Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô"

Transcript

1

2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô Ê ÚÂÈ ÙËÓ appleôáú Ê ÙˆÓ Û ÁÁÚ Ê ˆÓ ISBN T.A Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô TÔ apple ÚfiÓ ÚÁÔ appleóâ Ì ÙÈÎ È ÈÔÎÙËÛ appleúôûù Ù ÂÙ È Î Ù ÙÈ È Ù ÍÂÈ ÙÔ EÏÏËÓÈÎÔ ÓfiÌÔ (N.2121/1993 fiappleˆ ÂÈ ÙÚÔappleÔappleÔÈËıÂ Î È ÈÛ ÂÈ Û ÌÂÚ ) Î È ÙÈ ÈÂıÓÂ Û Ì ÛÂÈ appleâú appleóâ Ì ÙÈÎ È ÈÔÎÙËÛ. Aapple ÁÔÚ ÂÙ È appleôï Ùˆ Ë Ó ÁÚ appleù ÂÈ ÙÔ ÂÎ fiùë Î Ù ÔappleÔÈÔ appleôùâ ÙÚfiappleÔ Ì ÛÔ ÓÙÈÁÚ Ê, ʈÙÔ Ó Ù appleˆûë Î È ÂÓ Á ÓÂÈ Ó apple Ú ÁˆÁ, ÂÎÌ ÛıˆÛË ÓÂÈÛÌfi, ÌÂÙ ÊÚ ÛË, È ÛÎÂ, Ó ÌÂÙ ÔÛË ÛÙÔ ÎÔÈÓfi Û ÔappleÔÈ appleôùâ ÌÔÚÊ (ËÏÂÎÙÚÔÓÈÎ, ÌË ÓÈÎ ÏÏË) Î È Ë ÂÓ Á ÓÂÈ ÂÎÌÂÙ ÏÏ ÛË ÙÔ Û ÓfiÏÔ Ì ÚÔ ÙÔ ÚÁÔ. ºˆÙÔÛÙÔÈ ÂÈÔıÂÛ EÎÙ appleˆûë BÈ ÏÈÔappleˆÏÂ Ô ZHTH & È OE 18Ô ÏÌ ÂÛ/Ó ÎË - ÂÚ T ñ ÂÚ ÂÛÛ ÏÔÓ ÎË ñ T.K TËÏ.: Fax: EK O EI ZHTH AÚÌÂÓÔappleÔ ÏÔ 27 ñ ÂÛÛ ÏÔÓ ÎË TËÏ , Fax

3 Πρόλογος Ηχηµεία των πολυµερών είναι µία σχετικά νέα επιστήµη, αφού το πρώτο συνθετικό πολυµερές, ο βακελίτης, παρασκευάστηκε από τον Leo Baekeland το 1907, ενώ η έννοια του µακροµορίου προτάθηκε από τον Hermann Staudinger το Από τότε χρειάστηκαν άλλες δύο δεκαετίες για να γίνει κοινή συνείδηση σε όλους τους ενασχολούµενους µε τα πολυµερή η έννοια αυτή και µόλις το 1947 η Χηµεία των πολυµερών ενώσεων καθιερώθηκε ως ξεχωριστός κλάδος της Χηµείας. Η νέα λοιπόν Επιστήµη έχει σήµερα να αντιµετωπίσει δύο προβλήµατα. Το πρώτο αναφέρεται στη σοβαρή προσπάθεια που καταβάλλεται από τους ακαδη- µαϊκούς κυρίως, για την καθιέρωση της διδακτέας ύλης τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε µεταπτυχιακό επίπεδο. Το δεύτερο σχετίζεται µε το πρώτο, αφού εκεί που φαίνεται ότι έχει παγιωθεί η άποψη για µία συγκεκριµένη ύλη, νέα ύλη πολλαπλάσια σε όγκο εµφανίζεται στα 100 και πλέον περιοδικά που δηµοσιεύουν πρωτότυπες εργασίες στον επιστηµονικό αυτό χώρο. Είναι φανερό λοιπόν, ότι πρόκειται για µία επιστήµη που τροφοδοτεί µε ιδέες, αλλά κυρίως µε νέα, έξυπνα, πρωτοποριακά υλικά πολλούς άλλους επιστηµονικούς κλάδους, οι οποίοι µε τη σειρά τους µελετούν τα υλικά αυτά και τα προωθούν προς τις αξιοθαύµαστες εφαρµογές τους. Σύµφωνα µε στοιχεία της American Chemical Society, σήµερα δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι πάνω από το 50% των Χηµικών και Χηµικών Μηχανικών, καθώς επίσης ένας µεγάλος αριθµός Φυσικών και Μηχανολόγων Μηχανικών και σχεδόν όλοι οι επιστήµονες και τεχνικοί που εµπλέκονται µε τα υλικά, ασχολούνται µε τα πολυµερή, τα οποία αποτελούν ίσως την σηµαντικότερη κατηγορία των προηγµένων υλικών. Ήταν λοιπόν κοινή πεποίθηση των συγγραφέων εδώ και πολύ καιρό, ότι θα έπρεπε να γραφεί ένα βιβλίο επικεντρωµένο στο χώρο της Χηµείας πολυµερών. Έτσι επτά χρόνια µετά την εµφάνιση του συγγράµµατος «Σύνθεση και Χαρακτηρισµός Πολυµερών», έρχεται το βιβλίο αυτό να καλύψει µία ανάγκη. Η ανάγκη αυτή αναφέρεται στην αναγνώριση της «Μακροµοριακής Χηµείας ή Χηµείας πολυµερών» ως του τρίτου υποχρεωτικού µαθήµατος µετά την Ανόργανη και

4 4 XËÌÂ ÔÏ ÌÂÚÒÓ την Οργανική Χηµεία στα Χηµικά Τµήµατα της Ελλάδας. Είναι αδιανόητο στον 21ο αιώνα, ένα σηµαντικό µέρος των αποφοίτων Χηµικών να µην γνωρίζει έστω και τις βασικές αρχές της Χηµείας των µεγάλων µορίων. Θα πρέπει να υπενθυ- µίσουµε εδώ, ότι ακόµη και πριν 40 χρόνια οι «κάποιας ηλικίας σηµερινοί συνάδελφοι» έπαιρναν κάποιες γνώσεις µακροµοριακής χηµείας µέσα από το µάθηµα της Οργανικής Χηµείας, που και αυτές δεν δίνονται σήµερα, λόγω της φυσιολογικής διόγκωσης της ύλης και του µαθήµατος αυτού. Το βιβλίο αυτό αποφασίστηκε να γραφεί µετά από 30 και πλέον χρόνια ενασχόλησης των συγγραφέων, τόσο διδακτικά όσο και ερευνητικά, µε την Επιστή- µη των πολυµερών (πλαστικών και ελαστοµερών). Απευθύνεται τόσο στους προπτυχιακούς όσο και στους µεταπτυχιακούς φοιτητές των Τµηµάτων Χηµείας, Χη- µικών Μηχανικών, Φυσικής, Μηχανικών Υλικών, Βιοχηµείας, Ιατρικής κ.ά. Ακό- µη στους συναδέλφους, που δραστηριοποιούνται στο χώρο των πλαστικών, ελαστοµερών, ινών, κολλητικών ουσιών και επιχρισµάτων µε την ελπίδα ότι θα βρουν την απάντηση σε κάποια από τα προβλήµατά τους. Η ελπίδα αυτή πηγάζει από την καθηµερινή επικοινωνία µε τους συναδέλφους αυτούς και τους προβληµατισµούς τους. Επίσης από τις αµέτρητες συζητήσεις µε τους προπτυχιακούς φοιτητές του Τµήµατος Χηµείας του ΑΠΘ, τους µεταπτυχιακούς φοιτητές µας στην ειδίκευση «Χηµεία και Τεχνολογία Πολυµερών», καθώς επίσης και τους µεταπτυχιακούς φοιτητές µας στο ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών µε τίτλο «ιεργασίες και Τεχνολογία Προηγµένων Υλικών». Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε στην ονοµατολογία των πολυµερών, όπου επικρατεί πράγµατι µία ακαταστασία, αφού έχουµε να αντιµετωπίσουµε συνήθως τρεις τουλάχιστον διαφορετικές ονοµασίες για κάθε πολυµερές, µια εµπειρική, αναγκαστικά την εµπορική, η οποία εµφανίζεται µε διάφορες παραλλαγές, και την ονοµασία που προτείνεται από την IUPAC, η οποία τις περισσότερες φορές είναι δύσχρηστη και προσιτή µόνο στους ακαδηµαϊκούς. Πολλοί υποστηρίζουν ότι τα φυσικά και τα συνθετικά πολυµερή θα έπρεπε να εξετάζονται στα πλαίσια δύο διαφορετικών µαθηµάτων. Ωστόσο τα πολυµερή, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους, παρουσιάζουν ορισµένες φυσικές και χηµικές ιδιότητες που οφείλονται καθαρά στη µακροµοριακή τους φύση, δηλαδή εµφανίζουν ιδιότητες που φαίνονται να µην υπακούουν στους κλασικούς νόµους της Χηµείας και της Φυσικής. Στο τέλος του βιβλίου έχουν προστεθεί ορισµένα κεφάλαια, που αναφέρονται στα υγροκρυσταλλικά πολυµερή, φωτονικά πολυµερή, αγώγιµα πολυµερή, θερ- µοσταθερά πολυµερή, στις εφαρµογές των πολυµερών στην Ιατρική και στα πρόσθετα πολυµερών, τα οποία πιστεύουµε ότι θα βοηθήσουν τον αναγνώστη εκείνον,

5 ÚfiÏÔÁÔ 5 που αργότερα θα χρειαστεί να έχει µία µεγαλύτερη επαφή µε τα θέµατα αυτά. Είναι λοιπόν µία καλή αρχή. Προτάσεις για την καλύτερη απόδοση ορισµένων όρων καθώς επίσης υποδείξεις σχετικές µε λάθη και τυπογραφικές αβλεψίες θα είναι πάντα ευπρόσδεκτες. Θα θέλαµε από το σηµείο αυτό να ευχαριστήσουµε τις Εκδόσεις Π. Ζήτη & Σία Ο.Ε., για την σοβαρότατη προσπάθεια που κατέβαλαν για να ολοκληρωθεί το έργο αυτό. Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 2006 Γιώργος Παν. Καραγιαννίδης Ειρήνη ηµ. Σιδερίδου

6 7 Περιεχόµενα KÂÊ Ï ÈÔ 1 EÈÛ ÁˆÁ 1.1 Iστορική αναδροµή H έννοια του µακροµορίου Bασικές έννοιες Kατάταξη των πολυµερών Oνοµατολογία πολυµερών Εισαγωγή Oνοµατολογία κατά IUPAC Oνοµατολογία συµπολυµερών Oνοµατολογία γραµµικών ανόργανων πολυµερών και πολυµερών συναρµογής KÂÊ Ï ÈÔ 2 ÔÌ Ì ÎÚÔÌÔÚ ˆÓ 2.1 Συντακτική ισοµέρεια Στερεοϊσοµέρεια Γεωµετρική ισοµέρεια Στερεοκανονικότητα Oπτική στερεοϊσοµέρεια ιαµορφώσεις µακροµορίων ιαµορφώσεις µικρών µορίων ιαµορφώσεις µακροµορίων Eυκαµψία αλυσίδας KÂÊ Ï ÈÔ 3 M ÁÂıÔ Î È Û Ì Ì ÎÚÔÌÔÚ ˆÓ 3.1 Eισαγωγή

7 8 XËÌÂ ÔÏ ÌÂÚÒÓ 3.2 Στατιστικός υπολογισµός των διαστάσεων υποθετικής ιδανικής µακροµοριακής αλυσίδας Στατιστική του τυχαίου περιπάτου (random walk statistics) Στατιστική των τυχαίων πτήσεων (random flight statistics) Στατιστικός υπολογισµός διαστάσεων πραγµατικής µακροµοριακής αλυσίδας ιαστάσεις µακροµοριακών αλυσίδων σε αραιό διάλυµα KÂÊ Ï ÈÔ 4 M Û ÌÔÚÈ Î ÚË appleôï ÌÂÚÔ 4.1 Eισαγωγή Kατανοµή µοριακών βαρών (Molecular weight distribution) (MWD) Mέσα µοριακά βάρη Mέσο µοριακό βάρος σε αριθµό Mέσο µοριακό βάρος σε βάρος z-mέσο µοριακό βάρος Mέσο ιξωδοµετρικό µοριακό βάρος Σχέση µεγέθους µακροµορίων και ιδιοτήτων πολυµερούς KÂÊ Ï ÈÔ 5 ÚÔÛ ÈÔÚÈÛÌfi Ì ÛˆÓ ÌÔÚÈ ÎÒÓ ÚÒÓ 5.1 ιάλυση πολυµερών Tεχνικές προσδιορισµού µέσων µοριακών βαρών Aνάλυση ακραίων οµάδων (End-group analysis) Ωσµωτικές ιδιότητες (Colligative properties) Σκεδασµός του φωτός (Light scattering) Yπερφυγοκέντρηση (Ultracentrifugation) MALDI Iξωδοµετρική µέθοδος (Viscometry) Xρωµατογραφία διέλευσης διαµέσου πηκτής (Gel permeation chromatography-gpc) KÂÊ Ï ÈÔ 6 ÙÂÚÂ Î Ù ÛÙ ÛË appleôï ÌÂÚÒÓ 6.1 Eισαγωγή Άµορφη ή υαλώδης κατάσταση

8 ÂÚÈÂ fiìâó Kρυσταλλική κατάσταση Kινητική της κρυστάλλωσης Παράγοντες που επηρεάζουν την εµφάνιση κρυσταλλικότητας Tg και Tm συµπολυµερών Kαταστάσεις των πολυµερών KÂÊ Ï ÈÔ 7 AÓÙÈ Ú ÛÂÈ appleôï ÌÂÚÈÛÌÔ 7.1 Eισαγωγή Σταδιακός πολυµερισµός Aλυσιδωτός πολυµερισµός ιαφορές µεταξύ σταδιακού πολυµερισµού και αλυσιδωτού πολυµερισµού Iδιαιτερότητες κατά τον σταδιακό πολυµερισµό KÂÊ Ï ÈÔ 8 Ù È Îfi appleôï ÌÂÚÈÛÌfi 8.1 Eισαγωγή Kινητική γραµµικού σταδιακού πολυµερισµού Σχέση µέσου µοριακού βάρους σε αριθµό και έκτασης αντίδρασης Kατανοµή µοριακών βαρών Tρόποι διακοπής σταδιακού πολυµερισµού Xρησιµοποίηση του ενός µονοµερούς σε µικρή περίσσεια KÂÊ Ï ÈÔ 9 ÔÏ ÌÂÚ ÛÙ È ÎÔ appleôï ÌÂÚÈÛÌÔ 9.1 Πολυεστέρες Γενικές µέθοδοι παρασκευής πολυεστέρων Κατηγορίες Πολυεστέρων Θερµοπλαστικοί Πολυεστέρες ικτυωµένοι Πολυεστέρες Πολυ(ανθρακικοί εστέρες) Πολυαµίδια Εισαγωγή Γενικές µέθοδοι παραγωγής πολυαµιδίων Iδιότητες πολυαµιδίων

9 10 XËÌÂ ÔÏ ÌÂÚÒÓ 9.3 Πολυουρεθάνες Εισαγωγή Σύνθεση πολυουρεθανών Ιδιότητες πολυουρεθανών Πολυουρεθανικές ίνες Spandex Πολυαιθέρες Εισαγωγή Εποξειδικές ρητίνες Αρωµατικοί πολυαιθέρες Πολυσουλφίδια Πολυσουλφόνες Pητίνες φαινόλης-φορµαλδεΰδης (PF), (φαινολοπλάστες) Pητίνες ουρίας-φορµαλδεΰδης (UF) Pητίνες µελαµίνης-φορµαλδεΰδης (MF) KÂÊ Ï ÈÔ 10 AÏ ÛÈ ˆÙfi appleôï ÌÂÚÈÛÌfi ÌÂ ÂÏÂ ıâúâ Ú Â 10.1 Eισαγωγή Εκκινητές (Initiators) Kινητική Αντιδράσεις µεταφοράς (Chain transfer reactions) ιακλαδώσεις Επιβραδυντές και παρεµποδιστές KÂÊ Ï ÈÔ 11 AÏ ÛÈ ˆÙfi Î ÙÈÔÓÙÈÎfi appleôï ÌÂÚÈÛÌfi 11.1 Eισαγωγή Έναρξη κατιοντικού πολυµερισµού Πρόοδος κατιοντικού πολυµερισµού Tερµατισµός Kινητική κατιοντικού πολυµερισµού Eφαρµογές KÂÊ Ï ÈÔ 12 AÏ ÛÈ ˆÙfi ÓÈÔÓÙÈÎfi appleôï ÌÂÚÈÛÌfi 12.1 Eισαγωγή

10 ÂÚÈÂ fiìâó Έναρξη ανιοντικού πολυµερισµού Πρόοδος και Tερµατισµός Kινητική ανιοντικού πολυµερισµού Eφαρµογές KÂÊ Ï ÈÔ 13 AÏ ÛÈ ˆÙfi ÛÙÂÚÂÔÎ ÓÔÓÈÎfi appleôï ÌÂÚÈÛÌfi 13.1 Eισαγωγή Mηχανισµός στερεοκανονικού πολυµερισµού Mηχανισµός συνδυοτακτικού πολυµερισµού Yπάρχει ζωντανός πολυµερισµός µε καταλύτες Ziegler-Natta; Mεταλλοκένια: οι νέοι καταλύτες του στερεοκανονικού πολυµερισµού KÂÊ Ï ÈÔ 14 ÔÏ ÌÂÚ Ï ÛÈ ˆÙÔ appleôï ÌÂÚÈÛÌÔ 14.1 Πολυυδρογονάνθρακες Πολυαιθυλένια, Polyethylenes Γραµµικό πολυαιθυλένιο χαµηλής πυκνότητας, Linear low density polyethylene (LLD-PE) Πολυαιθυλένιο πολύ χαµηλής πυκνότητας, Very low density polyethylene (VLD-PE) ή Ultra low density polyethylene (ULD-PE) Πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας, High-density polyethylene (HD-PE) Πολυαιθυλένιο χαµηλής πυκνότητας, Low-density polyethylene (LDPE) Συµπολυµερή αιθυλενίου / (µεθ-)ακρυλικού οξέος, Ethylene / (meth-) acrylic acid copolymers (EMAA/EAA) Συµπολυµερή αιθυλενίου / ακρυλικού αιθυλεστέρα, Ethylene / ethyl acrylate copolymers (EEA) Συµπολυµερή αιθυλενίου / ακρυλικού µεθυλεστέρα, Ethylene / methyl acrylate copolymers (EMA) Συµπολυµερή αιθυλενίου / οξικού βινυλεστέρα, Ethylene / vinyl acetate copolymers (EVA) Συµπολυµερή αιθυλενίου / βινυλικής αλκοόλης, Ethylene / vinyl alcohol copolymers (EVOH) Ιοντοµερή, Ionomers

11 12 XËÌÂ ÔÏ ÌÂÚÒÓ ικτυωµένα πολυαιθυλένια, Cross-linked poly ethy lenes Πολυπροπυλένιο, Polypropylene Πολυισοβουτυλένιο ή πολυισοβουτένιο, Polyisobutylene Πολυισοπρένιο, Polyisoprene (συνθετικό καουτσούκ) Πολυστυρένιο, Polystyrene Πολυακετυλένιο, Polyacetylene Αλογονούχα βινυλοπολυµερή Πολυβινυλοχλωρίδιο, Poly(vinyl chloride) Πολυβινυλιδενοχλωρίδιο, Poly(vinylidene chloride) Πολυβινυλοφθορίδιο, Polyvinylfluoride Πολυβινυλιδενοφθορίδιο, poly(vinylidene fluoride) Πολυχλωροτριφθοροαιθυλένιο, Polychlorotrifluoroethylene Πολυτετραφθοροαιθυλένιο, Polytetrafluoroethylene Πολυχλωροπρένιο, Polychloroprene Βινυλοπολυµερή µε πολικές πλευρικές οµάδες Πολυ(ακρυλικό οξύ), Poly(acrylic acid) Πολυ(ακρυλικός µεθυλεστέρας), Poly(methyl acrylate) Πολυ(µεθακρυλικό οξύ), poly(methacrylic acid) Πολυ(µεθακρυλικός µεθυλεστέρας), Poly(methyl methacrylate) Πολυ(µεθακρυλικός υδροξυαιθυλεστέρας), Poly(hydroxyethyl methacrylate) Πολυακρυλονιτρίλιο, Polyacrylonitrile Πολυακρυλαµίδιο, Polyacrylamide Πολυ(οξικός βινυλεστέρας), Poly(vinyl acetate) Πολυ(βινυλική αλκοόλη) Poly(vinyl alcohol) Πολυβινυλοκαρβαζόλιο, Polyvinylcarbazole Πολυαιθέρες Πολυοξυµεθυλένιο ή πολυφορµαλδεΰδη, Polyoxymethylene or polyformaldehyde) Πολυαιθυλενογλυκόλη ή πολυαιθυλενοξείδιο, Polyethyleneglycole - polyethyleneoxide Πολυεπιχλωρυδρίνη, Polyepichlorhydrin KÂÊ Ï ÈÔ 15 ÌappleÔÏ ÌÂÚÈÛÌfi 15.1 Eισαγωγή Σύσταση συµπολυµερούς Λόγοι δραστικότητας

12 ÂÚÈÂ fiìâó Tύποι συµπολυµερισµού Συµπολυµερισµός µε ελεύθερες ρίζες Συσταδικά συµπολυµερή Eµβολιασµένα συµπολυµερή KÂÊ Ï ÈÔ 16 AÓfiÚÁ Ó appleôï ÌÂÚ 16.1 Eισαγωγή Πολυσιλοξάνια Πολυφωσφορονιτριλικά πολυµερή (πολυφωσφαζένια) Oργανοµεταλλικά πολυµερή Πολυµερή συναρµογής Aλατοπολυµερή Άλλα ανόργανα πολυµερή H διεργασία Sol-Gel Eίναι το γυαλί ένα πολυµερές; KÂÊ Ï ÈÔ 17 º ÛÈÎ appleôï ÌÂÚ 17.1 Eισαγωγή Πρωτεΐνες και πολυπεπτίδια Πολυνουκλεοτίδια Πολυζαχαρίτες (υδατάνθρακες) Φυσικά ελαστοµερή KÂÊ Ï ÈÔ 18 YÁÚÔÎÚ ÛÙ ÏÏÈÎ appleôï ÌÂÚ 18.1 Eισαγωγή Tύποι υγρών κρυστάλλων Θερµοτροπικοί υγροί κρύσταλλοι Λυοτροπικοί υγροί κρύσταλλοι Iδιότητες των υγρών κρυστάλλων Εναντιοτροπισµός και µονοτροπισµός Ανισοτροπικές ιδιότητες υγρών κρυστάλλων Πολυµορφισµός Προσανατολισµός των µορίων από ηλεκτρικό ή µαγνητικό πεδίο

13 14 XËÌ ÔÏ ÌÂÚÒÓ 18.4 Tαυτοποίηση υγροκρυσταλλικών φάσεων Yγροκρυσταλλικά πολυµερή (Liquid-crystalline polymers, LCPs) Παρασκευή υγροκρυσταλλικών πολυµερών Eφαρµογές των υγροκρυσταλλικών πολυµερών Ίνες Μεµβράνες (φιλµς) Yγροκρυσταλλικά πλαστικά αντικείµενα Συστήµατα αποθήκευσης πληροφοριών KÂÊ Ï ÈÔ 19 ºˆÙÔÓÈÎ appleôï ÌÂÚ 19.1 Eισαγωγή Oπτικές ιδιότητες υλικών Mη γραµµικές οπτικές ιδιότητες Mη γραµµικά οπτικά πολυµερή Φωτονικές εφαρµογές KÂÊ Ï ÈÔ 20 AÁÒÁÈÌ appleôï ÌÂÚ 20.1 Eισαγωγή Iοντικώς αγώγιµα πολυµερή Eφαρµογές Hλεκτρονικώς αγώγιµα πολυµερή Σπουδαιότερα αγώγιµα πολυµερή Hλεκτροφωταυγή πολυµερή KÂÊ Ï ÈÔ 21 ÂÚÌÔÛÙ ıâú appleôï ÌÂÚ 21.1 Eισαγωγή Tάξεις θερµοσταθερών πολυµερών Πολυιµίδια Πολυβενζιµιδαζόλια Πολυπυρρολόνες (Πυρρόνες) Πολυκινοξαλίνες Eκτίµηση της θερµικής σταθερότητας

14 ÂÚÈÂ fiìâó 15 KÂÊ Ï ÈÔ 22 EÊ ÚÌÔÁ ÙˆÓ appleôï ÌÂÚÒÓ ÛÙËÓ I ÙÚÈÎ 22.1 Eισαγωγή Bιοσταθερά τεχνητά όργανα Bιοδιασπάσιµα πολυµερή Eλεγχόµενη απελευθέρωση βιοδραστικών ουσιών µε την βοήθεια των πολυµερών KÂÊ Ï ÈÔ 23 ÚfiÛıÂÙ appleôï ÌÂÚÒÓ 23.1 Πληρωτικά υλικά Eνισχυτικά µέσα Συνδετικά µέσα Πλαστικοποιητές Σταθεροποιητές Eπιβραδυντές καύσης Aντιστατικά Xρωστικές Άλλα πρόσθετα APAPTHMATA Παράρτηµα I. Θερµοκρασίες υαλώδους µετάβασης και τήξης Παράρτηµα II. Aκρωνύµια στη χηµεία και τεχνολογία των πολυµερών Παράρτηµα III. Eµπορικές ονοµασίες των κυριότερων πολυµερικών προϊόντων Παράρτηµα IV. Πίνακας αναµιξιµότητας διαλυµάτων Παράρτηµα V. ιαλύτες και µη διαλύτες των κυριοτέρων πολυµερών συµπύκνωσης Παράρτηµα VI. ιαλύτες και µη διαλύτες των κυριοτέρων πολυµερών προσθήκης Παράρτηµα VII. Kώδικες ανακύκλωσης πλαστικών Bιβλιογραφία Eυρετήριο όρων

15 17 1 Ô KÂÊ Ï ÈÔ EÈÛ ÁˆÁ 1.1 IÛÙÔÚÈÎ Ó ÚÔÌ Tα πολυµερή αποτελούν τη βάση της δοµής όλων των ζωντανών οργανισµών. Oι πρωτεΐνες και οι πολυζαχαρίτες, βασικά δοµικά συστατικά των ζωικών και φυτικών κυττάρων και σπουδαιότατη πηγή τροφής πολλών ζωντανών οργανισµών, καθώς και τα νουκλεϊνικά οξέα που ελέγχουν την αναπαραγωγή των κυττάρων είναι πολυµερή. Ωστόσο η κατανόηση της δοµής τους έγινε δυνατή µόλις το 1926, όταν πρώτος ο Hermann Staudinger απέδειξε ότι είναι ενώσεις που αποτελούνται από µακριές και µε τάξη οργανωµένες αλυσίδες (µακροµόρια) και όχι από κολλοειδή σωµατίδια ή κυκλικές ενώσεις όπως πολλοί επιστήµονες πίστευαν προηγούµενα. H διευκρινισµένη δοµή των πολυµερών επέτρεψε στη συνέχεια τη µελέτη της επίδρασης της µακροµοριακής δοµής στις ιδιότητες και οδήγησε στην παρασκευή συνθετικών πολυµερών µε προκαθορισµένες ιδιότητες, ώστε να δηµιουργηθούν νέα υλικά για την αντιµετώπιση συγκεκριµένων ειδικών αναγκών της αγοράς. Tο γεγονός αυτό προκάλεσε επανάσταση στη σύγχρονη τεχνολογία. H αγορά κατακλείστηκε από µία πληθώρα συνθετικών πολυµερών σε διάφορες µορφές, όπως πλαστικά, ίνες, ελαστοµερή, επιχρίσµατα και κόλλες, τα περισσότερα από τα οποία έχουν ιδιότητες που δεν παρουσιάζει κανένα φυσικό υλικό. Eποµένως δεν είναι καθόλου υπερβολικός ο χαρακτηρισµός που έδωσε για τον εικοστό αιώνα ο Iταλός καθηγητής Guilio Natta: «Aν επρόκειτο να χαρακτηριστεί ο αιώνας µας από τα υλικά που χρησιµοποιούνται περισσότερο, όπως στο παρελθόν η εποχή του Λίθου και η εποχή του Xαλκού, θα έπρεπε να ονοµαστεί αιώνας των Πολυµερών». O Guilio Natta µαζί µε τον Eλβετό συνάδελφό του Carl Ziegler τιµήθηκαν µε το βραβείο Nobel της Xηµείας (1963) για την πρωτοποριακή τους εργασία στον πολυµερισµό των ολεφινών και την παραγωγή του γραµµικού πολυαιθυλενίου και

16 18 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ του πολυπροπυλενίου. Πριν το 1950 και στο απώτερο παρελθόν τα παραδοσιακά υλικά που χρησι- µοποιήθηκαν για να καλύψουν τις ανάγκες της καθηµερινής ζωής ήταν τα µέταλλα, το γυαλί, το ξύλο, η πέτρα, το τούβλο, το τσιµέντο ως συνδετική ύλη, ενώ το βαµβάκι, το µαλλί και άλλα αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα αποτελούσαν την πρώτη ύλη για την παραγωγή ινών, υφασµάτων κ.ά.. Σήµερα κατακλυζόµαστε από µία πληθώρα νέων υλικών όπως συνθετικές ίνες, πλαστικές τσάντες, πλαστικά χρώµατα, αφροί πολυουρεθάνης, έδρανα και διάφορα γρανάζια (οδοντωτοί τροχοί) από νάιλον, µαγειρικά σκεύη επικαλυµµένα µε τεφλόν, φιλµ συσκευασίας, συνθετικές κόλλες, βαλβίδες καρδιάς από σιλικόνη, τεχνητά δόντια και πολλά άλλα, ο πίνακας των εφαρµογών αυτών φαίνεται να µην έχει τέλος. Σε αρκετούς τοµείς, τα νέα υλικά έχουν σχεδόν αντικαταστήσει πλήρως τα παραδοσιακά υλικά εξαιτίας βασικών πλεονεκτηµάτων που παρουσιάζουν όπως οι µηχανικές αντοχές, η ελαστικότητα, το χαµηλό ειδικό βάρος, η αντοχή στη διάβρωση, η χαµηλή θερµική ηλεκτρική και ηχητική αγωγιµότητα και το χαµηλό κόστος. Η επιστήµη των υλικών περιλαµβάνει τέσσερα βασικά πεδία: Μέταλλα Πολυµερή Κεραµικά Ανόργανοι ηµιαγωγοί, οπτικά υλικά κ.ά. Πολλές σύγχρονες κατασκευές, µηχανές και λεπτοί µηχανισµοί πραγµατοποιούνται µε ένα συνδυασµό των ανωτέρω τάξεων υλικών. εν είναι τυχαίο το γεγονός ότι σήµερα πάνω από το 50% των Xηµικών και Xηµικών µηχανικών καθώς επίσης και ένας µεγάλος αριθµός Φυσικών και Mηχανολόγων µηχανικών και σχεδόν όλοι οι επιστήµονες και τεχνικοί που εµπλέκονται µε τα υλικά ασχολούνται µε τα πολυµερή, τα οποία αποτελούν ίσως την σηµαντικότερη τάξη στα προηγµένα υλικά. Aνατρέχοντας στο παρελθόν, η σχέση του ανθρώπου µε τα πολυµερή θα µπορούσε να χωριστεί σε τρεις περιόδους: ÚÒÙË appleâú Ô Ô (appleúèó applefi ÙÔ 1839) H περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από τέλεια άγνοια του ανθρώπου για την ύπαρξη µακροµοριακών ενώσεων, παρά το γεγονός ότι χρησιµοποιεί στην καθηµερινή ζωή του φυσικά πολυµερή, όπως το βαµβάκι, λινό, µαλλί, µετάξι, δέρµα, χαρτί, γυαλί, φυσικό ελαστικό (καουτσούκ), γουταπέρκα, βαλάτα, σελλάκη κ.ά.

17 1.1. πûùôúèî Ó ÚÔÌ 19 Â ÙÂÚË appleâú Ô Ô : ( ) Tο 1839 οι Goodyear και Hancock ανακαλύπτουν το βουλκανισµό του φυσικού ελαστικού και εγκαινιάζει µια νέα εποχή στην οποία ο άνθρωπος τροποποιεί τη δοµή φυσικών πολυµερών µε σκοπό να τα µετατρέψει σε πολύτιµα τεχνολογικά υλικά σύµφωνα µε τις ανάγκες του, αγνοώντας ωστόσο πάντα τη µακροµοριακή τους δοµή. Aπό το βουλκανισµό του φυσικού ελαστικού µε µεγαλύτερες ποσότητες θείου (30-50%) παρασκευάζεται λίγο αργότερα ο εβονίτης, σκληρή ύλη, που χρησιµοποιήθηκε ευρύτατα για αρκετά χρόνια και κατεργάζεται µόνο µε τη βοήθεια κοπτικών εργαλίων όπως τόρνου κ.ά. Tην ίδια περίπου εποχή (Schönbein, 1846) η µερική νίτρωση της κυτταρίνης επιτρέπει τη διαλυτοποίησή της σε µίγµα αλκοόλης-αιθέρα και την παρασκευή του κολλωδίου, που χρησιµοποιείται για την επίδεση τραυµάτων, ως στεγανωτικό υλικό, αλλά κυρίως για την παρασκευή της πρώτης τεχνητής ίνας γνωστής ως Rayon (τεχνητό µετάξι) από τροποποιηµένη κυτταρίνη (Chardonnet, 1889). Eπίσης µε διάλυση µερικώς νιτρωµένης κυτταρίνης σε αλκοολικό διάλυµα καµφοράς παρασκευάζεται το πρώτο θερµοπλαστικό υλικό, ο κελλουλοΐτης (celluloid) ή πλαστικοποιηµένη νιτρική κυτταρίνη (Hyatt, 1868). Λίγο αργότερα παρασκευάζεται η βισκόζη (αλκαλικό διάλυµα των ξανθογονικών εστέρων της κυτταρίνης) και µπαίνουν οι βάσεις της βιοµηχανικής παραγωγής του τεχνητού µεταξιού µε τη µέθοδο της βισκόζης. Tαυτόχρονα το τεχνητό µετάξι παρασκευάζεται και από διάλυµα κυτταρίνης σε αµµωνιακό διάλυµα οξειδίου του χαλκού (χαλκοαµµωνιακή µέθοδος). Eπίσης από τη βισκόζη, µε εξώθησή της από λεπτή σχισµή και µορφοποίησή της σε φιλµ, λαµβάνεται η κελοφάνη ή σελοφάν (cellophane), το πρώτο υλικό συσκευασίας που παρασκεύασε ο άνθρωπος (1924). Tην ίδια περίοδο, παρασκευάζονται νέες υφάνσιµες ίνες πρωτεϊνικής φύσεως (λανιτάλη) για την αντικατάσταση του µαλλιού, από αναγέννηση αλκαλικού διαλύµατος της καζεΐνης του γάλακτος µε οξίνιση (υγρή ινοποίηση). Oι ίνες αυτές στη συνέχεια κατεργάζονται µε φορµαλδεΰδη, οπότε από την αντίδραση της φορ- µαλδεΰδης µε τις αµινοοµάδες διαφορετικών µακροµορίων δηµιουργούνται σταυροδεσµοί (µεθυλενικές γέφυρες) που αυξάνουν την αντοχή των ινών. Mε ανάλογο τρόπο παρασκευάζεται από την καζεΐνη ο γαλάλιθος, σκληρό πλαστικό προϊόν, που χρησιµοποιείται σε αντικατάσταση του ελεφαντόδοντου για την κατασκευή κουµπιών, ζαριών, διάφορων παιγνιδιών, κοσµηµάτων κ.ά. Παρά τις σηµαντικότατες αυτές ανακαλύψεις οι επιστήµονες αγνοούσαν παντελώς την ύπαρξη µακροµοριακών ενώσεων. Tο 1861 ο T. Graham µελετώντας τη συµπεριφορά ορισµένων φυσικών πολυµερών σε διάλυµα, παρατήρησε ότι αυτά δείχνουν πολύ χαµηλή σχεδόν αµελητέα ταχύτητα διάχυσης, δεν διαπερνούν

18 20 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ ηµιπερατές µεµβράνες και δεν µπορούν να κρυσταλλωθούν. Tα διαλύµατα αυτά, που δεν παρουσιάζουν τις συνηθισµένες ιδιότητες των διαλυµάτων, τα ονόµασε «κολλοειδή διαλύµατα» ή απλώς «κολλοειδή» (από την ελληνική λέξη κόλλα ) ενώ τα διαλύµατα από τα οποία η διαλυµένη ουσία µπορεί να ληφθεί σε κρυσταλλική µορφή «κρυσταλλοειδή». Στα κολλοειδή διαλύµατα τα µόρια της ουσίας ενώνονται µεταξύ τους µε διαµοριακές δυνάµεις van der Waals και σχη- µατίζουν κολλοειδή σωµατίδια διαστάσεων nm. Aργότερα διαπιστώθηκε ότι κολλοειδή διαλύµατα σχηµατίζουν και άλλα υλικά, όπως ανόργανα άλατα, σωµατίδια χρυσού, σάπωνες, ταννικό οξύ κ.ά. των οποίων η δοµή είναι τελείως διαφορετική από αυτή των φυσικών πολυµερών. Πολλοί επιστήµονες πίστευαν λοιπόν τότε ότι το φυσικό ελαστικό, η κυτταρίνη το άµυλο και οι πρωτεΐνες είναι κολλοειδή. Aξίζει µάλιστα να σηµειωθεί ότι χαρακτήριζαν τη φυσική συσσωµάτωση των µορίων κατά οµάδες ως πολυµερισµό και το κολλοειδές σωµατίδιο που προκύπτει ως πολυµερές, (polymer, από τις ελληνικές λέξεις πολύ και µέρος) εφόσον αποτελείται από πολλά µέρη. Ήταν πολύ δύσκολο να φανταστούν την εποχή εκείνη ότι τα µόρια µπορεί να ενώνονται µεταξύ τους µε οµοιοπολικούς δεσµούς και να σχηµατίζουν γιγαντιαία µόρια (µακροµόρια). Aυτό ήταν απόλυτα δικαιολογηµένο, γιατί πριν τη δουλειά του Raoult και του van t Hoff τη δεκαετία του 1880, δεν υπήρχαν µέθοδοι για τον προσδιορισµό του µοριακού βάρους της διαλυµένης ουσίας. Όταν αναπτύχθηκαν πειραµατικές µέθοδοι και εφαρµόστηκαν σε δείγµατα φυσικού ελαστικού και αµύλου, προσδιορίστηκαν µοριακά βάρη από µέχρι Oι τιµές αυτές µαρτυρούσαν την ύπαρξη πολύ µεγάλων µορίων, οι επιστήµονες όµως δεν δέχονταν αυτή την πιθανότητα για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον, διότι είχε παρατηρηθεί ότι όταν µία ένωση µε τελείως διευκρινισµένη δοµή βρεθεί σε κολλοειδή κατάσταση, το µοριακό βάρος που παρουσιάζει είναι πολύ µεγαλύτερο από το πραγµατικό, άρα ο νόµος του Raoult δεν ισχύει για τα κολλοειδή συστήµατα. εύτερον, τις δεκαετίες του 1890 και 1900 ήταν πολύ δηµοφιλής η θεωρία των συµπλόκων συναρµογής και της συνένωσης των µικρών µορίων σε φυσικά συσσωµατώµατα. TÚ ÙË appleâú Ô Ô ( applefi ÙÔ 1907 Ì ÚÈ Û ÌÂÚ ) H εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από την παρασκευή των πρώτων συνθετικών πολυµερών και τη διευκρίνηση της δοµής τους. Tο 1907 ο Baekeland παρασκεύασε το πρώτο συνθετικό πολυµερές, µε συµπύκνωση περίσσειας φορµαλδεΰδης και φαινόλης σε αλκαλικό περιβάλλον ή περίσσειας φαινόλης και φορµαλδεΰδης σε όξινο περιβάλλον. H συµπύκνωση της φαινόλης µε τη φορµαλδεΰδη ήταν γνωστή στους οργανικούς χηµικούς της εποχής εκείνης, δεν ήταν όµως γνωστή η έννοια

19 1.1. πûùôúèî Ó ÚÔÌ 21 της δραστικότητας (functionality), δηλαδή ότι η φαινόλη είναι τριδραστική ένωση, ενώ η φορµαλδεΰδη διδραστική. H χρησιµοποίηση από το Baekeland ελεγχό- µενων ποσοτήτων φαινόλης-φορµαλδεΰδης, οι οποίες µάλιστα χρησιµοποιούνται ακόµη και σήµερα, αποδεικνύει ότι γνώριζε τη δραστικότητά τους. εν υπάρχουν όµως αποδείξεις, που να βεβαιώνουν ότι γνώριζε και τη δοµή του βακελίτη (bakelite), δηλαδή του προϊόντος που παρασκεύασε. H τρίτη περίοδος σηµαδεύτηκε στη συνέχεια από τρία συνέδρια στα οποία µπήκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη της επιστήµης των πολυµερών. Tο πρώτο έγινε το 1926 στο Nτύσσελντορφ, όπου ο H. Staudinger απέδειξε την ύπαρξη των µακροµορίων. Tόση ήταν η εντύπωση που δηµιούργησε στους εκατοντάδες συνέδρους, που κάποιος τόνισε: «Eντυπωσιαζόµαστε τόσο όσο θα συνέβαινε στους ζωολόγους, αν θα άκουγαν ότι κάπου στην Aφρική βρέθηκε ελέφαντας που έχει µήκος 500 και ύψος 200 µέτρα». Aπό τότε χρειάστηκε να περάσει µια δεκαετία για να γίνει συνείδηση η έννοια του µακροµορίου, οπότε το 1936 στο συνέδριο που έγινε στο Kαίµπριτζ όχι µόνο δεν υπήρξε αµφισβήτηση γύρω από την ύπαρξη µακροµορίων, αλλά το µεγαλύτερο µέρος των εισηγήσεων αναφερόταν πλέον στη µελέτη του µηχανισµού των αντιδράσεων πολυµερισµού, σε µεθόδους προσδιορισµού του µοριακού βάρους, στη σύνθεση και µελέτη των ιδιοτήτων νέων πολυµερών και των πεδίων εφαρµογής τους. Στο συνέδριο αυτό ξεχώρισε η φυσιογνωµία του W. Carothers, ο οποίος ανέπτυξε τα αποτελέσµατα της δεκάχρονης ερευνητικής του δουλειάς στο πεδίο των πολυµερών. Tέλος µία δεκαετία αργότερα, δηλαδή το 1947 η IUPAC οργάνωσε το πρώτο διεθνές συνέδριο πολυµερών στη Λιέγη. Στο συνέδριο αυτό η Xηµεία των Πολυµερών (Polymer Chemistry) καθιερώθηκε ως ξεχωριστός κλάδος της Xη- µείας. Ωστόσο σήµερα αναγνωρίζεται ότι η Xηµεία των πολυµερών δεν αποτελεί απλά ένα κλάδο της παραδοσιακής Xηµείας, αλλά µια ευρύτερη περιοχή της επιστήµης, η οποία περιλαµβάνει όλη τη Xηµεία και αρκετά άλλα επιστηµονικά πεδία αφού τα πολυµερή εκτός από χηµικές ουσίες είναι ταυτόχρονα υλικά. H επιστήµη των πολυµερών (polymer science) στηρίζεται στις αρχές της ανόργανης, οργανικής, φυσικής και αναλυτικής χηµείας, αλλά και της φυσικής, µηχανικής και της βιολογίας. Ένας επιστήµονας για να ασχοληθεί µε θέµατα της επιστήµης των πολυµερών πρέπει να µπορεί να συνδυάσει γνώσεις από όλα τα παραπάνω πεδία που αναφέρθηκαν. Oι µακροµοριακές ενώσεις παρουσιάζουν ιδιότητες οι οποίες εµφανίζονται να αψηφούν τους κλασσικούς νόµους της Xηµείας και της Φυσικής. H σύνθεση των πρώτων πολυµερών, όπως φαίνεται και από τον Πίνακα 1, ήταν υπόθεση ορισµένων εµπνευσµένων ερευνητών, όµως τα τελευταία τριάντα χρόνια η κατευθυνόµενη έρευνα για την παραγωγή νέων υλικών πραγµατοποιεί-

20 22 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ ται στα µεγάλα βιοµηχανικά ή ερευνητικά εργαστήρια εξαιτίας της ανάγκης παρασκευής νέων ειδών πλαστικών, ελαστικών, κολλητικών ουσιών, ινών και επιχρισµάτων (χρώµατα, βερνίκια), ενώ η επιστήµη των πολυµερών εδραιώνεται στην ακαδηµαϊκή κοινότητα αρκετά αργότερα. H ανάπτυξη της επιστήµης των πολυµερών υπήρξε ραγδαία και συνέβαλε ση- µαντικά στην αλµατώδη ανάπτυξη που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια στην «επιστήµη των υλικών» (materials science) καθώς επίσης στη βιοχηµεία, βιοφυσική και µοριακή βιολογία. Πίνακας 1.1 Xρονολογίες ορόσηµα στην εξέλιξη της επιστήµης των πολυµερών Έτος Πολυµερές Eρευνητής 1839 Παράγεται το πρώτο τροποποιηµένο φυσικό πολυµερές 1839 Bουλκανισµένο καουτσούκ Goodyear, Hancock 1846 Νιτρική κυτταρίνη Schönbein 1868 Κελλουλοΐτης Hyatt 1889 Ίνες αναγεννηµένης κυτταρίνης Chardonnet 1890 Ίνες ραιγιόν (µέθοδος χαλκαµµωνίας) Despeisses 1890 Πλαστικά καζεΐνης-φορµαλδεΰδης Kriesche, Spitteler 1892 Ίνες ραιγιόν (µέθοδος βισκόζης) Cross, Bevan, Beadle 1907 Παράγεται το πρώτο συνθετικό πολυµερές 1907 Bακελίτης Baekeland 1919 Oξική κυτταρίνη C. and H. Dreyfus 1927 Aλκυδικές ρητίνες Kienle 1929 Eλαστοµερή Thiokol Patrick 1930 Πολυστυρένιο Staudinger 1930 Γενική αποδοχή της έννοιας του µακροµορίου 1931 Ακρυλικά Röhm 1931 Πολυβινυλοχλωρίδιο Klatte, Semon Πολυχλωροπρένιο Carothers Πολυισοβουτυλένιο Otto, Mueller, Cunradi

21 1.1. πûùôúèî Ó ÚÔÌ 23 Πίνακας 1.1 (συνέχεια) Έτος Πολυµερές Eρευνητής 1939 Mελαµίνη Henkel ιακλαδωµένο πολυαιθυλένιο Fawcett, Gibson Nάιλον-6,6 Carothers 1941 Πολυτετραφθοροαιθυλένιο Plunkett 1942 Ακόρεστοι πολυεστέρες Ellis, Rust 1943 Πολυουρεθάνες Bayer Nάιλον-6 Schlack Σιλικόνες Rochow, Hyde, Andrianov 1944 Πολυ(τερεφθαλικός αιθυλενεστέρας) Whinfield, Dickson 1946 Pητίνες ABS 1947 Eποξειδικές ρητίνες Castan, Greenlee 1956 Γραµµικό πολυαιθυλένιο Ziegler, Hogan 1957 Πολυπροπυλένιο Natta 1959 Πολυακετάλες Staudinger, McDonald Πολυ(ανθρακικοί εστέρες) Schnell, Fox 1961 Πολυβενζιµιδαζόλια Vogel, Marvel 1964 Πολυιµίδια Sroog Iοντοµερή Rees 1966 Πολυφαινυλενοξείδιο Hay Aραµίδια Morgan 1968 Πολυφαινυλενοσουλφίδιο Philips Petroleum 1970 Πολυ(τερεφθαλικός βουτυλενεστέρας)* * O πολυ(τερεφθαλικός βουτυλενεστέρας) άρχισε να παράγεται σχεδόν ταυτόχρονα από µία πλειάδα µεγάλων εταιριών αµέσως µετά την εκπνοή της πατέντας για τους καταλύτες της παραγωγής του πολυ(τερεφθαλικού αιθυλενεστέρα).

22 24 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ 1.2 H ÓÓÔÈ ÙÔ Ì ÎÚÔÌÔÚ Ô Aπό τα µέσα του 19ου αιώνα παρατηρήθηκε ότι ορισµένες ενώσεις, αν και έχουν την ίδια εκατοστιαία χηµική σύσταση, παρουσιάζουν τελείως διαφορετικές φυσικές και χηµικές ιδιότητες, χωρίς να είναι ισοµερείς. Xαρακτηριστικό παράδειγµα αποτέλεσε το ζεύγος ισοπρενίου-καουτσούκ. Tο ισοπρένιο είναι ένα πτητικό υγρό, ενώ το καουτσούκ ένα ελαστικό στερεό, που διογκώνεται σε ορισµένους διαλύτες, ενώ σε άλλους διαλύεται δίνοντας ένα παχύρευστο διάλυµα, σαφώς διαφορετικό από το λεπτόρρευστο διάλυµα του ισοπρενίου στους ίδιους διαλύτες. Ήδη τo 1826 ο Faraday κατέληξε στο συµπέρασµα ότι ο εµπειρικός τύπος του καουτσούκ είναι (C 5 H 8 ) x και το 1860 αποµονώθηκε ισοπρένιο (3-5%) στα πτητικά προϊόντα της ξηρής απόσταξης του καουτσούκ. CH 2 C CH CH 2 CH 3 ισοπρένιο Mε βάση τις παρατηρήσεις ότι δεν κρυσταλλώνεται, είναι ευαίσθητο στη θέρ- µανση και παρουσιάζει χαµηλή ταχύτητα διάχυσης και υψηλό µοριακό βάρος συ- µπέραναν ότι το καουτσούκ ανήκει στη τάξη των κολλοειδών. Στην αρχή του εικοστού αιώνα ο Harries (1904) διαπίστωσε ότι ο οζονισµός του καουτσούκ παρέχει το αντίστοιχο οζονίδιο, άρα περιέχει στο µόριο του διπλούς δεσµούς. Συγχρόνως στα προϊόντα υδρόλυσης του οζονιδίου αποµόνωσε λαιβουλινική αλδεΰδη (CH 3 COCH 2 CH 2 CHO) και απέδειξε έτσι την παρουσία στο «µόριο του καουτσούκ» της οµάδας: CH 2 C CH CH 2 CH 3 Oι οµάδες αυτές προφανώς θα µπορούσαν να συνδυαστούν είτε σε κυκλικές δοµές είτε σε ανοικτές αλυσίδες. Προτιµήθηκε η κυκλική δοµή, αποτελούµενη πιθανόν από πέντε έως επτά ισοπρενικές οµάδες, διότι η χηµική ανάλυση βεβαίωνε την παρουσία ενός διπλού δεσµού ανά οµάδα ισοπρενίου και εκατοστιαία χηµική σύσταση ανταποκρινόµενη ακριβώς στον εµπειρικό τύπο (C 5 H 8 ) x, και επειδή η παραδοχή της ανοικτής αλυσίδας δηµιουργούσε το πρόβληµα της δοµής των ακραίων οµάδων.

23 1.2. H ÓÓÔÈ ÙÔ Ì ÎÚÔÌÔÚ Ô 25 CH 2 C CH CH 2 CH 2 C CH CH 2 CH 2 C CH CH 2 CH 3 CH 3 CH 3 O 3 O O O O O O CH 2 C CH CH 2 CH 2 C CH CH 2 CH 2 C CH H 3 C O H 3 C O H 3 C O CH 2 H 2 O CH 2 CO + HOC CH 2 CH 2 CO + HOC CH 2 CH 2 CO + HOC CH 2 CH 3 CH 3 CH 3 ÔÓÈÛÌfi ÙÔ Î Ô ÙÛÔ Î Î È ÚfiÏ ÛË ÙÔ ÓÙ ÛÙÔÈ Ô Ô ÔÓÈ Ô. Tην ίδια εποχή τους ερευνητές προβληµάτιζε και η διευκρίνηση της δοµής της κυτταρίνης, του αµύλου και των πρωτεϊνών. Στην πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα απέδειξαν ότι ο εµπειρικός τύπος της κυτταρίνης και του αµύλου είναι (C 6 H 10 O 5 ) x όπου τα µόρια της γλυκόζης µπορούν να συνδυαστούν, όπως και στην περίπτωση του καουτσούκ, σε κυκλικές δοµές ή ανοικτές αλυσίδες. Όµως επικράτησε η άποψη της κυκλικής δοµής, λόγω της µη ύπαρξης ακραίων υδροξυλικών οµάδων που θα µπορούσαν εύκολα να ανιχνευθούν µε βάση τον αναγωγικό τους χαρακτήρα. Σ ότι αφορά την άλλη σηµαντική τάξη φυσικών πολυµερών, τις πρωτεΐνες, το 1914 ο Emil Fischer έδειξε ότι πρέπει να σχηµατίζονται από την «οµοιοπολική» σύνδεση αµινοξέων διαφορετικής σύστασης. Παρασκεύασε µάλιστα ένα πολυπεπτίδιο αποτελούµενο από 18 αµινοξέα και υποστήριξε ότι είναι όµοιο σ ότι αφορά το µοριακό του βάρος µε τις περισσότερες φυσικές πρωτεΐνες, αλλά αναγνώρισε ότι οι πρωτεΐνες πρέπει να αποτελούνται από διαφορετικά αµινοξέα και µε διαφορετική σειρά. Tο τελευταίο µισό του 19ου αιώνα, όταν τους επιστήµονες απασχολούσε η διευκρίνηση της δοµής των φυσικών πολυµερών, µία άλλη οµάδα ερευνητών αποτελούµενη από συνθετικούς οργανικούς χηµικούς, έφθασε τελείως συµπτωµατικά, στη σύνθεση πολυµερικών προϊόντων χωρίς να δείχνει όµως κανένα ενδιαφέρον για τη σύστασή τους. Στην προσπάθεια τους να παρασκευάσουν καθαρές ενώσεις σε υψηλές αποδόσεις, αποµόνωναν ως παραπροϊόντα ανεπιθύµητα λάδια, πίσσες ή µη αποσταζόµενα υπολείµµατα τα οποία απέρριπταν. Yπάρχουν όµως και λίγες αξιόλογες περιπτώσεις που τράβηξαν την προσοχή τους.

24 26 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ Γύρω στα 1860 αναφέρεται η σύνθεση των πρώτων δειγµάτων πολυαιθυλενογλυκόλης H [ OCH 2 CH 2 ] n OH µε βαθµό πολυµερισµού µέχρι 6 και η σωστή απόδοση της δοµής τους. To 1839 παρατηρείται η µετατροπή του στυρενίου σε ζελατινώδη µάζα, το 1866 αποδίδεται στη διεργασία αυτή ο όρος «πολυµερισµός» και το 1910 διατυπώνεται η άποψη ότι έχει κυκλική δοµή αποτελούµενη από τέσσερις, πέντε ή και περισσότερες δοµικές µονάδες στυρενίου, όπως για παράδειγ- µα η δοµή, CH 2 C 6 H 5 CH C 6 H 5 CH CH 2 C 6 H 5 CH CH 2 CH 2 CH C 6 H 5 και ότι τα κυκλικά αυτά µόρια συνενώνονται µεταξύ τους µε διαµοριακές δυνά- µεις για να σχηµατίσουν κολλοειδή σωµατίδια. Tη δεκαετία του 1910 πολυµερίζεται το βουταδιένιο από τους Lebedev και Harries και στο πολυβουταδιένιο που προκύπτει αποδίδεται η δοµή του κυκλοοκταδιενίου, CH 2 CH CH CH 2 CH 2 CH CH CH 2 n θεωρώντας συγχρόνως ότι οι κυκλικές αυτές µονάδες ενώνονται µεταξύ τους µε δευτερεύουσες δυνάµεις για να σχηµατίσουν κολλοειδή σωµατίδια, σε πλήρη αναλογία µε τη δοµή του καουτσούκ. Στη συνέχεια όµως ο Lebedev τολµά να υποστηρίξει ότι το πολυβουταδιένιο και το καουτσούκ έχουν µάλλον τη δοµή ανοικτής αλυσίδας, CH 2 CH CH CH 2 CH 2 CH CH CH 2 Eνώ όµως γνώριζε ότι τα πολυµερή παρουσίαζαν µεγάλο µοριακό βάρος, ταυτόχρονα πίστευε ότι δηµιουργούνται από τη φυσική συσσωµάτωση µικρών µορίων. Tο 1920 ο Γερµανός χηµικός H. Staudinger σε µία πολύ σηµαντική δηµοσίευση (H. Staudinger, Ber., 53, 1073, 1920) απέρριψε την άποψη ότι οι πολυµερικές ενώσεις είναι κολλοειδή και υποστήριξε την ύπαρξη γιγαντιαίων µορίων που σχηµατίζονται από την ένωση µικρών µορίων µε τους κλασικούς οµοιοπολικούς

25 1.2. H ÓÓÔÈ ÙÔ Ì ÎÚÔÌÔÚ Ô 27 δεσµούς (µακροµόρια). Πρότεινε για το πολυστυρένιο, πολυοξυµεθυλένιο και καουτσούκ τη δοµή µακριάς ανοικτής αλυσίδας. CH 2 CH CH 2 CH CH 2 CH CH 2 CH C 6 H 5 C 6 H 5 C 6 H 5 C 6 H 5 πολυστυρένιο O CH 2 O CH 2 O CH 2 πολυοξυµεθυλένιο O CH 2 O CH 2 Mελετώντας τις φυσικοχηµικές ιδιότητες µελών της οµόλογης σειράς της πολυφορµαλδεΰδης διαπίστωσε ότι οι ιδιότητες των ενώσεων αυτών δεν παραµένουν σταθερές, αλλά µεταβάλλονται κατά τρόπο συνεχή, που εξαρτάται από το µοριακό τους βάρος. Kάθε µέλος παρουσίασε για παράδειγµα το δικό του ιξώδες και όχι ένα συγκεκριµένο χαρακτηριστικό ιξώδες που να µπορεί να αποδοθεί στη δηµιουργία µικκυλίων. Aπό τον προσδιορισµό του ιξώδους του διαλύµατος κάθε µέλους της οµόλογης αυτής σειράς ο Staudinger εκτίµησε το µοριακό του βάρος. H θεωρία του Staudinger για την ύπαρξη µακροµορίων δεν έγινε αµέσως αποδεκτή από την επιστηµονική κοινότητα, αλλά αντίθετα ξεσήκωσε ποικιλία αντιδράσεων. O ίδιος όµως συνέχισε τις έρευνές του προς την ίδια κατεύθυνση. Παρατήρησε ότι η υδρογόνωση του φυσικού ελαστικού, όπως και η µετατροπή του σε άλλα παράγωγα, δεν καταστρέφει τις κολλοειδείς του ιδιότητες και ότι τα φυσικά πολυµερή, σε αντίθεση µε άλλα υλικά, παρουσιάζουν κολλοειδή συµπεριφορά σε όλους τους διαλύτες που διαλύονται.tο µεγάλο πρόβληµα όµως που αντιµετώπιζε για την υποστήριξη της θεωρίας του ήταν η διευκρίνηση της δοµής των ακραίων οµάδων των µακροµορίων. εν µπορούσε για παράδειγµα να εξηγήσει πως επιτυγχάνεται στο πολυισοπρένιο ο κορεσµός των δεσµών των δύο ακραίων ατόµων άνθρακα. Aρχικά (1925) θεώρησε ότι οι ακραίοι άνθρακες ανενεργοποιούνται λόγω του µεγάλου µεγέθους της αλυσίδας και παραµένουν τρισθενείς, ενώ αργότερα (1928) πρότεινε τον κορεσµό τους µε ένωσή τους και σχη- µατισµό µεγάλου δακτυλίου. H τελευταία άποψη ήταν δηµοφιλής µέχρι το 1937 όταν ο P. Flory διευκρίνησε το µηχανισµό του αλυσιδωτού πολυµερισµού και έκανε σαφές ότι τα άκρα των µακροµορίων αποτελούνται από άτοµα που συµπληρώνονται κανονικά από τα µόρια του εκκινητή, που προκάλεσαν τον πολυµερισµό. Tην ίδια εποχή ο Σουηδός χηµικός και φυσικός Th. Svedberg επινόησε την πρώτη αξιόπιστη µέθοδο για τον προσδιορισµό του µοριακού βάρους γιγαντιαίων µορίων µε τη βοήθεια µιας πολύπλοκης φυγοκέντρου µεγάλης ταχύτητας (βραβείο

26 28 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ Nόµπελ χηµείας 1926). Mε τις ακριβέστερες αυτές µετρήσεις του µοριακού βάρους και τη µελέτη µε ακτίνες-x της δοµής της κυτταρίνης και άλλων πολυµερών επιβεβαίωσαν τελικά τη θεωρία του Staudinger. Για την πρωτοποριακή του δουλειά στην απόδειξη της ύπαρξης µακροµοριακών ενώσεων ο Staudinger τιµήθηκε µε το βραβείο Nόµπελ Xηµείας το Στη συνέχεια ο ίδιος και πολλοί άλλοι επίσης αξιόλογοι επιστήµονες όπως οι H. Mark, W.H. Carothers, και P. Flory (βραβείο Nόµπελ 1974) θεµελίωσαν την «Eπιστήµη των Πολυµερών». Σήµερα ο όρος πολυµερές, κατά τον ορισµό της IUPAC, αναφέρεται σε κάθε ουσία, που τα µόρια της χαρακτηρίζονται από την επανάληψη ενός ή περισσοτέρων ειδών ατόµων ή οµάδων ατόµων, που αποκαλούνται δοµικές µονάδες (constitutional units), ενωµένων µεταξύ τους µε οµοιοπολικό δεσµό, σε ένα ικανοποιητικό αριθµό, ώστε η ουσία να παρουσιάζει ένα σύνολο ιδιοτήτων που δεν µεταβάλλεται πρακτικά µε την προσθήκη ή αφαίρεση µιας ή περισσοτέρων τέτοιων δοµικών µονάδων. Aµέσως όµως προέκυψε το ερώτηµα, ποιός είναι αυτός ο ικανοποιητικός αριθµός των δοµικών µονάδων, ώστε το µόριο να χαρακτηριστεί µακροµόριο και η ουσία αντίστοιχα πολυµερές. Για να γίνει ευκολότερα κατανοητή η απάντηση στο ερώτηµα αυτό θα αναφερθούµε στο χαρακτηριστικό παράδειγµα της οµόλογης σειράς των κανονικών κορεσµένων υδρογονανθράκων (C n H 2n+2 ) και θα εξετάσουµε πως µεταβάλλονται οι ιδιότητες των µελών της σειράς µε την αύξηση του µοριακού βάρους. Aξίζει να αναφέρουµε ότι κάθε µέλος της σειράς αυτής χαρακτηρίζεται από την επανάληψη ορισµένου αριθµού µεθυλενοµάδων (CH 2 ) και ότι τα 4 πρώτα µέλη της, µεθάνιο CH 4, αιθάνιο CH 3 CH 3, προπάνιο CH 3 CH 2 CH 3, και βουτάνιο CH 3 (CH 2 ) 2 CH 3 είναι αέρια, το πεντάνιο έως το δεκαεπτάνιο υγρά και τα ανώτερα µέλη CH 3 (CH 2 ) n CH 3 (n>15) στερεά. Στον πίνακα 1.2 αναφέρονται τα σηµεία βρασµού (ζέσεως) και τήξης των µελών της σειράς και στο σχήµα 1.1 απεικονίζεται η µεταβολή αυτών των ιδιοτήτων µε τον αριθµό των µεθυλενο- µάδων του κάθε µέλους. Tο σηµείο βρασµού των ενώσεων αυξάνει συνεχώς όσο αυξάνεται το µοριακό βάρος ώσπου από κάποιο ανώτερο µέλος και πάνω δεν παρατηρείται πλέον βρασµός αλλά αποσύνθεση της ένωσης. Αυτό εξηγείται µε την παραδοχή ότι οι διαµοριακές δυνάµεις πλέον ως σύνολο γίνονται τόσο ισχυρές, ώστε να µπορούν να συγκρατούν ισχυρά τα µόρια στην υγρή κατάσταση και να µην τα επιτρέπουν να µεταβούν στην αέρια κατάσταση ακόµη και µε ελαττωµένη πίεση. Έτσι σε πολύ υψηλές θερµοκρασίες, ο υδρογονάνθρακας µε µεγάλο µοριακό βάρος αρχίζει να αποσυνθέτεται, αφού είναι αδύνατο να εξατµιστεί.

27 1.2. H ÓÓÔÈ ÙÔ Ì ÎÚÔÌÔÚ Ô 29 Πίνακας 1.2 Σηµεία βρασµού και τήξης µελών της οµόλογης σειράς των κανονικών κορεσµένων υδρογοναθράκων [Η (CH 2 ) n Η] ή (C n H 2n+2 ). α/α Aριθµός ατόµων άνθρακα Σηµείο βρασµού ( C) Σηµείο τήξης ( C) ,5 182, ,6 183, ,1 187, ,5 138, ,1 129, ,7 95, ,4 90, ,7 56, ,8 53, ,1 29, ,9 25, ,3 9, ,4 5, ,5 6, ,5 10, ,0 18, ,0 22, ,7 28, ,0 32, ,0 36, ,0 66, ,0 81, , , , , , , , ,0

28 30 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ Θερµοκρασία ( C) Σηµείο βρασµού Σηµείο τήξης Aριθµός µεθυλενοµάδων Ì 1.1 MÂÙ ÔÏ ÙË ıâúìôîú Û Ú ÛÌÔ Î È Ù ÍË ÙˆÓ ÌÂÏÒÓ ÙË ÔÌfiÏÔÁË ÛÂÈÚ ÙˆÓ ÎÔÚÂÛÌ ÓˆÓ ÚÔ- ÁÔÓıÚ ÎˆÓ ÛÂ Û ÛË Ì ÙÔÓ ÚÈıÌfi ÙˆÓ ÌÂı ÏÂÓÔÌ ˆÓ ÙÔ. Aνάλογη συµπεριφορά δείχνει και το σηµείο τήξης το οποίο από το προπάνιο και πάνω αυξάνει συνεχώς µε την αύξηση των µεθυλενοµάδων, αλλά στα ανώτερα µέλη τείνει προς την οριακή τιµή των 135 C (θερµοκρασία τήξης του πολυαιθυλενίου). H διχαλωτή µορφή της καµπύλης τήξης στην περιοχή του πολυαιθυλενίου, δείχνει την διακύµανση του σ.τ. ενός πολυµερούς γενικότερα, το οποίο επηρεάζεται από το βαθµό κρυσταλλικότητας, δηλαδή από τη θερµική προϊστορία του. Παρατηρείται λοιπόν ότι πάνω από µία οριακή τιµή µοριακού βάρους (ή καλύτερα περιοχή µοριακών βαρών) οι ενώσεις συµπεριφέρονται διαφορετικά και η συµπεριφορά αυτή ουσιαστικά δεν επηρεάζεται από το µοριακό τους βάρος. Eπίσης παρουσιάζουν ιδιότητες που οφείλονται αποκλειστικά και µόνο στο µεγάλο µέγεθος των µορίων τους, όπως για παράδειγµα υψηλό ιξώδες και µηχανικές ιδιότητες (ελαστική ή πλαστική συµπεριφορά). Στον πίνακα 1.3 αναφέρονται οι ιδιότητες των αλκανίων ανάλογα µε το µέγεθος της αλυσίδας τους. H κυριότερη διαφορά µεταξύ του πολυαιθυλενίου και του κεριού είναι η µηχανική συµπεριφορά τους. Eνώ το παραφινικό κερί είναι ένα εύθραστο στερεό, το πολυαιθυλένιο είναι ένα σκληρό πλαστικό στερεό. Το κερί είναι 100% κρυσταλλικό σώµα, όπου οι

29 1.2. H ÓÓÔÈ ÙÔ Ì ÎÚÔÌÔÚ Ô 31 αλυσίδες συνδέονται µεταξύ τους µε ασθενείς διαµοριακούς δεσµούς van der Waals (Σχ. 1.2). Στο πολυαιθυλένιο αντίθετα όπου οι αλυσίδες έχουν µεγάλο µήκος το κρυσταλλικό φυλλίδιο σχηµατίζεται από αναδιπλώσεις της ίδιας της αλυσίδας η οποία περιφέρεται και µεταξύ των φυλλιδίων συνδέοντας αυτά µεταξύ τους (Σελ ). Mε τον τρόπο αυτό δηµιουργούνται ισχυρές συνδέσεις µέσα στα φυλλίδια και µεταξύ αυτών. Eπίσης στο πολυαιθυλένιο υπάρχει και ένα ποσοστό άµορφης φάσης η οποία προσδίδει στο υλικό ευκαµψία. Πίνακας 1.3 Φυσική κατάσταση και εφαρµογές των διαφόρων αλκανίων Aριθµός ατόµων άνθρακα αλυσίδας Kατάσταση και ιδιότητες υδρογονάνθρακα Xρήση ανάλογα µε το µήκος της αλυσίδας 1-2 Αέρια Φυσικό αέριο 3-4 Αέρια Yγραέριο 5-10 Yγρά χαµηλού ιξώδους Bενζίνη Yγρά µετρίου ιξώδους Kηροζίνη Yγρά υψηλού ιξώδους Πετρέλαιο και Ορυκτέλαια Mαλακά στερεά Παραφινικά κεριά Σκληρά πλαστικά στερεά Πολυαιθυλένιο Tο µοριακό βάρος που απαιτείται ώστε µία ουσία να χαρακτηριστεί πολυµερές είναι αντικείµενο συνεχών συζητήσεων, αλλά πολλοί πολυµεριστές θεωρούν ότι ένα µοριακό βάρος περίπου g/mol είναι το ελάχιστο που απαιτείται για τα περισσότερα πολυµερή ώστε να παρουσιάσουν καλές φυσικές και µηχανικές ιδιότητες. Oι ενώσεις χαµηλοτέρου µοριακού βάρους χαρακτηρίζονται ως ολιγοµερή. Ορισµένες φορές µπορεί να συναντήσουµε στην ξένη βιβλιογραφία και τον όρο «High polymers», δηλαδή πολυµερή µε υψηλό µοριακό βάρος. Ο επιθετικός προσδιορισµός «High» έχει την έννοια ότι ο βαθµός πολυµερισµού (Σελ. 177) είναι τόσο µεγάλος, ώστε η επίδραση των ακραίων οµάδων στα µακροµόρια µπορεί να αγνοηθεί. Ακόµη πολλές από τις ιδιότητες όπως το σηµείο τήξης, το σηµείο υαλώδους µετάβασης και το µέτρο ελαστικότητας δεν µεταβάλλονται µε περαιτέρω αύξηση του βαθµού πολυµερισµού. Ως µία τέτοια τυπική τιµή του βαθµού πολυ-

30 32 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ µερισµού αναφέρεται συνήθως το 100 και άνω. Οι ιδιότητες όπως το ιξώδες του τήγµατος ή των διαλυµάτων πολυµερούς, καθώς επίσης οι µηχανικές αντοχές συνεχίζουν να αυξάνονται αυξανοµένου του βαθµού πολυµερισµού, αλλά οι ιδιότητες αυτές εξαιρούνται του ανωτέρω χαρακτηρισµού. Aξίζει να αναφερθεί ότι κατά τον ορισµό της IUPAC, ολιγοµερές είναι η ουσία που τα µόρια της χαρακτηρίζονται από την επανάληψη ενός ή περισσοτέρων ειδών ατόµων ή οµάδων ατόµων, αλλά οι ιδιότητές της µεταβάλλονται µε την προσθήκη ή αφαίρεση µιας ή µερικών δοµικών µονάδων στα ή από τα µόρια της. κρυσταλλικό παραφινικό κερί αναδίπλωση αλυσίδας κρυσταλλική φάση (φυλλίδιο) περιπλοκές άµορφη φάση Ì 1.2 ËÌ ÙÈÎ appleâèîfióèûë ÙË ÔÌ Î È ÌÔÚÊÔÏÔÁ ÂÓfi ÎÚ ÛÙ ÏÏÈÎÔ apple Ú ÊÈÓÈÎÔ ÎÂÚÈÔ Î È ÂÓfi ËÌÈ- ÎÚ ÛÙ ÏÏÈÎÔ appleôï Èı ÏÂÓ Ô.

31 1.3. B ÛÈÎ ÓÓÔÈÂ B ÛÈÎ ÓÓÔÈÂ Oι απλές χηµικές ενώσεις που χρησιµοποιούνται για την παρασκευή των πολυµερών καλούνται µονοµερή. Για να χρησιµοποιηθεί µία χηµική ένωση ως µονοµερές θα πρέπει να διαθέτει δύο ή περισσότερες θέσεις από τις οποίες να µπορεί να αντιδράσει. O αριθµός των δραστικών θέσεων ενός µονοµερούς χαρακτηρίζει τη δραστικότητά του. Mονοµερή όπως το αιθυλένιο (CH 2 =CH 2 ) ή το αµινοξύ (H 2 N R COOH) είναι διδραστικά, ενώ αντίθετα η γλυκερίνη CH 2 (OH) CH(OH) CH 2 (OH) τριδραστική και το βουταδιένιο (CH 2 =CH CH=CH 2 ) τετραδραστικό. O διπλός δεσµός του αιθυλενίου ενεργοποιούµενος από µία ελεύθερη ρίζα ή ιόν οδηγεί στο σχηµατισµό πολυµερούς CH 2 =CH 2 + R.. RCH 2 CH 2. RCH 2 CH 2. + n CH2 =CH 2. R(CH 2 CH 2 ) n+1 Tο αµινοξύ συµπυκνώνεται µε τα άλλα µόρια του αµινοξέος µέσω των αµινο ( NH 2 )και καρβοξυ ( COOH) οµάδων για να σχηµατίσουν ένα πολυαµίδιο. Στην περίπτωση αυτή η αντίδραση πολυµερισµού αποτελείται από µία σειρά απλών οργανικών αντιδράσεων οµοίων µε την αντίδραση συµπύκνωσης RNH 2 + R COOH. R CONHR + H 2 O Aπό κάθε µονοµερές προκύπτει µία ή και περισσότερες µονάδες που συµµετέχουν στη δοµή των µακροµορίων του αντίστοιχου πολυµερούς. Aπό το αιθυλένιο για παράδειγµα προκύπτουν δύο µονάδες, η µεθυλενο- ( CH 2 ), και η αιθυλενο ( CH 2 CH 2 ). H µεγαλύτερη µονάδα που προέρχεται από ένα µονοµερές καλείται µονοµερής µονάδα (monomer unit). Στην περίπτωση του αιθυλενίου εποµένως µονοµερής µονάδα είναι η αιθυλενο- και του αµινοξέος H 2 N R COOH η οµάδα ( NHRCO ). H διεργασία µετατροπής ενός µονοµερούς ή µίγµατος µονοµερών σε πολυµερές καλείται πολυµερισµός (polymerization). Eάν από ένα πολυµερισµό εκτός από το πολυµερές παράγονται και παραπροϊόντα, όπως στην περίπτωση του αµινοξέος όπου εκτός από το πολυαµίδιο παράγεται και νερό, τότε οι µονοµερείς µονάδες των µακροµορίων του πολυµερούς είναι υπόλοιπα των µονοµερών που χρησιµοποιήθηκαν. Aντίθετα όταν κατά τον πολυµερισµό δεν παράγονται παραπροϊόντα, όπως π.χ. στον πολυµερισµό του αιθυλενίου οι µονοµερείς µονάδες ταυτίζονται µε τα µονοµερή. Tη διαφορά αυτή παρατήρησε για πρώτη φορά ο

32 34 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ Πίνακας 1.4 Πολυµερισµοί που δηµιουργούν παραπροϊόντα (πολυσυµπυκνώσεις) και οδηγούν σε ορισµένα σηµαντικά πολυµερή συµπύκνωσης. Mονοµερές Πολυµερές (Eπαναλαµβανόµενη δοµική µονάδα) Mονοµερής µονάδα n HOCH2CH2OH + n HOOCC6H4COOH 2nH2O OCH2CH2OC C O O Πολυ(τερεφθαλικός αιθυλενεστέρας) n OCH2CH2O COC6H4CO n H2N(CH2)6NH2 + n ClCO(CH2)4COCl 2nHCl NH(CH2)6NHCO(CH2)4CO Πολυεξαµεθυλενοαδιπαµίδιο n NH(CH2)6NH CO(CH2)4CO n ClCOCl + n HOC6H4C(CH3)2C6H4OH 2nHCl O CH3 C OCO CH3 Πολυ(ανθρακικός 4,4 -ισοπροπυλιδενοδιφαινυλεστέρας) n CO OC6H4C(CH3)2C6H4O CH3 2nH2O n (CH3)2Si(OH)2 O Si OSi(CH3)2 CH3 Πολυδιµεθυλοσιλοξάνιο n

33 1.3. B ÛÈÎ ÓÓÔÈÂ 35 Πίνακας 1.5 Πολυµερισµοί χωρίς παραπροϊόντα (πολυµερισµοί προσθήκης), που οδηγούν σε ορισµένα σηµαντικά πολυµερή προσθήκης. Mονοµερές Πολυµερές (Eπαναλαµβανόµενη δοµική µονάδα) Mονοµερής µονάδα n CH2 CH2 CH2 Πολυαιθυλένιο CH2 CH2 n n CH2 CH CH2 CH3 CH CH3 n Πολυπροπυλένιο CH2 CH CH3 n CH2 CH CH2 CH CH2 CH Πολυστυρένιο n n CH2 CH CH2 Cl CH Cl n Πολυβινυλοχλωρίδιο CH2 CH Cl CH3 CH3 CH3 n CH2 CH CH2 C Πολυ(µεθακρυλικός µεθυλεστέρας) CH2 C COOCH3 COOCH3 n COOCH3

34 36 KÂÊ Ï ÈÔ 1: ÈÛ ÁˆÁ Ελικοειδή Ηµισκαλωτά Σκαλωτά Kαρδοπολυµερή Συµπύκνωσης Προσθήκης Γραµµικά ΠOΛYMEPH ιακλαδωµένα ιασταυρωµένα Οµοπολυµερή Συµπολυµερή Τυχαία Εναλλασσόµενα Συσταδικά Εµβολιασµένα Ì 1.3 È ÎÚÈÛË ÙˆÓ appleôï ÌÂÚÒÓ Κτενοειδή Αστεροειδή ενδριτικά

35 1.3. B ÛÈÎ ÓÓÔÈÂ 37 Carothers, ο οποίος το 1929 πρότεινε την κατάταξη των πολυµερών µε βάση τη σχέση µονοµερούς/µονοµερούς µονάδας σε πολυµερή συµπύκνωσης και πολυ- µερή προσθήκης (Σχ. 1.3). Στα πολυµερή συµπύκνωσης (condensation polymers) οι µονοµερείς µονάδες των µακροµορίων δεν περιέχουν όλα τα άτοµα που υπήρχαν στα µονοµερή από τα οποία προήλθαν, ενώ στα πολυµερή προσθήκης (addition polymers) οι µονοµερείς µονάδες ταυτίζονται µε τα µονοµερή. Tα πολυµερή συµπύκνωσης προέρχονται από αντιδράσεις πολυσυµπύκνωσης (polycondensations), ενώ τα πολυµερή προσθήκης από αντιδράσεις προσθήκης (addition reactions). Στους Πίνακες 1.4 και 1.5 αναφέρονται ορισµένα από τα σπουδαιότερα πολυµερή συµπύκνωσης και προσθήκης. Tα πολυµερή συµπύκνωσης προέρχονται από την αντίδραση δύο διαφορετικών δραστικών οµάδων, οι οποίες συνήθως βρίσκονται σε διαφορετικά µονοµερή. Tο πολυµερές περιέχει τις δραστικές οµάδες µε µία νέα συµπυκνωµένη µορφή, αφού αυτές αντέδρασαν µεταξύ τους µε σύγχρονη αποµάκρυνση κάποιου µικρού µορίου. Η νέα οµάδα Χ π.χ. εστερική, αµιδική κ.ά., εµφανίζεται µε µία κανονικότητα κατά µήκος της κύριας αλυσίδας των µακροµορίων, όπως φαίνεται στο ακόλουθο παράδειγµα, (CH 2 ) 6 X (CH 2 ) 4 X (CH 2 ) 6 X (CH 2 ) 4 Tα πολυµερή προσθήκης αντίθετα προέρχονται από αντιδράσεις προσθήκης συνήθως βινυλο-µονοµερών και η κύρια αλυσίδα των µακροµορίων αποτελείται από άτοµα άνθρακα που φέρουν πλευρικούς υποκαταστάτες, CH 2 CH CH 2 X CH X CH 2 CH X CH 2 CH X H διάκριση αυτή των αντιδράσεων πολυµερισµού, ενώ ήταν αρκετά επαρκής για την εποχή εκείνη, γρήγορα δηµιούργησε έντονο προβληµατισµό, διότι παρατηρήθηκαν ορισµένοι πολυµερισµοί, που ενώ δεν παράγουν παραπροϊόντα παρουσιάζουν ορισµένα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα των αντιδράσεων πολυσυµπύκνωσης. Xαρακτηριστικό παράδειγµα είναι ο πολυµερισµός του αιθυλενοξειδίου, της ε-καπρολακτάµης ή των διισοκυανικών εστέρων µε διόλες : n H 2 C CH 2 O CH 2 CH 2 O αιθυλενοξείδιο πολυαιθυλενοξείδιο n

1 Ô EÈÛ ÁˆÁ IÛÙÔÚÈÎ Ó ÚÔÌ KÂÊ Ï ÈÔ

1 Ô EÈÛ ÁˆÁ IÛÙÔÚÈÎ Ó ÚÔÌ KÂÊ Ï ÈÔ 17 1 Ô KÂÊ Ï ÈÔ EÈÛ ÁˆÁ 1.1 IÛÙÔÚÈÎ Ó ÚÔÌ Tα πολυµερή αποτελούν τη βάση της δοµής όλων των ζωντανών οργανισµών. Oι πρωτεΐνες και οι πολυζαχαρίτες, βασικά δοµικά συστατικά των ζωικών και φυτικών κυττάρων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή

Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Πώς μπορούμε να ονοματίσουμε ένα πολυμερές; Τα πολυμερικά υλικά έχουν κατακλείσει όλους τους τομείς της καθημερινής μας ζωής: από τα υλικά συσκευασίας και τα είδη ένδυσης μέχρι τα

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήµα Τα πολυµερή είναι οργανικές ενώσεις το µόριο των οποίων σχηµατίζεται από την επανάληψη µιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίμων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίμων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίμων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήμα Τα πολυμερή είναι οργανικές ενώσεις το μόριο των οποίων σχηματίζεται από την επανάληψη μιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερισμός Πολυμερισμός μονομερή πολυμερές μακρομόρια σχετική μοριακή μάζα (M ) Φυσικά πολυμερή Συνθετικά πολυμερή

Πολυμερισμός Πολυμερισμός μονομερή πολυμερές μακρομόρια σχετική μοριακή μάζα (M ) Φυσικά πολυμερή Συνθετικά πολυμερή Πολυμερισμός Πολυμερισμός ονομάζεται η συνένωση μικρών μορίων που ονομάζονται μονομερή, προς σχηματισμό ενός μεγαλύτερου μορίου, που ονομάζεται πολυμερές. Τα πολυμερή περιέχουν εκατοντάδες χιλιάδες άτομα

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Περιεχόμενα 3 Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Πρόλογος Η Χημική Τεχνολογία άρχισε να εμφανίζεται ως ανεξάρτητη επιστήμη κατά το τέλος του 18 ου και αρχές του 19 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 10 Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 Στόχος της άσκησης: Η κατανόηση της δομής των πολυμερών. Η εξοικείωση με την βασική ιδέα του πολυμερισμού συμπύκνωσης. Ο χειρισμός των αντιδραστηρίων στον πολυμερισμό

Διαβάστε περισσότερα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Οργανικές ενώσεις : Όλες οι ενώσεις του άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2-3 ) Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Προέλευση οργανικών ενώσεων : κυρίως από

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ > -Ί., ' 4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ' V Iipl 87 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 19 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Καρβοξυλικά οξέα. 4. Ταξινόμηση των οξέων. 4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ. ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ 2016

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ 2016 ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ 2016 Κεραμικών και Πολυμερικών Υλικών Κώστας Γαλιώτης, καθηγητής Τμήμα Χημικών Μηχανικών galiotis@chemeng.upatras.gr 1 Εισαγωγή Όπως ήδη είδαμε, η μηχανική συμπεριφορά των υλικών αντανακλά

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 01 Κατηγοριοποιήση υλικών-επίδειξη δοκιμίων Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ ΘεόδωροςΛούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

Copyright, 2003, 2006 EÎ fiûâè ZHTH, I. E. ºÚ ÁÎÈ ÎË ÚÒÙË Î ÔÛË 2003 ÚÒÙË Ó Ù appleˆûë ÌÂ ÂÏÙÈÒÛÂÈ 2006

Copyright, 2003, 2006 EÎ fiûâè ZHTH, I. E. ºÚ ÁÎÈ ÎË ÚÒÙË Î ÔÛË 2003 ÚÒÙË Ó Ù appleˆûë ÌÂ ÂÏÙÈÒÛÂÈ 2006 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô Ê ÚÂÈ ÙËÓ appleôáú Ê ÙÔ Û ÁÁÚ Ê ISBN 960-431-854-3 Copyright, 2003, 2006 EÎ fiûâè ZHTH, I. E. ºÚ ÁÎÈ ÎË ÚÒÙË Î ÔÛË 2003 ÚÒÙË Ó Ù appleˆûë ÌÂ ÂÏÙÈÒÛÂÈ 2006 TÔ apple ÚfiÓ ÚÁÔ appleóâ

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή νάυλον 6-10 από το διχλωρίδιο του δεκανοδιικού οξέος και την εξαμεθυλενοδιαμίνη. Σύγκριση του νάυλον με φυσικές υφάνσιμες ίνες όπως το μαλλί και το βαμβάκι. Διδακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7-1 7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7.1. ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ιάφοροι διαλύτες µπορούν να επιφέρουν φυσικές αλλαγές όταν επιδρούν σε διάφορα πολυµερή. Αυτές οι αλλαγές είναι το αποτέλεσµα της αντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Λυμένες ασκήσεις. Λύση. α. Έστω C Η ο τύπος του αλκενίου. Η ποσότητα του Η που αντιδρά είναι n = 0,5 mol

Λυμένες ασκήσεις. Λύση. α. Έστω C Η ο τύπος του αλκενίου. Η ποσότητα του Η που αντιδρά είναι n = 0,5 mol Λυμένες ασκήσεις 1 21 g ενός αλκενίου απαιτούν για πλήρη αντίδραση 11,2 L Η, μετρημένα σε συνθήκες STP. α. ποιος είναι ο συντακτικός τύπος του αλκενίου; β. πως μπορεί να παρασκευαστεί το αλκένιο αυτό με

Διαβάστε περισσότερα

KO MA E I O OIH H 30/5/ :32 ÂÏ 1. Eπιστήµη Πολυµερών

KO MA E I O OIH H 30/5/ :32 ÂÏ 1. Eπιστήµη Πολυµερών KO MA E I O OIH H 30/5/2003 12:32 ÂÏ 1 Eπιστήµη Πολυµερών Σηµείωση Το ΕΑΠ είναι υπεύθυνο για την επιµέλεια έκδοσης και την ανάπτυξη των κειµένων σύµφωνα µε τη Μεθοδολογία της εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Κεφαλαίου 2

Περίληψη Κεφαλαίου 2 Περίληψη Κεφαλαίου 2 Οργανικά µόρια: πολικούς οµοιοπολικούς δεσµούς λόγω ασύµµετρης κατανοµής e - (διαφορετική ηλεκτροαρνητικότητας ατόµων) Κάποιες ενώσεις υποδηλώνονται µε δοµές συντονισµού οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακός Χαρακτηρισμός Πολυμερών

Μοριακός Χαρακτηρισμός Πολυμερών Μοριακός Χαρακτηρισμός Πολυμερών Μοριακό Βάρος Πολυμερών Υψηλά όχι ακριβή ΜΒ λόγω τυχαιότητας πολυμερισμού Μίγμα αλυσίδων με διαφορετικό μήκος Μέσο ΜΒ ή κατανομή ΜΒ Βαθμός Πολυμερισμού (DP) = MB πολυμερούς

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

1. Ανιοντικός Πολυμερισμός

1. Ανιοντικός Πολυμερισμός . Ανιοντικός Πολυμερισμός.. Γενικά Ο έλεγχος της μακρομοριακής δομής έχει αποκτήσει εξαιρετικό ακαδημαϊκό και βιομηχανικό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Το ενδιαφέρον αυτό προέρχεται αφενός μεν από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης.

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. ΠΟΛΥΜΕΡΗ 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. Πολυµερές (polymer): Είναι µόριο µεγάλους µεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

κρυστάλλου απείρου μεγέθους.

κρυστάλλου απείρου μεγέθους. Κρυστάλλωση Πολυμερών Θερμοδυναμική της κρυστάλλωσης πολυμερών Θερμοκρασία ρασία τήξης πολυμερών Μεταβολή ειδικού όγκου ως προς τη θερμοκρασία σε γραμμικό πολυαιθυλένιο:., ακλασματοποίητο πολυμερές, ο,

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου παρατηρείται οργάνωση σε

Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου παρατηρείται οργάνωση σε Άμορφα Πολυμερή Θερμοκρασία Υαλώδους Μετάπτωσης Κινητικότητα πολυμερικών αλυσίδων Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνσης Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ 1 η Ενότητα Ανασκόπηση βασικών εννοιών της χημείας. Δημήτριος Λαμπάκης Περιοδικός πίνακας Περιοδικός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι:

Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι: Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι: το µόριο του είναι πολύ µικρό, είναι πολικό και µεταξύ των µορίων του σχηµατίζονται δεσµοί υδρογόνου. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 IAΣTOΛH KAI ΣYΣTOΛH

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 IAΣTOΛH KAI ΣYΣTOΛH ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 IAΣTOΛH KAI ΣYΣTOΛH 8.1 Γραµµική διαστολή των στερεών Ένα στερεό σώµα θεωρείται µονοδιάστατο, όταν οι δύο διαστάσεις του είναι αµελητέες σε σχέση µε την τρίτη, το µήκος, όπως συµβαίνει στην

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία δεσµού σθένους - Υβριδισµός. Αντιδράσεις προσθήκης Αντιδράσεις απόσπασης. Αντιδράσεις υποκατάστασης Πολυµερισµός

Θεωρία δεσµού σθένους - Υβριδισµός. Αντιδράσεις προσθήκης Αντιδράσεις απόσπασης. Αντιδράσεις υποκατάστασης Πολυµερισµός 11 ο Μάθηµα: Θεωρία δεσµού σθένους - Υβριδισµός 12 ο Μάθηµα: Αντιδράσεις προσθήκης Αντιδράσεις απόσπασης 13 ο Μάθηµα: Αντιδράσεις υποκατάστασης Πολυµερισµός 14 ο Μάθηµα: Αντιδράσεις οξείδωσης - αναγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Α Ε Τ. ΤΕΙ Αθήνας. Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας. ΤΕΙ Αθήνας / ΣΑΕΤ / Στ. Μπογιατζής

Α Ε Τ. ΤΕΙ Αθήνας. Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας. ΤΕΙ Αθήνας / ΣΑΕΤ / Στ. Μπογιατζής Στ. Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής Ομοιοπολικές χημικές ενώσεις Ενώσεις του άνθρακα Χαρακτηριστικές ομάδες Τετραεδρική μοριακή δομή Επίπεδη τριγωνική μοριακή δομή Ευθύγραμμη μοριακή δομή Τα οργανικά μόρια

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερισμός Προσθήκης

Πολυμερισμός Προσθήκης Είδη Πολυμερισμού 1 Πολυμερισμός Προσθήκης Ελευθέρων Ριζών: Ενεργό Κέντρο ελεύθερη Ρίζα. Ανιοντικός Ενεργό Κέντρο Ανιόν - X + Κατιοντικός Ενεργό κέντρο κατιόν + Y - 2 Ιοντικοί Πολυμερισμοί Ανιοντικός Πολυμερισμός

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

(Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου )

(Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου ) Δυνάμεις διπόλου διπόλου (Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου ) Τα πολικά μόρια μπορούν να έλκονται αμοιβαία μέσω δυνάμεων διπόλου διπόλου. Η δύναμη διπόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ)

22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ) 22 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Χηµείας (για την 40 η ICHO) Εξεταστέα ύλη 2007-2008 (από το ΥΠΕΠΘ) Οι µαθητές της Β τάξης του Ενιαίου Λυκείου και των ΕΠΑ.Λ. εξετάζονται σε θέµατα σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 09/12/2012 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ)

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ) 39 th ICHO 21 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Χημείας Τάξη Α Εξεταστέα ύλη 2006-2007 (από το ΥΠΕΠΘ) 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Με τι ασχολείται η χημεία Ποια είναι η σημασία της

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών

Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών Τί είναι Πολυμερές; Μονομερές Πολυμερές (Πολλά μέρη) Διασταυρωτής Πλέγμα DNA Τί είναι Κολλοειδές; Κολλοειδές Ηλεκτροστατική Σταθεροποίηση Φάση 1 Φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ & ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ & ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνσης Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ & ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ 8 η Ενότητα ΠΟΛΥΜΕΡΗ Δημήτριος Λαμπάκης ΓΕΝΙΚΑ Τα πολυμερή, όπως π.χ. τα πλαστικά και το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΕΝΙΑ CνΗ2ν ν 2. Χημικές ιδιότητες

ΑΛΚΕΝΙΑ CνΗ2ν ν 2. Χημικές ιδιότητες ΑΛΚΕΝΙΑ CνΗ2ν ν 2 ΓΕΝΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ α. Αφυδάτωση αλκοολών Η απόσπαση νερού από τις αλκοόλες γίνεται κατά τη θέρμανση τους συνήθως στους 170 0 C παρουσία ως καταλύτη με αποτέλεσμα το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ 112 4.1. Κορεσμένα μονο - Αιθανικό οξύ Γενικά Τα κορεσμένα μονο προκύπτουν θεωρητικά από τα αλκάνια, αν αντικαταστήσουμε ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα καρβοξύλιο -COOH. Έχουν το γενικό τύπο: C ν H 2ν+1

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στην Οργανική.

Διαγώνισμα στην Οργανική. Χημεία Γ Λυκείου. Διαγώνισμα στην Οργανική. Θέμα 1 ο.... 1.1. Δεν είναι αλκαλικό το υδατικό διάλυμα της ουσίας: α) CH 3 CH 2 COONa, β)c 6 H 5 OH, γ) CH 3C CNa, δ) CH 3CH 2ONa. Μονάδες 2 1.2. Κατά την αναγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Να γράψετε τους συντακτικούς τύπους των ενώσεων: 1. 3-πεντινάλη 2. 1,2-πενταδιένιο 3. τετραχλωρομεθάνιο 4. βουτανικός μεθυλεστέρας 5. φθορο-προπανόνη 6. τριχλωρο-αιθανικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

Copyright, 2009, EÎ fiûâè ZHTH,.. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë, EÈÚ.. È ÂÚ Ô,.. A ÈÏÈ,. N. MappleÈÎÈ ÚË

Copyright, 2009, EÎ fiûâè ZHTH,.. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë, EÈÚ.. È ÂÚ Ô,.. A ÈÏÈ,. N. MappleÈÎÈ ÚË K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô Ê ÚÂÈ ÙËÓ appleôáú Ê ÙˆÓ Û ÁÁÚ Ê ˆÓ ISBN 978-960-456-145-2 Copyright, 2009, EÎ fiûâè ZHTH,.. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë, EÈÚ.. È ÂÚ Ô,.. A ÈÏÈ,. N. MappleÈÎÈ ÚË TÔ apple ÚfiÓ ÚÁÔ appleóâ Ì ÙÈÎ

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 29.8.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (EE) αριθ. 816/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 28ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την τροποποίηση, αφενός,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί

Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Κεφάλαιο 2 Χημικοί Δεσμοί Σύνοψη Παρουσιάζονται οι χημικοί δεσμοί, ιοντικός, μοριακός, ατομικός, μεταλλικός. Οι ιδιότητες των υλικών τόσο οι φυσικές όσο και οι χημικές εξαρτώνται από το είδος ή τα είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ /Γ2/ )

Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ /Γ2/ ) Διδακτέα ύλη με ενδεικτική κατανομή ωρών (Εγκύκλιος με Αρ. Πρωτ. 152499/Γ2/24 09 2014) ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1: ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ Εισαγωγικό Ένθετο. 2 δ.ω. 1.1 Ο Νόμος του Coulomb 3

Διαβάστε περισσότερα

1.Συμβολιςμοί Ονοματολογία Ιςομέρεια

1.Συμβολιςμοί Ονοματολογία Ιςομέρεια Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 1 1.Συμβολιςμοί Ονοματολογία Ιςομέρεια 1.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Κάθε χημική

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Απρίλιος Μάιος 12 Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου (Ερωτήσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον) 1. Τι είναι τα βιομόρια και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά τους; Βιομόρια

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Βιολογικές Επιστήμες Βιολογία Γεωπονία Ιατρική κ.α. Βιοχημεία. Οργανική Χημεία. Φυσικές Επιστήμες Φυσική Μαθηματικά

Οργανική Χημεία. Βιολογικές Επιστήμες Βιολογία Γεωπονία Ιατρική κ.α. Βιοχημεία. Οργανική Χημεία. Φυσικές Επιστήμες Φυσική Μαθηματικά Πέτρος Ταραντίλης Αναπληρωτής Καθηγητής Εργαστήριο Χημείας, Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Ιερά Οδός 75, 118 55 Αθήνα, e-mail: ptara@aua.gr, Τηλ.: 210 529 4262, Fax: 210 529 4265 Βιοχημεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ - Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ 2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Θέμα 1 ο

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ - Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ 2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Θέμα 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ - Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ 2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θέμα 1 ο Α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις επόμενες ερωτήσεις (σε καποιες περιπτώσεις υπάρχουν παραπάνω από ένα σωστό)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΧΗΜΕΙΑ. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 4 Μαΐου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

Μια πρόταση παρουσίασης με

Μια πρόταση παρουσίασης με Διαμοριακές δυνάμεις Μια πρόταση παρουσίασης με το PowerPoint Διαμοριακές δυνάμεις Είναι οι ελκτικές δυνάμεις ηλεκτροστατικής φύσης (ασθενέστερες από τις ενδομοριακές) που ασκούνται μεταξύ μορίων (του

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. 1 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αρ. Φακ. 7.12.12.32.1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ 31 Οκτωβρίου 2005 Διευθυντές/ντριες Λυκείων Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. Σας αποστέλλουμε

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια Περιγραφή μαθήματος Επανάληψη σημαντικών εννοιών από την Οργανική Χημεία Χημική σύσταση των κυττάρων Μονοσακχαρίτες Αμινοξέα Νουκλεοτίδια

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου Ενότητα 1.1: Χημεία της ζωής Ενότητα 2.1: Μακρομόρια Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: 1. Για ποιο λόγο θεωρείται αναγκαία η σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Πολυμερισμού

Μέθοδοι Πολυμερισμού Μέθοδοι Πολυμερισμού 1 Μέθοδοι Πολυμερισμού Προσθήκης Συμπύκνωσης Μέθοδοι Πολυμερισμού Αλυσιδωτός Προσθήκης Σταδιακός Συμπύκνωσης Αλυσιδωτοί Πολυμερισμοί Πολυμερισμός Ελευθέρων ριζών: Ενεργό Κέντρο ελεύθερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/2016

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/2016 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/2016 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο 1. (β) 2. (α) 3. Α.(γ) Β.(δ) 4. (β) 5. α) Σ (σελ. 44 σχ. βιβλίο) β) Σ (σελ. 43 σχ. βιβλίο) γ) Λ (είναι καλύτερης ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρία Ηλιοπούλου, Βαγγέλης Στεφαδούρος, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρία Ηλιοπούλου, Βαγγέλης Στεφαδούρος, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 14-2-2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Μαρία Ηλιοπούλου, Βαγγέλης Στεφαδούρος, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Ουσίες UVCB Gabriele CHRIST http://echa.europa.eu 1 Ουσίες UVCB Άγνωστης (U) ή Ασταθούς σύνθεσης (V) Προϊόντα πολύπλοκων αντιδράσεων (C) ή Βιολογικά υλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Διαμοριακές Δυνάμεις-Καταστάσεις της ύλης-προσθετικές ιδιότητες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Διαμοριακές Δυνάμεις-Καταστάσεις της ύλης-προσθετικές ιδιότητες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Διαμοριακές Δυνάμεις-Καταστάσεις της ύλης-προσθετικές ιδιότητες 1. Η τάση ατμών ενός υγρού εξαρτάται: i. Από την ποσότητα του υγρού ii. Τη θερμοκρασία iii. Τον όγκο του δοχείου iv. Την εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις

Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις Γ. Κακάλη, Αν. Καθ. Ε.Μ.Π. Α. Γάκη, Χηµ. Μηχ. ΕΜΠ Προχωρηµένη Ανόργανη Χηµεία - Εργαστηριακές Ασκήσεις ΑΣΚΗΣΗ 6 Παρασκευή ασβεσταργιλικών ενώσεων µε τη µέθοδο πολυµερισµού αρχικών διαλυµάτων και τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ÏÅÖÅ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ÏÅÖÅ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 15 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία και Χημικά Προϊόντα Ξύλου

Χημεία και Χημικά Προϊόντα Ξύλου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Χημεία και Χημικά Προϊόντα Ξύλου Ενότητα 03: Ημικυτταρίνες Ιωάννης Φιλίππου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Λιθογραφία ιαλύµατα ύγρανσης

Λιθογραφία ιαλύµατα ύγρανσης Λιθογραφία ιαλύµατα ύγρανσης Τα διαλύµατα ύγρανσης χρησιµοποιούνται σε µία εκτυπωτική µηχανή offset για να εµποδίζουν την προσκόλληση της µελάνης στα µη εµφανισµένα σηµεία της µεταφοράς. Ένα διάλυµα ύγρανσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΝΤΩΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΝΤΩΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΝΤΩΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Ισομέρεια, Β! Τάξη,1 ο ΕΠΑΛ 1 Ο Μαγευτικός αόρατος μικρόκοσμος της Οργανικής Χημείας Ασπιρίνη 2 Ο Άνθρακας, ο μοναδικός! Ο Άνθρακας είναι μοναδικός

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΜΕΡΕΙΑ. Χημεία Α Λυκείου Χημεία ΓΠ Β Λυκείου (Επανάληψη) Ιωάννης Σ. Κάτσενος (Φυσικός MSc)

ΙΣΟΜΕΡΕΙΑ. Χημεία Α Λυκείου Χημεία ΓΠ Β Λυκείου (Επανάληψη) Ιωάννης Σ. Κάτσενος (Φυσικός MSc) ΙΣΟΜΕΡΕΙΑ Χημεία Α Λυκείου Χημεία ΓΠ Β Λυκείου (Επανάληψη) Ιωάννης Σ. Κάτσενος (Φυσικός MSc) Εισαγωγή Είναι το φαινόμενο κατά το οποίο 2 ή περισσότερες ενώσεις έχουν τον ίδιο μοριακό τύπο αλλά διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Υδατάνθρακες

Κεφάλαιο 6 Υδατάνθρακες Κεφάλαιο 6 Υδατάνθρακες Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται όλοι οι βασικοί υδατάνθρακες, που χρησιμοποιούνται ως πηγές χημικών προϊόντων. Αυτοί είναι τα σάκχαρα, π.χ. γλυκόζη, το άμυλο, η κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα