ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ. Ευανθία Τάζογλου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ. Ευανθία Τάζογλου"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Ευανθία Τάζογλου ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ: ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΕ ΑΝΕΡΓΟΥΣ/ΕΣ ΕΓΓΑΜΟΥΣ/ΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007

2 ΕΥΑΝΘΙΑ ΤΑΖΟΓΛΟΥ ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ: ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΕ ΑΝΕΡΓΟΥΣ/ΕΣ ΕΓΓΑΜΟΥΣ/ΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Ψυχολογίας Τομέας Σχολικής και Εξελικτικής Ψυχολογίας Ημερομηνία προφορικής εξέτασης: 19 Μαρτίου 2007 Εξεταστική Επιτροπή: Καθηγήτρια Βασιλική Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, επιβλέπουσα Αναπ. Καθηγήτρια Αριάδνη Στογιαννίδου, μέλος τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής Καθηγήτρια Μαρία Δικαίου, εξετάστρια Καθηγήτρια Σιδηρούλα Ζιώγου-Καραστεργίου, εξετάστρια Επικ. Καθηγήτρια Δέσποινα Σακκά, εξετάστρια Λέκτορας Ευγενία Γεωργάκα, εξετάστρια Λέκτορας Χριστίνα Αθανασιάδου, εξετάστρια 2

3 Στους γονείς μου, Ανέστη και Γεωργία «Το να φανταστείς ένα διαφορετικό κόσμο απαιτεί πρώτα από όλα την ικανότητα να αντιληφθείς τον κόσμο διαφορετικά και να ανοίξεις τον εαυτό σου σε οπτικές που, προηγούμενα, αποτέλεσαν αντικείμενο άρνησης» (Westkott, 1983: 216) 3

4 Περιεχόμενα Ευχαριστίες.. 8 Πρόλογος.. 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η Έμφυλη Κατασκευή Εισαγωγή Ψυχολογικές Θεωρίες για τη Διαμόρφωση των Ταυτοτήτων Φύλου: Παραδοσιακές και Φεμινιστικές Προσεγγίσεις Η κατασκευή του φύλου: νέες οπτικές και προβληματισμοί Η θεωρητική προσέγγιση του Robert Connell ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 33 Η Ανεργία ως Αντικείμενο της Ψυχολογικής Έρευνας Θεωρητική Ψυχολογική Προσέγγιση της Ανεργίας Εισαγωγή Ανεργία: Κοινωνική αιτιότητα ή ατομική ευθύνη Ανεργία και Ψυχολογική Ευζωία Διαμεσολαβητικοί Παράγοντες στην Εμπειρία της Ανεργίας Ηλικία Φύλο Διάρκεια της ανεργίας Εργασιακή δέσμευση Οικονομικοί Πόροι Μορφωτικό επίπεδο Δόμηση Χρόνου Προσωπική Δραστηριότητα Κοινωνική Υποστήριξη / Οικογενειακή Υποστήριξη Θρησκεία / Σύστημα αξιών Ψυχολογικές Θεωρητικές Προσεγγίσεις για την Ανεργία Ψυχολογικές Θεωρίες για την Ερμηνεία της Ανεργίας Θεωρίες των Σταδίων Θεωρία της Αποστέρησης Το μοντέλο των «Βιταμινών» Θεωρία Περιορισμού του Προσωπικού Δυναμικού «Γενικές» Ψυχολογικές Θεωρίες για την Ερμηνεία της Ανεργίας Θεωρία της Μαθημένης Αβοηθησίας Θεωρία της Προσδοκώμενης Αξίας Κριτική Θεώρηση των Ερμηνευτικών Προσεγγίσεων για την Ανεργία. 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 65 Εργασία και Ανεργία στην Ελλάδα Εισαγωγή Οργάνωση της Αγοράς Εργασίας Συμμετοχή και Απασχόληση του Εργατικού Δυναμικού στην Ελλάδα Άτυπη Απασχόληση Αυτοαπασχόληση Ημιαπασχόληση και Εργασία στο σπίτι 72 4

5 3.3. Η Ανεργία στην Ελλάδα Κράτος Πρόνοιας και Οικογένεια Η έρευνα για την ανεργία στον ελληνικό χώρο: 85 Βιβλιογραφική επισκόπηση 3.6. Συμπεράσματα Κριτική 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 92 Ανεργία και Έμφυλες Διαπραγματεύσεις Εισαγωγή Επισκόπηση Ερευνών Φύλο και Ανεργία Ανεργία και Γυναίκες Ανεργία και Ανδρικές Ταυτότητες Φύλο, Ανεργία και Οικιακός Καταμερισμός της Εργασίας Ανακεφαλαίωση Συμπεράσματα. 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η Έρευνα και η Μεθοδολογία της Έρευνας Οι στόχοι της έρευνας Τα ερωτήματα της έρευνας Η Μεθοδολογία της Έρευνας Ποιοτική Μεθοδολογία Έρευνας Φεμινιστική Ανάλυση Λόγου Φεμινιστική έρευνα και Ανάλυση λόγου: Προκλήσεις και 123 Προβληματισμοί Η Έρευνα Μέθοδος Η ατομική συνέντευξη Τόπος έρευνας Οι συμμετέχοντες /ουσες της έρευνας Η διαδικασία των ατομικών συνεντεύξεων Το εργαλείο συλλογής των δεδομένων Η απομαγνητοφώνηση των ατομικών συνεντεύξεων Η διαδικασία της ανάλυσης των ατομικών συνεντεύξεων Αξιοπιστία και εγκυρότητα Δεοντολογία Τα γλωσσικά ρεπερτόρια των άνεργων ανδρών και γυναικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ Οι άνεργοι άνδρες και άνεργες γυναίκες μιλούν για την ανεργία Εισαγωγή Οι άνδρες και γυναίκες μιλούν για την εμπειρία της ανεργίας Η ανεργία ως φθοροποιός διαδικασία Το ρεπερτόριο της «ψυχολογικής δυσφορίας» Το ρεπερτόριο της «αδυναμίας» Το ρεπερτόριο της «ανίας» Το ρεπερτόριο της κοινωνικής απομόνωσης Η ανεργία ως θετική εμπειρία Η ανεργία ως οικογενειακό πρόβλημα

6 Οι συνέπειες των ρεπερτορίων για την εμπειρία της ανεργίας στις 174 έμφυλες διαπραγματεύσεις Η ανεργία ως «απειλή» για την ανδρική ταυτότητα Το ρεπερτόριο της ακύρωσης του «κουβαλητή» Το ρεπερτόριο της «δημόσιας εικόνας» Το ρεπερτόριο της «αντίφασης» Οι συνέπειες των ρεπερτορίων της ανεργίας ως «απειλής» για την 192 ανδρική ταυτότητα Οι άνδρες και γυναίκες μιλούν για τη δικαιολόγηση της ανεργίας Το ρεπερτόριο της «κοινωνικής ευθύνης» Το ρεπερτόριο του γάμου ως «δικαιολογία» για τη γυναικεία ανεργία Το ρεπερτόριο της «απαγόρευσης» Το ρεπερτόριο της «υπονόμευσης» Το ρεπερτόριο της «μητρότητας» Οι συνέπειες των ρεπερτορίων για τη δικαιολόγηση της ανεργίας 229 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Οι άνεργοι άνδρες και γυναίκες μιλούν για την αμειβόμενη εργασία Εισαγωγή Οι άνεργες γυναίκες και άνεργοι άνδρες μιλούν για την αμειβόμενη 233 εργασία Το ρεπερτόριο της «επιθυμητής εργασίας» Η δικαιολόγηση της εργασίας Το ρεπερτόριο των «οικονομικών απολαβών» («το οικονομικό») Το ρεπερτόριο της «αυτοπραγμάτωσης» Το ρεπερτόριο της «κοινωνικής αναγνώρισης» Το ρεπερτόριο της «αποδέσμευσης από τον οικιακό ρόλο» Οι συνέπειες των ρεπερτορίων της αμειβόμενης εργασίας στη 256 διαπραγμάτευση των έμφυλων ταυτοτήτων... ΚΕΦΑΛΑΙΟ Οι άνεργοι άνδρες και άνεργες γυναίκες μιλούν για την οικιακή εργασία Εισαγωγή Οι άνεργες γυναίκες και οι άνεργοι άνδρες μιλούν για την οικιακή εργασία Το ρεπερτόριο της «διάκρισης ανάμεσα στην αμειβόμενη εργασία και 265 την οικιακή εργασία» Το ρεπερτόριο της «υπεροχής των γυναικών» Το ρεπερτόριο της «διαφορετικής φύσης» Το ρεπερτόριο της «θύμησης» Το ρεπερτόριο της «επιλεκτικής οικιακής εργασίας» Το ρεπερτόριο της «ανταπόδοσης» Το ρεπερτόριο της «φροντίδας» Οι συνέπειες των ρεπερτορίων για την οικιακή εργασία 292 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Συμπεράσματα Ανακεφαλαίωση Συμπεράσματα Αναστοχαστικά ερωτήματα Προτάσεις για μελλοντική Έρευνα και Εφαρμογή

7 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 310 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ. 346 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙII ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV 351 7

8 Ευχαριστίες Είναι αλήθεια ότι η ολοκλήρωση μίας διδακτορικής διατριβής είναι μία εναλλασσόμενη διαδικασία προσπάθειας, (αυτο) αμφισβήτησης, ενθουσιασμού, αλλά και απογοήτευσης. Ωστόσο, αυτό που σε κάνει πάντα να συνεχίσεις είναι η βαθιά αγάπη για την επιλογή που έχεις κάνει. Αισθάνομαι πολύ τυχερή για όσα σημαντικά αποκόμισα αυτά τα δημιουργικά χρόνια του «διδακτορικού», ως κοινωνική επιστήμονας και ερευνήτρια, αλλά και ως άνθρωπος και γυναίκα. Σίγουρα δεν ήταν όλα πάντα εύκολα αντίθετα, θα έλεγα ότι τα περισσότερα ήταν δύσκολα και απαιτούσαν ισχυρά αποθέματα επιμονής, υπομονής, πείσματος και προσπάθειας. Άλλωστε, η ολοκλήρωση μίας διδακτορικής διατριβής σε δοκιμάζει συνεχώς και ποικιλοτρόπως και, κυρίως, μπορεί να σε οδηγήσει σε ένα μοναχικό δρόμο. Την επιστημονική και προσωπική αυτή μοναχικότητα, όμως, την ξεπερνάς με την πολύτιμη βοήθεια και συμπαράσταση ατόμων που βρίσκονται δίπλα και γύρω σου είτε άμεσα, είτε έμμεσα εμπλεκομένων στο έργο σου. Νιώθω πολύ χαρούμενη που μου δίνεται η δυνατότητα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ σε αυτούς τους ανθρώπους. Πρώτα από όλα, θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα την Καθηγήτριά μου, Βασιλική Δεληγιάννη-Κουϊμτζή που πίστεψε στις δυνατότητές μου και ανέλαβε την επιστημονική εποπτεία της διατριβής μου με ενδιαφέρον, προθυμία να προσφέρει κάθε δυνατή βοήθεια και πάντα με θετική διάθεση. Της οφείλω, ουσιαστικά, την επιστημονική μου αφύπνιση σε θέματα φύλου όταν, πριν αρκετά χρόνια ως προπτυχιακή φοιτήτρια, είχα την τύχη να παρακολουθήσω τα μαθήματά της και, επίσης, χάρη στη δική της παρότρυνση να παρακολουθήσω -μέσω του προγράμματος ERASMUS- το σεμινάριο Women s Studies and Education στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ που ήταν για μένα μία πολύτιμη επιστημονική και προσωπική εμπειρία. Δε θα μπορούσα, επίσης, να μη την ευχαριστήσω για κάθε χρήσιμη διδακτική και ερευνητική ευκαιρία που μου πρόσφερε απλόχερα, δείχνοντας γι ακόμη μια φορά την εμπιστοσύνη της στο άτομό μου. Αποτελεί για μένα παράδειγμα επιστημονικής και ιδεολογικής συνέπειας στο ακαδημαϊκό της έργο και με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι ο φεμινισμός -πρώτα και πάνω από όλα- είναι στάση ζωής. Επιπλέον, θέλω να την ευχαριστήσω γιατί κάθε συνάντηση και εποικοδομητική συζήτηση μαζί της, με ενθάρρυναν να συνεχίσω τη συγγραφή της διατριβής μου με περισσότερη θέληση, αισιοδοξία και ενθουσιασμό, ξεπερνώντας άγχη και ανασφάλειες, ιδιαίτερα, όταν η ολοκλήρωσή της μου φαινόταν πολύ δύκολη. 8

9 Ένα μεγάλο ευχαριστώ χρωστώ, επίσης, στον Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Stirling, στη Σκωτία, David Fryer που δέχθηκε να αναλάβει την εποπτεία της διατριβής μου, παρά τις πρακτικές δυσκολίες που συνεπαγόταν ένα τέτοιο εγχείρημα. Νιώθω πολύ τυχερή που συνάντησα στην πορεία μου έναν τέτοιο δάσκαλο που με την επιστημονική του κατάρτιση και το μεθοδολογικό του προσανατολισμό με βοήθησε πολλαπλά, τόσο κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών στη Σκωτία, όσο και στην πορεία ολοκλήρωσης της διατριβής μου. Η πρακτική του βοήθεια, επίσης, κατά τη διάρκεια των ετησίων επισκέψεων μου στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Stirling για τη συλλογή βιβλιογραφίας και για συζήτηση της διδακτορικής μου διατριβής ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Τον ευχαριστώ όμως, κυρίως, για το πιο σημαντικό «μάθημα» που μου δίδαξε: το σεβασμό και την ευαισθησία, με τα οποία κάθε ερευνητής /-τρια οφείλει να προσεγγίζει την ιστορία ζωής κάθε (άνεργου) ανθρώπου, διότι «οι άνεργοι» είναι «άνεργοι άνθρωποι». Θα ήθελα, ακόμα, να ευχαριστήσω την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχολογίας, ΑΠΘ, Αριάδνη Στογιαννίδου που ανέλαβε, επίσης, την εποπτεία της διατριβής μου. Ήταν πάντα πρόθυμη να συζητήσει μαζί μου και συνέβαλε με τα χρήσιμα σχόλια και υποδείξεις της στην ολοκλήρωση του έργου μου. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά: Την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χορήγηση της ερευνητικής υποτροφίας Marie Curie που μου έδωσε τη δυνατότητα να επισκεφτώ το Κέντρο Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου της Αμβέρσας στο Βέλγιο, για ένα χρόνο ( ) και να ολοκληρώσω εκεί ένα μέρος της διατριβής μου. Επίσης, τη Διευθύντρια του Κέντρου Professor Dr. Bea Cantillon, την Dr. Lieve De Lathouwer, τον Dr. Joris Ghysels και όλα τα άτομα του Κέντρου για τη βοήθεια, τις χρήσιμες υποδείξεις τους και, κυρίως, για την κριτική ανταλλαγή απόψεων και προβληματισμών που μου έδωσε τη δυνατότητα να μελετήσω το θέμα της ανεργίας σε μία πολυδιάστατη και διεπιστημονική βάση. Τις φίλες και φίλους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό που είχα αλλά, κυρίως, απέκτησα κατά τη διάρκεια, τόσο των σπουδών, όσο και της ερευνητικής μου δραστηριότητας και με βοήθησαν, είτε με την προθυμία τους να συζητήσουν μαζί μου θέματα της διατριβής μου, είτε, κυρίως, με το χιούμορ, τη συμπαράσταση και τις συνεχείς προτροπές ενθάρρυνσής τους σε πολλές και δύσκολες στιγμές. Εύχομαι να 9

10 είναι καλά, όπου και αν βρίσκονται, και όλοι /ες να πραγματοποιήσουν τους στόχους τους. Τις φίλες μου Βάσω Δασκάλου, Έφη Κόλια, Εύη Μπάτρα, Παρασκευή Σκάρπα και Ευαγγελία Χρυσίνα για τη φιλία, την υπομονή και τη βοήθειά τους, όποτε κι αν τις χρειάστηκα. Την ξαδέλφη μου Σίλυ Τικφέση για τη βοήθεια που μου παρείχε στον τελικό έλεγχο της βιβλιογραφίας. Τη φίλη μου Νίκη Κάβουρα, Επίκουρη Καθηγήτρια στο ΤΕΙ Αθηνών, και το φίλο μου Σταύρο Κυριακίδη, Διδάκτορα Ψυχολογίας, για τις πολύωρες μας συζητήσεις, τις αγωνίες, αλλά και τις χαρές που μοιραστήκαμε στο Stirling και, αργότερα, στην Ελλάδα. Τα άτομα, γυναίκες και άνδρες, που πρόθυμα δέχτηκαν να συμμετέχουν στη διεξαγωγή της έρευνάς μου και, επομένως, στην ολοκλήρωση της διατριβής. Τους ευχαριστώ για το χρόνο που μου αφιέρωσαν και, ιδιαίτερα, που μοιράστηκαν μαζί μου τις σκέψεις, τους φόβους και τις επιθυμίες τους ένα μικρό, σημαντικό κομμάτι της δικής τους ζωής. Τέλος, οφείλω το μεγαλύτερο ευχαριστώ στην οικογένειά μου, στους γονείς μου Γεωργία και Ανέστη Τάζογλου, στην αδελφή μου Έμυ Τάζογλου, τη Μαρίτα και τη Γεωργία. Επίσης, στο Γρηγόρη Μιχαηλίδη για τη συνεχή του πίστη στη δυνατότητα πραγματοποίησης του «ανέφικτου». Η οικονομική υποστήριξη και ηθική τους συμπαράσταση όλα τα προηγούμενα χρόνια ήταν ανεκτίμητα και με οδήγησαν στην πραγματοποίηση του στόχου μου. Τους οφείλω, επίσης, ένα μεγάλο συγγνώμη για τα άγχη και τις αγωνίες που τους μετέδωσα ιδιαίτερα, κατά το τελικό στάδιο συγγραφής της διατριβής. Ήταν αυτοί, κυρίως, που με ανέχτηκαν με υπομονή και αγάπη και πρώτοι εκείνοι με ενθάρρυναν πάντα για όλα χωρίς αυτούς δε θα έγραφα ποτέ αυτές τις γραμμές. 10

11 Πρόλογος Πρόλογος Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να συνδέσει δύο σημαντικά, πάντα επίκαιρα, αλλά και πολύ «ευαίσθητα» θέματα: της ανεργίας και της διαπραγμάτευσης των έμφυλων ταυτοτήτων. Η συνειδητοποίηση ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού βιώνει καθημερινά τις απαξιωτικές συνέπειες της ανεργίας, αλλά και τα προσωπικά βιώματα σε δύσκολα διαστήματα ανεργίας, αποτέλεσαν τη βαθύτερη αιτία για το επιστημονικό μου ενδιαφέρον και με έκαναν να αναρωτηθώ για το ουσιαστικό περιεχόμενο και την ανάλυση της εμπειρίας της ανεργίας πέρα από την (αναμφισβήτητη) σημασία της ως ενός, ισχυρά, ενδεικτικού οικονομικού δείκτη. Η αφορμή δόθηκε κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της μεταπτυχιακής μου εργασίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Stirling, στη Σκωτία, στα πλαίσια της οποίας ξεκίνησα να μυούμαι στη βιβλιογραφική μελέτη και κριτική θεώρηση της έρευνας για την ανεργία, έχοντας την ευκαιρία να μελετήσω τις εμπειρίες άνεργων Ελλήνων /ίδων πτυχιούχων. Ωστόσο, η σχετική μελέτη δημιούργησε ακόμα περισσότερα ερωτήματα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ειδικότερα, για τη σχέση μεταξύ ανεργίας και φύλου. Η παράλληλη ευαισθητοποίησή μου σε θέματα φύλου και οι νέοι προβληματισμοί και προκλήσεις που αναδεικνύονται μέσα από τη σύγχρονη φεμινιστική γνώση και πράξη με έκαναν να αναρωτηθώ για το πώς «εμπλέκονται» μεταξύ τους - ιδιαίτερα στα πλαίσια της αναδιαμόρφωσης του εργασιακού κόσμου με το πλήθος αλλαγών, οι οποίες έχουν σημειωθεί, και, κυρίως, τη διαφοροποίηση του φαινομένου της ανεργίας, το οποίο καθίσταται πλέον ως ένα μακροχρόνιο χαρακτηριστικό της οικονομικής «εργασιακής» ζωής, σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου αποτελούσε ένα μεταβατικό, σύντομο διάστημα μεταξύ περιόδων πλήρους απασχόλησης. Η συγκεκριμένη ερευνητική επιλογή προσδιορίστηκε καθοριστικά από την υιοθέτηση μίας φεμινιστικής οπτικής στη συνολική προσέγγιση του θέματος. Άλλωστε, η χρήση του όρου «κριτική» στον τίτλο της διατριβής αναφέρεται στη συγκεκριμένη επιλογή, καθώς η (οι) φεμινιστική (-ες) προσέγγιση (-εις) αποτελεί μία, πρωταρχικά, κριτική (μεταξύ άλλων κριτικών) προσέγγιση στο χώρο της ψυχολογίας. Ίσως, ο όρος «φεμινιστική» να δημιουργεί σε ορισμένους/ ες αρνητικούς (ή ακόμα και, λανθασμένα, απαξιωτικούς) συνειρμούς είναι, όμως, ιδιαίτερα ατυχές να διαστρεβλώνεται το ουσιαστικό νόημα μίας επιστημονικής, ιδεολογικής, αλλά και πολιτικής οπτικής που 11

12 Πρόλογος σα δέσμευση και στόχο έχει την επίτευξη μίας συνολικής προσωπικής και κοινωνικής «αλλαγής», ανδρών και γυναικών. Η επιλογή του όρου «έμφυλες διαπραγματεύσεις» στον τίτλο της διατριβής (αντί, για παράδειγμα, των όρων «φύλο» ή «ταυτότητες φύλου») ακολουθεί τη σύγχρονη τάση των φεμινιστικών οπτικών, σύμφωνα με την οποία θεωρείται ότι το «φύλο» είναι υπό διαπραγμάτευση (negotiable), καθώς η έννοια του φύλου και οι έμφυλες σχέσεις παύουν να αποτελούν καθορισμένες, αμετάβλητες και απόλυτα διαχωρισμένες διευθετήσεις, αλλά, αντιθέτως, προβάλλουν ως κοινωνικά και πολιτικά κατασκευασμένες (Brittan, Howard & Hollander, 1997). Συγκεκριμένα, ο όρος «έμφυλες διαπραγματεύσεις» διευρύνει την έννοια του φύλου, περιλαμβάνοντας τη διαφορετικότητα, αλλά και τον τρόπο που αλληλοσετίζονται και συνίστανται κοινωνικά και πολιτικά οι διαστάσεις που προσδιορίζουν την έννοια του φύλου, όπως για παράδειγμα η σεξουαλικότητα, οι κοινωνικές σχέσεις, ο ανδρισμός και η θηλυκότητα, οι ιδέες, πρακτικές, έμφυλες κατασκευές, κτλ (Ramazanoglu & Holland, 2002). Η έρευνα της παρούσας διδακτορικής διατριβής βασίστηκε θεωρητικά και μεθοδολογικά στην κριτική φεμινιστική ανάλυση λόγου, επιδιώκοντας να μελετήσει το λόγο άνεργων, έγγαμων ανδρών και γυναικών σε μία μικρή πόλη της ελληνικής περιφέρειας. Ειδικότερα, στοχεύει στην αποκάλυψη και ανάλυση α) των γλωσσικών ρεπερτορίων, με τα οποία οι συμμετέχοντες/ουσες πραγματεύονται την έννοια της ανεργίας και της αμειβόμενης εργασίας, σε σχέση με τις κυρίαρχες ιδεολογίες για την κατασκευή των έμφυλων ταυτοτήτων, β) των γλωσσικών ρεπερτορίων, με τα οποία οι άνεργοι άνδρες και γυναίκες πραγματεύονται την έννοιας της άμισθης, οικιακής εργασίας και τις πρακτικές διαχείρισης της οικιακής δραστηριότητας και γ) των συνεπειών που οι συγκεκριμένες λεκτικές κατασκευές έχουν για τη διατήρηση, αμφισβήτηση ή την ανατροπή των παραδοσιακών, στερεότυπων έμφυλων διαπραγματεύσεων. Το πρώτο κεφάλαιο της διατριβής ξεκινά με μία πολύ σύντομη αναφορά των κυριότερων παραδοσιακών θεωριών (βιολογικών προσεγγίσεων, ψυχαναλυτικής θεωρίας, θεωρητικής προσέγγισης της κοινωνικής μάθησης, θεωρίας της γνωστικήςεξελικτικής ανάπτυξης) που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις διαφορές στα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, συμπεριφορά και κοινωνική θέση ανδρών και γυναικών. Καθώς οι συγκεκριμένες θεωρίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής σε ποικίλα σημεία, αναπτύσσεται η σχετική προβληματική. Στη συνέχεια, αναφέρονται σύντομα 12

13 Πρόλογος οι θεωρητικές φεμινιστικές προσεγγίσεις (το συσχετιστικό μοντέλο της Jean Miller Baker, η θεωρία της Carol Gilligan για την «ηθική της φροντίδας» και της Nancy Chodorow για την «κοινωνική μητρότητα») που αμφισβήτησαν τις κυρίαρχες θεωρίες εξήγησης της διαφορετικότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Επισημαίνεται η συμβολή των συγκεκριμένων προσεγγίσεων, καθώς υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική για τη διεύρυνση της θεωρητικής σκέψης, των μεθοδολογικών επιλογών, αλλά και των πολιτικών συνεπαγωγών στο χώρο της Ψυχολογίας. Παράλληλα, αναφέρονται οι αντίστοιχες κριτικές επιφυλάξεις και προβληματισμοί -για τις συγκεκριμένες εσσενσιαλιστικές προσεγγίσεις- που αναπτύσσονται στα πλαίσια του φεμινιστικού μεταστρουκτουραλισμού και μεταμοντέρνας φιλοσοφίας. Το κεφάλαιο περιλαμβάνει, τέλος, την παρουσίαση και περιγραφή των βασικών σημείων της θεωρητικής προσέγγισης του Robert Connell, η οποία εντάσσεται στα πλαίσια των πλέον πρόσφατων τάσεων μελέτης του φύλου και εστιάζει στην αναγκαιότητα ανάλυσης των ανδρικών ταυτοτήτων και του ακόλουθου ανα-προσδιορισμού τους. Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στην παρουσίαση της ανεργίας ως αντικειμένου της κοινωνικο-ψυχολογικής έρευνας. Περιγράφεται το θέμα της ανεργίας στις ατομικές και κοινωνικές του διαστάσεις και αναλύεται ο ακούσιος ή εκούσιος χαρακτήρας της κατάστασης της ανεργίας. Ο ρόλος, επίσης, συγκεκριμένων δημογραφικών και ψυχοκοινωνικών μεταβλητών όπως το φύλο, ηλικία, κοινωνική τάξη, διάρκεια ανεργίας, εργασιακή δέσμευση και εκπαιδευτικό επίπεδο επισημαίνεται και αναλύεται ως σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τις αντιδράσεις του ατόμου ως προς την εμπειρία της ανεργίας. Στο ίδιο κεφάλαιο περιλαμβάνεται η θεωρητική θεμελίωση της ψυχο-κοινωνικής εμπειρίας της ανεργίας, καθώς αναπτύσσονται οι βασικότερες ερμηνευτικές ψυχολογικές θεωρίες για την εμπειρία της ανεργίας: οι θεωρίες των σταδίων, η θεωρία της αποστέρησης (Deprivation theory - Marie Jahoda), το μοντέλο των «βιταμινών» (Vitamin model - Peter Warr) και η θεωρία περιορισμού του ανθρώπινου δυναμικού (Personal Agency Restriction theory - David Fryer). Περιγράφονται τα βασικά στοιχεία και ο προσανατολισμός των συγκεκριμένων θεωρητικών προσεγγίσεων, καθώς και η κριτική που έχει ασκηθεί για την κάθε μια. Γίνεται, επίσης, μία σύντομη αναφορά σε γενικότερες θεωρίες που έχουν χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της ανεργίας: τη θεωρία της μαθημένης αβοηθησίας και τη θεωρία της προσδοκώμενης αξίας. Τέλος, διατυπώνεται μία κριτική θεώρηση των συγκεκριμένων προσεγγίσεων μέσα στα πλαίσια της σύγχρονης επιστημονικής, οικονομικής και κοινωνικο-πολιτικής πραγματικότητας και εντοπίζονται οι βασικές 13

14 Πρόλογος αδυναμίες και παραλείψεις τους, με κυριότερη αυτών την απουσία ενσωμάτωσης της οπτικής του φύλου. Το τρίτο κεφάλαιο προσπαθεί να παράσχει ένα περιγραφικό προφίλ της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα, με έμφαση στο θέμα της ανεργίας. Καθώς η γεωγραφική τοποθεσία, τα επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης, οι πολιτικές του κράτους πρόνοιας, οι κουλτούρες, παραδόσεις και κυρίαρχες ιδεολογίες φαίνεται να προσδιορίζουν ένα σαφή βαθμό διαφοροποίησης ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές χώρες ως προς το συγκεκριμένο θέμα, η αναγκαιότητα συγκριτικής προσέγγισης και απόκτηση αντίστοιχης γνώσης για το πλαίσιο, όπου τοποθετείται κάθε περίπτωση, κρίνεται καθοριστική. Για τη συγκριτική περιγραφή και ανάλυση του πλαισίου της ελληνικής αγοράς εργασίας η ερευνήτρια χρησιμοποίησε τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα (2003) επίσημα δευτερογενή στατιστικά στοιχεία για τα Μέλη Κράτη της ΕΕ, από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία Eurostat. Έτσι, λοιπόν, πρώτα παρέχεται μία σύντομη αναφορά στο κοινωνικο-οικονομικό ελληνικό πλαίσιο και μία περιγραφική ανάλυση της δομής της αγοράς εργασίας. Ακολούθως, εξετάζεται το θέμα της ανεργίας στην Ελλάδα, επικεντρώνοντας στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που παρουσιάζει σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, και συζητιούνται σύντομα οι ρυθμίσεις του κράτους πρόνοιας για τα άνεργα άτομα στην Ελλάδα. Στη συνέχεια, επισημαίνεται η ανυπαρξία συγκεκριμένων (αλλά και γενικότερα ψυχο-κοινωνικών) μελετών περί ανεργίας στον ελληνικό χώρο. Τέλος, αναπτύσσεται ένας κριτικός σχολιασμός που επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα προσδιορισμού της ανεργίας ως ενός σύνθετου και πολυ-παραγοντικού φαινομένου με ατομικές, «έμφυλες», κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις. Καθώς προκύπτει από τα προηγούμενα κεφάλαια, ενώ μια σειρά κοινωνικοψυχολογικών παραγόντων που εμπλέκονται στην εμπειρία της ανεργίας ιδιαίτερα, εκείνων που σχετίζονται με την ψυχολογική ευζωία των άνεργων ατόμων συγκριτικά με το αντίστοιχο των ατόμων που εργάζονται- έχουν διερευνηθεί σε μεγάλη έκταση και βάθος από πλήθος ανάλογων ερευνών της διεθνούς βιβλιογραφίας, ο παράγοντας φύλο έχει μελετηθεί ελάχιστα και, πιο συγκεκριμένα, η θεωρητική και ερευνητική ενασχόληση με θέματα έμφυλων διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο της ανεργίας είναι αισθητά περιορισμένη. Έτσι, στο τέταρτο κεφάλαιο της διατριβής παρουσιάζονται οι λιγοστές σχετικές έρευνες που εντοπίστηκαν και, οι οποίες επικεντρώνονται στη σχέση ανεργίας και φύλου, σε θέματα φύλου, ανεργίας και οικιακού καταμερισμού της 14

15 Πρόλογος εργασίας, στο ρόλο που η ανεργία παίζει στις έμφυλες σχέσεις, αλλά και στην πιθανή ανα-διαπραγμάτευση των έμφυλων ταυτοτήτων. Τα μεγάλα κενά και οι ελλείψεις που εντοπίστηκαν κατά την επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, αλλά και τα συμπερασματικά στοιχεία που προέκυψαν από την συγκριτική ανάλυση του «πλαισίου» της ελληνικής αγοράς εργασίας, οδήγησαν στη διατύπωση των στόχων και των ερωτημάτων της έρευνας, τα οποία παρουσιάζονται αναλυτικά στο πέμπτο κεφάλαιο της διατριβής. Στα πλαίσια του ίδιου κεφαλαίου, οριοθετείται η μεθοδολογία της έρευνας και τεκμηριώνεται η επιλογή υιοθέτησης της ποιοτικής μεθοδολογίας -συγκεκριμένα, η θεωρία της φεμινιστικής κριτικής ανάλυσης λόγου. Αναφέρεται, επίσης, η μέθοδος της ατομικής συνέντευξης που χρησιμοποιήθηκε και οι λόγοι που ώθησαν την ερευνήτρια στη σχετική επιλογή. Περιγράφονται, ακόμα, ο τρόπος επιλογής των συμμετεχόντων/ -ουσών, τα βασικά ερωτήματα του πλάνου της ατομικής συνέντευξης, καθώς και η ερευνητική διαδικασία που ακολουθήθηκε. Στο έκτο κεφάλαιο αποκαλύπτονται και αναλύονται τα ερμηνευτικά γλωσσικά ρεπερτόρια, με τα οποία οι άνεργοι έγγαμοι άνδρες και άνεργες έγγαμες γυναίκες μιλούν και κατασκευάζουν την έννοια της ανεργίας, αλλά και οι συνέπειες των ρεπερτορίων αυτών στη διατήρηση ή ανα-διαπραγμάτευση των έμφυλων ταυτοτήτων (ανδρισμός-θηλυκότητα). Στο έβδομο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα ερμηνευτικά γλωσσικά ρεπερτόρια, με τα οποία οι άνεργοι έγγαμοι άνδρες και άνεργες έγγαμες γυναίκες μιλούν και κατασκευάζουν την έννοια της αμειβόμενης εργασίας και οι συνέπειες των ρεπερτορίων αυτών στη διατήρηση ή ανα-διαπραγμάτευση των έμφυλων ταυτοτήτων. Στο όγδοο κεφάλαιο διατυπώνονται και αναλύονται τα ερμηνευτικά γλωσσικά ρεπερτόρια, με τα οποία οι άνεργοι έγγαμοι άνδρες και άνεργες έγγαμες γυναίκες μιλούν και κατασκευάζουν την έννοια της οικιακής εργασίας και οι συνέπειες των ρεπερτορίων αυτών στη διατήρηση ή ανα-διαπραγμάτευση των έμφυλων ταυτοτήτων. Τέλος, στο ένατο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα τελικά συμπεράσματα της έρευνας, διατυπώνονται κριτικά ορισμένα αναστοχαστικά ερωτήματα και αναφέρονται προτάσεις για περαιτέρω διερεύνηση. Συνοπτικά, η συμβολή της παρούσας μελέτης συνίσταται στο (α) να καλύψει το ερευνητικό κενό που αφορά στη διερεύνηση των τρόπων, με τους οποίους οι Έλληνες άνεργοι άνδρες και Ελληνίδες άνεργες γυναίκες κατασκευάζουν λεκτικά τις έννοιες της ανεργίας, της αμειβόμενης εργασίας και της οικιακής, άμισθης εργασίας, μελετώντας 15

16 Πρόλογος τα γλωσσικά ρεπερτόρια που κινητοποιούν, προκειμένου να ερμηνεύσουν τις συγκεκριμένες τοποθετήσεις τους, (β) να καλύψει το κενό της διεθνούς βιβλιογραφίας που αφορά στην αποκάλυψη των τρόπων, με τους οποίους οι άνεργοι άνδρες και άνεργες γυναίκες διαπραγματεύονται με το λόγο τους τη διατήρηση ή ανατροπή των έμφυλων κατασκευών τους κατά τη διάρκεια της ανεργίας και γ) να καλύψει, ειδικότερα, το ερευνητικό κενό που αφορά στο ρόλο που η ανεργία, πιθανώς, διαδραματίζει στον κριτικό ανα-προσδιορισμό των ανδρικών ταυτοτήτων. 16

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η Έμφυλη Κατασκευή 17

18 Η Έμφυλη Κατασκευή 1.1. Εισαγωγή Στο χώρο της ψυχολογίας τα θέματα φύλου και, πιο συγκεκριμένα, οι διαφορές των φύλων έχουν αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος και ανάλογης διερεύνησης. Αναμφισβήτητα, το φύλο αποτελεί μία καθοριστική διάσταση της προσωπικής ζωής, των κοινωνικών σχέσεων και του πολιτισμού είναι άλλωστε, επίσης, αξιοσημείωτο το πόσο το συγκεκριμένο θέμα περιβάλλεται από μία σειρά μύθων, ιδεολογιών, προκαταλήψεων και, ορισμένες φορές, παραπληροφόρησης (Connell, 2002). Παραδοσιακά, το «βιολογικό» φύλο (sex) 1 γίνεται αντιληπτό ως μία καθορισμένη, σταθερή, εγγενής και βιολογική-γενετική έννοια γύρω από την οποία ο κοινωνικός κόσμος οργανώνεται. Ακολούθως, η διαφορά / διχοτόμηση ανδρών και γυναικών που γίνεται αντιληπτή ως φυσική και βιολογικά προερχόμενη, «οδηγεί» στη συνέχεια στην ανάπτυξη συγκεκριμένων ψυχολογικών, συμπεριφορικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών (Archer & Loyd, Connell, 1987, MacInnes, 1998). Έτσι, οι δομικές διευθετήσεις μίας κοινωνίας θεωρούνται ότι ανταποκρίνονται σε αυτές ακριβώς τις σταθερές διαφορές. Χαρακτηριστική αμφισβήτηση των παραπάνω υποθέσεων αποτελεί η κλασσική μελέτη των ψυχολόγων Maccoby και Jacklin για τη διερεύνηση της ύπαρξης ή όχι διαφορών ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες (Maccoby & Jacklin, 1974). Μετά την ανάλυση δημοσιευμένων μελετών, διαπίστωσαν ότι πολλές από τις υποτιθέμενες διαφορές μεταξύ των δύο φύλων είναι μύθος και ισχύουν ελάχιστες από αυτές. Διαπιστώνουν, επίσης, ότι οι ατομικές διαφορές (διαφορές στο ίδιο φύλο) είναι μεγαλύτερες από ότι εκείνες ανάμεσα στα φύλα. Είναι αναγκαίο, ωστόσο, να επισημανθεί, η διάκριση ανάμεσα στο «βιολογικό» και «κοινωνικό» φύλο όπου το πρώτο αναφέρεται στη βιολογική διάσταση και λειτουργία ενός ατόμου, ενώ το δεύτερο στην κοινωνική και πολιτισμική διάστασή του- καθώς συστηματικά ταυτίζεται το φύλο αποκλειστικά με την έννοια του «βιολογικού» φύλου. Σύμφωνα με τον Connell (1987), άλλωστε, ό,τι είναι βιολογικό/ φυσιολογικό υποτίθεται ότι είναι κατά κάποιο τρόπο περισσότερο «πραγματικό» από αυτό που είναι κοινωνικό/ πολιτισμικό. Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, η συζήτηση για τις έμφυλες ταυτότητες, αλλά και για το ίδιο το φύλο ως κοινωνικά κατασκευασμένες έννοιες, έχει οδηγήσει σε νέες προοπτικές και προκλήσεις. Ανθρωπολογικές και 1 Ο όρος «gender» χρησιμοποιείται στην αγγλική γλώσσα και στην αντίστοιχη βιβλιογραφία για να δηλώσει την κοινωνική διάσταση της διαφοράς ανάμεσα στα δύο φύλα, δηλαδή το κοινωνικό φύλο, ενώ ο όρος «sex» για να δηλώσει τη βιολογική διαφορά, δηλαδή το βιολογικό φύλο. 18

19 Η Έμφυλη Κατασκευή κοινωνιολογικές μελέτες έχουν με σαφήνεια υποστηρίξει ότι τα πρότυπα του ανδρισμού και της θηλυκότητας είναι στην ουσία κατασκευές του εκάστοτε πολιτισμού (Cornwall & Lindisfarne, Μπακαλάκη, Παπαταξιάρχης & Παραδέλλης, Silberschmidt, 2001). Οι West & Zimmerman (1987: 14) αναφέρουν χαρακτηριστικά ότι «η «δημιουργία» του φύλου ( doing of gender) γίνεται από τις γυναίκες και τους άνδρες ( ) η δημιουργία του φύλου περιλαμβάνει ένα σύμπλεγμα κοινωνικά καθοδηγουμένων αντιληπτικών, αλληλεπιδραστικών και πολιτικών δραστηριοτήτων που διαμορφώνουν συγκεκριμένες επιδιώξεις ως εκφράσεις των αρσενικών και θηλυκών «φύσεων» Ψυχολογικές Θεωρίες για τη Διαμόρφωση των Ταυτοτήτων Φύλου: Παραδοσιακές και Φεμινιστικές Προσεγγίσεις Στα πλαίσια της σύγχρονης βιβλιογραφίας για τη μελέτη θεμάτων φύλου και συγκεκριμένα για την ανάπτυξη των ταυτοτήτων φύλου 2 έχουν διατυπωθεί διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις διαφορές στα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, συμπεριφορά και κοινωνική θέση ανδρών και γυναικών. Ορισμένες από τις θεωρίες αυτές εστιάζουν στο γιατί, στην προέλευση πιθανών διαφορών προσπαθώντας να εξηγήσουν τις αιτίες που συντελούν στην ανάπτυξη τέτοιων διαφορών ενώ άλλες εστιάζουν στο πώς, στις διαδικασίες που ωθούν άνδρες και γυναίκες να ακολουθούν όμοιες ή διαφορετικές μορφές συμπεριφορών (Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, 1993α). Οι βασικότερες παραδοσιακές θεωρητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις ψυχολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τόσο σε επίπεδο συμπεριφοράς, όσο και συναισθηματικών λειτουργιών είναι οι βιολογικές προσεγγίσεις, η ψυχαναλυτική θεωρία του Freud, η θεωρητική προσέγγιση της κοινωνικής μάθησης και η θεωρία της γνωστικής-εξελικτικής ανάπτυξης του Kolberg (για μία αναλυτική παρουσίαση των προσεγγίσεων, βλ. Αθανασιάδου, Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, 1993 α. Ιγγλέση, 1990). Οι συγκεκριμένες θεωρίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής, κυρίως αλλά όχι μόνο, από φεμινίστριες ψυχολόγους (Connell, 1987, Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, 1993 α. Νασιάκου, Sayers, 1987). Τα κυριότερα σημεία κριτικής μπορούν να συνοψιστούν στα εξής: 1) η 2 Ο όρος «ταυτότητα φύλου» χρησιμοποιείται με την έννοια του ιδιαίτερου συναισθήματος που αποκτά ένα παιδί -αγόρι και κορίτσι- όταν συνειδητοποιεί ότι ανήκει στο ένα ή στο άλλο φύλο (Νασιάκου, 1979). 19

20 Η Έμφυλη Κατασκευή υιοθέτηση και προώθηση της οπτικής του βιολογικού ντετερμινισμού που ουσιαστικά εδραίωσε ως «φυσική» την κατωτερότητα των γυναικών, προβάλλοντας τις βιολογικές διαφορές ανδρών και γυναικών ως καθοριστικές για το διαφορετικό «φυσικό» προσανατολισμό, την αντίστοιχη (άνιση) κοινωνική θέση των φύλων και, σαφώς, την αδυναμία αλλαγής των ήδη «εγκαθιδρυμένων» (προσωπικών, οικιακών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών) διευθετήσεων, 2) ο ανδροκεντρισμός των συγκεκριμένων ψυχολογικών θεωριών -αλλά και της κυρίαρχης Ψυχολογίας συνολικά- για την ανάπτυξη και εξέλιξη του ανθρώπου οδήγησε στον αποκλεισμό των γυναικών ως υποκειμένων ουσιαστικής μελέτης και στην ακόλουθη αναπαραγωγή λανθασμένων υπεργενικεύσεων και στερεοτυπικών αντιλήψεων (Gannon et al, Hoffman & Quinton, 1996), 3) η περιθωριοποίηση της γυναικείας συμπεριφοράς και αναγωγής της ως αποκλίνουσας σε σχέση με την ανδρική νόρμα, ως η «Άλλη» (de Beauvoir, 1952/1979) και 4) η αγνόηση των καθοριστικών σχέσεων δύναμης και εξουσίας που αναπτύσσονται μεταξύ ανδρών και γυναικών στα πλαίσια των ψυχολογικών τους διαφορών και η απουσία επισήμανσης περί κυριαρχίας του ενός φύλου στο άλλο που σαν αποτέλεσμα έχει τη διαιώνιση των συγκεκριμένων διαφορών (Δεληγιάννη- Κουϊμτζή, 1993α). Οι παραδοσιακές - «κυρίαρχες», όμως, θεωρίες συγκρότησης της ψυχοκοινωνικής ταυτότητας των φύλων αμφισβητήθηκαν έντονα από τις θεωρητικές τοποθετήσεις αντίστοιχων φεμινιστικών προσεγγίσεων. Χαρακτηριστικές είναι οι προσεγγίσεις της Jean Baker Miller (1986, 1991α, 1991β) περί συσχετιστικού μοντέλου, της θεωρίας της Carol Gilligan (1993) για την «ηθική της φροντίδας» και της Nancy Chodorow (1978) για την «κοινωνική μητρότητα» (για μία αναλυτική παρουσίαση των προσεγγίσεων, βλ. Αθανασιάδου, Ιγγλέση, 1990). Η συμβολή των κλασσικών φεμινιστικών προσεγγίσεων υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική για τη διεύρυνση της θεωρητικής σκέψης, των μεθοδολογικών επιλογών αλλά και των πολιτικών συνεπαγωγών στο συγκεκριμένο πεδίο. Είναι αναγκαίο, βέβαια, να επισημανθεί ότι θεωρητικές αυτές τοποθετήσεις εντάσσονται σε ένα συνολικό πλαίσιο αμφισβήτησης και κριτικού ανα-προσδιορισμού της παραδοσιακής Ψυχολογίας μέσω της οπτικής της φεμινιστικής προσέγγισης. Η φεμινιστική Ψυχολογία, αν και διαμορφώθηκαν ποικίλες τάσεις μέσα στον ευρύτερο χώρο της, επικρίνει την ψυχολογική επιστήμη αναφορικά με την ανεπάρκεια και τις καταστροφικές της θεωρίες για τις γυναίκες καθώς και αναφορικά με την αποτυχία της να τοποθετήσει τις σχέσεις εξουσίας στο επίκεντρο της κοινωνικής ζωής (Wilkinson, 2003: ). Πιο 20

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19 Περιεχόμενα Πρόλογος... 19 Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25 Ορισμός... 25 Ιστορική εξέλιξη... 30 Η ανάπτυξη της συμβουλευτικής ψυχολογίας στην Ελλάδα... 40 Θέματα που απασχολούν τη συμβουλευτική ψυχολογία...

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εύη Πάτκου 1 ο Γυµνάσιο Πυλαίας Θεσσαλονίκη Ιανουάριος 2004 1 Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ - ΤΕΕ/ΣΕΚ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ - ΤΕΕ/ΣΕΚ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 2000-2006 ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Κατηγορία Πράξης 4.1.1.δ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η εξασφάλιση άδειας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού (ΥΠΠ) είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή έρευνας σε δηµόσια σχολεία οποιασδήποτε βαθµίδας.

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων Θανάσης Καραλής Ι. Θεωρητικές προσεγγίσεις Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως διακριτό θεσμικό και επιστημονικό πεδίο Ενήλικος και

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Σημερα και την επόμενη βδομάδα Η ερευνητική διαδικασία Επαγωγικός και παραγωγικός συλλογισμός Είδη ερευνητικών ερωτημάτων Ερευνητικές υποθέσεις Βασικές ερευνητικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή

Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα Ανισότητες: από την καταγραφή στην ανατροπή Η μελέτη της Ευαγγελίας Παπαπέτρου για την απασχόληση - ανεργία και τις μισθολογικές διαφορές ανδρών

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα