8 Μοντέλα διαχείρισης ανεπιθύμητης συμπεριφοράς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "8 Μοντέλα διαχείρισης ανεπιθύμητης συμπεριφοράς"

Transcript

1 8 Μοντέλα διαχείρισης ανεπιθύμητης συμπεριφοράς Μοντέλα διαχείρισης ανεπιθύμητης συμπεριφοράς Σενάριο από την πράξη Ο δάσκαλος παρατηρεί ότι στην Ε τάξη υπάρχουν ορισμένοι μαθητές που έχουν την κακή συνήθεια να κλοτσάνε τις μπάλες των άλλων μακριά, αντί να τις επιστρέφουν με ευγένεια. Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα: (α) μείωσε το χρόνο αναμονής των μαθητών, (β) έμαθε τα ονόματά τους και (γ) εφάρμοσε ένα σύστημα κανόνων και κυρώσεων. Τα μέτρα απέδωσαν για το σύνολο των μαθητών, όχι όμως και για το Δημήτρη. Ο Δημήτρης συνεχίζει, κάθε φορά που έρχεται μια ξένη μπάλα κοντά του, να την κλοτσά με δύναμη μακριά. Ο δάσκαλος επέπληξε το Δημήτρη και μάλιστα τον τιμώρησε δυο φορές για τη συμπεριφορά του με το να τον αποκλείσει από το παιχνίδι ποδοσφαίρου στο τέλος της ώρας. Ωστόσο, ο Δημήτρης συνέχισε την ανεπιθύμητη συμπεριφορά του. Ένας τρόπος αντιμετώπισης παρόμοιων καταστάσεων είναι η χρησιμοποίηση μοντέλων τροποποίησης της συμπεριφοράς. Μοντέλα τροποποίησης της συμπεριφοράς Στο σχολείο υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δάσκαλος κάνει καλό μάθημα και, παρόλα αυτά, κάποιοι μαθητές συνεχίζουν να φέρονται ανεπιθύμητα. Όταν αυτά τα προβλήματα παραμένουν μετά τις πρώτες συστάσεις και ίσως μετά την πρώτη-δεύτερη αποβολή από το μάθημα, τότε απαιτείται συστηματικότερη αντιμετώπιση του προβλήματος. Τα διάφορα μοντέλα που προτείνονται μπορούν να ταξινομηθούν σε ένα συνεχές στο οποίο το ένα άκρο καταλαμβάνει ο απόλυτος δασκαλικός έλεγχος (μπιχεβιοριστικά μοντέλα) και το άλλο η αυτορρύθμιση του μαθητή (ψυχοδυναμικά μοντέλα). Σχ. 1: Συνεχές των μοντέλων τροποποίησης συμπεριφοράς

2 184 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Στα μπιχεβιοριστικά μοντέλα ο δάσκαλος είναι αυτός που παίρνει όλες τις αποφάσεις. Όσο προχωράμε προς τα μοντέλα της ψυχοδυναμικής σχολής, τόσο περισσότερο συμμετέχει ο μαθητής στις διάφορες αποφάσεις. Μπιχεβιοριστική προσέγγιση διαχείρισης συμπεριφοράς Ο μπιχεβιορισμός είναι μια ψυχολογική σχολή, οι αρχές της οποίας επηρέασαν ιδιαίτερα το εκπαιδευτικό τοπίο (behavioral approach). Η βασική αρχή του μπιχεβιορισμού είναι ότι η συμπεριφορά κάποιου είναι αποτέλεσμα μάθησης. Για παράδειγμα, ένας εκπαιδευτής σκύλων θέλει να διδάξει στο σκυλί του, κάθε φορά που του απλώνει το χέρι, αυτό να ανταποδίδει το χαιρετισμό με το μπροστινό πόδι του (Εικ. 1). Εικ. 1: Εκπαίδευση χαιρετισμού στο σκυλάκι και επιβράβευση Για να το καταφέρει αυτό ο εκπαιδευτής, δείχνει στο σκύλο την επιθυμητή συμπεριφορά και στη συνέχεια τον επιβραβεύει χαϊδεύοντάς τον. Ύστερα από κάποιες επαναλήψεις, ο σκύλος μαθαίνει ότι, όταν το αφεντικό του προβάλλει το χέρι, τότε αυτός πρέπει να απλώσει το πόδι του. Κάθε φορά που ο σκύλος το κάνει αυτό, ο εκπαιδευτής τον επιβραβεύει με χάδια. Σε περίπτωση που δεν το κάνει, τον μαλώνει. Με ανάλογο τρόπο, μαθαίνουν όλα τα ζώα τις επιθυμητές συμπεριφορές. Για παράδειγμα, παρατηρήστε μια επίδειξη δελφινιών. Κάθε φορά που κάνουν αυτό που τους ζητείται, ο εκπαιδευτής τα επιβραβεύει δίνοντάς τους μια λιχουδιά (π.χ. το αγαπημένο τους ψαράκι). Οπότε, σύμφωνα με το μπιχεβιοριστικό μοντέλο, κάθε φορά που ο μαθητής εμφανίζει την επιθυμητή συμπεριφορά, ο δάσκαλος θα πρέπει να την ενισχύει (Lavay, French, & Henderson, 2006). Για παράδειγμα, να τον επαινεί ή να του παρέχει διάφορες αμοιβές, όπως το να παίξει περισσότερη ώρα κτλ. Αντίθετα, όταν εμφανίζει κάποια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιεί τα ανάλογα μέσα για να την περιορίσει και σταδιακά να την εξαλείψει. Στα μέσα εξάλειψης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς συγκαταλέγονται η αγνόηση του μαθητή, οι διάφορες ποινές, η αποβολή από το παιχνίδι κτλ. Η οργανωμένη χρήση των μέσων ενίσχυσης μιας συμπεριφοράς ή της αποθάρρυνσης ονομάζεται μέθοδος τροποποίησης της συμπεριφοράς. Μέσα στα πλαίσια της μπιχεβιοριστικής σχολής, υπάρχουν διαφορετικές μέθοδοι τροποποίησης της συμπεριφοράς. Ωστόσο, σε όλα τα μοντέλα διακρίνονται τα παρακάτω στάδια: 1. Εντοπισμός του προβλήματος. 2. Μελέτη των συνθηκών εμφάνισης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. 3. Σχεδιασμός της παρέμβασης. 4. Εφαρμογή της παρέμβασης. 5. Αξιολόγηση της παρέμβασης. Στη συνέχεια, περιγράφονται τα στάδια διαχείρισης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. 1. Εντοπισμός του προβλήματος Το στάδιο του εντοπισμού του προβλήματος περιλαμβάνει: (α) την περιγραφή της συμπεριφοράς, και (β) τον καθορισμό των προτεραιοτήτων.

3 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 185 (α) Περιγραφή της συμπεριφοράς Το πρώτο βήμα ενός εκπαιδευτικού που θέλει να τροποποιήσει τη συμπεριφορά ενός μαθητή είναι η ταυτοποίηση της συμπεριφοράς που επιθυμεί να παροτρύνει ή να αποθαρρύνει. Εάν, για παράδειγμα, θέλουμε να διδάξουμε σε ένα μαθητή να επιστρέφει ευγενικά στο συμμαθητή του την μπάλα, τότε, η συγκεκριμένη συμπεριφορά ονομάζεται συμπεριφορά-στόχος. Η περιγραφή της συμπεριφοράς-στόχου θα πρέπει να γίνεται με τρόπο που να μπορεί να παρατηρηθεί και να μετρηθεί. Για παράδειγμα, περιγραφές της μορφής: «ο μαθητής δρα ανάρμοστα στο μάθημα», «είναι ζωηρός» κτλ. είναι γενικές και δεν μπορούν να μετρηθούν. Γι αυτό, θα πρέπει να καθοριστεί επακριβώς τι σημαίνει ανάρμοστη συμπεριφορά. Για παράδειγμα, «δεν προσέχει, όταν δίνω οδηγίες» ή «δε μαζεύει το υλικό μετά το τέλος της άσκησης», «όταν διαφωνεί κλοτσά την μπάλα», «μιλά χωρίς να σηκώνει το χέρι του» κτλ. Η συμπεριφορά-στόχος θα πρέπει να διατυπώνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορεί να παρατηρηθεί και να μετρηθεί. Ορισμένες φορές οι δάσκαλοι είμαστε προκατειλημμένοι και θεωρούμε ότι μια συμπεριφορά εμφανίζεται πολύ συχνά από κάποιο μαθητή. Ωστόσο, αυτό ίσως να μην αληθεύει. Ένας τρόπος αποφυγής ανάλογων καταστάσεων είναι να καταγραφεί η συμπεριφορά σε μια καρτέλα καταγραφής της συχνότητας εμφάνισης μιας συμπεριφοράς. Καρτέλα-παράδειγμα συχνότητας εμφάνισης συμπεριφοράς Όνομα μαθητή: Λευτέρης Χατζόπουλος Ανεπιθύμητη συμπεριφορά: μιλά την ώρα του μαθήματος 1 η εβδομάδα 2 η εβδομάδα 3 η εβδομάδα 4 η εβδομάδα 1/9 3/9 8/9 10/9 15/9 17/9 22/9 24/ Πίν. 1: Καρτέλα καταγραφής της συχνότητας εμφάνισης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς Επεξηγήσεις Διάγραψε ένα νούμερο, κάθε φορά που εμφανίζεται η συμπεριφορά. Κύκλωσε το συνολικό αριθμό των περιπτώσεων κατά τις οποίες εμφανίζεται η συμπεριφορά σε κάθε ημερομηνία. Σύνδεσε τους κύκλους μεταξύ τους.

4 186 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η καρτέλα αποτελεί παραλλαγή μιας πρότασης των Walker και Shea (1995). Στην καρτέλα καταγραφής της συχνότητας της συμπεριφοράς, σημειώνουμε σε έναν πίνακα πόσες φορές εμφανίστηκε η συμπεριφορά (π.χ. Πίν. 1). Μετά ενώνουμε όλα τα νούμερα (συχνότητες εμφάνισης ανεπιθύμητης συμπεριφοράς) με μια γραμμή. Με αυτό τον τρόπο έχουμε μια πλήρη εικόνα της συμπεριφοράς του μαθητή σε διάστημα 4 εβδομάδων. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, ένας δάσκαλος παρατήρησε ότι ο μαθητής Λευτέρης «μιλά την ώρα του μαθήματος». Γι αυτό, εφάρμοσε μια μέθοδο τροποποίησης της συμπεριφοράς και διαπίστωσε ότι η ανεπιθύμητη συμπεριφορά σταδιακά μειώθηκε. Η καρτέλα πιο κάτω έχει μείνει ασυμπλήρωτη, για να τη χρησιμοποιήσει ο ενδιαφερόμενος εκπαιδευτικός. Καρτέλα καταγραφή συχνότητας εμφάνισης συμπεριφοράς Όνομα μαθητή: Ανεπιθύμητη συμπεριφορά: Επεξηγήσεις 1 η εβδομάδα 2 η εβδομάδα 3 η εβδομάδα 4 η εβδομάδα 1/9 3/9 8/9 10/9 15/9 17/9 22/9 24/ Διάγραψε ένα νούμερο, κάθε φορά που εμφανίζεται η συμπεριφορά. Κύκλωσε το συνολικό αριθμό των περιπτώσεων κατά τις οποίες εμφανίζεται η συμπεριφορά σε κάθε ημερομηνία. Σύνδεσε τους κύκλους μεταξύ τους. Για συμπεριφορές που δεν εμφανίζονται συχνά (είναι υποκειμενικό το πόσες φορές), δεν αξίζει να εφαρμόσει ο εκπαιδευτικός κάποιο πλάνο τροποποίησης.

5 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 187 (β) καθορισμός προτεραιοτήτων Ένα πρόβλημα που εμφανίζεται συχνά είναι ότι κάποιος μαθητής δεν εμφανίζει μόνο μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, αλλά πολλές διαφορετικές. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει ο εκπαιδευτικός να επιλέξει τη συμπεριφορά με την οποία θα ασχοληθεί πρώτα. Αφού σημειώσει όλες τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές, στη συνέχεια κάνει μια κατάταξη για το ποιες είναι σημαντικές και ποιες λιγότερο σημαντικές. Κατευθυντήριες γραμμές για την κατάταξη είναι: Πρώτες τοποθετούνται αυτές που μπορούν να προκαλέσουν σωματική βλάβη στον ίδιο το μαθητή ή στους συμμαθητές του. Ακολουθούν αυτές που δημιουργούν πρόβλημα στην εξάσκηση της τάξης, όπως: (α) το να ενοχλεί όταν ο δάσκαλος δίνει οδηγίες (μιλά, χτυπά την μπάλα κτλ.), (β) να παρεμποδίζει την εξάσκηση των άλλων, (γ) να δημιουργεί προβλήματα σε ομαδικές εργασίες (να διαφωνεί συχνά κτλ.). Ανάλογα με τη φιλοσοφία του, ο κάθε δάσκαλος μπορεί να κατατάξει διαφορετικά τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές και να καθορίσει τη σειρά ενασχόλησής του μαζί τους. Ωστόσο, αυτό μπορεί να γίνει μόνο για τις συμπεριφορές που αφορούν προβλήματα στην εξάσκηση της τάξης. Διότι οι συμπεριφορές που μπορεί να βλάψουν την ασφάλεια των μαθητών έχουν σε κάθε περίπτωση προτεραιότητα. 2. Μελέτη των συνθηκών εμφάνισης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς Στο στάδιο αυτό, ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να εντοπίσει τον ενισχυτή της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. Ο ενισχυτής μπορεί να έχει σχέση με: (α) τις συνθήκες που επικρατούν στο μάθημα ή (β) τις επιπτώσεις της συμπεριφοράς. (α) Συνθήκες που επικρατούν στο μάθημα Μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά μπορεί να εμφανίζεται, γιατί την ευνοούν ορισμένες συνθήκες που επικρατούν στο μάθημα. Για να εντοπίσει τις συνθήκες ο εκπαιδευτικός, κάνει συχνά διάφορες συσχετίσεις. Για παράδειγμα, παρατηρεί εάν η συμπεριφορά σχετίζεται με: κάποια συγκεκριμένη άσκηση, το περιεχόμενο του μαθήματος, τη μέθοδο που χρησιμοποιεί, τις δραστηριότητες των άλλων μαθητών κτλ. Η καταγραφή των συνθηκών βοηθά τον εκπαιδευτικό να διαπιστώσει ποιες είναι αυτές που ευνοούν την εμφάνιση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. Ωστόσο, εκείνο που θα πρέπει να λάβει υπόψη του ο δάσκαλος είναι ότι δε χρειάζεται να στοχεύει πάντα στην αποθάρρυνση μιας αρνητικής συμπεριφοράς, για να επιτύχει θετικά αποτελέσματα. Συχνά, η ενίσχυση μιας θετικής συμπεριφοράς μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Ένα παράδειγμα ενίσχυσης της θετικής συμπεριφοράς περιγράφεται στο παρακάτω σενάριο. Σενάριο ενίσχυσης θετικής συμπεριφοράς Ο Λευτέρης σε μια Α Γυμνασίου δεν καταβάλλει καμία προσπάθεια κατά τη δι-

6 188 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ άρκεια ενός προγράμματος βελτίωσης της φυσικής κατάστασης και ενοχλεί τους συμμαθητές του κατά την εξάσκηση των κοιλιακών. Ο εκπαιδευτικός σκέφτεται ότι ίσως να μην του αρέσουν οι κοιλιακοί. Μετά τον έλεγχο του τετραδίου επίδοσης του Λευτέρη, ο εκπαιδευτικός διαπίστωσε ότι ο μέσος όρος των κοιλιακών του είναι 15 και ότι ανάλογα με τη μέρα αυτοί κυμαίνονταν μεταξύ 9 και 25. Ο εκπαιδευτικός πλησιάζει το Λευτέρη και του λέει: «ξέρεις, Λευτέρη, είναι καλό το ότι έχεις 15 μέσο όρο στους κοιλιακούς, όμως πιστεύω ότι μπορείς να τα καταφέρεις καλύτερα. Εάν στις επόμενες 3 μέρες κάνεις το λιγότερο 18 κοιλιακούς τη φορά, η επιβράβευσή σου θα είναι να επιλέξεις την επόμενη φορά να παίξουμε τη δραστηριότητα που σου αρέσει». Ο Λευτέρης στις επόμενες μέρες βελτίωσε το μέσο όρο του σε 19 κοιλιακούς (ξεπέρασε το στόχο που του έθεσε ο εκπαιδευτικός). Ταυτόχρονα, είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένος κατά την εκτέλεση των κοιλιακών και δεν ενοχλεί πλέον τους συμμαθητές του! Στο σενάριο πιο πάνω, ο εκπαιδευτικός δεν επενέβη στην ανεπιθύμητη συμπεριφορά του Λευτέρη (ενοχλεί τους συμμαθητές). Αντίθετα, επέλεξε να ενισχύσει μια επιθυμητή συμπεριφορά (εκτέλεση των κοιλιακών) και έμμεσα να μειώσει την εμφάνιση της ανεπιθύμητης. Για να το καταφέρει αυτό, προσπάθησε να εντάξει το μαθητή στο μάθημα θέτοντάς του συγκεκριμένο στόχο (βλ. κεφάλαιο «διατύπωση στόχων»). Στο παράδειγμα του Λευτέρη, ο εκπαιδευτικός διαπίστωσε πότε εμφανίζεται η ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Στη συνέχεια, δεν εφάρμοσε μια παρέμβαση, για να την αποθαρρύνει. Αντίθετα, εφάρμοσε μια παρέμβαση, για να εντάξει το μαθητή στο μάθημα. Με αυτό τον τρόπο πέτυχε την εξάλειψη της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. Ο εκπαιδευτικός είναι σημαντικό να σημειώνει κάθε φορά τις συνθήκες κατά τις οποίες εμφανίζεται η ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Αν π.χ. εμφανίζεται, όταν ο μαθητής τελειώνει γρήγορα την άσκηση και βαριέται ή εάν δυσκολεύεται κτλ. Τότε, θα πρέπει να αλλάξει ο εκπαιδευτικός, ίσως και σε συνεργασία με το μαθητή, τις συνθήκες εκτέλεσης της άσκησης (π.χ. το βαθμό δυσκολίας της άσκησης). (β) Οι επιπτώσεις της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς ως ενισχυτής Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες δεν είναι οι συνθήκες του μαθήματος που ενισχύουν την εμφάνιση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, αλλά οι επιπτώσεις της ίδιας της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, ο ενισχυτής της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς μπορεί να είναι οι επιπτώσεις που αυτή έχει στα άτομα που συμμετέχουν στο μάθημα. Σενάριο κατά το οποίο οι επιπτώσεις μιας συμπεριφοράς δρουν ως ενισχυτές Ο Δημήτρης συνεχώς λέει χαζομάρες μέσα στο τμήμα και κάθε φορά κοιτάζει την Αθηνά μήπως και γελά με αυτά που κάνει. Η Αθηνά κάθε φορά ανταποκρίνεται και χαμογελά. Σε αυτή την περίπτωση το χαμόγελο της Αθηνάς είναι ο ενισχυτής για τη συμπεριφορά του Δημήτρη. Η επίπληξη του εκπαιδευτικού στο Δημήτρη δε βελτιώνει την κατάσταση. Για να αντιμετωπίσει ο εκπαιδευτικός το πρόβλημα, αναζητά τη βοήθεια της Αθηνάς. Σε μια ιδιωτική συζήτηση με την Αθηνά, ο εκπαιδευτικός αναφέρει το πρόβλημα και ζητά να τον βοηθήσει. Για παράδειγμα, να αγνοεί και να μη γελά με τα αστεία

7 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 189 του Δημήτρη, γιατί έτσι αποσπάται η προσοχή τους από το μάθημα. Η Αθηνά την επόμενη φορά αγνοεί τα αστεία του Δημήτρη και έτσι ύστερα από λίγο σταματά και ο Δημήτρης την ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Επίσης, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι μαθητές κάνουν φασαρία, για να ασχοληθεί μαζί τους ο δάσκαλος, για να «παίξουν» μαζί του, να τον προκαλέσουν, ώστε να χάσει τον έλεγχο και να γελάσουν κτλ. 3. Σχεδιασμός της παρέμβασης Ο σχεδιασμός της παρέμβασης περιλαμβάνει: (α) τον καθορισμό της επιθυμητής συμπεριφοράς με τη μορφή συγκεκριμένου στόχου και (β) τη διαμόρφωση των συνθηκών που ευνοούν την εμφάνιση της επιθυμητής συμπεριφοράς και μειώνουν την ανεπιθύμητη. (α) Καθορισμός της επιθυμητής συμπεριφοράς με τη μορφή συγκεκριμένου στόχου Αφού ο εκπαιδευτικός καταγράψει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά και μελετήσει τους παράγοντες που την ενισχύουν, ακολουθεί ο καθορισμός της επιθυμητής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, κάθε φορά που έρχεται μια μπάλα στο μέρος του Χρήστου, αυτός, αντί να την κλοτσά μακριά, πρέπει να την επιστρέφει σε αυτόν που του ανήκει. Αυτό που θα πρέπει να έχει υπόψη του ο εκπαιδευτικός είναι ότι πολλές φορές δε βάζουμε ως στόχο την απόλυτη επιθυμητή συμπεριφορά από την αρχή (π.χ. να επιστρέφει όλες τις μπάλες). Είναι σημαντικό να καθορίζεται ένας στόχος, ο οποίος να είναι προσιτός, ρεαλιστικός. Για παράδειγμα, ο στόχος μπορεί να είναι να επιστρέφει τις μισές μπάλες (το 50%). Η τροποποίηση της συμπεριφοράς δε γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Η αλλαγή της συμπεριφοράς γίνεται σταδιακά και εξαρτάται από το μαθητή και τη συμπεριφορά του. (β) Διαμόρφωση των συνθηκών που ευνοούν την εμφάνιση της επιθυμητής συμπεριφοράς Στο στάδιο αυτό, ο εκπαιδευτικός σχεδιάζει τις συνθήκες με τις οποίες θα τροποποιήσει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Συγκεκριμένα, καθορίζει τα μέσα με τα οποία: (α) θα ενισχύσει την εμφάνιση της επιθυμητής συμπεριφοράς και (β) θα μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης της ανεπιθύμητης. Στην περίπτωση των μέσων ενίσχυσης της επιθυμητής συμπεριφοράς, ο δάσκαλος χρησιμοποιεί διάφορες αμοιβές (βλ. παρακάτω κεφάλαιο «αμοιβές»). Αντίθετα, όταν εμφανίζεται η ανεπιθύμητη συμπεριφορά, τότε η επίπτωση είναι η εφαρμογή ενός προκαθορισμένου συστήματος ποινών (βλ. κεφάλαιο ποινών). 4. Εφαρμογή της παρέμβασης Για την εφαρμογή της παρέμβασης θα πρέπει ο δάσκαλος να είναι υπομονετικός και συνεπής σε αυτά που αποφάσισε. Η αλλαγή της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς δε γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Επιπλέον, ορισμένες ανεπιθύμητες συμπεριφορές μπορεί και να κλιμακωθούν στην αρχή της εφαρμογής του προγράμματος. Αυτό συμβαίνει, γιατί ορισμένοι μαθητές στην αρχή αντιδρούν στο πρόγραμμα του εκπαιδευτικού. Ιδιαίτερα εάν δεν έχουν συμμετοχή στο σχεδιασμό του. Γι αυτό, θα πρέπει ο δάσκαλος να είναι συνεπής και υπομονετικός. Συνήθως οι αλλαγές αρχίζουν να εμφανίζονται ύστερα από 2-3 μαθήματα. Ο σχεδιασμός αμοι-

