Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις. Επιμελήτριες: Αndrea Cornwall, Elizabeth Harrison και Ann Whitehead

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις. Επιμελήτριες: Αndrea Cornwall, Elizabeth Harrison και Ann Whitehead"

Transcript

1

2 1 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις Επιμελήτριες: Αndrea Cornwall, Elizabeth Harrison και Ann Whitehead

3 Λίγα λόγια για τo Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ Το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ είναι ένας μη κυβερνητικός οργανισμός, που ιδρύθηκε το 1999 με σκοπό να υποστηρίξει την ανάπτυξη της αναδυόμενης Κοινωνίας των Πολιτών, παρέχοντας υποστήριξη και πόρους σε ΜΚΟ προκειμένου να αναλάβουν ρόλο πλήρους εταίρου στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της Κύπρου. Το Κέντρο συνεισφέρει στη βελτίωση των δυνατοτήτων των ΜΚΟ παρέχοντας τους συμβουλευτικές υπηρεσίες και εκπαίδευση και προωθώντας το διάλογο μεταξύ των κυπριακών οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και των διεθνών οργανισμών. Παράλληλα, το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ εφαρμόζει, σε τοπικό αλλά και διεθνές επίπεδο, προγράμματα που συμβάλλουν στην ενδυνάμωση της Κοινωνίας των Πολιτών, σε τομείς όπως η επίλυση συγκρούσεων, η ισότητα των φύλων, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η αναπτυξιακή συνεργασία. Το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ, σε συνεργασία με την Πολωνική Ανθρωπιστική Δράση (Polish Humanitarian Action) και το ίδρυμα Pontis της Σλοβακίας, διαχειρίζεται το χρηματοδοτούμενο από την Europaid πρόγραμμα «Η Γνώση Κάνει τη Διαφορά! Ισχυρή συνεργασία μεταξύ των ΜΚΟ και της ακαδημαϊκής κοινότητας, για την προώθηση της ανάπτυξης στους πολιτικούς και το ευρύτερο κοινό», στο πλαίσιο του οποίου εκδίδεται στην ελληνική γλώσσα το παρόν βιβλίο.

4 1 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις Επιμελήτριες: Αndrea Cornwall, Elizabeth Harrison και Ann Whitehead

5 2 Copyright Andrea Cornwall, Elizabeth Harrison and Ann Whitehead 2006 Feminisms in Development. Contradictions, Contestations and Challenges was first published in 2011 by Zed Books Ltd, 7 Cynthia Street, London N1 9JF, UK and room 400, 175 Fifth Avenue, New York, NY 10010, USA Μετάφραση: Ανδρέας Μακρίδης, Ματίνα Μάγκου, Μαργαρίτα Μηλιώρη Τυπογραφικός έλεγχος: Μαρία Παπαδοπούλου Φωτογραφία εξωφύλλου: Μαρία Χριστοδούλου Σχεδιασμός και επιμέλεια εξωφύλλου: Κρίστη Ηλιάδη Έκδοση και αποκλειστική διανομή στην Κύπρο από το Κέντρο Στήριξης Μη Κυβερνητικών Οργανισμών Λευκωσία 2012 Κέντρο Στήριξης Μη Κυβερνητικών Οργανισμών Εζεκία Παπαϊωάννου 27, 1075 Τ.Θ , 1621 Λευκωσία Κύπρος Tηλ.: Φαξ: Ηλ. ταχυδρομείο: ISBN

6 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες 1ο ΜΕΡΟΣ Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ 1. Εισαγωγή: η εμπλοκή του φεμινισμού με την ανάπτυξη. Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις Μύθοι γύρω από το φύλο που εργαλειοποιούν τις γυναίκες: Μια ανταπόκριση από το ινδικό μέτωπο Επικίνδυνες εξισώσεις; Πώς τα νοικοκυριά που έχουν επικεφαλής γυναίκες κατέληξαν να θεωρούνται τα φτωχότερα νοικοκυριά από όλα: αίτια, συνέπειες και προειδοποιήσεις για το μέλλον Επιστροφή στις γυναίκες; Μεταφράσεις, ανασημασιοδοτήσεις και μύθοι που αφορούν το φύλο στην αναπτυξιακή πολιτική και αναπτυξιακή πρακτική της Βραζιλίας Οι διαμάχες γύρω από τα ενημερωτικά βιβλιαράκια: Οι μύθοι που αφορούν το φύλο στο πρόγραμμα διεθνούς βοήθειας της Βρετανίας Όχι και τόσο φτωχή, αδύναμη ή έγκυος: Η αφρικανή γυναίκα που έχει ξεχαστεί από την ανάπτυξη «Οι γυναίκες του πεζοδρομίου δείχνουν το δρόμο»: επαναπροσεγγίζοντας τη συζήτηση για την παράνομη διακίνηση ανθρώπων από την οπτική σκοπιά των εργατριών του σεξ ο ΜΕΡΟΣ Η ΘΕΣΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 8. Φύλο, μύθοι και παραβολές: οι κίνδυνοι της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στις τομεακές γραφειοκρατίες Κατανοώντας την έννοια του φύλου μέσα σε μεταλλασσόμενα θεσμικά πλαίσια: μερικές σκέψεις για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές...176

7 Η Η ενσωμάτωση της της διάστασης του του φύλου σε σε άλλες πολιτικές: περί τίνος πρόκειται και και θα θα πρέπει άραγε να να συνεχίσουμε να να την την επιδιώκουμε; Εντάσσοντας τη τη διάσταση του του φύλου σε σε άλλες πολιτικές ή ή αποκλείοντάς την: φεμινίστριες παγιδευμένες στη στη βιομηχανία της της ανάπτυξης Κρίσιμοι συσχετισμοί: φεμινιστικές σπουδές σε σε αφρικανικά πε- περιβάλλοντα Αλλάζοντας τις τις προτεραιότητες στο στο ζήτημα του του φύλου: από τη τη δια-τομεακή αφάνεια στην ασφάλεια της της συγκρότησης ενός ξεχωριστού τομέα για για το το φύλο; ο 3ο ΜΕΡΟΣ ΚΟΙΤΑΖΟΝΤΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: OI OI ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ H H ΜΚΟ-ποίηση των γυναικείων κινημάτων του του Αραβικού κόσμου Η Η πολιτική μυθοπλασία συναντά τους μύθους που αφορούν το το φύλο: μεταπολεμική ανασυγκρότηση, «εκδημοκρατισμός» και και δικαιώματα των γυναικών Επαναπροσεγγίζοντας τη τη σχέση ανάμεσα στην έμμισθη εργασία και και την την κοινωνική ενδυνάμωση των γυναικών: μαθήματα από την την παγκόσμια οικονομία Πρόωρη αναγγελία μιας νέας αυγής; Η Η φεμινιστική υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και και οι οι αναπτυξιακές προσεγγίσεις που βασίζονται στα στα ανθρώπινα δικαιώματα Η Η χίμαιρα της της επιτυχίας: η η κούραση που προκαλεί το το ζήτημα του του φύλου και και η η αλλαγή πολιτικών στο στο διεθνές περιβάλλον Λίγα λόγια για για τις τις συγγραφείς

8 5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η ιδέα για αυτό το βιβλίο προήλθε από ένα σεμινάριο με θέμα «Μύθοι γύρω από το Φύλο και Φεμινιστικές Παραβολές: Επανατοποθετώντας το Φύλο στα Πλαίσια της Αναπτυξιακής Πολιτικής και Πρακτικής», που διοργάνωσε τον Ιούλιο του 2003 το Ινστιτούτο Αναπτυξιακών Σπουδών στο Μπράιτον, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Σάσεξ. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε το Υπουργείο Εξωτερικών της Σουηδίας, τη Σουηδική Υπηρεσία Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας (SIDA- Swedish International Development Cooperation Agency) και το Υπουργείο Διεθνούς Ανάπτυξης της Βρετανίας για τη χρηματοδότηση του σεμιναρίου και για την υποστήριξη της έκδοσης αυτού του βιβλίου. Οφείλουμε πολλά σε όλους όσους μας βοήθησαν σε αυτή την έκδοση. Θα θέλαμε να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας στη Julia Brown, τη Jenny Edwards και την Kirsty Milward, οι οποίες δούλεψαν ακούραστα στην οργάνωση του σεμιναρίου πάνω στο οποίο βασίζεται αυτό το βιβλίο και στη συνέχεια βοήθησαν στην εκδοτική επιμέλεια αυτού του τόμου. Μια πρώτη συλλογή των άρθρων που παρουσιάστηκαν στο σεμινάριο δημοσιεύτηκε σε ειδική έκδοση του Δελτίου του Ινστιτούτου Αναπτυξιακών Σπουδών (IDS Bulletin, τόμος 35, αριθμός 4, 2004). Θα θέλαμε να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας στο IDS Bulletin που μας έδωσε την άδεια να επανεκδώσουμε ορισμένα από τα άρθρα. Τα περισσότερα από αυτά έχουν εμπλουτιστεί με επιπλέον περιεχόμενο και έχουν επικαιροποιηθεί για να συμπεριληφθούν στον ανά χείρας τόμο. Τέλος, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους συναδέλφους μας στο Ινστιτούτο Αναπτυξιακών Σπουδών και στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ για την αμέριστη υποστήριξη τους.

9 6 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 1 Εισαγωγή: Η εμπλοκή του φεμινισμού με την ανάπτυξη. Αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και προκλήσεις ANDREA CORNWALL, ELIZABETH HARRISON KAI ANN WHITEHEAD Το βιβλίο αυτό διερευνά την αμφιλεγόμενη σχέση που υφίσταται ανάμεσα στις διάφορες εκδοχές του φεμινισμού και την ανάπτυξη, καθώς και τις δυσκολίες που ανακύπτουν κατά την απόπειρα αναζωπύρωσης του πολιτικού εγχειρήματος της φεμινιστικής εμπλοκής με την ανάπτυξη. Η αφετηρία του βιβλίου είναι πλουραλιστική: ξεκινά από την παραδοχή ότι δεν υπάρχει ένας «φεμινισμός», αλλά πολλοί και αναγνωρίζει ότι ο όρος «ανάπτυξη» συμπεριλαμβάνει μια πλειάδα θεωρητικών και πολιτικών προσεγγίσεων και παραπέμπει σε ένα ευρύ φάσμα πρακτικών. Οι συγγραφείς αυτού του συλλογικού τόμου αντιπροσωπεύουν σε κάποιο βαθμό αυτό το πολυσχιδές τοπίο. Μερικές εξ αυτών έχουν συμβάλει σημαντικά στο να γίνουν κρίσιμα θεωρητικά και πολιτικά βήματα, τόσο στο αναλυτικό πεδίο, όσο και στο πεδίο χάραξης αναπτυξιακής πολιτικής άλλες πάλι είναι «πρωτεργάτριες» του φεμινισμού που εργάζονται για διάφορους αναπτυξιακούς οργανισμούς, ενώ άλλες είναι ερευνήτριες και επαγγελματίες του χώρου της ανάπτυξης που αντιμετωπίζουν κριτικά και αναστοχαστικά τις γενικεύσεις που αφορούν το φύλο, εξετάζοντας τις επιπτώσεις τους, τόσο στη διαμόρφωση των αναπτυξιακών πολιτικών, όσο και στην πρακτική εφαρμογή τους. Τα περισσότερα από τα κεφάλαια του βιβλίου βασίζονται στις ανακοινώσεις ενός σεμιναρίου που οργάνωσε το Ινστιτούτο Αναπτυξιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σάσεξ, τον Ιούλιο του Ο τίτλος του σεμιναρίου ήταν «Μύθοι γύρω από το Φύλο και Φεμινιστικές Παραβολές: Επανατοποθετώντας το Φύλο στα πλαίσια της Αναπτυξιακής Πολιτικής και Πρακτικής» (Gender Myths and Feminist Fables: Repositioning Gender in Development Policy and Practice). Στόχος αυτής της επιστημονικής συνάντησης ήταν να ενθαρρύνει τον προβληματισμό πάνω σε αυτά τα ζητήματα και να κάνει έναν απολογισμό των εξελίξεων. Το σεμινάριο συγκέντρωσε ανθρώπους από διάφορα πεδία άσκησης πολιτικής και από διάφορες σχολές σκέψεις που εμπλέκονται σήμερα με τα ζητήματα του φύλου στην ανάπτυξη. Στα πλαίσια του σε-

10 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 7 μιναρίου, έτυχε ευρείας αποδοχής η πραγματιστική παραδοχή ότι υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στα οράματα για κοινωνική αλλαγή που εξέφρασαν οι φεμινίστριες και την περιορισμένη αν και σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στην πράξη. Η ανισότητα των φύλων αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολο να εκριζωθεί από όσο αναμενόταν. Σε αρκετούς τομείς οι δυνατότητες και η ποιότητα ζωής των γυναικών χειροτέρευσαν, αντί να βελτιωθούν. Η νομοθετική μεταρρύθμιση δεν συνοδεύτηκε από ανάλογες αλλαγές στις πολιτικές και στις οικονομικές συνθήκες, ώστε να μπορέσουν οι γυναίκες να εκμεταλλευτούν τους νέους νόμους. Τα βήματα που έγιναν σε κάποιους τομείς, δημιούργησαν νέες, καταστροφικές μορφές ανισότητας των φύλων. Παντού οι γυναίκες χρειάζεται να δίνουν μάχες για να ακουστεί η φωνή τους, παρ' όλη την έμφαση που έχει δοθεί τον τελευταίο καιρό στη δημοκρατία, στη δυνατότητα έκφρασης και στη συμμετοχή. Παράλληλα, πολλά από τα επιχειρήματα των φεμινιστριών ερευνητριών διαστρεβλώθηκαν και έχασαν το πολιτικό τους περιεχόμενο όταν υιοθετήθηκαν από τους αναπτυξιακούς οργανισμούς. Πολλοί πιστεύουν ότι οι κριτικές απόψεις του παρελθόντος, τα συμπεράσματα προσεκτικών και λεπτομερών ερευνών, έχουν γίνει πλέον «μύθοι γύρω από το φύλο»: γενικεύσεις και ουσιοκρατικού τύπου διακηρύξεις, απλουστευτικά νοητικά σχήματα και απλοϊκά συνθήματα. Αυτή η εισαγωγή παρουσιάζει τρία αλληλένδετα θέματα, τα οποία διερευνούν διεξοδικά οι συγγραφείς του βιβλίου, προκειμένου να ρίξουν φως στις απογοητεύσεις που περιγράψαμε παραπάνω. Τα θέματα αυτά αντικατοπτρίζονται και στη δομή του βιβλίου. Πρώτα δίνουμε έμφαση στον αγώνα για επικράτηση στο πεδίο της ερμηνείας, αντιμετωπίζοντας τον σαν μια κεντρική πτυχή της φεμινιστικής εμπλοκής με την ανάπτυξη. Οι μετατοπίσεις από «τις γυναίκες» στο «φύλο» και η δημιουργία συγκεκριμένων μύθων γύρω από το φύλο (καθώς και η κριτική προσέγγιση αυτών των μύθων) σηματοδοτούν ένα συνεχή αγώνα για επικράτηση στο πεδίο της ερμηνείας έναν αγώνα για επικράτηση που είναι σύμφυτος με μια πολιτική δυναμική που εξαρτάται από δυνάμεις εκ προοιμίου άνισες. Δεύτερον, εξετάζουμε διεξοδικά πώς ο τρόπος λειτουργίας των αναπτυξιακών οργανισμών υποσκάπτει τις φεμινιστικές προθέσεις. Εδώ η αντίσταση της γραφειοκρατίας παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, αλλά οι τρόποι με τους οποίους συντελείται αυτή η υπονόμευση είναι πολύπλοκοι και αντικατοπτρίζουν τα παιχνίδια εξουσίας που παίζονται τόσο εντός, όσο και εκτός των οργανισμών. Τέλος, εξετάζουμε μια μεγάλη πρόκληση που αφορά το εγχείρημα της επαναπολιτικοποίησης της φεμινιστικής εμπλοκής με το φύλο και την ανάπτυξη: πώς,

11 8 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ άραγε, θα μπορούσαμε να οικοδομήσουμε την αλληλεγγύη μέσα και πέρα από τη διαφορά, λαμβάνοντας υπόψη μας ότι δεν υπάρχει ένα απλό «εμείς» στο φεμινισμό, ούτε, βέβαια, μια και μοναδική διάγνωση των προβλημάτων ή των λύσεών τους; Το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι ιδιαίτερα δύσκολο μέσα σε ένα περιβάλλον όπου τα ζητήματα που απασχολούν την αναπτυξιακή πολιτική και οι τρόποι παροχής αναπτυξιακής βοήθειας συνεχώς μεταβάλλονται, ενώ παράλληλα οι ευρύτερες γεωπολιτικές συνθήκες χαρακτηρίζονται από όλο και μεγαλύτερη πόλωση. Τα τριάντα χρόνια εμπλοκής του φεμινισμού με την ανάπτυξη οδήγησαν στη δημιουργία ενός ξεχωριστού και πλουραλιστικού πεδίου έρευνας και δράσης πάνω στα ζητήματα που σχετίζονται με το φύλο και την ανάπτυξη. Το πεδίο αυτό συμπεριλαμβάνει μια θεσμοθετημένη σειρά λόγων και πρακτικών που έχουν υιοθετηθεί από τους αναπτυξιακούς οργανισμούς, το σύνολο των οποίων είναι γνωστό με το ακρώνυμο GAD (Gender and Development, δηλαδή «Φύλο και Ανάπτυξη»). Δεν εξαντλείται όμως σε αυτά. Το ευρύτερο πεδίο που σχετίζεται με την ανάπτυξη και το φύλο περιλαμβάνει επίσης τις καινοτομίες στην έρευνα, στη θεωρητική ανάλυση και στις πολιτικές στρατηγικές που παράγουν ερευνήτριες και ακτιβίστριες που εργάζονται σε πολύ διαφορετικά γεωγραφικά και πολιτισμικά σημεία. Υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα θεωρητικής επεξεργασίας και αναστοχασμού στο ερευνητικό πεδίο της ανάπτυξης και του φύλου, καθώς και στα αντίστοιχα πεδία του ακτιβισμού και της συγγραφικής δράσης (Kabeer 1994, Goetz 1997, Miller και Razavi 1998). Η συλλογή αναλυτικών κειμένων που επιμελήθηκαν η Cecile Jackson και η Ruth Pearson (1998), με τίτλο Feminist Visions of Development (δηλαδή, Φεμινιστικά Οράματα για την Ανάπτυξη ), πρόσφερε μια κριτική θεώρηση των μεταβολών που συντελούνται στις καθιερωμένες, «ορθόδοξες» αντιλήψεις για την ανάπτυξη και το φύλο και έθεσε ζητήματα όπως η «θέση του παρατηρητή»* και τα προβλήματα της αναπαράστασης. Την ίδια στιγμή υπάρχει μια βιβλιογραφία που συνεχώς επεκτείνεται και γίνεται ολοένα και πιο εκλεπτυσμένη θεωρητικά, η οποία αφορά την εμπειρία της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στις εφαρμοζόμενες αναπτυξιακές πολιτικές (για παράδειγμα, Macdonald 2003, Rai 2003, Kabeer 2003, Prügl και Lustgarten 2005). Αυτό το βιβλίο εμπλέκεται σε αυτές τις συζητήσεις, υιοθετώντας μια ιδιαίτερη οπτική γωνία: θέτει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τις αφηγήσεις που έχει καταστήσει ιδιαίτερα δημοφιλείς η ενασχόληση με την ανάπτυξη και το φύλο. Παράλληλα, ο προβληματισμός του είναι σταθερά ριζωμένος στο σημερινό, συνεχώς μεταβαλλόμενο, παγκόσμιο περιβάλλον, μέσα στο οποίο αναφύονται νέοι μύθοι και νέοι αγώνες επικράτησης στο * Σ.τ.Μ. Στα αγγλικά positionality. Πρόκειται για ένα προβληματισμό ανθρωπολογικής προέλευσης σχετικά με τις διαφορές οπτικής γωνίας και, γενικότερα, θεωρητικής και πολιτικής προσέγγισης που προκύπτουν από τα διαφορετικά γεωγραφικά, κοινωνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα στα οποία βρίσκονται εκτεθειμένοι οι φορείς της δράσης ή/και οι παρατηρητές των τεκταινομένων.

12 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 9 πεδίο της ερμηνείας. Οι φεμινίστριες εργάζονται για τη ριζική αλλαγή της κοινωνίας και μέσα από τη δράση τους δημιουργούν νέους πολιτικούς χώρους. Η επιρροή που άσκησαν διεθνή δίκτυα και πλατφόρμες συνάντησης γυναικών, όπως οι οργανώσεις DAWN (Development Alternatives with Women for a New Era) και AWID (Association for Women s Rights in Development), καθώς και πάμπολλα άλλα διεθνή ερευνητικά και ακτιβιστικά δίκτυα, υπήρξε ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του διαλόγου και την ενθάρρυνση της δράσης για την καταπολέμηση της ανισότητας των φύλων. Οι συγγραφείς αυτού του τόμου μας προσφέρουν αρκετά παραδείγματα κρίσιμων αγώνων που δόθηκαν μέσα από αυτά τα διεθνή δίκτυα για να αποκτήσουν οι γυναίκες φωνή, αντιπροσώπευση και πόρους. Ως πολιτικοί χώροι νέου είδους, τα φόρα αυτά κατόρθωσαν να προσδώσουν μεγαλύτερη ορατότητα στα αιτήματα για αλλαγή, να συγκροτήσουν πολιτικά ακροατήρια που προέρχονται από πολλά διαφορετικά περιβάλλοντα και να οικοδομήσουν συμμαχίες ανάμεσα σε ανθρώπους που εργάζονται σε διάφορους χώρους διαμόρφωσης και άσκησης της αναπτυξιακής πολιτικής. Πολλά ουσιαστικά πράγματα που κατακτήθηκαν οφείλονται στη δική τους συμβολή. Το εγχείρημα του κοινωνικού μετασχηματισμού δεν απαιτεί μονάχα κινηματική δράση, αλλά και συστηματική ενασχόληση με το περιεχόμενο και τις διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής της διεθνούς αναπτυξιακής πολιτικής. Ένας σημαντικός λόγος που αυτή η ενασχόληση είναι απαραίτητη είναι ότι τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια οι δαπάνες που προορίζονται για την αναπτυξιακή βοήθεια και τα αναπτυξιακά δάνεια έχουν αυξηθεί διεθνώς, παρόλο που τα περισσότερα κράτη δεν έχουν καταφέρει ακόμα να φτάσουν στον επιθυμητό στόχο του 0,7% του ΑΕΠ τους. Για πολλές ιδιαίτερα φτωχές χώρες, η αναπτυξιακή βοήθεια αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο μέρος των κυβερνητικών τους εσόδων. Με βάση αυτά τα δεδομένα, μια από τις κεντρικές διαστάσεις της φεμινιστικής εμπλοκής με την ανάπτυξη τις τελευταίες δεκαετίες υπήρξε η διαμόρφωση και η προώθηση της έννοιας της «ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές» ( gender mainstreaming ), την οποία συζητούν αρκετά κεφάλαια αυτού του βιβλίου. Η στρατηγική της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές υιοθετήθηκε επίσημα για πρώτη φορά από τον ΟΗΕ στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για τις Γυναίκες που έγινε στο Πεκίνο το Πολλές φεμινίστριες είδαν αυτή την προσέγγιση σαν μια απάντηση στην ανάγκη «να ενσωματωθούν οι γυναίκες πιο ολοκληρωμένα» στην αναπτυξιακή πολιτική και πρακτική. Ωστόσο, μετά την υιοθέτηση της από

13 10 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ τους περισσότερους αναπτυξιακούς οργανισμούς, η συγκεκριμένη στρατηγική δημιούργησε πολλές απογοητεύσεις. Όπως λέει η Gouws, «ενώ παραδοσιακά η κινητήρια δύναμη του ακτιβισμού στα ζητήματα του φύλου ήταν η εμπειρία των ίδιων των γυναικών, η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές μετατρέπει αυτό τον ακτιβισμό σε μια τεχνοκρατική μέθοδο αποκατάστασης των αδικιών, η οποία, εκτός των άλλων, αποσιωπά τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των γυναικών» (2005:78). Πράγματι, η άμεση υιοθέτηση της συγκεκριμένης στρατηγικής από τους αναπτυξιακούς οργανισμούς μπορεί να ερμηνευτεί ως απόρροια του γεγονότος, ότι το να εργάζεται κανείς εφαρμόζοντας μια συγκεκριμένη τεχνοκρατική μέθοδο ενίοτε αποτελεί μια πολύ πιο ελκυστική προοπτική, από το να επιδιώκει την ουσιαστική αποκατάσταση της δικαιοσύνης ανάμεσα στα φύλα. Αντικατοπτρίζοντας τα παραπάνω θέματα, το βιβλίο έχει δομηθεί ως εξής: Τα κεφάλαια του πρώτου μέρους διερευνούν την προέλευση και το κύρος ορισμένων «ορθόδοξων» αντιλήψεων που σχετίζονται με το φύλο και έχουν ενσωματωθεί στον προγραμματισμό και την επιχειρηματολογία των αναπτυξιακών οργανισμών που ασχολούνται με το φύλο και την ανάπτυξη. Ορισμένα κεφάλαια θέτουν υπό αμφισβήτηση συγκεκριμένα αξιώματα, τοποθετώντας τα στο πλαίσιο των ερμηνευτικών διενέξεων που διαμορφώνουν τις διαδικασίες και την πολιτική δυναμική των αναπτυξιακών πολιτικών. Άλλα κεφάλαια εξετάζουν τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο έχουν δομηθεί τα διάφορα πεδία άσκησης αναπτυξιακής πολιτικής σε συγκεκριμένα μέρη, διερευνώντας έτσι τη δημιουργία και τη μορφοποίηση της γλώσσας του «φύλου» στο χώρο της ανάπτυξης. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου επικεντρώνεται πιο άμεσα στους αναπτυξιακούς οργανισμούς. Οι συγγραφείς αυτού του μέρους εξετάζουν τους τρόπους με τους οποίους οι μεταβαλλόμενες εννοιολογήσεις του «φύλου» έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση των στόχων της ανάπτυξης και έχουν θέσει τις παραμέτρους των σχετικών συζητήσεων και παρεμβάσεων. Μιλώντας από διαφορετικά σημεία των δομών των αναπτυξιακών οργανισμών, οι συγγραφείς αναλύουν τις θεσμικές διαστάσεις των προσπαθειών που γίνονται σε αυτό το επίπεδο για να αλλάξει το ισχύον καθεστώς των φύλων. Κάποιες εξετάζουν από κοντά πώς έχει επηρεάσει η στρατηγική της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε όλα τα επίπεδα του έργου των αναπτυξιακών οργανισμών την πορεία προς την επίτευξη της ισότητας των φύλων και, γενικότερα, πόση δύναμη έχει αποκτήσει η ατζέντα του «φύλου» στα πλαίσια αυτών των οργανισμών. Τέλος, το τρίτο μέρος του βιβλίου κινείται πέρα από τα όρια

14 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 11 του συχνά απομονωμένου κόσμου των αναπτυξιακών οργανισμών και των συζητήσεων που διεξάγονται μέσα σε αυτόν, για να εξετάσει τα κοινωνικά και τα πολιτικά συμφραζόμενα μέσα στα οποία γίνονται οι αναπτυξιακές παρεμβάσεις. Εδώ εξετάζουμε ζητήματα που ανακύπτουν από τις νέες ιδεολογικές παραμέτρους μέσα στις οποίες «διαβάζεται» πλέον η ανάπτυξη όπως είναι η άνθιση, τα τελευταία χρόνια, των συζητήσεων γύρω από τα «δικαιώματα» και την «έννοια του πολίτη», την «ένταξη μέσα από τη συμμετοχή» και τον «εκδημοκρατισμό». Οι συγγραφείς που υπογράφουν τα κεφάλαια αυτού του μέρους τοποθετούν την εμπλοκή του φεμινισμού με την ανάπτυξη σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πεδίο, καταγράφοντας τα διλήμματα, τους αγώνες και τις κατακτήσεις που εκδηλώνονται μέσα σε αυτό, καθώς και τις αμφισημίες και τις αβεβαιότητες που το χαρακτηρίζουν. Ο αγώνας για επικράτηση στο πεδίο της ερμηνείας Η υιοθέτηση της γλώσσας του «φύλου» και μιας σειράς εκφράσεων που συνδέονται με το φεμινιστικό ακτιβισμό, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κοινωνική υποτέλεια των γυναικών και η ανισότητα των φύλων στα πλαίσια της αναπτυξιακής πολιτικής και πρακτικής, αποτελεί επίτευγμα ενός μακροχρόνιου αγώνα, τα αποτελέσματα του οποίου δεν είναι πλήρως ικανοποιητικά για όλους. Καθώς εξελισσόταν αυτός ο αγώνας, τα μαθήματα που αντλούνταν από την εμπειρία ορισμένων περιοχών συχνά μετατρέπονταν σε απλουστευτικές γενικεύσεις: «οι γυναίκες είναι φτωχότερες από όλους», «οι γυναίκες κάνουν την περισσότερη δουλειά από όλους στην αφρικανική γεωργία», «η εκπαίδευση των κοριτσιών οδηγεί στην οικονομική ανάπτυξη» και ούτω καθεξής. Η απλούστευση ακόμα και η μετατροπή κάποιων διαπιστώσεων σε συνθηματολογία κρίθηκε αναγκαία προκειμένου να ενταχθούν τα ζητήματα του φύλου στην αναπτυξιακή ατζέντα. Πράγματι, ορισμένοι από τους μύθους που αφορούν το φύλο αποδείχθηκαν εξαιρετικά χρήσιμοι δούρειοι ίπποι, οι οποίοι βοήθησαν να ανοίξει ο δημόσιος διάλογος και να κινητοποιηθεί η κοινή γνώμη υπέρ των γυναικών. Κάποιοι άλλοι μύθοι πάλι λειτούργησαν σαν συνθηματικά πυροτεχνήματα, που κάποια στιγμή συγκέντρωσαν πάνω τους όλα τα φώτα της αναπτυξιακής πολιτικής σκηνής και στη συνέχεια έσβησαν, αφήνοντας πίσω τους, σαν ιδεολογικό αποτύπωμα, ορισμένες δημοφιλείς παραδοχές που απέκτησαν αξιωματικό χαρακτήρα και είναι πολύ δύσκολο πλέον να εκριζωθούν. Σε αυτά τα συνθήματα, σε αυτές τις παραβολές και σε αυτούς τους μύ-

15 12 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ θους, οι γυναίκες παρουσιάζονται σαν αδύναμα θύματα και σαν παθητικοί αποδέκτες των σωτήριων παρεμβάσεων της διεθνούς αναπτυξιακής δράσης παράλληλα, παρουσιάζονται σαν καταπληκτικές ηρωίδες, των οποίων τις άγνωστες αρετές και τη σημαντική συνεισφορά στην ανάπτυξη οφείλουμε να αναγνωρίσουμε. Η λέξη «μύθος» συχνά θεωρείται συνώνυμη με το «ψέμα». Στα πλαίσια της βιβλιογραφίας που αφορά την ανάπτυξη, τα άρθρα που μιλούν για «μύθους» συνήθως θέλουν να τους καταρρίψουν, να αποκαλύψουν ότι είναι εσφαλμένοι, να διαφωτίσουν τους αναγνώστες τους για τα «πραγματικά δεδομένα». Οι μύθοι μπορεί να στηρίζονται σε «τυποποιημένα στοιχεία», όπως λένε οι οικονομολόγοι, δηλαδή σε γενικεύσεις βασισμένες σε συχνά επαναλαμβανόμενα εμπειρικά δεδομένα. Επίσης μπορεί να τροφοδοτούνται από επιλεκτικές στατιστικές, από αναλύσεις επιμέρους παραδειγμάτων που ανάγονται σε χαρακτηριστικές περιπτώσεις, από κατάλληλα παραθέματα ή από ανεκδοτολογικές ιστορίες που εικονογραφούν καταστάσεις. Πάντως εδώ, μιλώντας για «μύθους», δεν έχουμε πρόθεση να συνδράμουμε την εκστρατεία «κατάρριψης» τους. Περισσότερο μας ενδιαφέρει να καταλάβουμε πώς οι ιστορίες που έχουν δημιουργηθεί γύρω από το φύλο άντλησαν από τη φεμινιστική έρευνα με τρόπους που πιθανόν να μην συνάδουν με τις αρχικές προθέσεις των συγγραφέων αυτών των ερευνών ή με την πραγματικότητα των καταστάσεων που περιγράφουν. Οι ιστορίες αυτές δεν στηρίζονται αναγκαστικά σε ψέματα ή σε εσφαλμένα στοιχεία. Είναι πολύ πιθανό απλώς να προβάλλουν τα ερευνητικά συμπεράσματα που αντλήθηκαν από τις ιδιαίτερες συνθήκες μιας περιοχής στις διαφορετικές συνθήκες κάποιας άλλης ή να χρησιμοποιούν αποσπασματικά και περιορισμένης εγκυρότητας ευρήματα για να στηρίξουν φιλόδοξες και επισφαλείς επιχειρηματολογίες. Από την άλλη μεριά, δεν αποκλείεται καθόλου να βασίζονται σε άριστης ποιότητας επιτόπια έρευνα και στον αυστηρότερο ερευνητικό σχεδιασμό που μπορεί να φανταστεί κανείς. Το θέμα είναι ότι αυτή καθαυτή η επιστημονική αξιοπιστία των ιστοριών αυτών πολύ μικρό ρόλο παίζει όσον αφορά τη χρησιμότητα τους για τη δημιουργία μύθων. Με άλλα λόγια, η «μυθική» τους υπόσταση δεν έχει καμία σχέση με το τι έχουν να μας πουν για τον πραγματικό κόσμο στον οποίο αναφέρονται. Αυτό που τους δίνει τη δύναμη να παρακινούν σε δράση είναι ο τρόπος που κωδικοποιούν τις λειτουργίες του κόσμου που περιγράφουν, δίνοντας του μια μορφή που να ταιριάζει με αυτά που θέλουν να πιστέψουν οι άνθρωποι (Sorel 1999). Οι αφηγήσεις που προπαγάνδισαν την προσέγγιση GAD στα πλαίσια των αναπτυξιακών οργανισμών έχουν επιτύχει πολλά. Έχουν διευ-

16 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 13 κολύνει τη διοχέτευση πόρων προς την επιθυμητή κατεύθυνση, έχουν συμβάλει στη δημιουργία εξειδικευμένων πεδίων άσκησης αναπτυξιακής πολιτικής και έχουν ενθαρρύνει τη συγκρότηση ενός σώματος επαγγελματιών και μιας σειράς οργανώσεων παντός τύπου που εξειδικεύονται στην αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με το φύλο. Οι λεγόμενοι «διαλεκτικοί συνασπισμοί» (discourse coalitions, Hajer 1995), οι οποίοι δημιουργήθηκαν γύρω από συγκεκριμένα φεμινιστικά επιχειρήματα (όπως είναι το επιχείρημα που λέει ότι τα νοικοκυριά δεν είναι μονάχα πεδία συνεργατικής δράσης, αλλά και πεδία σύγκρουσης ή εκείνο που λέει ότι οι γυναίκες σηκώνουν ένα διπλό φορτίο, προσφέροντας τόσο παραγωγική, όσο και αναπαραγωγική εργασία), κατάφεραν να συσπειρώσουν τις γυναίκες που στελεχώνουν τις δομές των αναπτυξιακών οργανισμών, αλλά και πολλές φεμινίστριες που δρουν έξω από τους οργανισμούς αυτούς, όπως είναι οι ακτιβίστριες φεμινίστριες που συμμετέχουν σε οργανωμένες ομάδες πίεσης, τα μέλη των φεμινιστικών οργανώσεων βάσης και οι φεμινίστριες ακαδημαϊκοί. Η προβληματική του φύλου υπήρξε θεμελιακής σημασίας για αυτούς τους διαλεκτικούς συνασπισμούς, χρησιμεύοντας τόσο ως οργανωτική αρχή, όσο και ως κάλεσμα σε συντονισμένη δράση. Η έννοια του φύλου έχει χρησιμοποιηθεί με χιλιάδες τρόπους στα πλαίσια διαφόρων προσπαθειών να επαναπροσδιοριστεί και να μετασχηματιστεί το φάσμα της αναπτυξιακής παρέμβασης. Οι ερευνητές και οι ερευνήτριες έχουν χρησιμοποιήσει την έννοια του φύλου για να διερευνήσουν τις σχεσιακές διαστάσεις των αναπτυξιακών σχεδιασμών διαστάσεις τις οποίες η αναπτυξιακή πολιτική και η αναπτυξιακή πρακτική αγνοούσαν μέχρι πρότινος. Παράλληλα, οι ακτιβίστριες και οι υπέρμαχοι των δικαιωμάτων των γυναικών έχουν χρησιμοποιήσει την έννοια του φύλου για να διαμορφώσουν μια σειρά αιτημάτων, καθώς και για να αμφισβητήσουν και να μετασχηματίσουν κατεστημένες αντιλήψεις. Κατά συνέπεια, από πολλές απόψεις, οι γενικευτικές παραδοχές που τώρα πια αποτελούν μέρος του τρέχοντος λεξιλογίου της GAD αντιπροσωπεύουν μια επιτυχημένη στρατηγική. Προερχόμενες από το λόγο που ανέπτυξε κάποτε μια μειοψηφία πολιτικά στρατευμένων ακτιβιστριών, τώρα πια θεωρούνται δεδομένες αλήθειες, τις οποίες υποστηρίζουν άνθρωποι που βρίσκονται σε πολλούς και διάφορους χώρους, σε μια πλειάδα αναπτυξιακών οργανισμών. Ωστόσο, η έκταση των αλλαγών που έχουν επέλθει στη ζωή των γυναικών δεν συνάδει με αυτή την ολοκληρωτική νίκη στο διαλεκτικό πεδίο. Η ταύτιση των γυναικών με τη φτώχεια δεν φαίνεται να πέτυχε και πολλά όσον αφορά την καταπολέμηση της φτώχειας των γυναικών. Και όλοι, εκτός ίσως από τους

17 14 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ πιο στωικούς υποστηρικτές της οριζόντιας ενσωμάτωσης των ζητημάτων του φύλου σε όλες τις βαθμίδες του αναπτυξιακού έργου, θα παραδέχονταν ότι, παρ' όλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για να λειτουργήσει αποτελεσματικά αυτή η στρατηγική, πολλές οργανώσεις δεν έχουν και πολλά θετικά αποτελέσματα να επιδείξουν όσον αφορά τις αλλαγές που έχει επιφέρει στις θεσμικές πολιτικές και πρακτικές που ακολουθούν. Πολλές από τις φεμινίστριες που αγωνίστηκαν για να προωθηθεί η έννοια του φύλου στην ατζέντα των αναπτυξιακών οργανισμών έχουν όλο και περισσότερο την αίσθηση ότι ο όρος έχει ουσιαστικά απονευρωθεί από το πολιτικό περιεχόμενο που έφερε αρχικά. Καθώς «το φύλο» παρουσιάστηκε στους τεχνοκράτες και στους διαμορφωτές της αναπτυξιακής πολιτικής σαν εργαλείο, σαν πλαίσιο δράσης και σαν μηχανισμός αναπτυξιακής παρέμβασης, έγινε εξαιρετικά δημοφιλής όρος στα πλαίσια των αναπτυξιακών στρατηγικών της δεκαετίας του Πιο πρόσφατα, όμως, η έννοια έχει χάσει την αίγλη της, καθώς πλέον αποπνέει μια κόπωση και μια αίσθηση αναχρονισμού. Το ζήτημα του φύλλου έχει πλέον αποδυναμωθεί εννοιολογικά, έχει διαστρεβλωθεί, έχει χάσει τα πολιτικά του συμφραζόμενα και έχει φτάσει να συμπεριλαμβάνεται παντού, σαν επιπρόσθετη σκέψη. Κάθε εργαζόμενος σε κάθε οργανισμό παροχής αναπτυξιακής βοήθειας ξέρει ότι πρέπει να κάνει κάτι για αυτό. Όμως, τα ερωτήματα του τι ακριβώς πρέπει να γίνει ή του τι θα συνέβαινε αν συνεχίζαμε να αγνοούμε το όλο ζήτημα δεν τίθενται ποτέ αρκετά έντονα ή με επαρκή αίσθηση του επείγοντος, ώστε να αποσπάσουν την προσοχή των περισσότερων γραφειοκρατών και επαγγελματιών της ανάπτυξης από τη ρουτίνα των καθημερινών τους καθηκόντων. Ένας γραφειοκράτης που δουλεύει σε ένα διμερή φορέα παροχής αναπτυξιακής βοήθειας, ο οποίος θεωρείται από πολλούς σαν ένας από τους πιο προοδευτικούς του χώρου, έχει περιγράψει συνοπτικά την κατάσταση ως εξής: «όταν τίθεται το ζήτημα του φύλου, όλοι βαριανασαίνουν» (Cornwall, σημειώσεις εργασίας). Αρχικά, ο όρος «φύλο», παρά τις δυνητικά πολύ διαφορετικές σημασίες που θα μπορούσαν να του προσδώσουν στην πράξη οι διάφοροι φορείς της δράσης, διέθετε επαρκές εννοιολογικό εύρος, ώστε να μπορεί να τους συνενώσει όλους υπό την αιγίδα ενός μετασχηματιστικού σχεδίου κοινής αποδοχής. Ωστόσο, όταν η έννοια του φύλου υιοθετήθηκε και άρχισε να χρησιμοποιείται κατά κόρον από τους αναπτυξιακούς οργανισμούς, αποδείχθηκε ότι η εξέλιξη αυτή ήταν δίκοπο μαχαίρι, παρά τα απτά και υλικά θετικά της αποτελέσματα. Πώς εξηγείται αυτό; Προκειμένου να κατανοήσουμε αυτή τη δυναμική πρέπει να κοιτάξουμε πιο

18 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 15 προσεκτικά τους τρόπους με τους οποίους οι αναπτυξιακοί οργανισμοί χρησιμοποιούν τα πορίσματα της έρευνας, καθώς και το παιχνίδι της πολιτικής διαπραγμάτευσης που βρίσκεται πίσω από κάθε διαδικασία διαμόρφωσης αναπτυξιακών πολιτικών. Οι αναπτυξιακοί φορείς αναζητούν συνεχώς ιστορίες που να ευνοούν τη διαμόρφωση συγκεκριμένης και στοχευμένης αναπτυξιακής πολιτικής, δηλαδή ιστορίες που να αφηγούνται με σαφήνεια πού βρίσκεται κάθε φορά το πρόβλημα και πώς θα μπορούσε να επιλυθεί. Τον τελευταίο καιρό η ανάλυση των διαδικασιών παραγωγής αναπτυξιακής πολιτικής έχει επικεντρωθεί στους τρόπους με τους οποίους «καθορίζονται τα πλαίσια δράσης, εντοπίζονται τα προβλήματα, απαριθμούνται οι στόχοι και κωδικοποιούνται οι πολιτικές» (Apthorpe 1996: 16), καθώς και στους τρόπους με τους οποίους αυτή η διαδικασία παράγει και αναπαράγει συγκεκριμένες αφηγήσεις, ακόμα κι όταν αυτές οι αφηγήσεις αντιφάσκουν κατάφωρα με τα υπάρχοντα αποδεικτικά στοιχεία (Keeley και Scoones 2003, Mosse 2005). Η πλούσια βιβλιογραφία γύρω από αυτό το θέμα εφιστά την προσοχή μας στο πώς αναπαριστά η αναπτυξιακή πολιτική αυτούς που θέλει να βοηθήσει και στο πώς χρησιμοποιούνται αυτές οι αναπαραστάσεις προκειμένου να εξυφανθούν κατάλληλες «πλοκές», οι οποίες όχι μόνο συγκροτούν το οργανωτικό πλαίσιο των αναπτυξιακών πολιτικών που εκπονούνται, αλλά επιπλέον νομιμοποιούν συγκεκριμένους τρόπους παρέμβασης και συγκεκριμένες μορφές γνώσης (Hajer 1995, Keeley και Scoones 2003). Η ανάλυση της Emery Roe (1991), η οποία αντιμετωπίζει τις αναπτυξιακές πολιτικές ως αφηγήσεις, έχει συνεισφέρει σημαντικά στην κατανόηση αυτής της διαδικασίας. Παρουσιάζοντας τα διλήμματα της ανάπτυξης κατά τέτοιο τρόπο ώστε να θυμίζουν ηρωικές παρεμβάσεις για τη διάσωση αυτών που έχουν ανάγκη από βοήθεια, με τις αναπτυξιακές οργανώσεις να παίζουν το ρόλο του σωτήρα που οδηγεί τη λυπητερή ιστορία σε ένα αίσιο τέλος, οι αναπτυξιακές πολιτικές προσδίδουν ηθικό νόημα σε συγκεκριμένους τρόπους δράσης. Ωστόσο, παρόλο που αυτές οι αφηγήσεις κωδικοποιούν με πολύ συγκεκριμένο τρόπο έννοιες όπως «το φύλλο» ή «η συμμετοχή», όταν οι πολιτικές της ανάπτυξης αρχίζουν να εφαρμόζονται στην πράξη αναδύονται και άλλα νοήματα, τα οποία μπαίνουν και αυτά στο παιχνίδι. Έτσι, οι αφηγήσεις αυτές μπορούν μεν να καθορίσουν το γενικότερο εννοιολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η αναπτυξιακή δράση, αλλά δεν μπορούν να περιορίσουν πλήρως τη δυνατότητα ανάδυσης εναλλακτικών ερμηνειών. Η εννοιολογική διαμάχη διεξάγεται μέσα σε ένα διαλεκτικό πεδίο που μεταλλάσσεται συνεχώς. Το κεφάλαιο που υπογράφει η Cecília

19 16 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Sardenberg αναλύει διεξοδικά τις φεμινιστικές συζητήσεις που αναπτύχθηκαν σε διάφορα γεωγραφικά περιβάλλοντα και οδήγησαν εντέλει στην υιοθέτηση του όρου «φύλο». Η χρησιμοποίηση μιας συγκεκριμένης ορολογίας μπορεί να σηματοδοτεί είτε την αποπολιτικοποίηση είτε την επαναπολιτικοποίηση μιας έννοιας κι αυτό με τη σειρά του έχει επιπτώσεις στη διαμόρφωση της αναπτυξιακής πολιτικής. Στη Βραζιλία, η έννοια του φύλου χρησιμοποιήθηκε με ποικίλους τρόπους, προσαρμοζόμενη στην οπτική γωνία διαφόρων θεσμικών παραγόντων και προσώπων που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους. Συχνά αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αποσιώπηση των πιο ριζοσπαστικών συμφραζομένων του φύλου, καθώς και τη συσκότιση των συμφερόντων των γυναικών. Η Sardenberg υποστηρίζει ότι η επαναδιαπραγμάτευση και η επαναχρησιμοποίηση της αναλυτικής κατηγορίας «γυναίκες» «δεν είναι μονάχα επιθυμητή και εφικτή αλλά και καθοριστικής σημασίας, προκειμένου οι ίδιες οι γυναίκες να αποκτήσουν μεγαλύτερη ορατότητα και προκειμένου να υπογραμμιστεί η σημασία της προβληματικής του φύλου για την ανάπτυξη» (Sardenberg, σε αυτό τον τόμο, σελ.78-79). Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα διαλεκτικά πεδία στις σημερινές συζητήσεις για την ανάπτυξη είναι αυτό που αφορά την «ενδυνάμωση των γυναικών». Καθώς οι συνειρμοί που παραπέμπουν στη συλλογική δράση και τη ριζοσπαστική αλλαγή μπαίνουν στην άκρη, προκειμένου η έννοια της «ενδυνάμωσης των γυναικών» να γίνει αποδεκτή από τη συμβατική κοινή γνώμη, η συγκεκριμένη έκφραση έχει πάψει να παραπέμπει σε μια σύνθετη διαδικασία αυτοσυνειδησίας, αυτοπραγμάτωσης και κινητοποίησης για τη διεκδίκηση αλλαγών. Τώρα πια η «ενδυνάμωση των γυναικών» έχει καταλήξει να ταυτίζεται με μια απλή μετατόπιση των γυναικών στην κοινωνική κλίμακα, η οποία υποτίθεται ότι μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας απλής μεταφοράς χρημάτων ή/και πληροφοριών. Το κεφάλαιο που υπογράφουν η Srilatha Batliwala και η Deepa Dhanraj δείχνει την προβληματική σύγκλιση που παρατηρείται μεταξύ ορισμένων τρόπων εργασίας «πάνω σε ζητήματα φύλου» και των αφηγήσεων που κατασκευάζει η νεοφιλελεύθερη αναπτυξιακή πρακτική, ανάγοντας απλουστευτικά τις περίπλοκες κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες που συνιστούν την «ενδυνάμωση των γυναικών» σε εξατομικευμένες «επιλογές». Συγκεκριμένα, οι δύο ερευνήτριες εξετάζουν το παράδειγμα των προγραμμάτων δανειοδότησης φτωχών γυναικών μέσω ομάδων αλληλοβοήθειας στην Ινδία προγράμματα που είναι ιδιαίτερα δημοφιλή, εξαιτίας της υποτιθέμενης σύνδεσης τους με το στόχο της «ενδυνάμωσης» των γυναικών. Οι συγγραφείς του κεφαλαίου υποστηρίζουν ότι τα προγράμματα αυτά, όχι μόνο έχουν επιδεινώσει την οικονομική κατά-

20 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 17 σταση των πιο φτωχών γυναικών, αλλά έχουν επίσης καταφέρει να τις αποθαρρύνουν από το να διοχετεύσουν την ενέργεια τους σε άλλες μορφές συμμετοχικής δράσης, απομακρύνοντας τις, μεταξύ άλλων, και από την πολιτική. Η Sylvia Chant μας δίνει ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα της χρησιμοποίησης απλουστευτικών δηλώσεων συνθηματικού χαρακτήρα στον αναπτυξιακό σχεδιασμό, αναλύοντας τον γενικά αποδεκτό συσχετισμό των νοικοκυριών που έχουν επικεφαλής γυναίκες με τη φτώχεια. Η αφηγηματική πλοκή που συγκροτεί την εικόνα της γενναίας, μοναχικής γυναίκας που υποφέρει και αγωνίζεται για να τα βγάλει πέρα μόνη της, ως αρχηγός του νοικοκυριού της, ενώ παράλληλα υποφέρει από την πιο ακραία φτώχεια, αντλεί την ισχυρή μυθική της γοητεία από την ικανότητα της να παρακινεί σε δράση. Η έλξη που ασκεί αυτός ο μύθος οφείλεται στο ότι η «γυναίκα» που κατασκευάζει βρίσκεται σε μια κατάσταση ένδειας, την οποία η ανάπτυξη μπορεί δυνητικά να θεραπεύσει: από τη γυναίκα αυτή λείπει ένας άντρας για να την προσέχει, της λείπουν τα λεφτά για να θρέψει τα παιδιά της, της λείπει η δυνατότητα να ζήσει μια ζωή απαλλαγμένη από τον καθημερινό αγώνα που δίνει για να φροντίσει την οικογένεια της. Όπως δείχνει η Chant, ο εν λόγω συσχετισμός βασίζεται σε ένα ψήγμα αλήθειας: πράγματι, οι γυναίκες που αναλαμβάνουν τα ηνία του νοικοκυριού τους είναι πολύ πιθανόν να είναι φτωχές. Ωστόσο, τα αίτια της φτώχειας τους συνήθως δεν είναι αυτά που προβάλλονται ως αυτονόητα μέσα από το μύθο της πάμπτωχης γυναίκας που αναγκάζεται να συντηρήσει το νοικοκυριό της μοναχή της. Ο μύθος αυτός υπονοεί ότι οι γυναίκες που βρίσκονται σε αυτή τη θέση είναι φτωχές ακριβώς επειδή αναγκάζονται να τα βγάλουν πέρα μόνες τους, χωρίς τη βοήθεια ενός άντρα που να τις συντηρεί αν αντιστρέψουμε αυτό το σκεπτικό, εικάζουμε ότι στην παρουσία αυτού του άντρα τροφοδότη οφείλεται ο σχετικός πλούτος των νοικοκυριών που έχουν άντρες επικεφαλής λες και όλοι οι άντρες αρχηγοί οικογενειών καταφέρνουν να συντηρήσουν την οικογένεια τους, ή λες και χρειάζεται να είσαι άντρας για να ανταποκριθείς επαρκώς στο ρόλο του τροφοδότη της οικογένειας. Η Chant υποστηρίζει ότι ο μύθος που θέλει τις γυναίκες αρχηγούς του νοικοκυριού τους να είναι φτωχότερες από όλους τους άλλους ίσως και να εξυπηρετεί τις γυναίκες που βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση: ακόμα κι αν δεν είναι όλες οι γυναίκες που βρίσκονται επικεφαλής του νοικοκυριού τους φτωχές, μπορεί τελικά να κερδίζουν κάτι από την ευρεία αποδοχή αυτής της εικόνας αν μη τι άλλο, η επικρατούσα αντίληψη τις καθιστά προνομιακούς αποδέκτες κάποιων ειδικών ωφελημάτων. Εντέλει, ο μύθος της γυναίκας που έχει αναλάβει τα ηνία

21 18 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ του νοικοκυριού της παλεύοντας με τη φτώχεια λειτουργεί μάλλον θετικά στα πλαίσια των αναπτυξιακών αφηγήσεων: η γυναίκα αυτή προσωποποιεί την ίδια την ιδέα της φτώχειας, σχεδιασμένη με αδρές, κολακευτικές γραμμές. Πρόκειται για μια εικόνα που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα της επιπόλαιης «ανύπαντρης μητέρας» που συνήθως συναντάμε στα αφηγήματα πάνω στα οποία στηρίζονται οι κοινωνικές πολιτικές του Βορρά. Αυτή η ανάλυση μας οδηγεί στο να φέρουμε σε πρώτο πλάνο το παιχνίδι εξουσίας που παίζεται γύρω από ζητήματα ερμηνείας. Πρόκειται για έναν πόλεμο εικόνων και λέξεων που διεξάγεται κατά την παραγωγή των αφηγηματικών πλοκών που συζητάμε εδώ. Το κεφάλαιο της Rosalind Eyben εξετάζει αυτό ακριβώς το φαινόμενο. Μιλάει για την περίοδο κατά την οποία η βρετανική Διεύθυνση Ανάπτυξης για Χώρες του Εξωτερικού (Overseas Development Administration ODA), η οποία σήμερα έχει αναβαθμιστεί σε Υπουργείο Διεθνούς Ανάπτυξης (Department for International Development DFID), είχε μόλις ξεκινήσει να εκδίδει μια σειρά από ενημερωτικά βιβλιαράκια για την πολιτική της βρετανικής κυβέρνησης σε ζητήματα ανάπτυξης και φύλου. Η Eyben καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο διάφορες εικόνες και φράσεις κατάφεραν σταδιακά να διεισδύσουν σε αυτά τα βιβλιαράκια, αντικατοπτρίζοντας τις διαδοχικές εννοιολογικές μετατοπίσεις της προβληματικής του φύλου, καθώς και την ιδιαίτερη βαρύτητα που είχε αποκτήσει ο όρος μέσα στις συζητήσεις για την ανάπτυξη που διεξάγονταν εκείνη την εποχή. Όπως μας δείχνει η συγγραφέας, αυτή η διαδικασία κατασκεύασε και νομιμοποίησε ως «φυσικές» μια σειρά από γυναικείες αναπαραστάσεις, οι οποίες βασίστηκαν στην επιλεκτική έμφαση που δόθηκε σε διάφορα θέματα, καθώς και σε συγκεκριμένες επιλογές φωτογραφιών. Οι αλλαγές κατεύθυνσης της βρετανικής αναπτυξιακής πολιτικής αποκρυσταλλώθηκαν σε συμβολικές εικόνες, οι οποίες παρέπεμπαν στα νευραλγικά σημεία των αλλαγών που επιδίωκαν να προωθήσουν οι ειδικοί σε ζητήματα φύλου μέσα στην Υπηρεσία. Άλλα κεφάλαια περιγράφουν λιγότερο θετικές εκδοχές του ίδιου φαινομένου, προειδοποιώντας μας για τους κινδύνους της εργαλειοποίησης των εικόνων που αφορούν το φύλο, καθώς και για τα αμφιλεγόμενα οφέλη της συμμόρφωσης με τις διαλεκτικές συντεταγμένες του επίσημου αναπτυξιακού λόγου. Στα παιχνίδια εξουσίας που παίζονται γύρω από ζητήματα ερμηνείας, οι μυθικές εικόνες που αφορούν το φύλο συνδυάζονται με άλλα αφηγηματικά εργαλεία, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες δυνατότητες διαπραγμάτευσης στα πλαίσια του κατεστημένου αναπτυξιακού λόγου, ή να ανοίξουν νέα πεδία διαμόρφωσης

22 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 19 αναπτυξιακής πολιτικής στο εσωτερικό των αναπτυξιακών οργανισμών, ή ακόμα και να δοθεί η δυνατότητα σε όσους βρίσκονται εκτός των τειχών του αναπτυξιακού χώρου να αξιοποιήσουν αυτά τα όπλα σαν μοχλό για τη διάνοιξη νέων αναπτυξιακών πεδίων. Ωστόσο τι γίνεται όταν αυτό το παιχνίδι των ερμηνειών δίνει τη θέση του σε μια απροκάλυπτη υιοθέτηση των στερεοτύπων που παράγουν οι έμφυλες σχέσεις εξουσίας; Για τις συνέπειες αυτής της εξέλιξης μιλάει με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο η Everjoice Win, αναλύοντας τη χρήση και την κατάχρηση του στερεότυπου της αφρικανής γυναίκας, η οποία στα πλαίσια του κυρίαρχου αναπτυξιακού λόγου παρουσιάζεται μονίμως ως φτωχή, ανήμπορη και έγκυος. Σύμφωνα με αυτή τη στερεοτυπική εικόνα, οι αφρικανές γυναίκες δεν είναι παρά τα αμόρφωτα θύματα των εθνικών συστημάτων άνισης κατανομής των πόρων που επικρατούν στις χώρες τους, με αποτέλεσμα να έχουν πέσει τόσο χαμηλά, να έχουν χάσει τόσο πολύ τη δυνατότητα να δράσουν αυτόνομα και να έχουν τόσες πολλές ελλείψεις στον οικονομικό και τον πολιτικό τομέα, ώστε να μην μπορούν να σωθούν με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο διαμέσου των διεθνών αναπτυξιακών παρεμβάσεων. Το να περιγράφεται κατά τέτοιο τρόπο από τους «απέξω» η αδυναμία κάποιων ανθρώπων δεν εξυπηρετεί κανέναν άλλο σκοπό, πέρα από την ακόμα μεγαλύτερη αποδυνάμωση τους. Ωστόσο, όπως δείχνει το άρθρο της Nandinee Bandyopadhyay, οι κινητοποιήσεις που αποσκοπούν στην υπέρβαση των πολύ αρνητικών στερεοτύπων και στην αποκατάσταση της ταυτότητας των γυναικών ως ενεργών υποκειμένων, όχι μόνο ανοίγουν το δρόμο για την αλλαγή, αλλά ξαναγεννούν και την ελπίδα. Η συμμαχία των εργατριών του σεξ στην Ινδία, για την οποία μιλάει η Bandyopadhyay, έχει καταφέρει να υποσκάψει βαθιά ριζωμένα στερεότυπα, που αφορούν τόσο τη σεξουαλική εργασία, όσο και την παράνομη διακίνηση ανθρώπων, με καινούργιους και τολμηρούς τρόπους. Μεταξύ άλλων, η δράση αυτής της συμμαχίας κατάφερε να δημιουργήσει διόδους για να μπορέσουν οι ίδιες οι γυναίκες να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους και παράλληλα να ελέγξουν τον τρόπο που τις βλέπουν οι άλλοι πάνω απ όλα, για να καταφέρουν να ξεφύγουν από το στιγματισμό και τη συκοφάντηση που υφίστανται οι εργάτριες του σεξ. Για τις γυναίκες αυτές, η διεκδίκηση ενός δικού τους χώρου μέσα στην αρένα του δημόσιου διαλόγου αποτελεί σημαντικό μέρος της προσπάθειας τους να εκφράσουν εναλλακτικές αντιλήψεις. Οι κινητοποιήσεις τους μας θυμίζουν ότι οι φεμινιστικοί αγώνες που έχουν δοθεί στο επίπεδο της ερμηνείας έχουν ήδη επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη γλώσσα και στις αντιλήψεις των ανθρώπων, δημιουργώντας νέα λαϊκά και αναλυτικά εννοιολογικά πεδία.

23 20 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Δουλεύοντας στο εσωτερικό των αναπτυξιακών οργανισμών αρκετές από τις συγγραφείς αυτής της συλλογής ασχολούνται με το πώς «η εργασία πάνω στο φύλο» έφτασε να θεωρείται κάτι διαφορετικό από τη «φεμινιστική εργασία», όπως θέτει το ζήτημα η Sardenberg. Ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται συχνά σε αυτά τα κείμενα είναι ότι το πολιτικό εγχείρημα της σύνδεσης της προβληματικής του φύλου με την ανάπτυξη κατάντησε μια απλή «τεχνική» προσαρμογή: κάτι απολιτικό, αποκομμένο από την ιστορία και από το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκφράζεται, το οποίο «δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει τις επικρατούσες, άνισες σχέσεις ισχύος» (Mukhopadhyay, σ' αυτό τον τόμο, σελ. 213). Πώς όμως μετατρέπονται τα κατ' ουσία πολιτικά και συγχρόνως βαθιά προσωπικά ζητήματα που σχετίζονται με το φύλο σε τεχνικά ζητήματα, συρρικνώνοντας έτσι, αντί να διευρύνουν, την εμβέλεια της αλλαγής που επιχειρείται; Τα κεφάλαια του δεύτερου μέρους του βιβλίου δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην πολιτική δυναμική που αναπτύσσεται ανάλογα με τις εκάστοτε θεσμικές συντεταγμένες μέσα στις οποίες εργάζεται κανείς δηλαδή ανάλογα με το είδος των οργανώσεων μέσα στις οποίες ή για τις οποίες δουλεύει και, γενικότερα, στα διλήμματα που προκύπτουν από τη θεσμοποίηση της δράσης πάνω στην ανάπτυξη και το φύλο. Ανάμεσα στις συγγραφείς που έχουν συνεισφέρει σε αυτό τον τόμο, υπάρχουν αρκετές που εκθέτουν τους προβληματισμούς τους σχετικά με το έργο που επιτελούν οι ίδιες μέσα στα πλαίσια ισχυρών διεθνών φορέων, όπως είναι για παράδειγμα οι φορείς της διμερούς αναπτυξιακής βοήθειας ή οι οργανισμοί του ΟΗΕ που διαμεσολαβούν ανάμεσα στους διάφορους χορηγούς της πολυμερούς αναπτυξιακής βοήθειας. Ως φεμινίστριες έχουν προσπαθήσει να δημιουργήσουν ένα χώρο για να ακουστούν νέες ιδέες και να τεθούν νέοι στόχοι μέσα στα πλαίσια οργανισμών οι οποίοι, από την άποψη των οργανωτικών τους δομών, του τρόπου που κατανέμουν τους αναπτυξιακούς τους πόρους, της κουλτούρας και των εσωτερικών τους δομών εξουσίας, δεν έχουν συγκροτηθεί, ούτε εξαρτώνται, από τις ίδιες. Μαζί με τους προβληματισμούς που εκφράζονται σε άλλα κεφάλαια, αυτές οι αποτιμήσεις μας προσφέρουν σημαντική τροφή για αναστοχασμό των σύνθετων διαδικασιών που εμπλέκονται στο σχεδιασμό των αναπτυξιακών πολιτικών, ενώ παράλληλα αποτελούν και ιδιαίτερα εμπεριστατωμένες μαρτυρίες πάνω στο τι σημαίνει να συμμετέχει κανείς σαν ισότιμος παίκτης στις διαπραγματεύσεις των ισχυρών. Ολόκληρο αυτό το μέρος του βιβλίου αποπνέει μια συνειδητοποίηση των αντιφάσεων που σχετίζονται με την προσπάθεια να επιφέρει κανείς ριζικές κοινωνικές αλλαγές μέσα από την εμπλοκή του με εκείνους που κρατούν στα χέρια τους την εξουσία

24 Η ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 21 και ελέγχουν τους πόρους, τόσο σε διεθνές, όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αυτό αποτελεί ένα από τα κεντρικά θέματα του κεφαλαίου που υπογράφει η Hilary Standing. Η Standing υποστηρίζει ότι είναι αναγκαίο να καταλάβουμε τι αποστολή επιτελούν τα διάφορα είδη αναπτυξιακών οργανισμών και φορέων, προκειμένου να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε κατά πόσον ο καθένας από αυτούς οφείλει να αναλάβει την ευθύνη για την επιτέλεση των κοινωνικών μετασχηματισμών που ευαγγελίζεται ο φεμινισμός. Η συγγραφέας υπογραμμίζει ότι οι πολιτικοί στόχοι που καλούνται να υπηρετήσουν τα διάφορα κυβερνητικά υπουργεία επικεντρώνονται στις υπηρεσίες που οφείλουν να παρέχουν στους πολίτες, όπως είναι η υγεία και η εκπαίδευση. Το κεφάλαιό της περιγράφει τους κινδύνους που συνεπάγεται μια στρατηγική ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές, η οποία δεν λαμβάνει υπόψη της το εκάστοτε κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον και προσπαθεί να επιβληθεί από τα πάνω προς τα κάτω. Η συγγραφέας θέτει ένα ξεκάθαρο ερώτημα: γιατί έχουμε την απαίτηση από υπουργεία που εξειδικεύονται σε συγκεκριμένους τομείς της κυβερνητικής πολιτικής να γίνουν πεδία εκπλήρωσης των στόχων μιας ευρύτερης πολιτικής, που αποσκοπεί στην αλλαγή των έμφυλων σχέσεων που διαποτίζουν συνολικά την κοινωνία; Η ίδια υποστηρίζει ότι πολλές φεμινίστριες παραμένουν αφελείς όσον αφορά τη φύση των διαδικασιών της εφαρμοσμένης πολιτικής και τις δυνατότητες αλλαγής των θεσμών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολύ συχνά οι άμεσες προσπάθειες αλλαγής συγκεκριμένων πολιτικών υιοθετούν μια ευθεία και μονοδιάστατη προσέγγιση της διαδικασίας του πολιτικού σχεδιασμού. Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει η Goetz (1997), είναι επίσης γενικά γνωστό ότι αυτά τα οποία επιθυμούν να γνωρίζουν οι γραφειοκράτες και αυτοί που σχεδιάζουν τις αναπτυξιακές πολιτικές αποτελούν ένα πολύ επιλεκτικό υποσύνολο των αναλύσεων και των επισημάνσεων που παράγουν οι φεμινίστριες ερευνήτριες ή των διεκδικήσεων που προωθούν οι υπέρμαχοι του φεμινισμού. Σύμφωνα με την περιγραφή της Standing, η κρίσιμη μετατόπιση του κέντρου βάρους συμβαίνει όταν οι χορηγοί υιοθετούν απέναντι στους φορείς με τους οποίους συνεργάζονται μια στάση προώθησης των συγκεκριμένων πολιτικών από τα πάνω προς τα κάτω δηλαδή, όταν επιμένουν στην ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές, στην εκπαίδευση σε ζητήματα φύλου και στο να τεθούν συγκεκριμένοι στόχοι που αφορούν το φύλο, αντιμετωπίζοντας αυτά τα ζητήματα υπό το πρίσμα της καθ' υπαγόρευση ανάληψης καθηκόντων και της επιδίωξης απόκτησης της έξωθεν καλής μαρτυρίας σε ζητήματα που σχετίζονται με το φύλο. Η Standing υποστηρίζει ότι οι

25 22 Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ παρεμβάσεις που αφορούν το φύλο και παίρνουν τη μορφή της καθ' υπαγόρευση ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές δεν είναι τίποτα περισσότερο, από ένας τρόπος τιμωρίας των κυβερνητικών γραφειοκρατών. Εκεί που ο παράγοντας «φύλο» παρουσιάζεται με τη μορφή προσεγγίσεων, εργαλείων, πλαισίων δράσης και μηχανισμών, αυτά τα εργαλεία καταλήγουν να λειτουργούν σαν υποκατάστατα που αναστέλλουν τις βαθύτερες αλλαγές σε επίπεδο στόχων και αποτελεσμάτων. Η εναρμόνιση ανάμεσα στους κόσμους που περιγράφουν και στις όποιες πραγματικές σχέσεις υφίστανται μεταξύ αντρών και γυναικών είναι συχνά ατελής. Αυτό προκύπτει από την εντυπωσιακή περιγραφή της Prudence Woodford-Berger σχετικά με τους τρόπους που συγκεκριμένες ερμηνείες της έννοιας του «φύλου» γίνονται μέρος των ευρύτερων αναπαραστάσεων που παράγουν οι φορείς των χορηγών της αναπτυξιακής βοήθειας, ανεξάρτητα από το πόσο λίγο ταιριάζουν οι ευρωκεντρικές τους προσεγγίσεις με τις πραγματικές βιωμένες εμπειρίες και τις σχέσεις αντρών και γυναικών σε άλλα πολιτισμικά περιβάλλοντα. Η Maitrayee Mukhopadhyay και η Ramya Subrahmanian περιγράφουν τις ασυμφωνίες και τις δυσαρμονίες που σημάδεψαν στην πράξη τη διαμόρφωση της ατζέντας της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε άλλες πολιτικές. Η Mukhopadhyay αναρωτιέται κατά πόσο είναι δυνατό να επιβληθούν δεσμεύσεις που να εξασφαλίζουν την ισότιμη μεταχείριση των δύο φύλων, όταν οι θεσμοί και οι οργανισμοί δεν έχουν θέσει ως ξεκάθαρο στόχο τους την προώθηση των δικαιωμάτων που σχετίζονται με το φύλο ή την απόδοση δικαιοσύνης σε αυτό τον τομέα. Αντλώντας από το χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντιμετώπισης του φύλου στα πλαίσια της εκπαιδευτικής πολιτικής της Αυστραλίας, η Subrahmanian υποστηρίζει ότι χρειάζεται τα πράγματα να τεθούν σε σωστή βάση σε πολλά και διαφορετικά πολιτικά πεδία, προκειμένου να δημιουργηθεί η συνέργεια που απαιτείται για να φέρει αποτέλεσμα η δουλειά των φεμινιστριών που έχουν ενταχθεί στις κυβερνητικές γραφειοκρατίες. Η ένταξη της διάστασης του φύλου στην ανάπτυξη μετατράπηκε σε άλλη μια τεχνική προσαρμογή, παράλληλα με τη μετατροπή της συγκεκριμένης προσέγγισης σε επάγγελμα και παράλληλα με την κατοχύρωση της σε επίπεδο θεσμών. Παρόλο που οι εξελίξεις αυτές έδωσαν νέες δυνατότητες βιοπορισμού στις φεμινίστριες, προσφέροντας τους εργασία ή ακόμα και μια καινούργια ταυτότητα, αυτές οι διαδικασίες ενσωμάτωσης χαλάρωσαν τη σύνδεση της συγκεκριμένης προσέγγισης με το φεμινισμό. Πολλά από τα συνηθισμένα προβλήματα που αντιμετωπί-

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

μεγάλο ποσοστό των οποίων εργάζεται με καθεστώς μερικής απασχόλησης, με περιορισμένης διάρκειας συμβόλαια και σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης.

μεγάλο ποσοστό των οποίων εργάζεται με καθεστώς μερικής απασχόλησης, με περιορισμένης διάρκειας συμβόλαια και σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης. Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, κας Σωτηρούλας Χαραλάμπους, στο Συνέδριο της Κυπριακής Προεδρίας με θέμα «Εξαλείφοντας το Χάσμα Αμοιβών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών: Καλές Πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Η διεθνής βιβλιογραφία διαπιστώνει την αντιπαράθεση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ Η υπαγωγή της χώρας στον έλεγχο της ΕΕ, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ το 2010 σηματοδοτεί το δραματικό τέλος μιας περιόδου στη διάρκεια της οποίας οι μεταρρυθμίσεις υπήρξαν

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Επιτροπή ικαιωµάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Επιτροπή ικαιωµάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή ικαιωµάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων 23.2.2015 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά µε την ενδυνάµωση των κοριτσιών στην ΕΕ µέσω της εκπαίδευσης Επιτροπή ικαιωµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Της Αθανασίας Κωνσταντίνου Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Με δεδομένες τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης

Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ, ΘΕΣΜΙΚΩΝ, ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης Συνάντηση διαλόγου για τους

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων 2 x 4 ώρες Μέτρηση και Βελτίωση Ενδυνάμωσης Ορισμός της Ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία της αύξησης της ικανότητας των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Κυρίες και Κύριοι Βουλευτές, θα σας μεταφέρω στον κόσμο της Έρευνας. Ένα τομέα που μαζί με την Παιδεία για αυτή την κυβέρνηση βρίσκεται ψηλά

Διαβάστε περισσότερα

PHOTOVOICE. Κλειώ Κούτρα

PHOTOVOICE. Κλειώ Κούτρα PHOTOVOICE Κλειώ Κούτρα PHOTOVOICE ΤΙ ΕΙΝΑΙ PHOTOVOICE; ΓΙΑΤΊ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΉΣΕΤΕ; ΠΟΙΟΣ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΉΕΙ; ΠΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΕ; ΠΏΣ ΜΠΟΡΕΊΤΕ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΉΣΕΤΕ PHOTOVOICE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 Κύριοι Πρόεδροι, Κύριε Πρόεδρε της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΣΜΑ OΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ

ΨΗΦΙΣΜΑ OΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ ΨΗΦΙΣΜΑ OΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ «ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΤΩΝ: ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Εγκρίθηκε από το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών»

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» ΟΜΙΛΙΑ Βουλευτή β Αθηνών, πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών κ. Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη Στο συνέδριο του ΚΕΠΠ με θέμα: «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Δημόσιες Πολιτικές Εναρμόνισης Οικογενειακής και Επαγγελματικής Ζωής: Μια κριτική αξιολόγηση»

«Οι Δημόσιες Πολιτικές Εναρμόνισης Οικογενειακής και Επαγγελματικής Ζωής: Μια κριτική αξιολόγηση» Ημερίδα: Ισορροπία εργασίας, οικογένειας και προσωπικής ζωής σε κρίση; Συνεδρία 4 η : Η Οικογενειακή και Επαγγελματική ζωή των γυναικών σε πίεση: Πολιτικές, Μαθήματα και Προκλήσεις Αθήνα, 29 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών 5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών συντελεστές Σπυρίδων Δουκάκης sdoukakis@rhodes.aegean.gr ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Μοσκοφόγλου-

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη.

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη. Πέμπτη, 25/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη κατά την εναρκτήρια τελετή του 11 ου Ευρωπαϊκού Φόρουμ Τουρισμού 2012, στο Συνεδριακό Κέντρο «Φιλοξενία» Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ FRANCHISE & ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΔΙΚΤΥΑ FRANCHISE & ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΚΤΥΑ FRANCHISE & ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Άρθρο του Παναγιώτη Γ. Ρουσόπουλου, Γενικού Διευθυντή της εταιρείας συμβούλων THE FRANCHISE CO. και Διευθύνοντα Συμβούλου της Dale Carnegie Training Hellas Στην

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΕΤΗΣΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Ιούνιος 2015 Το περιβάλλον του έργου Το τετραετές έργο με τίτλο «Ετήσιες Εκθέσεις για την Πρόοδο της Εφαρμογής των Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου 2014 Περιεχόμενα: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο πρώτο: 1.1. Η αντιπροσώπευση των φύλων στην πολιτική ζωή της Κύπρου 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 05: Εννοιολογικές οριοθετήσεις της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης II Πολυξένη Ράγκου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Oπου υπάρχουν άνθρωποι

Oπου υπάρχουν άνθρωποι Oπου υπάρχουν άνθρωποι Η Ταυτότητα Η ACT4 PEOPLE αποτελεί μια νέα Ελληνική Μη Κυβερνητική οργάνωση που παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε όλους εκείνους «που δεν έχουν δικαίωμα στη Ζωή» όποιοι και αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

Αμφιθέατρο της. Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης. www.palladianconferences.gr

Αμφιθέατρο της. Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης. www.palladianconferences.gr Athens Women Forum 2015 η palladian communications specialists διοργανώνει το athens women forum 2015, με σκοπό τη δημιουργία ενός ετήσιου θεσμού συνάντησης, διαλόγου και διαβούλευσης, με επίκεντρο τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ LIFE-NATURE

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ LIFE-NATURE ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΑΠΟ LIFE-NATURE EΘΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ NATURA ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014-2020 Πρωτοβουλία Επιτροπής ΦΥΣΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο Τύπου Τρίτη,

ελτίο Τύπου Τρίτη, ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ελτίο Τύπου Τρίτη,27.05.2008 OMIΛΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ κ. ΦΑΝΗΣ ΠΑΛΛΗ ΠΕΤΡΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα