Γυναίκα, ανάγνωση και μυθιστόρημα. Αναγνώστριες και αναγνώσεις του έργου της Γ. Σάνδη στην Ελλάδα του XIX αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γυναίκα, ανάγνωση και μυθιστόρημα. Αναγνώστριες και αναγνώσεις του έργου της Γ. Σάνδη στην Ελλάδα του XIX αιώνα"

Transcript

1 Γυναίκα, ανάγνωση και μυθιστόρημα. Αναγνώστριες και αναγνώσεις του έργου της Γ. Σάνδη στην Ελλάδα του XIX αιώνα Βασιλική Λαλαγιάννη L esprit n est point du tout ce qu il faut en ménage; Les livres cadrent mal avec le mariage. Molière, Les femmes savantes 1 The different image that the woman of letters has at times held in society can also be detected in the literary works of every age, where the educated heroine a reader of literary works, particularly fiction is sometimes reviled, frowned upon and presented with an ironic disposition, and at other times more rarely and mainly in works with an educational dimension is presented in a positive light, with the aim of being presented as an example. From the 17th to the 19th century, woman writers (Mlle Lheritier, Mme d Aulnoy, Mlle de Scudery, Mme de Genlis, Germaine de Staël, etc) attempted to replace the negative image of lettered women through their works. Women authors, whilst escaping the role that society has confined them to, have to face a two-fold problem: to confirm their right to write, and to persuade their detractors that they can write without sacrificing 1 Molière, Oevres complètes, éd. Georges Mongrédien, Paris, Garnier-Flammarion, 1979, v.v/3, σ Proceedings of the Biennial International Conference of 615 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

2 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ any of their femininity. The work of George Sand expresses the desire for a change in mentality as deserved by women readers and creators. The engagement of Sand s work in Greece reveals several negative aspects: on one hand, the discussion frequently focuses on the gender identity of her writing since critical and ideological thought attribute a degrading position to women writers in the world of literature. On the other hand, it appears that the work of Sand is not excluded from the climate of the age which considers the consequences of reading fiction to be morally and ethnically harmful. Le Roman (Το Mυθιστόρημα), λιθογραφία του Daumier. Proceedings of the Biennial International Conference of 616 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

3 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ Ο Παράδεισος βρίσκεται [...] μέσα στη γλυκιά και ήρεμη ζωή της οικογενειακής εστίας, σ αυτήν την καθαρή και γοητευτική οικειότητα που κανένας εξωτερικός θόρυβος δεν διαταράσσει, σ αυτήν την αρμονία των συναισθημάτων και των ιδεών που κάνει τον ουρανό να κατεβαίνει στη γη. Εάν όμως το μυθιστόρημα εισβάλλει στο σπιτικό σας, τότε, δυστυχία σας, όλ αυτά εξαφανίζονται! Ο εχθρός είναι δίπλα σας! Εισέβαλε μαζί με μία ακολουθία από αυταπάτες, από ψευδαισθήσεις, από επικίνδυνες συγκινήσεις, από φλέγουσες εικόνες, από ονειροπολήσεις που διαφθείρουν. Αιώνια Εύα! Αισθάνεται την καρδιά της να χτυπά επικίνδυνα και δεν αναζητά πλέον τη συντροφιά του Αδάμ της [...]. Ο εχθρός βρίσκεται στον αέρα που αναπνέει, στο φως που φωτίζει, παντού! [...] Εξασκεί μία τρομερή επιρροή στις σκέψεις της την ημέρα, στα όνειρά της τη νύχτα! 2 (Nettement, : 444). Για να περιγράψει τους κινδύνους που διατρέχουν οι γυναίκες που διαβάζουν μυθιστορήματα, ο Alfred Nettement, το 1845, ανατρέχει στον αρχετυπικό μύθο: η Εύα προκάλεσε το αμάρτημα και έδωσε τη γνώση στους ανθρώπους, είναι η υπεύθυνη για όλα τα δεινά που επακολούθησαν. Εάν αφεθούν οι γυναίκες να καταβροχθίζουν με βουλιμία τα ρομάντζα, οι επιπτώσεις θα είναι το ίδιο μοιραίες. Ο λόγος της κριτικής της λογοτεχνίας συναντά το λόγο της Εκκλησίας, αλλά και έναν ικανό αριθμό απόψεων που εκφράζονται από συγγραφείς μυθιστορημάτων. Μερικά χρόνια μετά το κείμενο του Nettement, η Madame Bovary θα πάρει μέρος σ αυτήν τη συζήτηση ενσαρκώνοντας τις ακρότητες μιας αναγνώστριας τόσο πολύ ρομαντικής, που αδυνατεί να αντεπεξέλθει στα καθήκοντά της ως συζύγου και μητέρας. Οι αναφορές στους κινδύνους που διατρέχει το γυναικείο κοινό από την ανάγνωση, δεν εξαντλούνται, στο φιλολογικό τουλάχιστον χώρο, σε δοκίμια, άρθρα στον Τύπο και μελέτες κριτικής της λογοτεχνίας, αλλά αφθονούν και σε κείμενα της γαλλικής λογοτεχνίας. 3 Η διαφορετική 2 Οι μεταφράσεις όλων των αποσπασμάτων που αναφέρονται στο άρθρο αυτό ανήκουν στη συγγραφέα του εκτός αν υπάρχει διαφορετική ένδειξη. Για τα αποσπάσματα στην ελληνική γλώσσα από κείμενα του ΧΙΧου αιώνα, κρατάμε την ορθογραφία του/της συγγραφέως. 3 Παραπέμπουμε στην πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη της Sandrine Aragon, Des liseuses en peril. Les images de lectrices dans les textes de fiction de La Précieuse de l abbé Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 617 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

4 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ κατά καιρούς εικόνα που έχει στην κοινωνία η γυναίκα των γραμμάτων ανιχνεύεται αρκετά συχνά και στα λογοτεχνικά έργα της εποχής όπου η εγγράμματη ηρωίδα-αναγνώστρια λογοτεχνικών έργων και ιδιαίτερα μυθιστορημάτων, άλλοτε λοιδωρείται, αποδοκι μάζεται και παρουσιάζεται με περιπαιχτική διάθεση και άλλοτε σπα νιό τερα και κυρίως σε έργα με παιδαγωγική διάσταση παρουσιάζεται θετικά και με στόχευση τον παραδειγματισμό. Από τα τέλη, ήδη, του XVII αιώνα 4 η εικόνα της αναγνώστριας εμφανίζεται στις κωμωδίες και στο μυθιστόρημα 5 δηλαδή στα λογοτεχνικά είδη με τη μεγαλύτερη αναγνωσιμότητα και τη μεγαλύτερη θεαματικότητα. 6 Η κυρίαρχη θέση η οποία πηγάζει από τον πατριαρχικό και ανδροκρατούμενο φιλολογικό χώρο και η οποία πρεσβεύει την επικινδυνότητα της ανάγνωσης για τις γυναίκες 7 εμφανίζεται πολύ σπάνια σε κείμενα de Pure à Madame Bovary de Flaubert ( ), Paris, Honoré Champion, 2003 και στο έργο του Fritz Nies, Imageries de la lecture, Paris, PUF, H Aragon μελετά την εξέλιξη της εικόνας της αναγνώστριας όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα σε λογοτεχνικά κείμενα στη διάρκεια δύο αιώνων. Ο Nies ασχολείται με τις αναπαραστάσεις του αναγνώστη. όπως ο ίδιος αναφέρει, το έργο του αποτελεί μία συμβολή στην ιστορία των αναπαραστάσεων (σ. 8). 4 Από τον XVII αιώνα και έπειτα εμπλουτίζεται αισθητά η εικονοποιία του μυθιστορηματικού προσώπου της αναγνώστριας διότι στο δεύτερο μισό του αιώνα αυτού, μετά την Αντιμεταρρύθμιση, γνωρίζει ιδιαίτερη πρόοδο η εκπαίδευση των γυναικών στη Γαλλία, δηλαδή αυξάνεται το γυναικείο αναγνωστικό κοινό, και αυτό κυρίως οφείλεται στη δημιουργία αδελφοτήτων από κληρικούς που είχαν στόχο την εκπαίδευση των γυναικών του λαού (Βλ. R. Chantier, D. Julia & M-M. Compère, L éducation en France du XVIe au XVIIIe siècle, Paris, CDU & SEDES, 1976:237). 5 Ο όρος μυθιστόρημα αναφέρεται εδώ με την ευρύτερη έννοια και όπως χρησιμοποιείται την εποχή εκείνη: παραμυθιακές ιστορίες, νουβέλες και μυθιστορήματα δεν διαχωρίζονται με την ίδια σαφήνεια όπως σήμερα (Βλ. Dominique Combe, Les Genres Littéraires, Paris, Hachette, 1992). 6 O Furetière, για παράδειγμα, στο πρώτο μέρος του Roman bourgeois (1666) περιγράφει την αναστάτωση στη ζωή της νεαρής ηρωίδας του Javotte εξαιτίας της ανάγνωσης του έργου Αstrée του Honoré d Urfé ( ). Την ίδια αναστάτωση βιώνει και η ηρωίδα του Perdoux de Subligny στο έργο του La Fausse Clélie (1671), αναστάτωση που προήλθε από την ανάγνωση της Clélie (1654) της Madeleine de Scudéry. Η Bélise στις Femmes savantes (1672) συναντά στα οράματά της αυτούς τους γυναικείους Δον Κιχώτες. 7 Σε πολλά σατιρικά κείμενα της εποχής οι γυναίκες που διαβάζουν συγκρίνονται με Proceedings of the Biennial International Conference of 618 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

5 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ γυναικών συγγραφέων του ΧVII αιώνα. Σε μια εποχή που εξάντλησε την αυστηρότητά της απέναντι στην εγγράμματη γυναίκα μέσα από τις précieuses ridicules και τις femmes savantes, η Mlle Lhéritier, όπως άλλωστε και η Mme d Aulnoy στην παραμυθιακή της ιστορία Le Serpentin vert 8 (Aulnoy, ), υπερασπίζεται τα διδακτικά πλεονεκτήματα της ανάγνωσης μυθιστορημάτων από ομόφυλές της (Lhéritier, 1696). Η Melle de Scudéry αν και περιγράφει, μερικές φορές, και αυτή, αναγνώστριες που τις χαρακτηρίζει η γελοιότητα και η πολυπραγμοσύνη επιδιώκει την αξιοπρεπή μεταχείριση της γυναίκας και δημιουργεί ηρωίδες που επάξια μετέχουν στις φιλολογικές συζητήσεις και στα σαλόνια. 9 Τα παραμύθια που γράφτηκαν από γυναίκες, παρουσιάζουν ηρωίδες συνετές με ευφράδεια και ευφυΐα καθώς και πριγκίπισσες μορφωμένες που γνωρίζουν να διορθώνουν τα λάθη τους 10. Oι γυναίκες όμως συγγραφείς της εποχής αυτής παρουσιάζουν ελάχιστα στα έργα τους τόσο τη φιγούρα της γυναίκας-αναγνώστριας όσο και σκηνές ανάγνωσης, ατομικής ή ομαδικής. Τα πρόσωπα των μυθιστορημάτων, άντρες και γυναίκες, δεν διαβάζουν μυθιστορήματα, δεν υπάρχει δηλαδή μυθιστόρημα μέσα στο μυθιστόρημα, δεν υπάρχει καμία παρουσία του βιβλίου γράφει η Nathalie Grande (1996:358). Οι λόγοι αυτής της απουσίας οφείλονται εν μέρει στην ελάχιστη εκτίμηση που συγκέντρωνε το λογοτεχνικό είδος του μυθιστορήματος [...] αλλά και στη δυσκολία που είχαν οι γυναίκες, κυρίως, συγγραφείς να παρουσιάσουν πρόσωπα αναγνωστριών μετά την τις μωρές παρθένες του Ευαγγελίου ενώ εικαστικές δημιουργίες (π.χ. η γκραβούρα Vièrges folles του Abraham Bosse ) αναπαριστούν τις μωρές παρθένες να διαβάζουν παγανιστικά έργα και μυθιστορήματα (αναφέρεται από την Sandrine Aragon, 2003: 125). Alfred Nettement, Etudes critiques sur le feuilleton roman, Paris, : Παρόμοιες εικόνες που δείχνουν ευαισθησία απέναντι στην ανάγνωση και στο βιβλίο συναντούμε και σε άλλες ιστορίες, π.χ., La Princesse Belle-Etoile, κ.ά. 9 Βλ. κυρίως το έργο της Célinte, Νouvelle prémière (1661), Paris, A. G. Nizet, Παραπέμπουμε στη μελέτη της Louise d Auneuil, La Tyrannie des fées détruite, Paris, Côté-femmes éditions, 1990 και Mireille Piarotas, Des contes et des femmes. Le vrai visage de Margot, Paris, Imago, Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 619 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

6 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ επιτυχία που είχαν οι précieuses ridicules (Grande, 1996:361). Η εικόνα της αναγνώστριας ως κωμικό πρόσωπο όπως αυτή διαμορφώθηκε στον XVII αιώνα εξελίσσεται τον XVIII αιώνα καθώς αυξάνεται όλο και περισσότερο το μορφωμένο γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Η εικόνα αυτή δεν μπορεί πλέον να διατηρήσει τα κωμικά της στοιχεία καθώς οι νέες γενιές των αναγνωστριών έχουν, όλο και πιο εύκολα, πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και η παραγωγή έργων με διδακτικό χαρακτήρα που απευθύνονται στις γυναίκες αυξάνεται εντυπωσιακά. Η γυναικεία εκπαίδευση, η οποία σημειώνει πρόοδο ποσοτική και ποιοτική, μέσα σε ένα ευνοϊκό πολιτικό περιβάλλον είχε προηγηθεί μία περίοδος ελευθερίας μετά το απολυταρχικό καθεστώς του Louis XIV αλλά και με την επίδραση των ιδεών του Rousseau, συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας άλλης εικόνας, τόσο ρεαλιστικής όσο και λογοτεχνικής, για την γυναίκααναγνώστρια. Από τις αρχές του XVIII αιώνα, οι αναπαραστάσεις της αναγνώστριας αφθονούν στα έργα της ελευθεριάζουσας, δηλαδή της ερωτικής λογοτεχνίας (littérature libertine): 11 έτσι η ηρωίδα δεν επιδίδεται πλέον σε αναγνώσεις θρησκευτικού και ηθικού χαρακτήρα αλλά προτιμά να απομονώνεται με συντροφιά αισθησιακά και ενίοτε ερωτικά αναγνώσματα. Τα γυναικεία πρόσωπα του Crébillon προτιμούν τις αισθησιακές αναγνώσεις που προσφέρουν ευχαρίστηση παρά τα πληκτικά ηθικοπλαστικά έργα: η Fatmé, ηρωίδα του έργου Le Sopha (1740) προσκαλεί έναν υπηρέτη στον σοφά της μετά την πράξη της ανάγνωσης. Αυτή η νέα εικόνα της γυναίκας αναγνώστριας επαναφέρει στοιχεία από την εικόνα των folles ingénues : τον αισθησιασμό της ανάγνωσης σε κλειστούς, προσωπικούς χώρους και την ανατρεπτική επίδραση της ανάγνωσης στη φαντασία των γυναικών. Η ανάγνωση παρασύρει την Fatmé σε μία αισθησιακή φυγή, σε μία ονειροπόληση ηδονής. Ο εκκλησιαστικός αλλά και ο ιατρικός 11 Για το λογοτεχνικό αυτό είδος παραπέμπουμε στο P. Wald Lazowski, Libertines, Paris, Gallimard, Proceedings of the Biennial International Conference of 620 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

7 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ λόγος 12 στιγμάτισαν τις έντονες ανησυχίες που προκαλούν σε ρεμβάζουσες νεαρές γυναίκες οι αναγνώσεις ερωτικών μυθιστορημάτων. Από γελοίο αντικείμενο στον XVII αιώνα, η γυναίκα-αναγνώστρια μετατρέπεται σε αντικείμενο του πόθου (Lazowski, 1980:124) στα έργα της ελευθεριάζουσας λογοτεχνίας. Η εικόνα αυτή ανατρέπεται στα τέλη του αιώνα με την επικράτηση των ιδεών του Rousseau αναφορικά με τη γυναικεία εκπαίδευση και τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία. Ποτέ μία συνετή κοπέλα δεν διαβάζει μυθιστόρημα γράφει στον πρόλογο του έργου του Julie ou la Nouvelle Héloise (Rousseau, 1960:23). Ο συγγραφέας του Κοινωνικού συμβολαίου θέτει όρια στις αναγνώσεις των ηρωίδων του και, προτείνοντας ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης των νέων κοριτσιών, καταδεικνύει με ποιόν τρόπο μία ευπρεπής κοπέλα μπορεί να χρησιμοποιήσει τις αναγνώσεις της για να επιτύχει την ευτυχία, την τάξη και την ηρεμία (Rousseau, 1960:29) στο οικείο της περιβάλλον. Με στόχευση την αρετή, η ανάγνωση δεν απαγορεύεται στις γυναίκες αλλά περιχαράσσεται και χειραγωγείται για να έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Οι ηρωίδες του Rousseau ενσαρκώνουν τις θέσεις που θα εκφραστούν λίγο αργότερα στον Αιμίλιο (1762): την αποτελεσματικότητα στα συζυγικά και μητρικά καθήκοντα (Rousseau, 1966). Το έργο του Rousseau επηρεάζει πολύ τις αναγνώστριες της εποχής του 13 αλλά και πολλούς άλλους συγγραφείς που εντάσσουν το έργο τους στο πνεύμα του Rousseau. 14 Την ίδια εποχή, γυναίκες συγγραφείς δίνουν μία άλλη 12 Οι ονειροπολήσεις συνδέθηκαν άμεσα με τη σεξουαλικότητα και με παθολογικά φαινόμενα, όπως της νυμφομανίας και του αυνανισμού καθώς πολλές ιατρικές μελέτες το υποστήριζαν ένθερμα (S.A. Tissot, Onanisme, Dissertation sur les maladies produites par la masturbation, 1760 και M.D.T. de Bienville, La Nymphomanie ou traité de la fureur utérine, 1771). Στον εικαστικό χώρο η αντίληψη αυτή διαδόθηκε επίσης, βλ. μεταξύ των άλλων, τη γκραβούρα του Gendht Le Midi (Βλ. Jean Marie Goulemot, Αperçus du rêve au siècle des lumières, Revue des Sciences Humaines, t.lxxxii, no 211, juillet-septembre 1988:238). 13 Παραπέμπουμε σχετικά στο Claude Labrosse, Lire au XVIIIe siècle: La Nouvelle Héloise et ses lecteurs, Paris, éd.du CNRS & Presses Universitaires de Lyon, Στα έργα του Prévost, για παράδειγμα, η επιλογή του προσώπου της αναγνώστριας Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 621 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

8 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ διάσταση στη γυναικεία ανάγνωση: επιμένουν στην αναγκαιότητα μόρφωσης των γυναικών στρεφόμενες σ ένα χώρο όπου υπάρχει ακόμα κάποια άνεση έκφρασης για τις γυναίκες, το παιδαγωγικό μυθιστόρημα. Και καθώς ο Rousseau υποστήριξε τον εκπαιδευτικό ρόλο της μητέρας, οι γυναίκες συγγραφείς της εποχής προσπαθούν, μέσα από έργα παιδαγωγικής φύσης, να βοηθήσουν τις γυναίκες να υποδυθούν, όσο καλύτερα γίνεται, το ρόλο τους ως μητέρες. Αναπτύσσουν προγράμματα ανάγνωσης για τις νέες κοπέλες και δημιουργούν εικόνες συνετών κοριτσιών και πεφωτισμένων μητέρων. Η Mme de Genlis εκφράζει τις παιδαγωγικές της θέσεις στο Adèle et Théodore (1782) ενώ γυναίκες συγγραφείς όπως η Germaine de Staël και η Isabelle de Charrière, 15 μέσα από δυσκολίες και, συχνά, εχθρική αντιμετώπιση, 16 δημιουργούν γυναικείες μορφές οι οποίες, χάρη στις αναγνώσεις τους και στη μόρφωσή τους, επιτυγχάνουν να ξεπεράσουν τα δεινά που επέφερε στο γυναικείο ζήτημα η Γαλλική Επανάσταση. 17 Τα μυθιστορήματα στα τέλη του XVIIIου αιώνα παρουσιάζουν εικόνες μορφωμένων γυναικών οι οποίες, όντας ενάρετες και ευαίσθητες, κυκλοφορούν επάξια στα φιλολογικά σαλόνια της εποχής. Έχοντας και οι αρετές κοντά στη φύση, είναι κάποια από τα θέματα του Rousseau που επανέρχονται. Η ιδανική απομόνωση στη μητέρα φύση της Melle Tékély θυμίζει το ιδεώδες της Clarens στην Nouvelle Héloïse. Ο Rétif de la Bretonne εξυμνεί την ενάρετη εξοχή σε αντίθεση με την πόλη όπου βασιλεύει η διαφθορά και οι femmes savantes. Ο Mirabeau δημιουργεί ένα γυναικείο πρόσωπο, εγγράμματο και πνευματώδες, το οποίο όμως αποτελεί, όπως και η marquise de Merteuil του Laclos, την ενσάρκωση των διεφθαρμένων και καταστρεπτικών επιπτώσεων της γυναικείας εκπαίδευσης. 15 Πρόκειται, κυρίως, για τα μυθιστορήματα Delphine (1802) της Mme de Staël και Lettres écrites de Lausanne και Trois femmes (1785) της Isabelle de Charrière. 16 Η Mme de Staël, για να παραθέσουμε ένα μόνο παράδειγμα, όταν κατηγορήθηκε η ηρωίδα της Delphine για αθεΐα και τάση προς τη φιλοσοφία, αναγκάστηκε να γράψει και να δημοσιεύσει μία απάντηση στους επικριτές της, το Quelques reflexions sur le but moral de Delphine. 17 Μετά την πτώση των Γιρονδίνων οι γυναίκες χάνουν όλα τα πολιτικά τους δικαιώματα (Σύνταγμα του 1793 και νόμος της ) και περιορίζονται στα του οίκου τους, ενώ ο επαναστατικός Τύπος προβάλλει την εικόνα της γυναίκας μητέρας και της υποταγμένης συζύγου. Proceedings of the Biennial International Conference of 622 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

9 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ λάβει μία καλή παιδεία, διευρύνουν τους ορίζοντες της αναγνώστριας και καταδεικνύουν τη σημασία της γυναικείας ανάγνωσης και της μόρφωσης πέρα από τα στενά πλαίσια της μητρότητας. Τον XIX αιώνα, μέσα τη δεκαετία και μετά την εγκαθίδρυση της κρατικής εκπαίδευσης για τα αγόρια, τίθεται το ζήτημα της εκπαίδευσης των κοριτσιών. Ο λογοτεχνικός χώρος συμμετέχει σ αυτή τη συζήτηση: ορισμένοι συγγραφείς καταδεικνύουν τις πιθανότητες κοινωνικής ανόδου των αναγνωστριών που προέρχονται από τις λαϊκές τάξεις, τη δυνατότητα χειραγώγησης του πνεύματός τους και αποτροπής τους από τις επαναστατικές ιδέες. Άλλοι επιμένουν στους κινδύνους που ενέχει η ανάγνωση για τις γυναίκες και προτείνουν την επαφή τους αποκλειστικά με θρησκευτικά αναγνώσματα. Σε ό,τι αφορά τη γυναικεία λογοτεχνική παραγωγή, γυναίκες-συγγραφείς που ανήκουν κατά κύριο λόγο στην αριστοκρατία, δημιουργούν, στις αρχές του αιώνα, πρόσωπα γυναικών που γνωρίζουν να περιορίζουν τις αναγνώσεις τους μέσα σε λογικά πλαίσια. Οι ηρωίδες της Γεωργίας Σάνδη, είτε είναι πριγκίπισσες είτε μοδιστρούλες, 18 αρέσκονται να διαβάζουν έργα σοβαρά χωρίς να χάνουν τη θηλυκότητά τους. Οι γυναίκες-συγγραφείς καθώς ξεφεύγουν από το ρόλο στον οποίο η κοινωνία τις έχει περιορίσει, έχουν να αντιμετωπίσουν ένα διττό πρόβλημα: να επιβεβαιώσουν το δικαίωμά τους στο γράψιμο και να πείσουν τους κατηγόρους τους ότι η γυναίκα μπορεί να γράψει χωρίς να χάσει κάτι από τη θηλυκότητά της. 19 Μέσα σ αυτό το εχθρικό για 18 Αποδίδουμε έτσι το grisette, από τον ορισμό που δίνει το Petit Robert: Fille de petite condition (ouvrière de mode), des moeurs faciles et hardies. 19 Βαθύτατη αντιφατικότητα των γυναικών συγγραφέων: η προσωπική τους πορεία τις έκανε να συνειδητοποιήσουν την πικρία που προκαλεί η προσπάθεια για επιβεβαίωση στον κόσμο των αντρών. Από τη μία αισθάνονται ότι εκπροσωπούν τις άλλες γυναίκες, από την άλλη νοιώθουν ξεκομμένες από εκείνες λόγω της τολμηρότητάς τους και λόγω της επιτυχίας τους [...] Γι αυτές τις γυναίκες, είναι ο πανταχού παρών άνδρας παραλήπτης που θα πρέπει να γοητεύσουν, να τον κερδίσουν για να γίνουν αποδεκτές και για να αναγνωριστούν στην κοινωνία ως συγγραφείς ( Bιatrice Salma, Femmes écrivains in Misérable et glorieuse: la femme du XIXe siècle, J.-P. Aron, éd., Paris, Complexe, 1984:240). Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 623 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

10 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ τη γυναίκα-συγγραφέα κλίμα, η Quintila στο Secrétaire intime της Σάνδη, ηρωίδα μορφωμένη και δυναμική, εκφράζει την επιθυμία της για αλλαγή των νοοτροπιών σε σχέση με τις γυναίκες και εύχεται την κοινωνική εξέλιξη που θα δώσει περισσότερη ελευθερία σ αυτές: Κι άλλες γυναίκες θα πετύχουν, κι άλλες γυναίκες θα τολμήσουν να είναι ειλικρινείς και χωρίς να χάσουν τη γλυκύτητα του φύλου τους, θα πάρουν τη δική σας στιβαρότητα και θα τολμήσουν να στηριχθούν στις δικές τους δυνάμεις και μόνο... (Sand, 1991:107). Η πρόσληψη του έργου της Γεωργίας Σάνδη, 20 συγγραφέως της Indiana (1832) της Valentine (1832) και της Lélia (1833), δεν ξεφεύγει από το γενικότερα κανόνα που διέπει την υποδοχή ενός έργου γυναίκας συγγραφέως την εποχή αυτή στη Γαλλία όπου η παραδοσιακή πατριαρχική ιδεολογία είχε επεξεργαστεί, τόσο στο συμβολικό επίπεδο όσο και στο πραγματολογικό, έναν αυστηρό διαχωρισμό των φύλων, ο οποίος θεμελίωνε την ανδρική κυριαρχία. 21 Η αποδοχή του έργου της Σάνδη εμφανίζει πολλές αρνητικές πλευρές, καθώς, χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες ενδυματολογικές και φυσικές περιγραφές αλλά και γεγονότα της ιδιωτικής ζωής της συγγραφέως, επιχειρείται, μέσα από το φύλο του υποκειμένου της γραφής, να διαφανεί η κατωτερότητα του έργου. Έτσι, έγιναν γνωστά στο ευρύ κοινό πολύ πιο γρήγορα οι εραστές, τα σκάνδαλα και τα πούρα της Γεωργίας Σάνδη απ ότι τα μυθιστορήματά της, γράφει η Christine Planté (1989:15). Και ενώ ο Balzac μιλά για τον σανδισμό που δημιουργήθηκε με την 20 Σχετικά με την πρόσληψη του σανδικού έργου και τις αντιφατικές αναγνώσεις του στη Γαλλία, παραπέμπουμε στη μελέτη της Christine Planté, La petite soeur de Balzac, Paris, éd. Seuil, 1989 και της Isabelle Hoog Naginski, George Sand. L écriture ou la vie, trad. Nadine Dormoy, Paris, Honoré Champion, Για το ζήτημα της γυναίκας συγγραφέως στη Γαλλία του XIX αιώνα, βλ. την κλασσική μελέτη των S. Gilbert & S. Gubar, The Madwoman in the Attic: the Woman Writer and the Nineteenth-Century Literary Imagination, New Haven, Yale University Press, 1979 και το άρθρο της Megan Burnett, Prescrire la femme. Stratégies et autorités narratives dans les textes prescriptifs au dix-neuvième siècle in Masculin/Féminin. Le XIXe siècle à l épreuve du genre, textes réunies et présentés par Chantal Bertrand-Jennings, Toronto, Centre d études du XIXe siècle Joseph Sablé, 1999: Proceedings of the Biennial International Conference of 624 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

11 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ μεγάλη επιρροή της Σάνδη στα γαλλικά γράμματα (Balzac, 1984: 32), η ανδρογυνική εικόνα που κατασκεύασαν οι σύγχρονοί της με σαφή στόχευση τον υποβιβασμό του έργου της, θα εξακολουθήσει να υπάρχει και μέχρι τις αρχές του ΧΧου αιώνα. γράφει ο Τ. Joran αναφορικά με τις γυναίκες των γραμμάτων: 22 [...] ήταν άνδρες! Η Georges Eliot είχε πρόσωπο ανδρικό, κεφάλι τεράστιο, ανακατεμένα μαλλιά, χοντρή μύτη... Η George Sand είχε αντρική φωνή και φορούσε κοστούμια ανδρικά... (Planté, 1989:269). Η παραδοξότητα στην πρόσληψη του σανδικού έργου έγκειται στο γεγονός ότι ένα μέρος το μεγαλύτερο των κριτικών αναγνώριζε τη λογοτεχνική του αξία ενώ υπήρχαν και παραδείγματα κριτικών που υποστήριζαν την ανυπαρξία προσωπικής έμπνευσης και περιόριζαν το έργο της Σάνδη σε μερικά βουκολικά μυθιστορήματα που ευχαρίστως θα διαβάζονταν από ενάρετες, έγκλειστες εις τα του οίκου τους καθήκοντα, κυρίες (Planté, 1989). Η απομάκρυνση από τα ιδεώδη της μητρότητας και η αναζήτηση επιβλαβών και άχρηστων συναισθηματικών διεξόδων, είναι κάποιες από τις κατηγορίες που εκτοξεύονται εναντίον της καθώς οι θεματικές που απαντώνται στα έργα της είναι πρωτοποριακές για την εποχή: μοιχεία, νόθο παιδί, σχέσεις των φύλων μέσα στην κοινωνία, γυναικεία εκπαίδευση, εργαζόμενη γυναίκα. Η Indiana, η Valentine, η Lélia μαρτυρούν τις δυσκολίες που αντι μετωπίζει η γυναίκα του XIXου αιώνα στην αναζήτηση μιας καλύτερης θέσης στην κοινωνία. 23 Στο Secrétaire intime (1834) η Quintilia, γυναίκα όμορφη, ευφυής και μορφωμένη, εκφράζει την επιθυμία για αλλαγή 22 O Edmond de Goncourt θα γράψει στο Journal στις : Eάν κάμναμε αυτοψία στις γυναίκες που είχαν ένα ιδιαίτερο ταλέντο, όπως η Mme Sand, η Mme Viardot, και άλλες, θα βρίσκαμε σ αυτές γεννητικά όργανα που θα έμοιαζαν με τα ανδρικά, κλειτορίδες σαν τα πέη μας (Edmond et Jules de Goncourt, Journal. Mémoires de la vie littéraire, Paris, Fasquelle & Flammarion, 1956, t.iv, σ. 485). 23 H Nicole Mozet στη μελέτη της George Sand, écrivain de romans (Christian Pirot, 1997) καταδεικνύει την καινοφανή θέση που κατέχει η γυναίκα στα μυθιστορήματα της Σάνδη. Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 625 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

12 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ της νοοτροπίας σε σχέση με τις γυναίκες που διαβάζουν και μορφώνονται και οι οποίες αποζητούν την κοινωνική εξέλιξη που θα τους χαρίσει περισσότερη ελευθερία. Στο Consuelo (1834) η Σάνδη καταρρίπτει το στερεότυπο της καλλιτέχνιδας με ισχνές ηθικές αντιστάσεις, δημιούργημα του ανδρικού λόγου που έβλεπε στην αρτίστα ένα ον ελαφρόμυαλο, ατάλαντο αλλά ωραίο και προκλητικό, απογυμνωμένο από το πνεύμα της δημιουργικότητας και της έμπνευσης που αναγνωρίζουμε στους πραγματικούς καλλιτέχνες δημιουργούς. Η Geneviève, στον André (1835) όπως αργότερα και η νεαρή χωρική Ninon στο ομώνυμο μυθιστόρημα (1871) ενσαρκώνει τη νεαρή εργάτρια που προσπαθεί να φτάσει στη γνώση μέσα από την ανάγνωση. Αν και η τιμωρία που η κοινωνία της επιφυλάσσει γι αυτό το τόλμημα, είναι η αποτυχία της στο θέμα του γάμου, η Geneviève γίνεται το ίνδαλμα των ομοφύλων της καθώς ενσαρκώνει την προσπάθεια της γυναίκας για άνοδο και κοινωνική εξέλιξη. Αλλά η ανάγνωση μυθιστορημάτων από γυναίκες που προέρχονται από τις λαϊκές τάξεις, οι οποίες στερούνται παιδείας και κουλτούρας, αποτελεί, για τον πατριαρχικό λόγο που κυριαρχεί στους λογοτεχνικούς χώρους αλλά και στις άλλες κοινωνικές δομές, πράξη επικίνδυνη που οδηγεί με βεβαιότητα στην ηθική κατάπτωση και στην κοινωνική αναταραχή (Goldamn, 1984). Οι ηρωίδες της Σάνδη τρέφουν, σύμφωνα με τους κατηγόρους της, τη φαντασία τους με επιθυμίες για πολυτελή ζωή, με ελπίδες για κοινωνική άνοδο ταυτιζόμενες με μυθιστορηματικά πρόσωπα άλλων κοινωνικών χώρων. Χρησιμοποιούν τα βιβλία για να κατασκευάσουν ένα χώρο φαντασιακό μέσα στον οποίο θα μπορούσαν να βιώσουν μιαν άλλη ζωή η Mme Bovary διάβαζε Μπαλζάκ και Σάνδη, αναζητώντας εκεί φανταστικές ικανοποιήσεις για τις προσωπικές της σφοδρές επιθυμίες (Flaubert, 1972:636). Υπεισέρχονται έτσι σε συμπεριφορές που θεωρούνται, από τους διώκτες της γυναικείας ανάγνωσης, ως οι πλέον καταδικαστέες καθώς εξάπτουν τη φαντασία τους και αναπτύσσουν επικίνδυνα τις προσδοκίες τους. Οι ακρότητές τους μπορούν να τις οδηγήσουν στη συναισθηματική αστάθεια, στην τρέλα, στο θάνατο. Όλα αυτά συνάδουν με τη στερεοτυπική αντίληψη που εκφράζει το Proceedings of the Biennial International Conference of 626 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

13 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ λήμμα ανάγνωση στο Dictionnaire des idées réçues: Η ανάγνωση διαβρώνει τις μάζες, άποψη, άλλωστε, που δεν σταματούσε να επαναλαμβάνει και η πεθερά της Mme Bovary. Η αναγνώστρια μυθιστορημάτων δεν μπορεί να είναι συνετή, απομακρύνεται από τη φροντίδα των παιδιών της, αμφισβητεί και αυτόν ακόμη τον ιερό θεσμό του γάμου [...] μισώ το γάμο, μισώ τους άντρες, μισώ τις υποσχέσεις για αιώνια αγάπη, τις δεσμεύσεις, τα σχέδια, το προσχεδιασμένο με εμπορικές συμφωνίες και συμβόλαια μέλλον που η ίδια η ζωή και η μοίρα έρχονται, πάντοτε, να καταστρέψουν δηλώνει η Lavinia (Sand, 1889:90), γράφουν οι επικριτές της Σάνδη και διαβλέπουν την επικινδυνότητα του έργου της λόγω της ταυτοποίησης των αναγνωστριών με τα μυθιστορηματικά της πρόσωπα. Ακόμα, πολλές εικαστικές δημιουργίες της εποχής με πιο γνωστές τις γκραβούρες του Daumier (1844) υπογραμμίζουν, κυρίως μέσα από τη σάτιρα, την ανατρεπτικότητα και την επικινδυνότητα του σανδικού έργου. Αν και παραβίασε όλες τις συμβατικότητες τόσο στην ιδιωτική όσο και στην κοινωνική της ζωή, η Σάνδη επιβλήθηκε ωστόσο στους φιλολογικούς χώρους και κέρδισε το σεβασμό όλων. Το έργο της από πολύ νωρίς μεταφράσθηκε και έγινε γνωστό στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. 24 Στον ελληνικό χώρο η συγγραφέας πρωτοεμφανίζεται με μία μετάφραση της Léliα που εκδόθηκε στη Σμύρνη, το 1845, τη Λαιλία. Ακολουθούν, ως αυτόνομες εκδόσεις, ο Λέων Λεωνής, το 1847, Ο Φραγκίσκος το έκθετον, 1848, Ο Πειρατής ή Υσκόκ, το 1858, η Βαλεντίνη, το 1859 και το Ολλανδικόν Διήγημα, το 1880 (Nτενίση, 1995:54). Μετά τη δημοσίευση αυτών των μεταφραστικών πονημάτων, 25 το σανδικό έργο αλλά και η ταραχώδης ζωή της γίνονται ευρέως γνωστά. Μέσα από το ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσε η 24 Για τις μεταφράσεις και την πρόσληψη του σανδικού έργου στις ευρωπαΐκές χώρες, παραπέμπουμε: Le chantier de George Sand/George Sand et l étranger, Actes du Xe Colloque International George Sand, Debrecen, 7 9 juillet 1992, ed. Tivadar Gorilovics & Anna Szabó, Debrecen, Kossuth Lajos Tudománygyetem, Για μία καταγραφή των μεταφράσεων της Σάνδη κατά τον XIX αιώνα, βλ. Ειρήνη Ριζάκη, 1997: Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 627 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

14 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ Σάνδη, δεν ήταν, τουλάχιστον στις πρώτες μεταφράσεις, ευκρινές το φύλο του συγγραφέα. Έτσι άλλοτε μεταφράζεται ως Γεώργιος Σάνδος, άλλοτε Γεώργιος Σανδ. 26 Οι αναφορές στη Γεωργία Σάνδη αφθονούν τόσο σε κείμενα κριτικής και σε μελέτες που δημοσιεύονται σε περιοδικά και στον Τύπο όσο και σε λογοτεχνικά έργα. Όπως παρατηρεί η Ειρήνη Ριζάκη, η γνωριμία του αναγνωστικού κοινού και η συζήτηση γύρω από το έργο της Σάνδη εμπλέκονται σε δύο ζητήματα που απασχόλησαν τους ανθρώπους των γραμμάτων αλλά και την ελληνική κοινωνία ευρύτερα στο δεύτερο μισό του XIX αιώνα: το ζήτημα των μεταφράσεων στα ελληνικά μυθιστορημάτων από δυτικές χώρες και η επιρροή τους στα ελληνικά ήθη και το ζήτημα της εισόδου των γυναικών στη δημόσια σφαίρα και η σχέση τους με τη γραφή και τη λογοτεχνία (Ριζάκη, 1997:113). Παράλληλα, στα λογοτεχνικά έργα της εποχής αλλά και στον κριτικό λόγο, η εικονοποιία της αναγνώστριας μυθιστορημάτων διέπεται από σατιρική διάθεση ενώ συχνά τονίζεται και η επικινδυνότητα τέτοιων γυναικείων μορφών που επιδρούν αρνητικά στις συνετές αναγνώστριες. Η πρώτη μεταεπαναστατική εποχή υπήρξε για το νέο ελληνικό κράτος περίοδος ανασυγκρότησης και αποκρυστάλλωσης της εθνικής ταυτότητας. 27 Η προσπάθεια του νέου έθνους για προσδιορισμό της εθνικής του ταυτότητας περνούσε μέσα από δύο, καταφανώς αντιθετικές προσεγγίσεις: από τη μία με τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας μέσα από δυτικά πρότυπα, και από την άλλη με την επαν- 26 Για τα προβλήματα στην απόδοση ονομάτων συγγραφέων και τίτλων έργων, για την ελληνοποίηση ονομάτων, και άλλα μεταφραστικά προβλήματα τον XIX αιώνα, παραπέμπουμε V. Lalagianni & A. Sahpazi, Τraduire en Grèce du XIXe siècle: le cas de la revue Pandora, Relations d interdisciplinarité en traduction, Annales du Colloque de l Université Yildiz, Département de Traduction, (Istanbul, ), Istanbul 2003: Για το ζήτημα αυτό παραπέμπουμε στις μελέτες Μ. Blinkhorn & Τh. Veremis, Modern Greece: Nationalism and Nationality, Athens, SAGEP, ELIAMEP, 1990, G. Jusdanis, Belated Modernity and Aesthetic Culture: Inventing National Literature, Minneapolis, University of Minesota Press, 1991 και Α. Ταμπάκη, La formation du génie nationale, Revue des études néo-helléniques, Paris/Athènes, Daedalus, 1996/V1, σ Proceedings of the Biennial International Conference of 628 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

15 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ ανακάλυψη της Ελληνικότητας στα ήθη και στην κουλτούρα. 28 Αυτή η διχοτομική συμπεριφορά ανάμεσα στην ευρωπαϊκή προοπτική και στον εθνοκεντρισμό (Boυτουρής, 1995:74) που ταλάνισε για πολλές δεκαετίες τη νεοελληνική κοινωνία, 29 είχε εμφανείς επιδράσεις και στο φιλολογικό χώρο. Το κίνημα του ρομαντισμού 30 ταυτίζεται με την ευρωπαϊκή τάση, με το ξενόφερτο και κατηγορείται ανελέητα από φιλόλογους, κριτικούς και ηθικολόγους. Στο στόχαστρο βρίσκονται κυρίως οι μεταφράσεις μυθιστορημάτων που κατακλύζουν την αγορά. Η επικράτηση, από τα μέσα ήδη του αιώνα, στα αστικά κέντρα, δυτικών τρόπων ζωής, και η εξάπλωση της γαλλικής γλώσσας ευνοούν τη ραγδαία αύξηση των μεταφράσεων λογοτεχνικών έργων, κυρίως γαλλικών μυθιστορημάτων 31 (Bαρίκα, 1987). Την ίδια εποχή η 28 Οι Έλληνες προσπαθώντας να αποκρούσουν θεωρίες για την εθνική καθαρότητά τους πρόκειται κυρίως για τις θεωρίες του Fallmerayer που κυριάρχησαν στις συζητήσεις για την καθαρότητα της ελληνικής φυλής και τη θέση τους στα Βαλκάνια, στρέφονται προς τη Δύση με στόχο να επανασυνδέσουν τις εθνικές τους ρίζες με τις κλασικές τους καταβολές. Γράφει σχετικά ο Jusdanis: The intellectual elite of the Greek community discovered and began to exploit the fusion of the classical and modern in their attempt to modernize the Greek community [...] and orient it culturally, politically, and economically toward capitalist western Europe. They sought to draft the story of modern Greece in a spirit of European Hellenism and to incorporate it into the master narrative of the West (Jusdanis, 1991:13). 29 Για το θέμα αυτό βλ. Michael Herzfeld, Ours Once More: Folklore, Ideology and the Making of Modern Greece, Austin, Texas Univ. Press, 1982 και Anthropology through the Looking Glass: Critical Ethnography in the Margins of Europe, Cambridge, Cambridge University Press, Παραπέμπουμε σχετικά: Π. Βουτουρής 1995, το κεφάλαιο Το πρόβλημα του ρομαντισμού, σ Για την πρόσληψη του έργου γάλλων ρομαντικών στην Ελλάδα του XIX αιώνα έχουν γρα φεί ελάχιστες μελέτες, οι οποίες αναφέρονται, κυρίως, σε ταξιδιώτες ρομαντικούς συγγραφείς: Μ. Τσιανίκας, Ο Φλωμπέρ στην Ελλάδα, Αθήνα, Καστανιώτης, 1997, L. Droulia & V. Mentzou (éd.), Vers l Orient par la Grèce avec Nerval, Paris, Klincksieck, 1993, Π. Μουλλάς, Τρεις γάλλοι ρομαντικοί στην Ελλάδα. Λαμαρτίνος Νερβάλ Γκωτιέ, πρόλογος Παν. Μουλλά, μετάφραση Β. Μέντζου, Αθήνα, Ολκός, Η γαλλική γλώσσα εγένετο το μέτρον του εξευγενισμού του ατόμου γράφει η Ε. Βαρίκα (1987:31). Στα αστικά κέντρα, στα μέσα του αιώνα, η ένδυση ήταν πλέον ευρωπαϊκή, οι γυναίκες μετακινούνταν με περισσότερη ελευθερία στους δημόσιους Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 629 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

16 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ σύνθεση του αναγνωστικού κοινού μεταβάλλεται καθώς η γυναικεία εκπαίδευση εξαπλώνεται μέσα από τα Παρθεναγωγεία 32 και ο γυναικείος Τύπος γνωρίζει μεγάλη άνθηση τόσο στον ελλαδικό χώρο όσο και στους κόλπους της ελληνικής διασποράς. Από τα κείμενα των πολεμίων του μυθιστορήματος αλλά και από τις αποστροφές προς το αναγνωστικό κοινό των προλόγων των μεταφρασμένων μυθιστορημάτων, είναι εμφανές ότι το λογοτεχνικό αυτό είδος συνδέεται περισσότερο με τη γυναίκα-αναγνώστρια, εμφανίζεται ως ένα κατ εξοχήν γυναικείο ανάγνωσμα. 33 Στα πλαίσια της συζήτησης ανάμεσα στη φυγόκεντρη και στην κεντρομόλο προοπτική της ελληνικής κοινωνίας (Βουτουρής, 1995:74), η ανάγνωση και οι επιδράσεις των ξενόφερτων μυθιστορημάτων ρυπαρών και μυσαρών πονημάτων από την Εσπερία (Στεφανόπουλος, :84) θα αποτελέσει, επί δύο τουλάχιστον δεκαετίες, μεγάλο ζήτημα στους κόλπους της εγχώριας κριτικής. πολυπληθείς συζητήσεις λογίων μέσα από τον Τύπο, ατελείωτη αρθρογραφία 34 περί των επείσακτων μυθιστοριών και περί των μυθογράφων τα ήθη χαλαρούντων (Ροΐδης, 1978:30). Η συζήτηση κορυφώνεται με ένα εκτενές άρθρο στην Πανδώρα του Ζανετάκη Στεφανόπουλου Περί του γαλλικού μυθιστορήματος και της επιρροής αυτού επί τα ελληνικά ήθη 35 τα οποία αναπτύσσουν χώρους, η γαλλική γλώσσα διαδίδονταν τάχιστα, πολλά έργα της γαλλικής γραμματείας μεταφράζονταν και κατέκλυαν την αγορά (Bαρίκα, σ. 46, 71). Η Σοφία Ντενίση αναφέρει ότι τα γαλλικά μυθιστορήματα καλύπτουν τα εννέα δέκατα της μεταφραστικής παραγωγής κατά τον ΧΙΧ αιώνα. Τα ονόματα γάλλων συγγραφέων που εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα εκείνα των Balzac και Sand (Ντενίση 1995:21). 32 Παραπέμπουμε σχετικά: Ελένη Φουρναράκη, Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών: Ελληνικοί προβληματισμοί ( ): ένα ανθολόγιο, Αθήνα, Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Για τη σχέση μυθιστορήματος και γυναικών, βλ. Aragon, 2003: Ο Π. Βουτουρής αναφέρει πολλά αποσπάσματα άρθρων λογίων και συγγραφέων της εποχής που αφορούν τις βλαπτικές συνέπειες της ευρωπαϊκής μυθιστορίας (σ ). 35 Το άρθρο του Ζ. Στεφανόπουλου Περί του γαλλικού μυθιστορήματος και της επιρροής αυτού επί τα ελληνικά ήθη, δημοσιεύεται σε δύο συνέχειες: , τ.κ, φυλ. 460, σ και , τ.κ, φυλ. 461, σ Proceedings of the Biennial International Conference of 630 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

17 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ πάθη ελεεινά [...] και [ενσπείρουν] τρόμον και μαρασμόν εις νεαράς καρδίας. Ο συγγραφέας αναφερόμενος στο σαινσιμόνειο μυθιστόρημα που ήρθε από τη Γαλλία παρατηρεί: τα δε ημέτερα ήθη απλά όντα και αφελή μετεβλήθησαν. Όθεν ανεφάνησαν και παρ ημίν ακατάληπτοι γυναίκες, επιδεικνύουσι μεγάλας αξιώσεις και εις την ελευθερίαν [...] πολλαί δε τινες των παρ ημίν νεανίδων επιδεξίως πιθηκίζουσι τας παρισινάς νοοτροπίας, ως πιθηκίζουσαι τα πάθη και τας ορέξεις των μυθιστορηματικών ηρωίδων (Στεφανόπουλος, :84). Πόσαι αφελείς νεάνιδες επίστευσαν ότι είναι Ατάλαι, Δελφίναι, Λαιλίαι, Ινδιαναί, Βαλεντίναι [...] ή αι ανάλογοι νευροπαθείς και αισθηματικαί ηρωίδες των αδοκίμων μυθιστορημάτων [...] αίτινες της ερώσης έχουσι μόνον το γελοίον, της συζύγου μόνον το όνομα, και της γυναικός μόνον τας παραφοράς (Στεφανόπουλος, :75). Κοινός τόπος όλων των αρθρογράφων που κατακεραυνώνουν τα ξένα, σε μετάφραση, μυθιστορήματα, είναι η επίδρασή τους πάνω στο γυναικείο κοινό, στις αναγνώστριες που το έχουν αναγάγει σε κυρίαρχο ανάγνωσμά τους και οι οποίες, μέσα από την ταύτιση με τις ρομαντικές μυθιστορηματικές ηρωίδες, παραμελούσι πολλάκις τα εμβριθέστερά των καθήκοντα (Βαρίκα, 1987:155), οδηγούνται σε πράξεις μιμητισμού ξένων ηθών, στην βαθύτατην καταφρόνησιν προς την οικογένειαν και την κοινωνίαν (Στεφανόπουλος, : 84), και τέλος, στην ηθική πτώση. Η αναγνώστρια δια του ρεμβασμού ταυτίζουσα ανεπαισθήτως εαυτήν μετά τινός αλλοκότου ηρωίνης, και ξένη προς την πατρίδα, εισέρχεται εν τη χώρα της μυθιστορίας (Παπαδόπουλος, 1866:28) και παραμελεί την οικογένειά της και τα κοινωνικά της καθήκοντα. Περιορισμένες στην ομοιογένεια του ιδιωτικού χώρου, ταγμένες στην υπηρεσία της καθημερινότητας, στο περιθώριο του διαρκώς μεταβαλλόμενου κόσμου της πόλης, οι γυναίκες, των μεσαίων κυρίως στρωμάτων, κατέφευγαν στην ανάγνωση προς αναζήτηση της φυγής από την καθημερινότητα και της περιπέτειας. Η αναγνώστρια την εποχή αυτή, περιορισμένη στα του οίκου της, χρησιμοποιεί τα βιβλία Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 631 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

18 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ για να κατασκευάσει έναν χώρο φαντασιακό μέσα στον οποίο θα μπορούσε να ζήσει μια άλλη ζωή, αλλά και να επιτύχει τη διερεύνηση της δικής της υποκειμενικότητας ταυτιζόμενη με τις ηρωίδες των μυθιστορημάτων, βιώνοντας τις εσωτερικές τους συγκρούσεις και τα αδιέξοδα. Υιοθετεί, με τον τρόπο αυτό, συμπεριφορές που θεωρούνται επικίνδυνες, καθώς δημιουργούν προσδοκίες και, κυρίως, καθώς συμβάλλουν στην έξοδό της από τον ιδιωτικό χώρο και την δειλή, τουλάχιστον στην αρχή, είσοδό της στη δημόσια σφαίρα (Bαρίκα, 1987). Η ανάγνωση μυθιστορημάτων από τις γυναίκες και οι επιβλαβείς, για τους πολέμιους, επιρροές της ανάγονται σε σύμβολο των αρνητικών πλευρών της δυτικοποίησης. Η φιλολογία αυτού του είδους τα οποία, έχοντας έναυσμα και αφο ρμή τις επιρροές του ξένου μυθιστορήματος, βρίθει στα περιοδικά και τα Ημερολόγια της εποχής, αλλά και στον κανονιστικό λόγο παιδαγωγών 36 και ηθικολόγων, επιδιώκει τη διατήρηση της βαθιάς πατριαρχικής εικόνας της γυναίκας που επικρατούσε στην ελληνική κοινωνία μέχρι τα μέσα του ΧΙΧ αιώνα. Στον αποκλεισμό των γυναικών και στην ανικανότητά τους για συγγραφή και ενασχόληση με τη φιλολογία, αναφέρονται πολλοί κριτικοί και συγγραφείς της εποχής με προεξέχοντα τον Εμμανουήλ Ροΐδη και το περί γραφουσών γυναικών άρθρο του. 37 Στην απάντησή της η Καλλιρρόη Παρρέν 38 κατηγορεί τον Ροΐδη ότι αποστρέφεται τας σοβαρώς 36 Παραπέμπουμε σχετικά στα μελετήματα: Ελένη Φουρναράκη, Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών: Ελληνικοί προβληματισμοί ( ): ένα ανθολόγιο, Αθήνα, Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, 1987 και Σάσα Σακοράφου, Ιστορία του ελληνικού φεμινιστικού κινήματος, Αθήνα, Ο Ε. Ροΐδης δημοσιεύει το άρθρο του Αι γράφουσαι Ελληνίδες που μπορεί εύλογα να παραλληλισθεί με το faiseuses des livres του Barby d Aurevilly στην εφημερίδα Ακρόπολις ( ), με την ευκαιρία της κυκλοφορίας των διηγημάτων της Αρσινόης Παπαδοπούλου, Αθηναΐκά Ανθύλια, το Για το θέμα αυτό βλ. Σάσα Σακοράφου 1990: Για τη ζωή και το έργο της Καλλιρρόης Παρρέν, βλ. Μαρία Αναστασοπούλου, Η συνετή απόστολος της γυναικείας χειραφεσίας. Καλλιρρόη Παρρέν. Η Ζωή και το Έργο, Ηλιοδρόμιον, Αθήνα, Proceedings of the Biennial International Conference of 632 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

19 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ γραφούσας γυναίκας και σημειώνει ότι τα ωραιότερα έργα και της Sand και της Staël και της Έλλιοτ βασίζονται εις τας κοινωνικάς και ψυχολογικάς και φιλοσοφικάς ιδέας των συγγραφέων τους (Παρρέν, :1). Το όνομα της Σάνδη συχνά αναφέρεται από γυναίκες και άνδρες συγγραφείς δίπλα σ εκείνα του Ουγκό, του Δουμά, του Λαμαρτίνου, της Έλλιοτ, της Σταέλ, και άλλων Γάλλων, κυρίως ρομαντικών συγγραφέων, των οποίων τα έργα είχαν, από μετάφραση, διαβαστεί και αγαπηθεί. 39 Ο Άγγελος Βλάχος μεταφράζει την Βαλεντίνη η οποία εκδίδεται το 1859 και συγγράφει, λίγο μετά το θάνατό της, εκτενή βιογραφική μελέτη που θα δημοσιευθεί στο περιοδικό της Εστίας το Στη μελέτη αυτή περί της εξοχωτάτης γυναικός, ο Βλάχος εξαίρει τον νευρώδη και ανδρικόν αυτής κάλαμον (Bλάχος, :149), και την παρουσιάζει ως την μεγίστην και διασημοτάτην γαλλίδα λογογράφον του αιώνος (Bλάχος, :152). Ενώ όμως θεωρείται μία από τις μεγάλες μορφές του ευρωπαϊκού ρομαντισμού, εξαίρεται η λογοτεχνικότητα του έργου της και γίνεται αποδεκτή η αξία του, η Σάνδη φαίνεται ότι δεν εξαιρείται από το κλίμα της εποχής αναφορικά με τις βλαπτικές συνέπειες της ανάγνωσης μυθιστορημάτων. Έτσι της αποδίδονται κατηγορίες για αμοραλισμό, 39 Αναφέρουμε ακόμη: Η γυνή είναι χειραφετημένη αφ ής στιγμής αι Σεμιράμιδες και αι Κλεοπάτραι [...] αι Γεωργίαι Σάνδαι και αι Έλλιοτ καταλαμβάνουν ήν κατέχουν θέσιν εν τη ιστορία των εθνών γράφει η Κ. Παρρέν ( Ο Ροΐδης και αι γράφουσαι Ελληνίδες, Β μέρος, Εφημερίς των Κυριών, , έτος Ι, αρ. 443, σ. 2). Στο άρθρο της Ο Αιών της γυναικός (Εφημερίς των Κυριών, , έτος ΙΔ, αρ. 646, σ. 1) όπως ονομάζει τον ΧΙΧ αιώνα, η Παρρέν αναφέρει πρώτη τη Σάνδη στον κατάλογο των γυναικ[είων] μεγαλοφ[υιών] του αιώνος αυτού δίπλα στις Georges Elliot, Mathilde Serao, Ada Negri, Baronne Eschenbach, Clemence Roger, κ.ά. Ο Ραγκαβής περιλαμβάνει τη Σάνδη στη Γαλλική Εγκυκλοπαίδεια ή Συλλογή τεμαχίων εκ των δοκιμωτέρων λογογράφων και ποιητών της Γαλλίας (1850) μαζί με τους Hugo, Balzac και Staël ενώ ο Ε. Ροΐδης βρίσκει στα έργα της Σάνδη, όπως και σ εκείνα των Σκώτ[ου], Βαλζάκ και Λαμαρτίν[ου]... ιδέας πρωτοφανείς, εικόνας γονίμους μαρτυρούσας φαντασίαν, καλλιέπειαν μεγίστην, εν ενί λόγω αξίαν φιλολογικήν (Ροΐδης, 1978:24). 40 Το άρθρο του Άγγελου Βλάχου Γεωργία Σάνδη, δημοσιεύεται στο περιοδικό της Εστίας σε συνέχειες: : και : Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 633 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

20 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ για απαξίωση του θεσμού του γάμου αλλά και της μητρότητας, για επιβλαβείς επιδράσεις στη διαμόρφωση των σχέσεων των δύο φίλων. O Ροΐδης, μετά από κατηγορίες που δέχτηκε για την ηθικότητα της Πάπισσας Ιωάννας, υπερασπίζεται το έργο του και, μεταξύ άλλων, δηλώνει ότι θεωρεί ηθικότερον [...] τον άσεμνον Δον Ζουάν του Βύρωνος, τον περιπαίζοντα όλας τας κοινωνικάς ασχημίας, από την σεμνήν Βαλεντίνην της κ. Σάνδης, ήτις στεφανώνει με άσπιλα κρίνα την μοιχείαν (Ροΐδης, 1978:348). Ακόμα και ο Ειρηναίος Ασώπιος, προοδευτικός διανοούμενος της εποχής, ενώ αποδέχεται την αξία του σανδικού έργου και περιγράφει τη συγγραφέα ως έξοχο[ν] γυνή, μετ απαραμίλλου γλαφυρότητος και τέχνης τω καλάμω χρωμένη, υπογραμμίζει τα επικίνδυνα δόγματα που προβάλλει η Σάνδη στα έργα της Ινδιάνα, Βαλεντίνη και Λαιλία και την κατηγορεί για απόψεις που προσβάλλουν τον ύψιστον κοινωνικόν δεσμόν, τον γάμον (Aσώπιος, 1890:146). Εκτός όμως από τις διαφωνίες που εκφράζονται, στα πλαίσια του πνεύματος της εποχής, για την ανηθικότητα του έργου της Σάνδη, η συζήτηση επικεντρώνεται συχνά και στην ταυτότητα φύλου που φέρει η γραφή της καθώς ο κριτικός και ο ιδεολογικός λόγος αποδίδει στη γυναίκα συγγραφέα μειωτική θέση στο συγγραφικό γίγνεσθαι. Η συζήτηση γύρω από το σανδικό έργο επικεντρώνεται στο φύλο της συγγραφέως ως κύριο γνώρισμα της συγγραφικής της ταυτότητας. Αναφέρεται συχνά ως ανδρογυναίκα (Ριζάκη, 1997) από κριτικούς και συγγραφείς ενώ η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, συγγραφέας από τον παραδοσιακό χώρο των Ελλήνων της διασποράς στην Κωνσταντινούπολη, timid feminist κατά την Μ. Αναστασοπούλου (Αnastasopoulou, 1977:173) σε άρθρο της στην Εφημερίδα των Κυριών, όπου αποδοκιμάζει το ρομαντισμό και τις δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις του, υποστηρίζει ότι η Σάνδη την γυναίκα δεν την καλογνωρίζει καθώς ο κάλαμός της είναι αρρενωπός. Και ενώ η γυνή της Στάελ μεγαλουργεί [και] είναι ενάρετος και ενώ η γυνή της Ζιραρδέν είναι πλάσμα γλυκύ και αφωσιωμένον, η γυναίκα της Σάνδη είναι πλάσμα ανάξιον προσοχής, πίπτει [και] δεν ενδιατρίβει Proceedings of the Biennial International Conference of 634 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

21 ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ Γ. ΣΑΝΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΧ ΑΙΩΝΑ πολύ επί της πτώσεώς της (Παπαδοπούλου, :4). Στις πολυπληθείς αιτιάσεις που προσάπτονται στη Σάνδη απαντά τόσο η Παρρέν όσο και άλλες συνεργάτριές της μέσα από την Εφημερίδα με κείμενα που εστιάζονται κυρίως στην ηθική υπόσταση της συγγραφέως, στα μητρικά της αισθήματα, στον ανδρογυνισμό της απόρροια των ενδυματολογικών της προτιμήσεων. Η Μαρία δ Ουρλάκ, αφού εξαίρει τα φιλάνθρωπα αισθήματα της Σάνδη, γράφει: Μητέρα εξαίρετος εδοκίμασε τας δυνάμεις της εις μυθιστόρημα à la Walter Scott, το οποίον έγραψε πλησίον εις τον λίκνον των δύο μικρών της [...]. Η αλληλογραφία της άλλωστε αποδεικνύει την υπερβολικήν στοργήν της προς τα παιδιά της πρώτον και έπειτα προς τα εγγόνια της [...]. Αλλά η Georges Sand μεθ όλην την προτίμησίν της δια το ανδρικόν ένδυμα, το οποίον εύρισκε πολύ αναπαυτικόν, ήτο και μοναδική οικοκυρά και πολύ συχνά επαρουσίαζε εις τας προσκεκλημένας της ωραία φαγητά και γλυκίσματα, τα οποία κατασκεύαζε μόνη της [...]. Μόνη της έκοπτε και έρραπτε τα μωρουδιακά των παιδιών της και αργότερα των εγγονών της φορέματα (δ Ουρλάκ, :2 3). H βικτωριανή αυτή παρουσίαση της Σάνδη ως angel in the house, 41 καταδεικνύει ότι η επιτυχία στην ιδιωτική σφαίρα, στα του οίκου καθήκοντα, φαίνεται ότι αποτελεί μια sine qua non προϋπόθεση επιτυχίας ακόμα και για μία γυναίκα που πέρασε τα σύνορα και τους φραγμούς του φύλου της και εισέβαλε, μέσα από τη γραφή, στη δημόσια σφαίρα. Οι διαφωνίες που εκφράζονται για την ηθικότητα του σανδικού έργου περνούν και στο λογοτεχνικό χώρο: η ηρωίδα-αναγνώστρια μυθιστορημάτων της Σάνδη που απαντάται σε νουβέλες και σε άλλα λογοτεχνικά είδη, συνιστά εικόνα αρνητική: χαριτόβρυτος ύπαρξη, η νεαρή συνήθως αναγνώστρια που διαβάζει μετά μανίας τα μυθιστορήματα της Σάνδη, δεν είναι συνετή, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα καθήκοντά της ως μητέρα και ως σύζυγος. 41 The Angel in the House: The Betrothal, ποίημα του βικτωριανού ποιητή Coventry Patmore όπου εκθειάζει το ρόλο της γυναίκας στο σπίτι σύμφωνα με το ιδεώδες της βικτωριανής εποχής για το Womanhood (Bλ. Anastasopoulou, 1997:24). Proceedings of the Biennial International Conference of Greek 635 Studies, Flinders University April 2003", Flinders

22 ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ Η ευφυής κυρία είχεν αναγνώσει τα μυθιστορήματα της κυρίας Σάνδης, και τα θελκτικότερα, αν και ενίοτε ολισθηρά επεισόδια αυτών διηγείτο όσον ένεστι χαριέντως αναφέρει ο Π. Καλλιγάς (Boυτουρής, 1995:25 26) στον Θάνο Βλέκα. 42 Στην κωμωδία Η έγγαμος ή αυτόχειρ του Σ. Ν. Βασιλειάδη, ο σύζυγος επιπλήττει την Ευλαλία που διαβάζει μυθιστορήματα και μεταξύ αυτών τη Βαλεντίνη της Σάνδη και συμπεραίνει ότι είναι πλειότερον ερωμένη και ολιγώτερον μήτηρ λόγω των επιβλαβών αυτών αναγνωσμάτων (Ριζάκη, 1997:116). Μέσα από τα γυναικεία πρόσωπα των λογοτεχνημάτων της εποχής, και στην περίπτωση της Σάνδη, αναπαράγονται όλες οι επικρατούσες αντιλήψεις για την ανάγνωση μυθιστορημάτων από γυναίκες, όλες οι μυθιστοριοφοβίες 43 για τις αρνητικές επιδράσεις των αναγνώσεων αυτών στα χρηστά ήθη. Αντιφατικές απόψεις και ποικίλες τοποθετήσεις αναπτύσσονται γύρω από το έργο της Σάνδη σε όλη τη διάρκεια του ΧΙΧ αιώνα. η κριτική της αποδίδει αρνητικές επιδράσεις στη διαπαιδαγώγηση των γυναικών αναγνωστριών και αμφισβητεί την ωφελιμότητα του έργου της. Σε μία εποχή που γίνεται προσπάθεια να περάσει το φεμινιστικό κίνημα στην οικειοποίηση του εθνικιστικού λόγου και να ταυτιστεί η γυναικεία δράση με την αναμόρφωση της ελληνικής οικογένειας και του ελληνικού έθνους, 44 σε μία εποχή που η μητρότητα μεταμορφώ- 42 Ο Βουτουρής αναφέρει και την ακόλουθη σκηνή από τη νουβέλα της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου Ο κύριος Χρυσωρυχείον όπου μία νέα προσπαθεί να γοητεύσει ένα νέο βαθύπλουτο εκ του εξωτερικού, δείχνοντας ότι είναι στο πνεύμα της εποχής σε ό,τι αφορά την μόδα και τα αναγνώσματα: Ενεδύθην με όσην περισσοτέραν αφέλειαν ημπόρεσα και φόρεσα ένα ψάθινο καπέλο με μυοσωτίδες. Στα χέρια μου κρατούσα ένα μυθιστόρημα της Σάνδης. Ούτε ξεύρω αν διάβασα δέκα σειράς, διότι έτρεμα μήπως χάσω την ωραία πόζα που τόσο με επήγαινε (1995:26). 43 Ο όρος μυθιστοριοφόβοι χρησιμοποιείται, με ειρωνική σημασία, σε άρθρο που δημοσιεύεται στο περιοδικό Ο Φιλόκαλος Σμυρναίος 2 το 1859 (Βουτουρής, 1995, σ. 31). 44 H επιταχυνόμενη κρίση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η διαφαινόμενη τάση ανεξαρτητοποίησης των εθνών κρατών που την αποτελούσαν, τροφοδότησαν, κατά τον ΧΙΧ αιώνα, το όραμα της Μεγάλης Ιδέας. Για τη νέα εθνικιστική ιδεολογία, οι γυναίκες αποκτούσαν σημασία μέσα από τη μητρότητα: η μητρική ανατροφή υποσχόταν να ετοιμάσει έλληνες πολίτες αντάξιους της αποστολής τους που ήταν η απελευ- Proceedings of the Biennial International Conference of 636 Greek Studies, Flinders University April 2003", Flinders

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Oνοματεπώνυμο: Αθανάσιος Μπλέσιος Βαθμίδα: Επίκουρος καθηγητής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνικό θέατρο σε σύνδεση με τη λογοτεχνία Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ATHENS UNIVERSITY OF ECONOMICS & BUSINESS Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ Καθηγητής Δημήτρης Μπουραντάς Δ/ντής Executive MBA και M.Sc. in Human Resources Management ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ:

1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ: 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ 8 ΙΑΛΥΣΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι αλλά όχι μόνο. Ναι Όχι

Απευθύνεται σε μειονεκτούντες μαθητές/οικογένειες Πολυγλωσσική δραστηριότητα Απευθύνεται ειδικά σε. Ναι αλλά όχι μόνο. Ναι Όχι www.lifelongreaders.org Περιγραφή της Δραστηριότητας για Προώθηση Ανάγνωσης / Δράση ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ Η περιγραφή δημιουργήθηκε από τον εταίρο στο πρόγραμμα LiRe: CARDET Απευθύνεται σε μειονεκτούντες

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΡΟΔΟΥ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΩΝ ΡΟΔΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΡΟΔΟΥ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΩΝ ΡΟΔΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΡΟΔΟΥ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΩΝ ΡΟΔΟΥ Η αυριανή μας εκδήλωση πραγματοποιείται στα πλαίσια του 3 ου κύκλου του εκπαιδευτικού μας προγράμματος «Βιβλιοπεριπέτειες»,

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο Το σύστημα Harvard Το σύστημα Harvard, γνωστό και ως η μέθοδος του «Πανεπιστημίου Harvard» ή η μέθοδος του Αλφαβητικού βιβλιογραφικού καταλόγου, είναι ένας τρόπος βιβλιογραφικής αναφοράς και τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Μοιραζόμαστε ιδέες και προτάσεις στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς 2014-15.

Μοιραζόμαστε ιδέες και προτάσεις στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς 2014-15. 4 ο Γυμνάσιο Ηρακλείου Τίτλος : «Η δική μας ΆλκηΖέη». Μελέτη και αξιοποίηση τριών μυθιστορημάτων με την ομαδοσυνεργατική μέθοδο στην Νεοελληνική Λογοτεχνία της Β Γυμνασίου Υπεύθυνες καθηγήτριες: Μακράκη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: GI_V_NEG_0_17443 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 / 12 / 2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΕΛΙΝΑ ΖΗΣΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας.

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Τα διαμάντια είναι παντοτινά. Βοήθησε να τα αποκτήσουν περισσότερα χωριά μας! Συνεργάσου με την Ελληνική Λέσχη του Βιβλίου. Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Γίνε κι εσύ χορηγός βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Το έργο αποτελεί μία ηθογραφική ψυχογραφία με κοινωνικό περιεχόμενο. Οι ήρωες του μας θυμίζουν ήρωες από τα έργα του Τολστόι (Πόλεμος και Ειρήνη αγροτικές εργασίες)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ Αν θέλουμε να μιλήσουμε για σχεδιασμό ενδυμάτων, αναζητώντας μια ιστορική διαδρομή, δεν θα πρέπει να πάμε πολύ πίσω, παρά μόνο στα μέσα του 19 ου αιώνα. Και

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Καθηγήτριες 2 ου ΓΕΛ Ρεθύμνου: Στέλλα Κυριάκη Χρυσούλα Τζαγκαράκη Βαγγελιώ Τρουλινάκη 1 ΣΚΟΠΟΘΕΣΙΑ (σύμφωνα με το νέο Π. Σ.) Να συνειδητοποιήσουν την ιστορικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Το χιούμορ Στη Διαφήμιση. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ: Ιωαννίδου Ροδόπη ΑΜ (097/07) Πεχλιβανίδης Μουράτογλου Χαράλαμπος ΑΜ (037/07) ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το χιούμορ Στη Διαφήμιση ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Γκούνας Αθανάσιος Καθηγητής Εφαρμογών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο η τον μεγάλο πόλεμο όπως τον αποκαλούσαν τότε μη γνωρίζοντας το μέλλον, οι κοινωνικές και οι οικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

50 ΧΡΟΝΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΨΗΦΟΥ

50 ΧΡΟΝΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΨΗΦΟΥ 50 ΧΡΟΝΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΨΗΦΟΥ της Χριστιάννας Λούπα (15-3-06) «Ορισμένα τινά Ελληνικά θήλεα ζητούν να δοθή ψήφος εις τας γυναίκας. Σχετικώς με το ίδιον τούτο θέμα διαπρεπέστατος επιστήμων είχεν άλλοτε αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Θάνος Ψυχογιός: ''Για να φτάσουμε σε ένα best seller χρειάζεται ένα πραγματικά καλό βιβλίο''

Θάνος Ψυχογιός: ''Για να φτάσουμε σε ένα best seller χρειάζεται ένα πραγματικά καλό βιβλίο'' Θάνος Ψυχογιός: ''Για να φτάσουμε σε ένα best seller χρειάζεται ένα πραγματικά καλό βιβλίο'' Bizzer: Ευτύχης Γρυφάκης 22.09.2012 Ο εκδότης Θάνος Ψυχογιός, μιλάει για το μαγικό κόσμο του βιβλίου και τις

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r

w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r w w w. p e r i e x o m e n a n e t. g r Ο Iliaz Bobaj γράφει για την Παναγιώτα Ζαλώνη Ο Νίκος Μπατσικανής, ο Χάρης Μελιτάς, η Παναγιώτα Ζαλώνη και η Αλεξάνδρα ΒαΐτσηΒάκρου. (Απόσπασμα) Η Ελληνίδα Ποιήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗ (Αθήνα 1953) ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΠΟΥΔΕΣ 1976

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ (2014-2020) Υποπρόγραμμα «Πολιτισμός» Πρόσκληση υποβολής προσφορών αριθ.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ (2014-2020) Υποπρόγραμμα «Πολιτισμός» Πρόσκληση υποβολής προσφορών αριθ. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ (2014-2020) Υποπρόγραμμα «Πολιτισμός» Πρόσκληση υποβολής προσφορών αριθ. EACEA 46/2014 - Έργα λογοτεχνικής μετάφρασης Εφαρμογή των σχεδίων του υποπρογράμματος «Πολιτισμός»: έργα λογοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ουρανία Πολυκανδριώτη Κύρια Ερευνήτρια Τοµέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. 210-7273586 Fax: 210-7246212 E-mail: ranpoly@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/ouraniapolycandrioti ΣΠΟΥ ΕΣ 1984: Πτυχίο Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

H ροκ μουσική και η επίδρασή της στην σημερινή κουλτούρα.

H ροκ μουσική και η επίδρασή της στην σημερινή κουλτούρα. H ροκ μουσική και η επίδρασή της στην σημερινή κουλτούρα. Δεκαετία του 50 - Η Εμφάνιση της ροκ μουσικής και η ανταπόκριση από τον κόσμο. Το πασίγνωστο αυτό μουσικό είδος το οποίο προέρχεται απο το συνδυασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Καλησπέρα σε όλους και συγχαρητήρια για την άδεια που έχουμε να βρισκόμαστε εδώ, μαζί με τους προγόνους μας, για να συμμετέχουμε στην πιο φωτεινή

Καλησπέρα σε όλους και συγχαρητήρια για την άδεια που έχουμε να βρισκόμαστε εδώ, μαζί με τους προγόνους μας, για να συμμετέχουμε στην πιο φωτεινή Καλησπέρα σε όλους και συγχαρητήρια για την άδεια που έχουμε να βρισκόμαστε εδώ, μαζί με τους προγόνους μας, για να συμμετέχουμε στην πιο φωτεινή μέρα του μήνα, στη Μηνιαία Δέηση ευχαριστίας. Σήμερα θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο Θουκυδίδης, Ιστορίαι Ζ,48 («Αλκιβιάδης δε κατοικίζειν») ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ο δε Αλκιβιάδης είπε ή [:ισχυρίστηκε ] ότι οι (Αθηναίοι),

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις»

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

αρκεί να το πιστέψουν!!!

αρκεί να το πιστέψουν!!! 8 Μαρτίου 2013 Οι γυναίκες μπορούν αρκεί να το πιστέψουν!!! Ξένια Κούρτογλου Πρόεδρος & CEO Η παράδοση Η εξέλιξη Η διεκδίκηση Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ Η αλλαγή Το προσωπικό παράδειγμα Η κρίση / ευκαιρία 8 Μαρτίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η ΠΑΛΕΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΠΛΟΥΧΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

Β ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2003 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

Β ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2003 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2003 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΟ εν θα ήταν άσκοπο να αναλογιστούµε ως κοινωνία τις επιπτώσεις ενός πολιτισµού της τηλεοπτικής εικόνας στη

Διαβάστε περισσότερα