8 190 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ βών και ποινών (πρόγραμμα παρέμβασης) απαιτεί τέχνη και υπομονή από την πλευρά του δασκάλου, για να αποδώσει. 5. Αξιολόγηση του προγράμματος Ο δάσκαλος είναι σημαντικό να καταγράφει τη συμπεριφορά του μαθητή κατά την εφαρμογή του προγράμματος. Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να συγκρίνει τα αποτελέσματα με το στόχο της επιθυμητής συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, από τις μπάλες που έρχονται κοντά του, ο Δημήτρης επιστρέφει το 50%, όπως καθορίστηκε στην επιθυμητή συμπεριφορά στόχου. Σε περίπτωση που επιτεύχθηκε ο στόχος, τότε η μέθοδος της τροποποίησης που εφαρμόστηκε ήταν πετυχημένη. Σε αντίθετη περίπτωση, ο εκπαιδευτικός προβαίνει στην τροποποίηση της παρέμβασης. Για παράδειγμα, θέτει άλλο στόχο, άλλο σύστημα ποινών, αμοιβών κτλ. (βλ. παρακάτω κεφάλαια). Για την αξιολόγηση ενός προγράμματος, οι συνηθέστερες μέθοδοι είναι οι τρεις παρακάτω: Καταγραφή συχνότητας. Ένας τρόπος αξιολόγησης της συμπεριφοράς του μαθητή είναι να σημειώσουμε σε έναν πίνακα πόσες φορές εμφανίζεται η ανεπιθύμητη συμπεριφορά (καρτέλα καταγραφής της συχνότητας εμφάνισης). Καταγραφή ποσοστού. Ωστόσο, ορισμένες φορές η καταγραφή της συχνότητας δε βοηθά ιδιαίτερα. Για παράδειγμα, στον υπολογισμό του στόχου όπου ο Δημήτρης κλωτσά τις μπάλες μακριά. Στην περίπτωση αυτή, είναι προτιμότερο να υπολογίσουμε το ποσοστό. Για παράδειγμα, ο στόχος είναι να επιστρέφει το 50% από τις μπάλες. Μπορεί σε ένα μάθημα να εμφανίστηκαν κοντά του 4 μπάλες και από αυτές να επέστρεψε τις 2 (50%). Σε άλλο μάθημα να εμφανιστούν 6 μπάλες και να επιστρέψει τις 3 (πάλι 50%). Και στις δυο περιπτώσεις, έχει επιτευχθεί η συμπεριφορά-στόχος. Καταγραφή της διάρκειας. Ένας άλλος τρόπος καταγραφής της συμπεριφοράς, ώστε αυτή να καταστεί μετρήσιμη, είναι η καταγραφή της διάρκειας εμφάνισης μιας συμπεριφοράς (βλ. αντίστοιχο σενάριο παρακάτω). Οι ίδιες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στην αξιολόγηση της παρέμβασης εφαρμόζονται και στην αρχή για την καταγραφή της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. Σενάριο καταγραφής της διάρκειας μιας συμπεριφοράς Στο τέλος της ώρας, ένας δάσκαλος αφήνει τους μαθητές να παίξουν για 15. Παρατηρεί ότι η Κλεοπάτρα κάθε φορά σταματά να παίζει ύστερα από περίπου 3-4 λεπτά. Ο στόχος του δασκάλου είναι να παραμείνει η Κλεοπάτρα περισσότερη ώρα στο παιχνίδι (π.χ. 6 λεπτά). Σε αυτή την περίπτωση ο δάσκαλος με μια απλή μέθοδο των τριών υπολογίζει το ποσοστό του χρόνου που συμμετέχει η Κλεοπάτρα π.χ. (3*100)/15 = 20%. Στη συνέχεια, καθορίζει το στόχο που είναι, για παράδειγμα, να συμμετέχει στη μισή διάρκεια του παιχνιδιού (50%). Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να καθορίσει την επιθυμητή συμπεριφορά και να τη θέσει ως στόχο στην Κλεοπάτρα. Κάνοντας αλλαγές στις συνθήκες (π.χ. δε συμμετέχει, γιατί δεν της δίνουν πάσες) και επιβραβεύοντας την Κλεοπάτρα για την επιμονή της, που έμεινε για 3 συνεχόμενα παιχνίδια πάνω από το μισό του χρόνου στο παιχνίδι (π.χ. με το να την βάλει πρώτη στην ομάδα της), ο δάσκαλος πέτυχε το στόχο. Το επόμενο

9 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 191 βήμα είναι να παραμείνει η Κλεοπάτρα και τα 15 λεπτά που διαρκεί το παιχνίδι. Ένα παράδειγμα εφαρμογής του μπιχεβιοριστικού μοντέλου Στο παράδειγμα του μαθητή που κλοτσά τις μπάλες και περιγράφεται στην αρχή του κεφαλαίου, ένας τρόπος εφαρμογής του μπιχεβιοριστικού μοντέλου θα ήταν ο εξής: Ο δάσκαλος κατέγραψε τη συμπεριφορά του Δημήτρη, ότι δηλαδή, κάθε φορά που έρχεται δίπλα του μια μπάλα, την κλοτσά με δύναμη μακριά. Σε μια ιδιαίτερη συνάντηση μαθαίνει από το Δημήτρη ότι δεν τρελαίνεται για το ποδόσφαιρο, δεν είναι καλός στο ποδόσφαιρο, γι αυτό και δεν τον ένοιαξε που αποκλείστηκε από το παιχνίδι. Οπότε η ποινή που σκέφτηκε ο δάσκαλος δεν ήταν η ενδεδειγμένη. Αντίθετα, στο Δημήτρη αρέσει το βόλεϊ, να βοηθά στην τακτοποίηση του υλικού και να ελέγχει με το δάσκαλο εάν όλα είναι στην αποθήκη. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη του, ο δάσκαλος θεώρησε ότι ο Δημήτρης δεν μπορεί από τη μια στιγμή στην άλλη να αλλάξει τελείως τη συμπεριφορά του (να δίνει κάθε φορά τις σκορπισμένες μπάλες στους συμμαθητές του). Οπότε, συμφώνησε μαζί του ότι κάθε φορά που στο μάθημα θα επιστρέφει τουλάχιστον τις μισές από τις μπάλες στους κατόχους, θα του επιτρέπει να συμμετέχει στην τακτοποίηση του υλικού. Στο επόμενο μάθημα, ο δάσκαλος φρόντισε να βάλει το Δημήτρη σε χώρο στον οποίο δεν πάνε πολλές μπάλες (αλλαγή συνθηκών) και τον παρατηρούσε, για να καταγράψει τη συμπεριφορά του. Κάθε φορά που μια μπάλα πήγαινε στο Δημήτρη, ο δάσκαλος τον κοίταζε και στη σωστή συμπεριφορά του έγνεφε επιδοκιμαστικά με το κεφάλι. Στην πρώτη περίπτωση που ο Δημήτρης ξεχάστηκε και κλότσησε την μπάλα, ο δάσκαλος τον πλησίασε και του υπενθύμισε ότι από τις 3 μπάλες έδωσε πίσω τις 2, οπότε είναι πολύ κοντά στο στόχο του 50%, και τον προέτρεψε, στην περίπτωση που έρθει κάποια μπάλα, να συγκρατηθεί και να την επιστρέψει με τα χέρια στον κάτοχο. Ο Δημήτρης, όχι μόνο εκτελούσε πλέον τις ασκήσεις αλλά είχε και το μυαλό του στις μπάλες, ώστε να καταφέρει και να ξεπεράσει το στόχο συμπεριφοράς (50%). Στο τέλος της ώρας, ο δάσκαλος με το Δημήτρη βοηθό έκαναν τον τελικό έλεγχο στην αποθήκη, όπου ο δάσκαλος επιβράβευσε λεκτικά την καλή συμπεριφορά του Δημήτρη τονίζοντας ότι με αυτή τη συμπεριφορά γίνεται ιδιαίτερα συμπαθητικός στους συμμαθητές του και ότι θα πρέπει να συνεχίσει αυτή τη συμπεριφορά για 2 ακόμη μαθήματα. Μάλιστα θεώρησε ότι ο Δημήτρης είναι πλέον σε θέση στα επόμενα 2 μαθήματα να επιστρέφει όχι το 50% αλλά το 80% από τις μπάλες. Εάν το κατάφερνε αυτό, θα είχε το δικαίωμα όχι μόνο να βοηθήσει το δάσκαλο στην τακτοποίηση του υλικού, αλλά και θα του επέτρεπε στο τρίτο μάθημα για 5 να παίξει βόλεϊ με άλλα 3 παιδιά της αρεσκείας του. Ανακοίνωσε την πρόταση στο Δημήτρη και αυτός συμφώνησε με ενθουσιασμό. Στο επόμενο μάθημα (2ο μάθημα) ο Δημήτρης πάντα επέστρεφε τις μπάλες και ο δάσκαλος εφάρμοζε τη λεκτική επιβράβευση «μπράβο Δημήτρη που δίνεις πάντα τις μπάλες στους συμμαθητές σου». Στο επόμενο μάθημα, ο Δημήτρης ήταν για κάποιο λόγο νευριασμένος και κλότσησε την πρώτη μπάλα που βρήκε μπροστά του. Ο δάσκαλος του υπενθύ-

10 192 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ μισε πόσο κοντά είναι στο στόχο του (να παίξει βόλεϊ) και έδειξε κατανόηση λέγοντάς του ότι κάνει μεγάλη προσπάθεια και ότι δεν αλλάζουν οι άνθρωποι συμπεριφορά από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά απαιτείται μεγάλη προσπάθεια (δες κεφ. «Συναισθηματική νοημοσύνη»). Στο παραπάνω σενάριο, παρατηρούμε ότι είναι σημαντικό για το δάσκαλο να παρατηρεί και να καταγράφει τη συμπεριφορά του μαθητή. Στη συνέχεια, είναι σημαντικό να τον επιβραβεύει για την καλή του συμπεριφορά και να του υπενθυμίζει το στόχο. Εάν κατά την αξιολόγηση θεωρήσει ότι κάτι πρέπει να αλλαχθεί στη συμφωνία, αυτό θα πρέπει να γίνει σε συζήτηση με τη συγκατάθεση του μαθητή. Όταν ο δάσκαλος θεωρήσει ότι ο μαθητής έχει μάθει την καινούργια συμπεριφορά, τότε σταδιακά αποσύρει τους ενισχυτές. Με το παράδειγμα αυτό θέλω να τονίσω ότι δεν υπάρχει «η τέλεια μέθοδος» για την αντιμετώπιση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς. Επίσης, σημαντικό είναι το πώς την εφαρμόζει ο δάσκαλος. Θεωρώ ότι το μεγαλύτερο ρόλο για την επιτυχία του μοντέλου διαδραματίζει το αν ο δάσκαλος είναι αποδεκτός από τους μαθητές. Και για να το καταφέρει αυτό, είναι σημαντικό να «δουλέψει» με τον εαυτό του στους παράγοντες που αναφέρονται στο κεφάλαιο της αποτελεσματικής διδασκαλίας και της προσωπικότητας του εκπαιδευτικού. Το μοντέλο της αγνόησης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς Η τεχνική τροποποίησης της συμπεριφοράς που παρουσιάζεται στο συγκεκριμένο κεφάλαιο στηρίζεται στο σκεπτικό ότι μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, όταν ενισχύεται με κάποιο τρόπο από το περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι συγκεκριμένες ανεπιθύμητες συμπεριφορές, που επαναλαμβάνονται στην τάξη από κάποιους μαθητές, με κάποιο τρόπο ενισχύονται και γι αυτό ξαναεμφανίζονται. Αντίθετα, οι συμπεριφορές που θέλουμε να αντικαταστήσουν την προβληματική μπορεί να μη λαμβάνουν την απαιτούμενη ενίσχυση και γι αυτό δεν εδραιώνονται (Fontana, 1996). Για να γίνει κατανοητό το μοντέλο της αγνόησης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, φανταστείτε ένα μικρό παιδί που παίζει μόνο στο σαλόνι του σπιτιού. Όση ώρα παίζει μόνο του, η μητέρα κάνει τις δουλειές της και δεν του δίνει σημασία. Μόλις το παιδί αρχίσει τη γκρίνια, τότε γυρίζει και παίζει για λίγο μαζί του, μέχρι να ηρεμήσει. Στη συνέχεια, επιστρέφει πάλι στις δουλειές της. Το παιδάκι ύστερα από λίγο αρχίζει και πάλι την γκρίνια και η μητέρα αφήνει τις δουλειές της, για να ασχοληθεί μαζί του. Η επανάληψη της συγκεκριμένης συμπεριφοράς οδηγεί το παιδάκι στο συμπέρασμα ότι, «για να τραβήξω την προσοχή της μητέρας μου, θα πρέπει να γκρινιάξω». Η προσοχή των ενηλίκων είναι απαραίτητη για τα παιδιά. Μέσω αυτής επιτυγχάνουν την ικανοποίηση των βιολογικών τους αναγκών, αλλά και νιώθουν ότι είναι σημαντικά ως άτομα. Μέσω της προσοχής των γονιών αυξάνεται η αυτοεκτίμηση των παιδιών. Εάν ο ενήλικας δεν τους δώσει την προσοχή που χρειάζονται, τότε θα προσπαθήσουν με κάποιο τρόπο να την αποσπάσουν. Τα παιδιά έχουν ανάγκη για την προσοχή του ενήλικα! Ακόμη και η οργισμένη συμπεριφορά του ενήλικα είναι

11 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 193 περισσότερο ευπρόσδεκτη από την αδιαφορία! Τα παιδιά που μεγάλωσαν σε οικογένειες στις οποίες δεν τους δινόταν η απαιτούμενη προσοχή έμαθαν να την αποσπούν με την γκρίνια και γενικά με συμπεριφορές που δεν είναι επιτρεπτές. Εάν αυτά τα παιδιά δεν είναι και καλοί μαθητές και ο εκπαιδευτικός δεν τους δίνει σημασία (τόση όση δίνει στους καλούς μαθητές), τότε προσπαθούν να κερδίσουν την προσοχή του με ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Με το που κάνουν φασαρία, ο εκπαιδευτικός ασχολείται μαζί τους και έτσι ενισχύεται η πεποίθησή τους ότι θα κερδίσουν την προσοχή κάνοντας τη ζωή του εκπαιδευτικού δύσκολη. Ωστόσο, η συμπεριφορά αυτή δεν εκδηλώνεται σε όλα τα παιδιά με το ίδιο τρόπο. Άλλα παιδιά προσπαθούν να κερδίσουν την προσοχή «καρφώνοντας» τους συμμαθητές τους, δίνοντας δωράκια στο δάσκαλο ή ζητάνε διαρκώς βοήθεια από το δάσκαλο κτλ. Επίσης, η ανάγκη για προσοχή από τους συμμαθητές τους κάνει ορισμένους να κάνουν τον κλόουν, να προκαλούν γέλιο σε βάρος τους ή να κάνουν τον σκληρό ή να γίνονται «αυλικοί» των ηγετών της τάξης κτλ. Το πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη των παιδιών για προσοχή το δείχνει το παρακάτω περιστατικό: Στο διάλειμμα τα παιδιά παίζουν στην αυλή εκτός από ένα κοριτσάκι που συνέχεια είναι μόνο του. Ξαφνικά, κάποιο παιδί κλοτσά το μοναχικό κοριτσάκι και φεύγει. Το κοριτσάκι ύστερα από ένα μορφασμό πόνου χαμογέλασε κρυφά, επιτέλους κάποιος την πρόσεξε! Τα παιδιά έχουν την ανάγκη της προσοχής του δασκάλου και προσπαθούν να την κερδίσουν με τον τρόπο που μάθανε. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι είναι συνειδητή η προσπάθεια του μαθητή. Οι μαθητές δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι κάνουν τη ζωή των άλλων δύσκολη, γιατί έχουν ανάγκη για την προσοχή τους. Όσο ο εκπαιδευτικός αντιδρά στις ανεπιθύμητες συμπεριφορές, τόσο αυτές ενισχύονται. Άλλωστε, είναι ο μόνος τρόπος, για να τραβήξουν την προσοχή του! Για την εφαρμογή του μοντέλου της αγνόησης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, το πρώτο που κάνει ο εκπαιδευτικός είναι να σημειώσει στην αριστερή στήλη ενός πίνακα τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές του μαθητή και δίπλα να γράψει τη δική του αντίδραση (Πίν. 1). Συνήθως οι εκπαιδευτικοί διαπιστώνουν ότι οι μαθητές εμφανίζουν διαρκώς τις ίδιες συμπεριφορές, αλλά και η δική τους συμπεριφορά επαναλαμβάνεται στερεότυπα! Στο παράδειγμα του Πίνακα 1, διαπιστώνεται ότι, κάθε φορά που ο μαθητής φέρεται ανεύθυνα, αποσπά την προσοχή. Αντίθετα, στις περιπτώσεις που φέρεται σωστά, αυτές οι συμπεριφορές επιβραβεύονται με αδιαφορία. Οπότε, δεν ξαφνιάζει ιδιαίτερα το ότι συνεχίζει να φέρεται άσχημα, αφού έτσι επιτυγχάνει το σκοπό του, που είναι η απόσπαση της προσοχής. Για την τροποποίηση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, προτείνεται στον εκπαιδευτικό να την αγνοεί και να επιβραβεύει την επιθυμητή. Θα πρέπει να δίνει προσοχή στο παιδί, όταν αυτό φέρεται σωστά. Ένα παράδειγμα αναφέρεται στον Πίν. 2.

12 194 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πίν. 1: Καταγραφή συμπεριφοράς μαθητή και εκπαιδευτικού Συμπεριφορά μαθητή Αντίδραση εκπαιδευτικού Το παιδί αργεί να μπει στη σειρά του. «Πάλι καθυστερημένος», «σου έχω πει εκατομμύρια φορές να μην αργείς, εσύ το βιολί σου». Προσοχή! Με τις παραπάνω εκφράσεις δηλώνει ταυτόχρονα και αρνητικές προσδοκίες! Το παιδί πετάει μια ανόητη απάντηση. «Είπαμε να σηκώνεις πρώτα το χέρι». Το παιδί σηκώνει το χέρι του και λέει πάλι μια «Σου είπα εγώ να μιλήσεις;» ανόητη απάντηση. «Μα ποτέ δε με ρωτάτε!»??? Το παιδί εκτελεί την άσκηση. Ο δάσκαλος ανακουφισμένος δε λέει τίποτα! Το παιδί μπαίνει στη σειρά του μαζί με τους Ο δάσκαλος πάλι δεν του λέει τίποτε! Καμία άλλους. ανατροφοδότηση! Το παιδί επιστρέφει μια μπάλα που ξέφυγε από Ο δάσκαλος δε λέει τίποτε ή του λέει: «πώς μια άλλη ομάδα. το παθες;» (αρνητική προσδοκία). Πίν. 2: Παράδειγμα κατάλληλης συμπεριφοράς εκπαιδευτικού Συμπεριφορά μαθητή Το παιδί αργεί να μπει στη σειρά. Το παιδί μπαίνει μαζί με τους άλλους στη σειρά. Το παιδί σηκώνει το χέρι του, ο εκπαιδευτικός του δίνει το λόγο και δίνει λάθος απάντηση! Αντίδραση εκπαιδευτικού Ο δάσκαλος το αγνοεί. «Μπράβο, Νίκο, που μπήκες γρήγορα στη σειρά, έτσι φέρονται τα καλά παιδιά» (δείχνει θετική προσδοκία). «Όχι ακριβώς αυτό που ήθελα, προσπάθησε περισσότερο, ποιος έχει κάποια άλλη ιδέα;». Όσο ο εκπαιδευτικός ενισχύει τις επιθυμητές συμπεριφορές και αγνοεί τις υπόλοιπες, τόσο με το πέρασμα του χρόνου θα διαπιστώσει ότι οι επιθυμητές συνεχώς αυξάνονται. Για τον εκπαιδευτικό, είναι σημαντικό «να πιάνει το μαθητή στην καλή του στιγμή» και να τον ενισχύει. Ακόμη και όταν ο μαθητής μπαίνει με λιγότερο θόρυβο στο γυμναστήριο από τις προηγούμενες φορές, είναι σημαντικό να «αρπάξει» την ευκαιρία και να τον ενισχύσει: «έτσι μπράβο, θέλω να μπαίνεις ήσυχα στο γυμναστήριο». Σίγουρα, θα υπάρχουν και παρεκτροπές, οπισθοχωρήσεις στην πρόοδο. Ο εκπαιδευτικός προτείνεται να τις αγνοήσει και να συνεχίσει την εφαρμογή τροποποίησης της συμπεριφοράς. Το μοντέλο της αγνόησης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς μπορεί να εφαρμοστεί σε περιπτώσεις ήπιας παραβατικότητας. Αντίθετα, εάν η συμπεριφορά του μαθητή δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη σωματική ακεραιότητα ή στην εξάσκηση των υπολοίπων, τότε θεωρώ προβληματική την επιλογή αυτής της μεθόδου. Στις περιπτώσεις όπου ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να αγνοήσει τη συμπεριφορά του μαθητή, θα πρέπει να επέμβει άμεσα. Για παράδειγμα, μια λύση θα ήταν να στείλει το μαθητή σε ένα απομονωμένο μέρος (χώρος ηρεμίας) ως επίπτωση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς του. Για να επιστρέψει στο μάθημα, θα πρέπει να συμφωνήσει με τον εκπαιδευτικό ότι θα συμπεριφερθεί σύμφωνα με

13 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 195 τους κανόνες. Ο εκπαιδευτικός, επίσης, μπορεί να του επισημάνει ότι θα τον βοηθήσει και θα του δώσει όσο περισσότερη προσοχή μπορεί κτλ. Ενίσχυση επιθυμητής συμπεριφοράς Στο κεφάλαιο αυτό αναφέρονται τα συνηθέστερα μέσα ενθάρρυνσης (ενισχυτές) της επιθυμητής συμπεριφοράς που χρησιμοποιούνται στα μπιχεβιοριστικά μοντέλα. Σενάριο Σε μια Γ γυμνασίου ο εκπαιδευτικός παρατηρεί ότι εμφανίζονται όλο και πιο συχνά εγωιστικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια των παιχνιδιών ποδοσφαίρου. Συγκεκριμένα, οι καλοί παίχτες δε δίνουν πάσες στους αδύναμους, φέρονται υποτιμητικά απέναντί τους και όλο και πιο συχνά ακούγονται εκφράσεις: «είσαι άσχετος», «είσαι εγωιστής» κτλ. Ο εκπαιδευτικός ξαναθύμισε τους κανόνες συμπεριφοράς στους μαθητές («να σεβόμαστε τους συμμαθητές μας», «όλοι έχουν δικαίωμα στο παιχνίδι» κτλ.), τους έδειξε πώς πρέπει να συμπεριφέρονται, χωρίς ωστόσο κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Η συμπεριφορά των μαθητών συνεχίστηκε να είναι κακή και επεκτάθηκε και κατά την εκτέλεση των ασκήσεων. Ο εκπαιδευτικός αποφάσισε να δοκιμάσει μια άλλη μέθοδο. Στον προγραμματισμό της νέας παρέμβασης έλαβε υπόψη του: (α) τη σημαντική επίδραση που έχει η ομάδα στα μέλη της (εφηβεία) και (β) ότι αρέσει στους μαθητές να παίζουν ποδόσφαιρο. Στη συνέχεια, έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές να σχηματίσουν ανομοιογενείς ομάδες (καλοί και αδύναμοι μαζί) και τους ανέφερε ότι όλες οι ομάδες ξεκινούν με 10 πόντους. Σε κάθε άσχημη συμπεριφορά κάποιου μέλους της ομάδας, θα αφαιρείται ένας πόντος. Όποια από τις ομάδες καταφέρει στα επόμενα τρία μαθήματα να μην πέσει κάτω από τους 7 πόντους, αυτή θα έχει το δικαίωμα να παίξει στο 4 ο μάθημα, αντί για 15, 30 ποδόσφαιρο. Ο εκπαιδευτικός παρουσίασε το πρόγραμμά του στους μαθητές και ανέφερε ποιες συμπεριφορές δεν είναι αποδεκτές (π.χ. γκριμάτσες, χειρονομίες, προσβλητικοί χαρακτηρισμοί κτλ.). Μάλιστα, ζήτησε από τους μαθητές να κάνουν τις προτάσεις τους σε σχέση με τις συμπεριφορές που θα πρέπει να προστεθούν στον κατάλογο. Οι μαθητές συμμετείχαν πρόθυμα στο όλο εγχείρημα. Πράγματι, στο επόμενο μάθημα οι άσχημες συμπεριφορές μειώθηκαν. Στις περιπτώσεις που εμφανίστηκαν, ο εκπαιδευτικός σημείωνε σε ένα φύλλο χαρτί, όπου ήταν αναγεγραμμένα τα ονόματα των μαθητών ανά ομάδα, την παράβαση για κάθε ομάδα και υπενθύμιζε στους μαθητές το σωστό τρόπο συμπεριφοράς και τη συμφωνία τους. Στις ομάδες στις οποίες κάποια μέλη συστηματικά φέρονταν άσχημα, εκτός από το δάσκαλο, ασκήθηκε πίεση και από τα άλλα μέλη της ομάδας. Το αποτέλεσμα ήταν, στο τέλος του τρίτου μαθήματος, όλες οι ομάδες να έχουν τουλάχιστον 7 πόντους και έτσι να έχουν δικαίωμα να παίξουν περισσότερη ώρα! Για τα επόμενα τρία μαθήματα ο στόχος που τέθηκε ήταν οι 8 πόντοι Μέσα στήριξης της επιθυμητής συμπεριφοράς Το κίνητρο για την εμφάνιση μιας συμπεριφοράς μπορεί να είναι εσωτερικό ή εξωτερικό. Όταν ένας μαθητής είναι

14 196 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ απορροφημένος σε κάποιο παιχνίδι, γιατί αντλεί ευχαρίστηση από το ίδιο το παιχνίδι, τότε το κίνητρό του είναι εσωτερικό. Τα εσωτερικά κίνητρα προέρχονται από την ίδια τη δραστηριότητα. Αυτό σημαίνει ότι ο μαθητής εμφανίζει μια συμπεριφορά (π.χ. συμμετέχει στο παιχνίδι), γιατί αντλεί ικανοποίηση από την ίδια την ενασχόληση. Το κίνητρό του είναι να νιώσει τα όμορφα συναισθήματα που του προσφέρει η ενασχόληση με την αγαπημένη του δραστηριότητα. Για την ενίσχυση της εσωτερικής παρακίνησης ο εκπαιδευτικός προτείνεται: Να θέτει προκλητικές ασκήσεις προσαρμοσμένες στο επίπεδό των μαθητών (περίπου 40%-50% πιθανότητες επιτυχίας). Να επισημαίνει την αξία των ασκήσεων, για ποιο λόγο εκτελούν την άσκηση, σε τι θα τους ωφελήσει. Να δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να συμμετέχουν στις διαδικασίες μάθησης (επιλογή ασκήσεων, βαθμού δυσκολίας κτλ.). Να συγκρίνει την επίδοση των μαθητών με τις προηγούμενες επιδόσεις τους. Να αποδίδει την επιτυχία στην προσπάθεια του μαθητή. Περισσότερα για την εσωτερική παρακίνηση αναφέρονται στο αντίστοιχο κεφάλαιο. Στο σύνολό τους, οι σύγχρονοι παιδαγωγοί δεν αμφισβητούν την αξία των εσωτερικών κινήτρων για μάθηση. Μάλιστα, ορισμένοι θεωρούν ότι η περιέργεια για γνώση που έχει ο άνθρωπος και το αίσθημα της ικανοποίησης που αντλεί από τη συμμετοχή του σε κινητικές δραστηριότητες είναι τόσο ισχυρά, ώστε κάθε άλλη μορφή εξωτερικής παρακίνησης είναι περιττή (Deci & Ryan, 1993). Ωστόσο, τα εσωτερικά κίνητρα δεν είναι ανεπτυγμένα το ίδιο σε όλους τους μαθητές. Πολλοί μαθητές έρχονται στο σχολείο, χωρίς να έχουν ανεπτυγμένη την εσωτερική παρακίνηση για μάθηση. Επίσης, μπορεί οι δυσκολίες που συναντούν να είναι ισχυρότερες από την εσωτερική τους παρώθηση για μάθηση και βελτίωση (Ryan & Deci, 2000). Στις περιπτώσεις αυτές, οι εξωτερικοί ενισχυτές για τη διατήρηση της επιθυμητής συμπεριφοράς θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικοί. Για παράδειγμα, κάποιος εκτελεί μια βαρετή άσκηση για την ντρίπλα στο μπάσκετ, γιατί ο εκπαιδευτικός του υποσχέθηκε ότι, αν την εκτελέσει, τότε θα του επιτρέψει να παίξει το αγαπημένο του παιχνίδι. Ορισμός του εξωτερικού ενισχυτή Ο όρος «εξωτερικός ενισχυτής» μιας συμπεριφοράς περιλαμβάνει όλες τις μορφές επιβράβευσης που παρέχει ο εκπαιδευτικός στο μαθητή, όταν αυτός επιδεικνύει την επιθυμητή συμπεριφορά. Βέβαια, για να λειτουργήσει μια επιβράβευση ως ενισχυτής της επιθυμητής συμπεριφοράς, θα πρέπει να είναι κάτι το οποίο το θεωρεί ο μαθητής σημαντικό. Πρέπει να είναι κάτι που το επιθυμεί. Στους εξωτερικούς ενισχυτές (μέσα ενθάρρυνσης) της Φυσικής Αγωγής περιλαμβάνονται: 1. Οι κοινωνικές επιβραβεύσεις (έπαινος, κοινωνική αναγνώριση, θετική ανατροφοδότηση από το δάσκαλο κτλ.). 2. Η παροχή υλικών αμοιβών (π.χ. μετάλλια). 3. Αγαπημένες φυσικές δραστηριότητες (π.χ. η δυνατότητα να παίξει το παιδί το αγαπημένο του παιχνίδι). 4. Η παροχή προνομίων.

15 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Κοινωνικές επιβραβεύσεις (έπαινος, κοινωνική αναγνώριση) Οι κοινωνικές επιβραβεύσεις δύνανται να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες: (α) λεκτική επιβράβευση, (β) επιβράβευση που εκφράζεται με τη γλώσσα του σώματος και (γ) επιβράβευση απτικής μορφής. (α) Λεκτική επιβράβευση Στις συγκεκριμένες μορφές επιβράβευσης, ο εκπαιδευτικός επιβραβεύει λεκτικά τους μαθητές. Για παράδειγμα, λέει: «Συγχαρητήρια στην ομάδα Α που μπήκε γρήγορα στη γραμμή της». «Σε ευχαριστώ, Λευτέρη που έμεινες να βοηθήσεις στην τακτοποίηση του υλικού». «Μπράβο, Χριστίνα, που βοήθησες το Δημήτρη να εκτελέσει την άσκηση». Εικ. 2: Λεκτική επιβράβευση Η αποτελεσματικότητα της λεκτικής ενίσχυσης αυξάνεται, όταν εκτός από την επιβράβευση (π.χ. «μπράβο») επισημαίνει και τη συμπεριφορά για την οποία δίνεται στο μαθητή. Για παράδειγμα: «έτσι μπράβο, Δημήτρη, να σηκώνεις τον κώνο που πέφτει». Η λεκτική επιβράβευση σε συνδυασμό με διάφορες χειρονομίες και εκφράσεις του προσώπου που δηλώνουν επιδοκιμασία (π.χ. χαμόγελο του δασκάλου) θεωρούνται ιδιαίτερα ισχυροί ενισχυτές επίδειξης μιας συμπεριφοράς. Σε πολλές περιπτώσεις, όταν οι μαθητές επιδείξουν τη συμπεριφορά που αναμένει ο εκπαιδευτικός από αυτούς, στρέφονται προς το μέρος του και περιμένουν να πάρουν την επιβράβευσή τους. Εάν ο εκπαιδευτικός τους κοιτάξει και τους επιβραβεύσει, τότε υπάρχουν πολλές πιθανότητες οι μαθητές να επαναλάβουν την επιθυμητή συμπεριφορά. Με το πέρασμα του χρόνου, η συμπεριφορά γίνεται κτήμα τους και δε χρειάζεται ο εκπαιδευτικός να την επιβραβεύει κάθε φορά και μάλιστα με την ίδια ένταση (βλ. κεφάλαιο «συχνότητα και ένταση επιβράβευσης»). (β) Επιβράβευση με τη γλώσσα του σώματος Στις συγκεκριμένες μορφές επιβράβευσης, ο εκπαιδευτικός επιβραβεύει το μαθητή με τη γλώσσα του σώματός του. Για παράδειγμα, ο εκπαιδευτικός: γνέφει καταφατικά το κεφάλι, χαμογελά στο μαθητή, σχηματίζει με τα χέρια του το σήμα Ο.Κ που σημαίνει «μπράβο, πολύ καλά» (Εικ. 3.), υψώνει τον αντίχειρα (Εικ. 3), χτυπά παλαμάκια κτλ. Εικ. 3: Ενίσχυση με τη γλώσσα του σώματος «ΟΚ» και «μπράβο»

16 198 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (γ) Επιβραβεύσεις απτικής μορφής Ο εκπαιδευτικός επιβραβεύει το μαθητή με απτική επαφή. Για παράδειγμα: Ακουμπά απαλά το μαθητή στον ώμο, στην πλάτη κτλ. (Εικ. 4). Κάνει «Κόλλα το!» (χτύπημα παλαμών μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή είτε χαμηλά είτε ψηλά, Εικ. 5). Εικ. 4: Φιλικό άγγιγμα στην πλάτη Εικ. 5: «Κόλλα το» Ωστόσο, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στη συνήθεια ορισμένων εκπαιδευτικών να χαλάνε το χτένισμα των μαθητών, σκορπίζοντάς τους τα μαλλιά. Μπορεί η πρόθεση του εκπαιδευτικού να είναι περιπαιχτική και με καλό νόημα, ωστόσο υπάρχουν πολλές πιθανότητες η κίνησή του αυτή να εκνευρίσει το μαθητή. Με το συγκεκριμένο παράδειγμα, θέλω να τονίσω ότι αυτό που αποτελεί επιβράβευση για τον εκπαιδευτικό δεν είναι απαραίτητα επιβράβευση και για το μαθητή. Το ίδιο προσεκτικός πρέπει να είναι ο εκπαιδευτικός και στις ακόλουθες περιπτώσεις απτικής επιβράβευσης: Όταν χτυπά ελαφρά το μαθητή στο μάγουλο. Ορισμένοι εκπαιδευτικοί επιβραβεύουν τους μαθητές τους με ένα ελαφρό χτύπημα στο μάγουλο. Μπορεί να το κάνουν με καλή διάθεση, ωστόσο, δεν το αντιλαμβάνονται έτσι όλοι οι μαθητές. Ορισμένοι μαθητές θεωρούν την συγκεκριμένη κίνηση ενοχλητική και άβολη. Όταν χτυπά ελαφρά το μαθητή στα οπίσθια. Η κίνηση αυτή είναι συνηθισμένη στους αγωνιστικούς χώρους ως επιβράβευση μεταξύ ενήλικων αθλητών (ποδόσφαιρο, βόλεϊ κτλ.). Επίσης, στις μικρές τάξεις το χτύπημα στον «ποπό» εκλαμβάνεται συχνά ως επιβράβευση και ως παιχνίδι. Ωστόσο, είναι συζητήσιμο το κατά πόσο θα το εκλάβει με τον ίδιο τρόπο και μια μαθήτρια Στ Δημοτικού. Η ηλικία και οι συνήθειες που επικρατούν σε ένα χώρο παίζουν καθοριστικό ρόλο στο είδος της επιβράβευσης. Γι αυτό, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στο πώς θα γίνει η επιβράβευση. Η απτική επαφή δηλώνει μεγάλη οικειότητα και, για να θεωρηθεί ως επιβράβευση από τους μαθητές, είναι απαραίτητο ο εκπαιδευτικός να τη χειρισθεί με διακριτικότητα και σύνεση. 2. Υλικές αμοιβές Οι υλικές αμοιβές για την ενίσχυση της συμπεριφοράς είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούνταν ήδη από την κλασική αρχαιότητα. Στη συνέχεια, σε ορισμένα σχολεία της Ευρώπης συνήθιζαν να δίνουν ζαχα-

17 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 199 ρωτά και δωράκια στους μαθητές που επιδείκνυαν την επιθυμητή συμπεριφορά. Ωστόσο, η τακτική αυτή επικρίθηκε από ορισμένους συγγραφείς, διότι θεωρήθηκε ως προσπάθεια εξαγοράς της συμπεριφοράς του μαθητή (Ματσαγγούρας, 2004). Επιπλέον η τακτική αυτή είναι και αντιοικονομική. Σε ορισμένα σύγχρονα σχολεία, υπάρχει συγκεκριμένη στρατηγική για την παροχή αμοιβών σε όσους μαθητές επιδεικνύουν εξαιρετικά καλές συμπεριφορές. Για παράδειγμα, όταν ένας μαθητής επιδεικνύει εξαιρετική συμπεριφορά, τότε αναγράφεται το όνομά του στη λίστα των «Σούπερ-Σταρ της εβδομάδας της καλής συμπεριφοράς». Ταυτόχρονα, του παρέχεται και γραπτός έπαινος σε επίσημο χαρτί για την ξεχωριστή συμπεριφορά που επέδειξε (Σχ. 2). φανέλες τους τόσα αστεράκια, όσες φορές ήταν πρωταθλήτριες. Εικόνες με αθλητικό περιεχόμενο που μπορούν να χρωματίσουν οι μικροί μαθητές. Αυτοκόλλητα, κάρτες ανταλλαγής, πικτογράμματα. Πόστερ (μεγάλες αφίσες που απεικονίζουν συνήθως αθλητές). Κύπελλα, μετάλλια ήθους κτλ. Βασικές αρχές παροχής υλικών αμοιβών Σχ. 2: Παράδειγμα γραπτού επαίνου ξεχωριστής συμπεριφοράς Επίσης, ορισμένοι εκπαιδευτικοί παρέχουν στους μαθητές: «Χαμογελαστά ανθρωπάκια» που τα κολλάνε στο τετράδιο της Φυσικής Αγωγής. Αστεράκια. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τις ποδοσφαιρικές ομάδες που έχουν κερδίσει το Τσάμπιονς- Λιγκ. Οι ομάδες που το έχουν κατακτήσει επιτρέπεται να φοράνε στις Στην περίπτωση που κάποιος εκπαιδευτικός αποφασίσει να χρησιμοποιήσει υλικές αμοιβές, τότε είναι σημαντικό να λάβει υπόψη του τα εξής: Να ξεκινήσει με την ελάχιστη δυνατή αμοιβή. Η χρησιμοποίηση αμοιβών προτείνεται να γίνεται με φειδώ. Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε κάθε φορά τον ελάχιστο υλικό ενισχυτή που μπορούμε. Δε δίνουμε αμέσως ό,τι καλύτερο διαθέτουμε. Η αμοιβή να παρέχεται μετά την επίδειξη της επιθυμητής συμπεριφοράς. Η αμοιβή παρέχεται μετά την επίδειξη της επιθυμητής συμπεριφοράς και όχι εκ των προτέρων. Όταν η αμοιβή δίνεται πριν από την επίδειξη της επιθυμητής συμπεριφοράς, τότε αυτό θεωρείται δωροδοκία. Αντίθετα,

18 200 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ όταν η αμοιβή δοθεί μετά την παρουσίαση της επιθυμητής συμπεριφοράς, τότε αυτό σημαίνει ότι ο μαθητής εργάστηκε και κέρδισε την αμοιβή του. Να συνδυάσει αμοιβή και κοινωνική επιβράβευση. Η υλική αμοιβή προτείνεται να συνδυάζεται με κάποια μορφή κοινωνικής επιβράβευσης (π.χ. λεκτική). Αυτό δίνει τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να αφαιρέσει σταδιακά την υλική αμοιβή και να συνεχίσει να επιβραβεύει το μαθητή. Να απομακρύνει σταδιακά την αμοιβή. Αφού επιτευχθεί η επιθυμητή συμπεριφορά, απομακρύνεται σταδιακά η υλική αμοιβή. Για παράδειγμα, επιβραβεύουμε το μαθητή με υλική αμοιβή σε κάθε δεύτερη εμφάνιση της επιθυμητής συμπεριφοράς. Στη συνέχεια, τον επιβραβεύουμε σε κάθε τέταρτη εμφάνιση της επιθυμητής συμπεριφοράς κτλ. Στο τέλος, απομακρύνουμε τελείως την υλική αμοιβή και επιβραβεύουμε το μαθητή μόνο λεκτικά. 3. Η αγαπημένη φυσική δραστηριότητα ως ενισχυτής Το μάθημα της φυσικής αγωγής έχει περιεχόμενα τα οποία είναι ιδιαίτερα αγαπητά στα παιδιά. Για παράδειγμα, περιέχει παιχνίδια με το σχοινάκι, τα στεφάνια, ποδόσφαιρο κτλ. Οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ενισχυτές και ταυτόχρονα βελτιώνουν την επίδοση των μαθητών. Συνήθως, διακρίνονται δυο κατηγορίες φυσικής δραστηριότητας που χρησιμοποιούνται ως ενισχυτές: Η παροχή υλικού που είναι ιδιαίτερα αγαπητό στο μαθητή όπως στεφάνια, μπάλες, σχοινάκια κτλ. Για παράδειγμα: «εάν κάνεις, τότε θα παίξεις με το αγαπημένο σου στεφάνι». Η διεξαγωγή αγαπημένων παιχνιδιών, όπως μπάσκετ, μήλα κτλ. Για παράδειγμα: «μόλις τελειώσετε, τότε θα παίξετε τα μήλα». 4. Παροχή προνομίων Ένας άλλος τρόπος εξωτερικής ενίσχυσης της επιθυμητής συμπεριφοράς είναι η παροχή προνομίων. Για παράδειγμα, ο μαθητής αποχτά το προνόμιο να: μπει πρώτος στη γραμμή, μοιράσει το υλικό, να το τακτοποιήσει κτλ. διαλέξει το ζευγάρι του, γίνει βοηθός δασκάλου κτλ. Για να έχει επίδραση κάποιο προνόμιο, θα πρέπει ο μαθητής να το θεωρεί σημαντικό. Συχνότητα, βαρύτητα και μέθοδοι εφαρμογής επιβραβεύσεων Σε σχέση με τη συχνότητα της παρεχόμενης εξωτερικής ενίσχυσης, στην αρχή προτείνεται ο μαθητής να αμείβεται, κάθε φορά που παρουσιάζει την επιθυμητή συμπεριφορά. Με το πέρασμα του χρόνου, η αμοιβή αραιώνει και γίνεται περιοδική. Για παράδειγμα, παρέχεται κάθε δεύτερη φορά, κάθε τέταρτη φορά κτλ. Σε σχέση με τη βαρύτητα των εξωτερικών ενισχυτών, αυτή είναι υποκειμενική και εξαρτάται από τις επιθυμίες του μαθητή. Ωστόσο: (α) η παροχή υλικών αμοιβών, (β) η ενασχόληση με την αγαπημένη δραστηριότητα και (γ) η παροχή προνομίων θεωρούνται ότι έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από ό,τι οι κοινωνικές επιβραβεύσεις. Η εξήγηση βρίσκεται στο γεγονός ότι οι συγκεκριμένες τρεις επιβραβεύσεις προσφέρουν στο μαθητή

19 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 201 κάτι «χειροπιαστό». Κάτι που δε συμβαίνει στην περίπτωση της κοινωνικής επιβράβευσης. Η κοινωνική επιβράβευση μπορεί να δοθεί ανά πάσα στιγμή και δεν απαιτεί ιδιαίτερη προετοιμασία. Στην περίπτωση που κάποιος εκπαιδευτικός αποφασίσει να χρησιμοποιήσει κάποια από τις τρεις «χειροπιαστές» επιβραβεύσεις, τότε προτείνεται αυτό να το κάνει σε συνδυασμό με την κοινωνική επιβράβευση. Με το πέρασμα του χρόνου και την επανάληψη, η επιθυμητή συμπεριφορά εδραιώνεται. Τότε, προτείνεται να γίνει σταδιακά η ολική διακοπή της «χειροπιαστής» επιβράβευσης και να αντικατασταθεί από την κοινωνική επιβράβευση. Ο στόχος είναι στο τέλος να δίνεται μόνο η κοινωνική επιβράβευση. Σε σχέση με τον τρόπο εφαρμογής των εξωτερικών ενισχυτών, μια συνηθισμένη πρακτική είναι αυτή που εφαρμόζουν οι γονείς, για να ταΐσουν τα μικρά τους: «όταν φας το φαγητό, τότε μπορείς να φας το γλυκό» (γνωστή ως αρχή Premack). Στη Φυσική Αγωγή ο εκπαιδευτικός εφαρμόζει κάτι αντίστοιχο: «όταν εκτελέσετε τους κοιλιακούς σας, τότε θα παίξετε». Μια δεύτερη δυνατότητα παροχής εξωτερικών ενισχυτών αποτελεί η σύναψη συμφωνίας που περιγράφεται παρακάτω (συμβόλαιο συμπεριφοράς). Συμβόλαιο συμπεριφοράς Η σύναψη συμφωνίας μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή αποτελεί μια συνηθισμένη τακτική για την ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς (Pangrazi, 1998). Η συμφωνία μπορεί να είναι προφορική ή γραπτή. Η γραπτή συμφωνία θεωρείται περισσότερο αποτελεσματική. Η συμφωνία περιλαμβάνει συνήθως: 1. την περιγραφή της επιθυμητής συμπεριφοράς, 2. τους όρους εκπλήρωσής της (το χρονικό διάστημα εφαρμογής της) 3. την αμοιβή που θα λάβει ο μαθητής, όταν εκπληρώσει το συμβόλαιο, και 4. την ποινή σε περίπτωση αθέτησης της συμφωνίας. Παρακάτω περιγράφονται δυο παραδείγματα συμβολαίου συμπεριφοράς. 1 ο παράδειγμα συμβολαίου συμπεριφοράς Εγώ (όνομα του μαθητή) συμφωνώ να εκτελώ τις ασκήσεις που μας βάζει ο δάσκαλός μου για 3 συνεχόμενα μαθήματα. Εάν το κάνω αυτό, τότε θα έχω το δικαίωμα να επιλέξω το μαθητή με τον οποίο θα παίξουμε μαζί στην ομάδα ποδοσφαίρου. Όταν δεν εκτελώ τις ασκήσεις, θα παίζω τερματοφύλακας στο παιχνίδι. Ο Υπογράφων Μαθητής Ο Υπογράφων Εκπαιδευτικός

20 202 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 2 ο παράδειγμα συμβολαίου συμπεριφοράς Συμβόλαιο αθλητικής συμπεριφοράς 26 Νοεμβρίου 2012 Όταν μας καλεί ο δάσκαλος κοντά του, θα διακόπτω οποιαδήποτε δραστηριότητα και θα τρέχω στη θέση μου. Κάθε φορά που θα το κάνω, θα κερδίζω από 1 πόντο. Εάν κερδίσω 5 πόντους, τότε θα παίξω (αναγράφεται το αγαπημένο του/της παιχνίδι) για 15. Κάθε φορά που θα καθυστερώ, θα χάνω 1 πόντο. Μαθήτρια Παππά Μαρία Υπογραφή Εκπαιδευτικός Χατζόπουλος Δημήτρης Υπογραφή Για να έχει επιτυχία το συμβόλαιο, είναι σημαντικό η αμοιβή πράγματι να είναι κάτι που επιθυμεί ο μαθητής. Η ανίχνευση του ποια αμοιβή είναι σημαντική μπορεί να γίνει με την προσωπική συζήτηση και σε συνεργασία με το μαθητή. Επίσης, ανάλογα με το επίπεδο ωριμότητας του μαθητή μπορεί και αυτός να συμμετέχει στους όρους του συμβολαίου. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη διατύπωση των όρων του συμβολαίου. Θα πρέπει να είναι με τέτοιο τρόπο διατυπωμένοι, ώστε ο μαθητής να είναι σε θέση να τους εκπληρώσει με κάποια προσπάθεια. Επίσης, ο ενισχυτής (η αμοιβή) προτείνεται να είναι το ελάχιστο που απαιτείται, για να επιφέρει την επιθυμητή συμπεριφορά. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του συμβολαίου, προτείνεται ο εκπαιδευτικός να ενισχύει λεκτικά (ή και με τη γλώσσα του σώματος) την επιθυμητή συμπεριφορά του μαθητή και να του υπενθυμίζει το στόχο. Επίσης, εάν ο εκπαιδευτικός διαπιστώσει ότι δε λειτουργεί το συμβόλαιο, θα πρέπει να το αλλάξει. Όταν το συμβόλαιο τηρηθεί κανονικά, προτείνεται η επαναδιαπραγμάτευση των όρων. Συνήθως, στην επαναδιαπραγμάτευση αυξάνεται το χρονικό διάστημα της εφαρμογής του. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί και στην αμοιβή. Πολλές φορές, μια αμοιβή ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα χάνει την αξία της. Γι αυτό, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι ευέλικτος και στην επαναδιαπραγμάτευση ίσως χρειαστεί να αλλάξει και την αμοιβή. Σύναψη συμβολαίου συμπεριφοράς με ομάδα μαθητών Το συμβόλαιο συμπεριφοράς μπορεί να εφαρμοστεί και σε ομάδες. Αντίστοιχα συμβόλαια έχουν ιδιαίτερα θετική επίδραση στην ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς, όταν ο μαθητής επηρεάζεται περισσότερο από την ομάδα και λιγότερο από τον εκπαιδευτικό. Στην

21 ΚΕΦ. 8 / ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 203 περίπτωση της ομαδικής συμφωνίας, η ομάδα ως σύνολο θα πρέπει να δείξει την επιθυμητή συμπεριφορά, για να πάρει την αμοιβή της. Στην ομαδική συμφωνία, είναι σημαντικό η αμοιβή να είναι επιθυμητή από όλα τα μέλη. Επίσης θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι κάθε μέλος της ομάδας είναι σε θέση να την εκπληρώσει. Διότι, αν υπάρχει έστω και ένας μαθητής με σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς, τότε ίσως δημιουργηθεί πρόβλημα συνοχής στην ομάδα. Σε αυτή την περίπτωση, προτείνεται η σύναψη ατομικού συμβολαίου με το συγκεκριμένο μαθητή. Βήματα εφαρμογής συμβολαίου συμπεριφοράς με το τμήμα Για την εφαρμογή του συμβολαίου συμπεριφοράς με όλο το τμήμα, προτείνονται τα παρακάτω βήματα: 99 1 ο βήμα: Ανίχνευση αγαπημένης δραστηριότητας. Ο εκπαιδευτικός δίνει σε κάθε μαθητή ξεχωριστά μια λίστα με αγαπημένες δραστηριότητες, για να ανιχνεύσει ποιες είναι οι πιο επιθυμητές (Πίν. 3). Πίν. 3: Ανίχνευση των αγαπημένων αμοιβών μιας τάξης Όνομα: Τάξη: Εάν σας δοθεί η ευκαιρία να παίξετε ένα παιχνίδι στο τέλος της ώρας επειδή εφαρμόσατε τους κανόνες της τάξης, ποιο από τα παιχνίδια θα επέλεγες; Στην παρακάτω λίστα κύκλωσε τα τρία πιο αγαπημένα σου: Ποδόσφαιρο Μπάσκετ Βόλεϊ Χάντμπολ Σχοινάκι Σημείωσε κάποια δραστηριότητα που δεν είναι στη λίστα και θα ήθελες να παίξεις 99 2 ο βήμα: Καθορισμός των όρων του συμβολαίου. Για παράδειγμα: Ο εκπαιδευτικός εξηγεί στην τάξη ότι κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης των ασκήσεων θα κάνει 10 φορές έλεγχο. Όταν σε έναν έλεγχο όλοι οι μαθητές εκτελούν τις ασκήσεις, τότε η τάξη θα κερδίζει 1 πόντο. Αυτό σημαίνει ότι κερδίζουν 1 λεπτό επιπλέον στο παιχνίδι που θα παίξουν στο τέλος. Στην περίπτωση που σε κάποιο έλεγχο κάποιος από την τάξη δεν ασκείται, τότε αφαιρείται 1 πόντος.

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες;

ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ - ΠΡΟΠΟΝΗΣΕΙΣ; Να παρακολουθούν ή όχι οι γονείς τους επίσημους αγώνες; Οι αλματώδεις πρόοδοι συνήθως αποδίδονται από τους γονείς στο ταλέντο και τα εξαιρετικά προσόντα

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Αθλήματα σπορ Ενότητα: Αθλητισμός (3 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 6 ώρες (3 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: 1. Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής με

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΤΑΔΙΟ 1η ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Άσκηση 1η - Διάρκεια 5 : Άφησε τη μπάλα

1ο ΣΤΑΔΙΟ 1η ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Άσκηση 1η - Διάρκεια 5 : Άφησε τη μπάλα ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ Η μεθοδική διδασκαλία του handball στο Δημοτικό σχολείο, περιλαμβάνει 3 διδακτικά στάδια. Σε κάθε διδακτικό στάδιο υλοποιούνται 2 διδακτικές μονάδες (μαθήματα). Κάθε διδακτική μονάδα περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Διδακτική πρόταση ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ /ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Διδακτική πρόταση Διδακτικό πλαίσιο Θέμα: Πάρτι γενεθλίων Σχολείο: Γυμνάσιο Φανερωμένης, Λάρνακα Επίπεδο ελληνομάθειας: Α2 - αρχάριοι (9 μαθητές) Διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και εκπαίδευση. Τα Ελληνικά αναλυτικά προγράμματα. Τα αναλυτικά προγράμματα φυσικής αγωγής έχουν σαν θεμέλιο

Άσκηση και εκπαίδευση. Τα Ελληνικά αναλυτικά προγράμματα. Τα αναλυτικά προγράμματα φυσικής αγωγής έχουν σαν θεμέλιο www.handball.org.gr ΕΑΠ//Ο.Χ.Ε Άσκηση και εκπαίδευση Τα Ελληνικά αναλυτικά προγράμματα Τα αναλυτικά προγράμματα φυσικής αγωγής έχουν σαν θεμέλιο ένα γενικό μοντέλο που βασίζεται στην επαφή και εξάσκηση

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΚΡΙΟΣ Αυτήν την εβδομάδα κοίτα να τακτοποιήσεις κενά του παρελθόντος και να επεξεργαστείς στο μυαλό σου τις ιδανικότερες λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ

Α Π Ο Τ Ε Λ Ε Σ Μ Α Τ Α Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ Αγαπητοί μαθητές/μαθήτριες ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ Κάνοντας την αποδελτίωση του ερωτηματολογίου αξιολόγησης, διαβάσαμε όλες τις προσωπικές παρατηρήσεις σχόλια και πήραμε αρκετά μηνύματα.

Διαβάστε περισσότερα

Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος

Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος 13o ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2012 Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος Στέφανος Δημητρίου Σχολικός Ψυχολόγος Οδηγίες Εργαστηρίου Παρακαλώ κάντε ομάδες των 3-5 ατόμων. Βάλτε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης. Τεχνική Καθορισµού Στόχων Αθλητών και Αθλητριών. Τι είναι οι στόχοι; Τα παρακάτω είναι στόχοι; Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ (Martens, 1987)

Θέµατα διάλεξης. Τεχνική Καθορισµού Στόχων Αθλητών και Αθλητριών. Τι είναι οι στόχοι; Τα παρακάτω είναι στόχοι; Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ (Martens, 1987) Θέµατα διάλεξης Τεχνική Καθορισµού Στόχων Αθλητών και Αθλητριών Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα Τι είναι οι στόχοι; Σηµαντικότητα στόχων Αρχές καθορισµού στόχων Πρακτικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ ιάλεξη Α Αργύρης Θεοδοσίου Ασκήσεις μετακίνησης Στόχος: προθέρμανση των παικτών, εκμάθηση των βασικών μετακινήσεων στο τένις (footwork) Τρέξιμο με αργό ρυθμό από το πίσω μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι σημειώσεις του Ντόμινο & οι σημειώσεις για τους γονείς

Οι σημειώσεις του Ντόμινο & οι σημειώσεις για τους γονείς Οι σημειώσεις του Ντόμινο & οι σημειώσεις για τους γονείς Καλώς ήρθατε στο littlebridge.com HomeBook 1. Εναρμονισμένο με τα 12 κεφάλαια του online υλικού, αυτό το βιβλίο συμπληρώνει με τον καλύτερο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Express Yourself! Οδηγός Παρουσίασης Ερευνητικών Εργασιών για Μαθητές

Express Yourself! Οδηγός Παρουσίασης Ερευνητικών Εργασιών για Μαθητές Express Yourself! Οδηγός Παρουσίασης Ερευνητικών Εργασιών για Μαθητές Αγαπητέ Νέε Επιστήμονα, Πρόλογος Ελπίζουμε ότι συμμετοχή σου στις ερευνητικές εργασίες του προγράμματος Chain Reaction ήταν απολαυστική

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος

Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά. Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων. Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Αυτοπεποίθηση & Άγχος στα Παιδιά Άντιμετώπιση Άγχους ΕΞετάσεων Αγγελική Αντωνακοπούλου, Μ.Α. Ψυχολόγος Η αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητη για την επιτυχία του παιδιού σε όλους τους τομείς της ζωής του!!!

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή Α Γυµνασίου» Βιβλίο Καθηγητή

«Φυσική Αγωγή Α Γυµνασίου» Βιβλίο Καθηγητή «Φυσική Αγωγή Α Γυµνασίου» Βιβλίο Καθηγητή Γούδας Μάριος, Χασάνδρα Μαρία, Παπαχαρίσης Βασίλης, Γεροδήµος Βασίλης H παρουσίαση αυτή έχει ως σκοπό την περιγραφή και εξήγηση του σκεπτικού και των κύριων σηµείων

Διαβάστε περισσότερα

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια:

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια: Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Οι μαθητές στέλνουν συχνά μηνύματα ο ένας στον άλλο. Μερικοί μαθητές λαμβάνουν μηνύματα που δεν είναι πολύ ευχάριστα και αποτελούν μια μορφή εκφοβισμού. Στο βίντεο: Τραπέζι:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι στα γυμναστήρια

Στόχοι στα γυμναστήρια Στόχοι στα γυμναστήρια Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΓΒΕ Οκτώβριος 2004 ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΣ Ιδιοκτήτης: Τι θέλουν οι πελάτες μου; Γυμναστής: Τι θέλουν οι ασκούμενοί μου; Πελάτης: Τιθέλωαπότογυμναστήριοως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ Δημοτικό σχολείο Σκύδρας ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

«Delete στον ηλεκτρονικό εκφοβισμό» του συγγραφέα-εκπαιδευτικού Βαγγέλη Ηλιόπουλου

«Delete στον ηλεκτρονικό εκφοβισμό» του συγγραφέα-εκπαιδευτικού Βαγγέλη Ηλιόπουλου «Delete στον ηλεκτρονικό εκφοβισμό» του συγγραφέα-εκπαιδευτικού Βαγγέλη Ηλιόπουλου Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Δραστηριότητες: Βασιλική Νίκα Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Διατσέντα Παρίση Τιμή: 12 ευρώ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Εισήγηση- Παρουσίαση της Χοροθεραπείας στα πλαίσια των Συνεδριακών εκδηλώσεων «Οι δρόμοι της Ψυχοθεραπείας» Διοργάνωση : κοινοπραξία ΕΥΕΞΙΑ Μάιος 2002, Αθήνα Συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Δημήτρης Χατζόπουλος

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Δημήτρης Χατζόπουλος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Δημήτρης Χατζόπουλος Θεσσαλονίκη 2012 Δημήτρης Χατζόπουλος & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη 2012 ISBN 978-960-8396-00-0 Σκίτσο εξωφύλλου: Sami Beese (Bielefelder

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Σφαιρική αντιμετώπιση των διασπαστικών συμπεριφορών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός M.Ed. Μονάδα Διαταραχών Προσοχής, Υπερκινητικότητας & Μάθησης Παιδοψυχιατρικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΗ» Ένα δωδεκάχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24)

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΕΡΕΥΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: : ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ; Οι απόψεις σας για την πρόσφατη εισαγωγή του μέλους της οικογενείας σας στην

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Φυσικής Αγωγής Παράγοντες αποτελεσματικής διδασκαλίας. Δημήτρης Χατζόπουλος Dr. Sportwissenschaften Deutsche Sporthochschule Köln

Διδακτική Φυσικής Αγωγής Παράγοντες αποτελεσματικής διδασκαλίας. Δημήτρης Χατζόπουλος Dr. Sportwissenschaften Deutsche Sporthochschule Köln Διδακτική Φυσικής Αγωγής γής Παράγοντες αποτελεσματικής διδασκαλίας Δημήτρης ατζόπουλος Dr. Sportwissenschaften Deutsche Sporthochschule Köln Λέκτορας ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ ΑΠΘ Επικοινωνία ατζόπουλος Δημήτρης Εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ Θέμα Διδασκαλίας Προβλήματα με πρόσθεση και αφαίρεση κλασμάτων (Κεφάλαιο 23 ο ) Σχολείο: 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ A. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1. Το σχολείο είναι χώρος όπου αναγνωρίζεται, διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες;

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Κείμενο της Celia Sparger, φυσιοθεραπεύτριας της Sadler s Wells School, συγγραφέως των βιβλίων Anatomy of Ballet και Beginning Ballet. Η συγγραφέας εκφράζει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΑ ΣΤΑ ΙΑ. 1ο ΣΤΑ ΙΟ

Ι ΑΚΤΙΚΑ ΣΤΑ ΙΑ. 1ο ΣΤΑ ΙΟ ΕΑΠ - ΟΧΕ Ι ΑΚΤΙΚΑ ΣΤΑ ΙΑ Η µεθοδική διδασκαλία του mini handball στο δηµοτικό σχολείο, περιλαµβάνει 3 διδακτικά προπονητικά στάδια Σε κάθε διδακτικό προπονητικό στάδιο υλοποιούνται 2 διδακτικές προπονητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft)

Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) Σχέδιο Μαθήματος Νο3 «SimSafety» Σενάριο Παιχνιδιού: «Κλοπή» (Theft) 1. Μάθημα (κατά το οποίο μπορεί να διδαχτεί η συγκεκριμένη δραστηριότητα): Αγγλικά, Πληροφορική, Ευέλικτη ζώνη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Στις Πανελλαδικές Χωρίς Στρες. Πόλυ Κυπραίου i

Στις Πανελλαδικές Χωρίς Στρες. Πόλυ Κυπραίου i Στις Πανελλαδικές Χωρίς Στρες Πόλυ Κυπραίου i Αγαπητέ υποψήφιε, αγαπητή υποψήφια, Παρακάτω θα βρεις απλές αλλά πολύ σηµαντικές οδηγίες, που σκοπό έχουν να σε προστατέψουν από το υπερβολικό στρες, ώστε

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας. MicroWorlds Pro. Πολυμεσικές Εφαρμογές με την χρήση της γλώσσας LOGO Στο Γυμνάσιο. Β. Χ. Χρυσοχοΐδης

Φύλλα εργασίας. MicroWorlds Pro. Πολυμεσικές Εφαρμογές με την χρήση της γλώσσας LOGO Στο Γυμνάσιο. Β. Χ. Χρυσοχοΐδης Φύλλα εργασίας MicroWorlds Pro Πολυμεσικές Εφαρμογές με την χρήση της γλώσσας LOGO Στο Γυμνάσιο Β. Χ. Χρυσοχοΐδης Πρόεδρος Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πληροφορικής Φλώρινας 2 «Σχεδίαση και ανάπτυξη δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική)

«ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική) ΝΤΑΗ ΕΙΡΗΝΗ ΤΜΗΜΑ: Π.Τ.Δ.Ε, ΠΑΤΡΑΣ 2012-13 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ε.ΚΟΛΕΖΑ «ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ» ΤΑΞΗ: ΣΤ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ :Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων (Στατιστική) [1] Στόχοι της ενότητας(οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

--------------------------------------

-------------------------------------- ------------------------------------- Project Brief Ανάπτυξη ηλεκτρονικής εκπαιδευτικής εφαρμογής -------------------------------------- 1 Στόχοι / Overview 1. Περιγράψτε με λίγα λόγια το έργο. Ποιοι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

3.2. Περιεχόμενο της συνέντευξης

3.2. Περιεχόμενο της συνέντευξης 3. Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (INTERVIEW) Για να είσαι εδώ σημαίνει οτι το βιογραφικό σου ή οι συστάσεις σου έπιασαν τόπο. Το επόμενο βήμα είναι να πετύχεις και στη προσωπική συνέντευξη που σε καλούν. Αν έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα