγαίνεις σε άλλη, κρυφή σελίδα. Για να επιστρέψεις στην προηγούμενη πατάς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - 7 - Αναφορά στα οστά και γενικά στοιχεία 1.1 Οστεολογία Οστεολογία ονοµάζουµε τον ειδικό εκείνο κλάδο της ανατοµίας που ασχολείται αποκλειστικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Κρανιακή Οστεοπαθητική

Κρανιακή Οστεοπαθητική Κρανιακή Οστεοπαθητική ΤΑ ΠΕΝΤΕ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΤΟΥ «ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ Dr. Sutherland Ο Dr. Sutherland (1873 1954), πατέρας της Κρανιακής Οστεοπαθητικής, παρατήρησε την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Οστά κρανίου από το πλάϊ Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό οστό Σφηνοειδές οστό Κροταφικό οστό Ηθμοειδές οστό Άνω γνάθος Ινιακό οστό Κάτω γνάθος Οστά από εμπρός Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΥΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΕΝΟΝΤΩΝ ΔΙΑΣΤΡΕΜΜΑ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΟΣΤΩΝ 2. ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ Α. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:././2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Από το κύτταρο στον οργανισμό ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικές Εφαρμογές Ακτινολογίας (Θ)

Ειδικές Εφαρμογές Ακτινολογίας (Θ) Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Ειδικές Εφαρμογές Ακτινολογίας (Θ) Ενότητα 2: Οδοντιατρική ακτινολογία (β μέρος) Γεωργία Οικονόμου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ραδιολογίας - Ακτινολογίας Το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΩΝΙΟΜΕΤΡΗΣΗ. διάφορες μέθοδοι (0-180 / / 360 / ΟΜΕΣ)

ΓΩΝΙΟΜΕΤΡΗΣΗ. διάφορες μέθοδοι (0-180 / / 360 / ΟΜΕΣ) ΓΩΝΙΟΜΕΤΡΗΣΗ διάφορες μέθοδοι (0-180 / 180-0 / 360 / ΟΜΕΣ) μέσα μέτρησης (γωνιόμετρα, ηλεκτρογωνιόμετρα, μεζούρα, βιντεοκάμερες, τρισδιάστατα συστήματα ανάλυσης κίνησης, γωνιόμετρο με υπερήχους ή ποτενσιόμετρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας...

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... Κύτταρο Η βασική δομική και λειτουργική μονάδα που εκδηλώνει το φαινόμενο της ζωής. Πρώτος ο Βρετανός Robert Hooke το 1665 παρατηρώντας

Διαβάστε περισσότερα

Θ. Ξένος: Άλγεβρα Α' Λυκείου (2η έκδοση) Απαντήσεις και λύσεις των ερωτήσεων & ασκήσεων

Θ. Ξένος: Άλγεβρα Α' Λυκείου (2η έκδοση) Απαντήσεις και λύσεις των ερωτήσεων & ασκήσεων Σχολικό βιβλίο Άλγεβρα Α' Λυκείου Απαντήσεις και λύσεις των ερωτήσεων & ασκήσεων Θ. Ξένος: Άλγεβρα Α' Λυκείου (η έκδοση) Απαντήσεις και λύσεις των ερωτήσεων & ασκήσεων Μπορείτε να αντιγράψετε το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 2 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Από τι αποτελείται ο ανθρώπινος οργανισμός; Ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται από περίπου 10 τρισεκατομμύρια κύτταρα, που οργανώνονται σε ιστούς, οι ιστοί σε όργανα και τα όργανα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο. 1. Κνήµη. Β. Διαµερίσµατα της Κνήµης

Κάτω Άκρο. 1. Κνήµη. Β. Διαµερίσµατα της Κνήµης Κάτω Άκρο Κνήµη ΙV. Κνήµη Α. Οστά Η κνήµη & η περόνη είναι τα οστά της κνήµης. Τα σώµατα τους συνδέονται µε ένα µεσόστεο υµένα που αποτελείται από ισχυρές λοξές ίνες. 1. Κνήµη Το δεύτερο µεγαλύτερο οστό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 ο ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1

Κεφάλαιο 6 ο ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Κεφάλαιο 6 ο ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Το αναπνευστικό σύστημα Εξυπηρετεί την ανταλλαγή αερίων πνευμονική αναπνοή Την πρόσληψη οξυγόνου από την ατμόσφαιρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ) ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Είναι το πιο ουραίο τμήμα του Κ.Ν.Σ. Εκτείνεται από τη βάση του κρανίου μέχρι τον 1 ο οσφυϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ

ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Εξέταση και αξιολόγηση των κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης 1 1. Κατακόρυφος άξονας 2 3 2. Λοβίο του αυτιού 3. Ακρώμιο 4 5 6 7 8 4. Ομφαλός 5. Πρόσθια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 4Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος-Ειδικότητες: ΠΕ 18.24 ΕΡΓΑΣΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΦΑΑ, Κομοτηνής. Λειτουργική ανατομική των κάτω άκρων - Ισχίο

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΦΑΑ, Κομοτηνής. Λειτουργική ανατομική των κάτω άκρων - Ισχίο ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΦΑΑ, Κομοτηνής Λειτουργική ανατομική των κάτω άκρων - Ισχίο Ανώνυμα οστά (συνένωση των λαγόνιο, ισχιακού και του ηβικού οστού) Ιερό οστό Άνω λαγόνια άκανθα Κάτω λαγόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Το μυϊκό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Το μυϊκό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Το μυϊκό σύστημα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Οι μύες Οι μύες είναι όργανα, τα οποία προσφύονται στα οστά και έχουν σημαντική κινητικότητα Με την σύσπαση τους κινούν

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα