Αθλητικh δραστηριoτητα στην τρiτη ηλικiα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αθλητικh δραστηριoτητα στην τρiτη ηλικiα"

Transcript

1 10 KEΦΑΛΑΙΟ A Αθλητικh δραστηριoτητα στην τρiτη ηλικiα Γ.Α. ΚΑΠΕΤΑΝΟΣ Κ.Α. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα υγείας το οποίο θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα (τουλάχιστον οι λεγόμενες «αναπτυγμένες» χώρες) κατά τον 21ο αιώνα αναμένεται να είναι η υγειονομική κάλυψη, η περίθαλψη αλλά και η εξασφάλιση του «ευ ζην» των ηλικιωμένων. Το προσδόκιμο επιβίωσης σχεδόν διπλασιάστηκε κατά τη χρονική περίοδο από τις αρχές μέχρι και το τέλος του 20ού αιώνα, οδηγώντας αναπόφευκτα στη ραγδαία αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων στο σύνολο του γενικού πληθυσμού. Ειδικότερα στην Ελλάδα, η αύξηση του προσδόκιμου χρόνου ζωής σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη μεγάλη πτώση της γεννητικότητας, έχει ως αποτέλεσμα η χώρα μας να είναι ένα από τα πλέον γηρασμένα έθνη του κόσμου μαζί με την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία. Έτσι λοιπόν, ενώ στις ΗΠΑ η αναλογία ατόμων άνω των 60 ετών στο σύνολο του γενικού πληθυσμού είναι 16,5%, στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 22,3%. Tο έτος 2030 ο αριθμός των ατόμων άνω των 60 ετών στη χώρα μας, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (ΕΣΥΕ), αναμένεται να αυξηθεί κατά 10%, φτάνοντας στο ένα τρίτο του συνόλου. Έχει διαπιστωθεί ότι άνω του 80% των ατόμων ηλικίας 60 έως 70 ετών πάσχουν από κάποια πάθηση του μυοσκελετικού συστήματος. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται ακόμα περισσότερο και αγγίζει το 95% για τους ηλικιωμένους άνω των 80 ετών. Τα κυριότερα ορθοπαιδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι έχουν άμεση σχέση με την απώλεια της ευστάθειας και της κινητικότητάς τους, που συνήθως οφείλονται σε διάφορες νευρολογικές παθήσεις. Η σταδιακή επιδείνωση και η τελική μεγάλη έκπτωση της ιδιοδεκτικότητας, η επιμήκυνση του χρόνου αντίδρασης σε εξωγενή ερεθίσματα, η περιφερική νευρίτιδα (οφειλόμενη μεταξύ άλλων σε ουραιμία, σακχαρώδη διαβήτη και κακή θρέψη), οι εξωπυραμιδικές βλάβες, η ανεπάρκεια του σπονδυλοβασικού συστήματος που τελικά επηρεάζει την αιμάτωση του εγκεφάλου, η νόσος Alzheimer, η εγκεφαλική ατροφία και η ελαττωμένη όραση είναι μερικές από τις παθήσεις που σχετίζονται με την εκδήλωση και ορθοπαιδικών προβλημάτων. Επιπλέον, οι παθήσεις του καρδιαγγειακού (στεφανιαία νόσος, αρτηριακή υπέρταση, αποφρακτική αγγειοπάθεια) και του αναπνευστικού συστήματος (χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια), αλλά και η λήψη μεγάλου αριθμού φαρμάκων, επιδεινώνουν ακόμα περισσότερο τις ικανότητες και δεξιότητες των ηλικιωμένων. Όλοι οι προηγούμενοι παράγοντες έχουν ως τελικό αποτέλεσμα: 1) την επιδείνωση των νοητικών και σωματικών λειτουργιών και της απόδοσης (σωματικής και διανοητικής), 2) τον περιορισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων με τελική συνέπεια την απώλεια της ανεξαρτησίας, 3) την αύξηση της συχνότητας των πτώσεων στο έδαφος και επομένως και της πιθανότητας εκδήλωσης κατάγματος, 4) την επιδείνωση της ποιότητας ζωής, τον περιορισμό της αυτονομίας και την απώλεια του αυτοσεβασμού, 5) την 85

2 αυξημένη πιθανότητα νέου ατυχήματος κατά τη διάρκεια του σταδίου αποκατάστασης έπειτα από μία προηγηθείσα κάκωση, 6) την εκδήλωση κατάθλιψης και την ανάπτυξη αισθήματος αποξένωσης και 7) την αυξημένη εξάρτηση των ηλικιωμένων από τις ιατρικές και κοινωνικές υπηρεσίες του συστήματος υγείας. Η επικράτηση του καθιστικού τρόπου ζωής και η ελαττωμένη φυσική δραστηριότητα κατά τις τελευταίες δεκαετίες συσχετίζονται άμεσα και με την επιδείνωση του επιπέδου υγείας των ηλικιωμένων. Η συντριπτική πλειοψηφία (άνω του 67%) των ηλικιωμένων αναφέρουν είτε μηδενικό επίπεδο άθλησης είτε φυσική δραστηριότητα τόσο ελαττωμένη ώστε να μην προσφέρει καμία βελτίωση στη φυσική, αλλά και στη γενική τους κατάσταση. Οι Wannamethee και συν. και οι Kaplan και συν. απέδειξαν ότι η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας επιφέρει άμεσα ευεργετικά αποτελέσματα, ελαττώνοντας τη θνησιμότητα των ηλικιωμένων. Έχει διαπιστωθεί από μακροχρόνιες μελέτες ότι η θνησιμότητα των ηλικιωμένων που δε γυμνάζονται καθόλου είναι διπλάσια σε σχέση με τους συνομήλικούς τους οι οποίοι αθλούνται συστηματικά, ενώ το ποσοστό θανάτου τους μειώνεται κατά 23% εφόσον εφαρμόσουν ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αύξησης της φυσικής τους δραστηριότητας. Παρόμοια όμως θετικά αποτελέσματα θα πρέπει να αναμένονται τόσο στην ομοιόσταση και στη φυσιολογία του μυοσκελετικού συστήματος όσο και σε παθήσεις οι οποίες έχουν άμεσο ορθοπαιδικό ενδιαφέρον. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ - ΑΣΚΗΣΗ Με τον όρο φυσική δραστηριότητα εννοούμε τις κινήσεις του σώματος (λόγω της σύσπασης των σκελετικών μυών) που αυξάνουν την ενεργειακή δαπάνη πέραν των βασικών της επιπέδων. Παραδείγματα: η επαγγελματική, η οικιακή ή η κατά τον ελεύθερο χρόνο δραστηριότητα. Αντίθετα, ο όρος άσκηση αφορά στην προγραμματισμένη, δομημένη, επαναλαμβανόμενη και σκόπιμη φυσική δραστηριότητα με κύριο σκοπό τη βελτίωση ή τη διατήρηση της φυσικής μας κατάστασης. Η γήρανση αναπόφευκτα επηρεάζει το σύνολο των οργάνων και των συστημάτων που απαρτίζουν το ανθρώπινο σώμα. Οι αλλαγές, οι διαφοροποιήσεις και η φθορά που επιφέρει στο μυοσκελετικό σύστημα είναι ίσως από τις πιο εμφανείς και αυτές που εκδηλώνονται πιο πρώιμα. Η καθημερινή ενασχόληση των ηλικιωμένων με κάποια φυσική δραστηριότητα δεν επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα μόνο στην πρόληψη ασθενειών, αλλά και στη διατήρηση ενός καλού επιπέδου λειτουργικότητας και δεξιοτήτων. Επιπλέον βελτιώνει και τις νοητικές λειτουργίες τους, αλλά και προλαμβάνει σε ένα βαθμό Πίνακας 1. Η φυσική δραστηριότητα βοηθάει στην πρόληψη: Ασθενειών όπως: Αναπηρίας η οποία προκαλείται από: Προβλημάτων όπως: Οστεοπόρωση Μη-ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης Αρτηριακή υπέρταση Ισχαιμική νόσος μυοκαρδίου Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο Αγχώδης διαταραχή Κατάθλιψη Καρκίνος παχέος εντέρου (;) Διαλείπουσα χωλότητα Ασταθή στηθάγχη Καρδιακή ανεπάρκεια Άσθμα Χρόνια βρογχίτιδα Σχετιζόμενη με την ηλικία αδυναμία Άλγος οστεοαρθριτικής αιτιολογίας Διαταραχές ύπνου Πτώσεις Διαταραχών κινητικότητας Δυσκοιλιότητα που μπορεί Εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση να προκαλέσουν: Οιδήματα λόγω βαρύτητας Απομόνωση η οποία μπορεί να προκαλέσει: Μοναξιά Κατάθλιψη Πνευματική βραδύνοια και λήθαργο την εκδήλωση ψυχιατρικών διαταραχών. Η κατάλληλη σωματική δραστηριότητα βελτιώνει τις λειτουργικές ικανότητες των ηλικιωμένων που πάσχουν από σοβαρές ασθένειες που τους προκαλούν αναπηρία (διαλείπουσα χωλότητα, στηθάγχη, καρδιακή ανεπάρκεια, άσθμα και χρόνια βρογχίτιδα). Αλλά και οι ασθενείς που αντιμετωπίζουν πολλαπλά προβλήματα υγείας μπορούν να επωφεληθούν από την εφαρμογή ενός προγράμματος κατάλληλα προσαρμοσμένης και διαβαθμισμένης σωματικής δραστηριότητας ή άσκησης (πίνακας 1). Ακόμα και οι υγιείς ηλικιωμένοι παρουσιάζουν απώλεια στη δύναμή τους σε ρυθμό 1-2% ετησίως και στην ισχύ τους (δύναμη x ταχύτητα) σε ρυθμό 3-4% ετησίως. Επιπλέον, αρκετοί ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν και άλλα προβλήματα λόγω της συνύπαρξης χρόνιων ασθενειών. Αποτέλεσμα όλων των προηγούμενων είναι η εκδήλωση αδυναμίας, η οποία έχει σημαντικές λειτουργικές επιπτώσεις στην καθημερινή δραστηριότητά τους. Έχει διαπιστωθεί ότι περίπου στο 50% των γυναικών και στο 15% των ανδρών ηλικίας ετών το πηλίκο/ 86

3 δύναμη/βάρος που απαιτείται για την έκταση του κάτω άκρου είναι τόσο ελαττωμένο ώστε να μην αισθάνονται ασφαλείς να ανεβούν ένα σκαλοπάτι 30cm χωρίς να χρησιμοποιήσουν και τα χέρια τους για στήριξη. Κατά παρόμοιο τρόπο, στο 80% των γυναικών και στο 35% των ανδρών το πηλίκο αερόβια δύναμη/βάρος παρουσιάζει τέτοια δραματική επιδείνωση ώστε οι ηλικιωμένοι να μη μπορούν να βαδίσουν με άνεση στην ταχύτητα των 3mph. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατων επιστημονικών μελετών, η διαδικασία της γήρανσης αυτή καθεαυτή δε φαίνεται να επαρκεί από μόνη της για την εκδήλωση όλων των φυσιολογικών και ομοιοστατικών αλλαγών που παρατηρούνται με την πάροδο της ηλικίας. Η ελάττωση της φυσικής δραστηριότητας και του επιπέδου άθλησης των ηλικιωμένων ίσως εμπλέκεται ακόμα περισσότερο στη διαδικασία «εκφύλισης» του μυοσκελετικού (τουλάχιστον) συστήματος. Επομένως, μέρος τουλάχιστον των αλλαγών που επέρχονται με τη γήρανση θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως δυνητικά αναστρέψιμες. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ 1. Επίδραση στο μυϊκό σύστημα Σε γενικές γραμμές οι επιδράσεις της διαδικασίας της γήρανσης στο μυϊκό ιστό μπορούν να ταξινομηθούν σε εξωγενείς και σε ενδογενείς. Τόσο οι ενδογενείς όσο και οι εξωγενείς παράμετροι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ιδίως όταν εξετάζεται η επίδραση της άσκησης στο «γηράσκοντα» μυϊκό ιστό. Η σχετιζόμενη με την ηλικία έκπτωση της καρδιακής και αναπνευστικής λειτουργίας και της ενδοκρινικής ομοιόστασης επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργικότητα των σκελετικών μυών και μπορεί να χαρακτηρισθεί ως εξωγενής. Η σαρκοπενία, δηλαδή η μείωση της επιφάνειας διασύνδεσης (cross-section) αλλά και του όγκου των μυϊκών ινών, η οποία οφείλεται στην ελάττωση των πρωτεϊνών που είναι υπεύθυνες για τη μυϊκή σύσπαση, καθώς και οι αλλαγές που παρατηρούνται στο προφίλ έκφρασης των γονιδίων που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή των πρωτεϊνών των βαρέων αλύσεων μυοσίνης (Myosin Heavy Chains proteins ή MHC), αποτελούν κάποιες από τις ενδογενείς παραμέτρους. Η σαρκοπενία αποδεδειγμένα οδηγεί στην ανάπτυξη μυϊκής αδυναμίας και προκαλεί διαταραχές στη βάδιση. Επιπλέον, καθώς και η λειτουργικότητα των μυών επηρεάζεται αρνητικά, οι μύες δεν έχουν τη δυνατότητα να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες απαιτήσεις που συνεπάγεται π.χ. η αιφνίδια προσπάθεια διόρθωσης της θέσης του σώματος του ηλικιωμένου, με αποτέλεσμα ο κίνδυνος πτώσεων να αυξάνεται κατακόρυφα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Εκτός από τη σταδιακή απονεύρωση των μυϊκών ινών, υπάρχει και πλήθος άλλων παραγόντων (μεταβολικοί, ορμονικοί, διατροφικοί και ανοσολογικοί) οι οποίοι ευθύνονται για την ανάπτυξη της σαρκοπενίας. Μία αρνητική παράμετρος όμως η οποία συχνά παραβλέπεται είναι η ελάττωση της φυσικής δραστηριότητας η οποία συνοδεύει συχνά την τρίτη ηλικία. Σε πρόσφατες μελέτες διαπιστώθηκε ότι η σαρκοπενία είναι τελικά μια αναστρέψιμη διαδικασία ακόμα και στους ηλικιωμένους. Η ενασχόληση με σωματική άσκηση προκαλεί αύξηση της παραγωγής των πρωτεϊνών που είναι υπεύθυνες για τη μυϊκή σύσπαση, οδηγώντας τελικά στην αύξηση τόσο της επιφάνειας διασύνδεσης των μυϊκών ινών όσο και του όγκου των μυών. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι ο μηχανισμός με τον οποίο συντελείται αυτή η αλλαγή (αύξηση της σύνθεσης πρωτεϊνών μυϊκών ινών και ελάττωση του καταβολισμού τους) είναι παρόμοιος σε όλες τις ηλικίες και επομένως δεν επηρεάζεται καθόλου ή σχεδόν καθόλου από αυτή καθεαυτή τη διαδικασία της γήρανσης. Με την πάροδο των ετών (αρχής γενομένης από την ηλικία των 30 ετών) αυξάνεται στους σκελετικούς μυς η συγκέντρωση των μυϊκών ινών τύπου Ι (Myosin Heavy Chain protein I ή MHC I protein) εις βάρος των μυϊκών ινών τύπου ΙΙ (MHC II protein), οι οποίες φαίνονται να παρουσιάζουν άλλοτε άλλου βαθμού ατροφία. Σε αυτό το γεγονός θα μπορούσε να αποδοθεί και η δραματική πτώση της μυϊκής δύναμης που παρατηρείται σε άτομα μεγαλύτερα των 50 ετών. Έχει διαπιστωθεί ότι ο ρυθμός ελάττωσης της μυϊκής ισχύος συντελείται με ρυθμό περίπου 15% ανά δεκαετία μετά από την ηλικία των 30 ετών και μέχρι τα 70 έτη. Μετά από αυτήν την ηλικία ο ρυθμός απώλειας επιταχύνεται ακόμα περισσότερο και αγγίζει το 30% ανά δεκαετία. Η χρήση νέων ανοσοϊστοχημικών και μικρομοριακών τεχνικών αποκάλυψε ότι η επικράτηση των μυϊκών ινών τύπου Ι που διαπιστώνεται στους ηλικιωμένους οφείλεται αφενός στην απώλεια των μυϊκών ινών τύπου ΙΙ και αφετέρου στη μετατροπή των τελευταίων σε μυϊκές ίνες τύπου Ι, κάτι που αποδεικνύεται και από την αυξημένη συγκέντρωση «υβριδίων» μυϊκών ινών στις οποίες παρατηρείται έκφραση τόσο των πρωτεϊνών MHC I όσο και των MHC II. Η μετατροπή όμως των μυϊκών ινών τύπου ΙΙb σε ΙΙa, κατόπιν της συστηματικής ενασχόλησης ηλικιωμένων ανδρών με κάποιο πρόγραμμα ενεργούς μυϊκής ενδυνάμωσης, αποδεικνύει ότι το μυϊκό σύστημα των ηλικιωμένων διατηρεί την ικανότητα να αντιδρά με παρόμοιο τρόπο στις αυξημένες φορτίσεις, όπως και αυτό των νεαρών υγιών ενηλίκων. Η τακτική εκγύμναση των ηλικιωμένων αυξάνει τη δύναμη, την αντοχή και την ευκαμψία. Σε μία μελέτη που 87

4 περιελάμβανε γυναίκες ηλικίας ετών διαπιστώθηκε ότι η συμμετοχή τους σε ένα τακτικό πρόγραμμα εκγύμνασης και μυϊκής ενδυνάμωσης μόλις 12 εβδομάδων είχε ιδιαίτερα ευεργετικό αποτέλεσμα στη μυϊκή τους δύναμη, καθώς αυτή αυξήθηκε σε ποσοστό από 24-30%, «αφαιρώντας» τους ουσιαστικά έτη «μυϊκής αποδυνάμωσης» από την ηλικία τους. Παρόμοια αποτελέσματα, αλλά στη σχέση αεροβικής δύναμης/βάρους, διαπιστώθηκαν σε ηλικιωμένες γυναίκες ετών που ακολούθησαν πρόγραμμα αντοχής διάρκειας 24 εβδομάδων. Σε αυτές το ποσοστό αύξησης ήταν κατά μέσο όρο 15%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε «αναζωογόνηση» σε ό,τι έχει σχέση με την αντοχή τους, κατά 15 έτη. 2. Επίδραση στους τένοντες Παρόλο που ο πρωταρχικός ρόλος των τενόντων είναι η απλή μεταβίβαση δυνάμεων σύσπασης στο σκελετό προκειμένου να επιτευχθεί η κίνηση των αρθρώσεων, η συμπεριφορά και οι ιδιότητές τους απέχουν πολύ από το να τους δίνουν την εμφάνιση και τα χαρακτηριστικά ενός απλού άκαμπτου σώματος. Είναι αυτονόητο ότι κάθε αλλαγή στη δομή, στη σύσταση και στα χαρακτηριστικά του τένοντα συνεπάγεται και τροποποίηση των μηχανικών ιδιοτήτων του και επομένως και άμεση επίδραση στους μυς και στα οστά. Η διαδικασία της γήρανσης επιφέρει αλλαγές στην ομοιόσταση των τενόντων, ελαττώνοντας την περιεκτικότητά τους σε ίνες κολλαγόνου και αυξάνοντας τη συγκέντρωση ελαστικών ινών. Αυτό έχει ως τελικό αποτέλεσμα αφενός την τροποποίηση του χρόνου δυναμικής ανταπόκρισης των τενόντων και αφετέρου του χρόνου που απαιτείται για την επιβράδυνση του σώματος των ηλικιωμένων όταν οι τελευταίοι προσπαθούν για παράδειγμα να ακινητοποιήσουν το σώμα τους κατά τη βάδιση. Η τελευταία παράμετρος έχει αναπόφευκτη επίδραση στην αυξημένη συχνότητα πτώσεων που παρατηρείται σε άτομα της τρίτης ηλικίας. Η μελέτη των μηχανικών ιδιοτήτων του επιγονατιδικού τένοντα σε ηλικιωμένους άνδρες πριν και έπειτα από ένα εντατικό πρόγραμμα ενδυνάμωσης διάρκειας 14 εβδομάδων απέδειξε την ενίσχυση και τη βελτίωση της δομής του κατά 65% και τη βελτίωση της μετάδοσης της μυϊκής σύσπασης στο σκελετό κατά 27% έναντι της ομάδας ελέγχου. Η καλύτερη και ταχύτερη μετάδοση της μυϊκής σύσπασης έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη και γρηγορότερη ανταπόκριση στα κινητικά ερεθίσματα και επομένως βελτιώνει συνολικά τις κινητικές ικανότητες των ηλικιωμένων. Επομένως αποδεικνύεται ότι η ενασχόληση με αθλητικές δραστηριότητες μπορεί να αναστρέψει (μερικώς τουλάχιστον) τις αρνητικές επιδράσεις της γήρανσης στα χαρακτηριστικά και τη λειτουργικότητα των τενόντων, βελτιώνοντας συνολικά την κατάσταση του μυοσκελετικού συστήματος στους ηλικιωμένους. 3. Επίδραση στα οστά Η επίδραση της άσκησης στα οστά είναι δεδομένη, πολυπαραγοντική, άμεση και έμμεση. Τελικό αποτέλεσμά της είναι (συνήθως) η θετική της επίδραση στην αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και τελικά η μείωση του κινδύνου εκδήλωσης οστεοπορωτικού κατάγματος. Αυτό γίνεται συνήθως μέσω της ήπιας αύξησης (;) της οστικής πυκνότητας (Bone Mineral Density ή BMD) και δευτερευόντως και της οστικής αντοχής. Ο σκελετός αποδεδειγμένα ανταποκρίνεται στα κατάλληλα ερεθίσματα μέχρι τουλάχιστον την 8η δεκαετία της ζωής. Το πόσο ισχυρά είναι αυτά τα ερεθίσματα είναι αυτονόητο ότι εξαρτάται από το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητας. Δυστυχώς βέβαια, απ ό,τι φαίνεται, η ανταπόκριση του σκελετού στη σωματική άσκηση, τουλάχιστον κατά την τρίτη ηλικία, δεν είναι αυτή που θα περιμέναμε και σίγουρα δεν αναμένονται θεαματικά αποτελέσματα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την αύξηση της BMD. Σίγουρα η σωματική άσκηση προσφέρει σταθεροποίηση και διακοπή της φθίνουσας πορείας της BMD, αλλά είναι αμφίβολο κατά πόσο αυξάνεται η τελευταία στους αθλούμενους ηλικιωμένους. Οι Nelson και συν. διαπίστωσαν σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη ότι η προοδευτικά αυξανόμενη εκγύμναση μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών ηλικίας 50 έως 70 ετών, οι οποίες ακολούθησαν ένα πρόγραμμα υψηλής έντασης για χρονικό διάστημα 52 εβδομάδων, οδήγησε σε μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική αύξηση της BMD στον αυχένα του μηριαίου και στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (ΟΜΣΣ), όπως αυτή αποδείχθηκε με τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry). Αντίθετα, οι γυναίκες της ομάδας ελέγχου οι οποίες ακολούθησαν τις συνηθισμένες τους ασχολίες παρουσίασαν ελάττωση της BMD. Ο μηχανισμός με τον οποίο επιτυγχάνεται αυτή η αύξηση της BMD δεν έχει διευκρινισθεί πλήρως, αν και σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα θα πρέπει μάλλον να αποδοθεί (τουλάχιστον στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με οστεοπενία/οστεοπόρωση) στην καταστολή του ρυθμού οστικής εναλλαγής (bone turnover). Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι η ομάδα που συμμετείχε στο πρόγραμμα εκγύμνασης παρουσίασε σημαντική βελτίωση και στις παραμέτρους της μυϊκής μάζας, της μυϊκής ισχύος και της ισορροπίας. Οι Kerr και συν. διαπίστωσαν ότι η οστεογενετική ικανότητα του ανθρώπινου οργανισμού είναι όχι μόνο «δοσοεξαρτώμενη», αλλά και ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο στη μία πλευρά του ανθρώπινου σώματος, αναλόγως με το πού ασκούνται οι ευεργετικές επιδράσεις της μυϊκής φόρτισης. Η εφαρμογή συνεχούς φόρτισης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μόνο στη μία πλευρά του σώματός τους για χρονικό διάστημα 52 εβδομάδων 88

5 επέφερε αύξηση της BMD κατά 3-4% σε σύγκριση με την «αδρανή» πλευρά. Στις νέες γυναίκες, ασκήσεις υψηλής πρόσκρουσης, όπως το τρέξιμο και τα άλματα, αυξάνουν την BMD. Καθημερινά άλματα διάρκειας 60 δευτερολέπτων επέφεραν αύξηση της BMD του ισχίου κατά 4% σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μετά από 5 μόλις μήνες παρακολούθησης. Ωστόσο η εφαρμογή της ίδιας άσκησης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες δεν είχε τα ίδια αποτελέσματα. Φαίνεται ότι οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας χρειάζονται μεγαλύτερης διάρκειας καθημερινή άσκηση με άλματα, κάτι το οποίο βέβαια είναι αμφίβολο κατά πόσο είναι εφικτό. Σύμφωνα με μία διατμηματική (cross-sectional) μελέτη Αμερικανίδων γυναικών, η ομάδα η οποία ακολουθούσε ένα πρόγραμμα βάδισης που περιελάμβανε πορεία μεγαλύτερη από 1 μίλι την εβδομάδα παρουσίασε μεγαλύτερη BMD σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου που δε βάδιζε ικανοποιητικές αποστάσεις. Δυστυχώς όμως η βάδιση ακόμα μεγαλύτερων αποστάσεων δεν επέφερε τις αναμενόμενες «δοσοεξαρτώμενες» αυξήσεις της BMD. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τη μελέτη των Hagberg και συν., οι οποίοι συνέκριναν τις μεταβολές της BMD σε 3 ομάδες μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών. Η πρώτη ομάδα αποτελούνταν από γυναίκες που ακολουθούσαν καθιστικό τρόπο διαβίωσης, η δεύτερη από γυναίκες που ανέφεραν τακτική και σταθερή φυσική δραστηριότητα τουλάχιστον 90 λεπτά την εβδομάδα κατά τα τελευταία 12 έτη και η τρίτη από γυναίκες αθλήτριες που ακολουθούσαν πρόγραμμα εκγύμνασης για την ανάπτυξη αντοχής. Οι γυναίκες της δεύτερης ομάδας παρουσίασαν αυξημένη BMD στην περιοχή των τροχαντήρων και στην ΟΜΣΣ σε σύγκριση τόσο με τις μη γυμναζόμενες όσο και με τις συστηματικά γυμναζόμενες (!). Ο λόγος για τον οποίο η BMD αντιδρά κατά αυτόν τον τρόπο, προς το παρόν παραμένει αδιευκρίνιστος. Ίσως όμως να υπάρχει κάποιο «κατώφλι», πέραν του οποίου οι ευεργετικές επιδράσεις της άθλησης στην BMD να εξουδετερώνονται ή ακόμα και να αναστρέφονται. Ωστόσο, όλες οι μορφές εκγύμνασης δε φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματικές στην αύξηση της BMD στους ηλικιωμένους. Η φυσική δραστηριότητα χωρίς φόρτιση, όπως είναι η κολύμβηση και η ποδηλασία (παρόλο που ενέχουν μικρότερο κίνδυνο τραυματισμών για τους αθλούμενους), είναι μάλλον αναποτελεσματικές όσον αφορά στην αύξηση της BMD, προφανώς λόγω της μη εφαρμογής φορτίων βαρύτητας στο σκελετό. Αντίθετα, περισσότερο δυναμικές δραστηριότητες, όπως η άσκηση με μουσική ή η άσκηση υπό αντίσταση (άρση βαρών και ιδίως η βραδεία άρση μεγάλων βαρών), φαίνεται να έχουν καλύτερα αποτελέσματα. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΙΣ ΠΤΩΣΕΙΣ Οι ασθενείς με κατάγματα στην περιοχή του ισχίου καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος από τις κλίνες κάθε ορθοπαιδικής κλινικής σε όλο τον κόσμο. Περισσότερα από το 80% των καταγμάτων της περιοχής του ισχίου συμβαίνουν σε άτομα ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών μετά από πτώσεις. Από αυτούς τους ασθενείς το 25% αναμένεται να καταλήξει μέσα στο πρώτο έτος από την κάκωση, ενώ το 50% από όσους τελικά επιβιώσουν αδυνατεί να επιστρέψει στις προηγούμενες δραστηριότητές του, με ό,τι αυτό συνεπάγεται από απόψεως οικονομικών, ασφαλιστικών, αλλά και κοινωνικών προβλημάτων. Οι πτώσεις (εκτός από τις μεταβολές στη δομή και στον όγκο των σκελετικών μυών) οφείλονται σε εξωγενείς και ενδογενείς παράγοντες. Μέχρι πρότινος υπήρχε η αντίληψη ότι οι τελευταίοι αποτελούν αναπόφευκτο αποτέλεσμα της διαδικασίας της γήρανσης και επομένως είναι μη αναστρέψιμοι. Όμως παράγοντες όπως η ελαττωμένη δραστηριότητα του καρδιαγγειακού και του αναπνευστικού συστήματος, η περιορισμένη οξειδοαναγωγική λειτουργία των σκελετικών μυών και η μειωμένη αντοχή αναστρέφονται μερικώς ή και πλήρως μετά από αύξηση της φυσικής δραστηριότητας. Επομένως η θεωρία ότι η γήρανση προδιαθέτει από μόνη της στην εκδήλωση πτώσεων φαίνεται να αμφισβητείται. Δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ευεργετική συσχέτιση μεταξύ της σωματικής δραστηριότητας κατά την τρίτη ηλικία και της ελάττωσης της θνητότητας που σχετίζεται με πτώσεις. Οι Lord και συν. όμως διαπίστωσαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στα επίπεδα της δύναμης, της ισορροπίας, της ευκαμψίας και του χρόνου αντίδρασης μεταξύ μιας ομάδας ηλικιωμένων γυναικών οι οποίες συμμετείχαν σε πρόγραμμα γυμναστικής 2 ωρών την εβδομάδα επί 1 χρόνο και της ομάδας ελέγχου. Παρόμοια θετικά αποτελέσματα επέφερε η σωματική άσκηση σε ομάδα ασθενών που είχαν υποστεί πρόσφατα κάταγμα, σε ό,τι είχε σχέση με την αύξηση της δύναμης, τη βελτίωση της ισορροπίας και την ελάττωση του ποσοστού νέων πτώσεων κατά 25%. Έχει αποδειχτεί ότι στους ηλικιωμένους που ακολουθούν κάποιο πρόγραμμα εκγύμνασης για 1-2 χρόνια, το ποσοστό πτώσεων μειώνεται κατά 35% και ο κίνδυνος κατάγματος κατά 20-40%. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Η οστεοαρθρίτιδα είναι γνωστό ότι αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες σε συχνότητα εκφυλιστικές νόσους του μυοσκελετικού συστήματος που ταλαιπωρούν τους ηλικιωμένους. Το άλγος που τη συνοδεύει αλλά και τη 89

6 χαρακτηρίζει (ιδίως όταν αυτή εντοπίζεται σε μεγάλες αρθρώσεις όπως το ισχίο και το γόνατο) και η σταδιακά επιδεινούμενη κινητικότητα των αρθρώσεων, όχι μόνο επηρεάζουν την κινητικότητα των ηλικιωμένων και την αυτοεξυπηρέτησή τους δημιουργώντας τους πλήθος προβλημάτων, αλλά παράλληλα καθιστούν επιτακτική και την καθημερινή λήψη φαρμάκων, με αποτέλεσμα τη συνοδό αύξηση των ποσοστών νοσηρότητας. Είναι όμως δυνατόν να περιμένουμε βελτίωση των συμπτωμάτων μιας εκφυλιστικής νόσου (η οποία σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στη φθορά που προκύπτει από την καθημερινή κίνηση των αρθρώσεων) από τη συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα εκγύμνασης, το οποίο εκ των πραγμάτων συνεπάγεται αυξημένη κίνηση και καταπόνηση των αρθρώσεων; Η αλήθεια είναι ότι η γυμναστική δε συνεπάγεται οφέλη για όλες τις εντοπίσεις της οστεοαρθρίτιδας. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι περισσότερες μελέτες σχετικά με την ευεργετική ή όχι επίδραση της εκγύμνασης στην οστεοαρθρίτιδα επικεντρώθηκαν στην οστεοαρθρίτιδα του γόνατος. Η σταθεροποίηση του γόνατος, με την ενίσχυση των μυϊκών ομάδων που συμμετέχουν στην κινητικότητά του (και κυρίως του τετρακέφαλου μηριαίου) προσφέρει μείωση της αστάθειας και επομένως επιβράδυνση του ρυθμού φθοράς του αρθρικού χόνδρου. Οι Ettinger και συν. πραγματοποίησαν μία τυχαιοποιημένη προοπτική μελέτη σε ασθενείς οι οποίοι έπασχαν από οστεοαρθρίτιδα του γόνατος. Συνέκριναν τα αποτελέσματα στο επίπεδο του αναφερόμενου άλγους σε δύο ομάδες ασθενών. Η πρώτη ομάδα ακολούθησε πρόγραμμα αεροβικής εκγύμνασης και η δεύτερη μυϊκής ενδυνάμωσης για χρονικό διάστημα 18 μηνών. Είναι ενδιαφέρον ότι, αντίθετα απ ό,τι θα αναμενόταν, οι ασθενείς της πρώτης ομάδας ανέφεραν μείωση του επιπέδου του άλγους τους κατά 12% και της δεύτερης κατά 8%. Αλλά και οι Thomas και συν. επιβεβαίωσαν τα θετικά αποτελέσματα ενός προγράμματος μυϊκής ενδυνάμωσης σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος έπειτα από χρονικό διάστημα 24 μηνών. Η καθημερινή εκγύμναση όχι μόνο προσέφερε ελάττωση του άλγους κατά μέσο όρο κατά 12% σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, αλλά επιπλέον βελτίωσε και τη δυσκαμψία του γόνατος και το επίπεδο της λειτουργικότητάς του. Μπορεί βέβαια το ποσοστό της μείωσης κατά 12% να θεωρηθεί ως μικρό και ίσως να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό η καθημερινή ενασχόληση για τουλάχιστον μισή ώρα με την ενδυνάμωση των μυϊκών ομάδων του κάτω άκρου. Πρόκειται όμως για μια απλή και εύκολη και χωρίς οικονομικό κόστος δραστηριότητα, τα οφέλη της οποίας (όπως έχουμε ήδη δει) δεν περιορίζονται μόνο στην αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας. Επιπλέον, η ελάττωση της νοσηρότητας των ηλικιωμένων, ακόμα και σ αυτό το μικρό βαθμό, προσφέρει σημαντική ανακούφιση σε ένα μεγάλο τελικά αριθμό ασθενών και έχει ιδιαίτερα θετικό αντίκτυπο στο σύστημα υγείας κάθε χώρας. «ΠΟΣΗ ΑΣΚΗΣΗ ΝΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΩ...» Το πρόγραμμα άθλησης που θα ακολουθήσει κάθε ηλικιωμένος (όπως εξάλλου και τα άτομα οποιασδήποτε άλλης ηλικίας) είναι αυτονόητο ότι θα πρέπει να είναι εξατομικευμένο. Δυστυχώς όλες οι ασκήσεις δεν είναι κατάλληλες για όλους τους ηλικιωμένους και κάποιες θα πρέπει σίγουρα να αποφεύγονται. Οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες θα πρέπει π.χ. να αποφεύγουν τις ασκήσεις υψηλής πρόσκρουσης γιατί εγκυμονούν τον κίνδυνο της κάκωσης των μαλακών μορίων, της καρδιοαναπνευστικής επιβάρυνσης και του κατάγματος. Ιδιαίτερα οι γυναίκες με οστεοπόρωση οφείλουν να αποφεύγουν και τις ασκήσεις που περιλαμβάνουν κάμψη της ΣΣ. Οι ασκήσεις κάμψης της ΣΣ, όπως αυτές που αποσκοπούν στην ενδυνάμωση των κοιλιακών μυών, συσχετίζονται με δραματική αύξηση των σπονδυλικών καταγμάτων (89% αύξηση σε σύγκριση με μόλις 16% των γυναικών που εκτελούσαν ασκήσεις έκτασης). Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Αμερικανικού Κολεγίου Αθλητιατρικής (American College of Sports Medicine) ένα πρόγραμμα άθλησης για τα άτομα της τρίτης ηλικίας θα πρέπει να αποσκοπεί στην αεροβική βελτίωση και στη μυϊκή ενδυνάμωση σε συνδυασμό με ασκήσεις που θα βελτιώνουν την ισορροπία και την ευκαμψία των ηλικιωμένων. Είναι εξαιρετικά σημαντικό καθεμία από τις προαναφερθείσες παραμέτρους να περιλαμβάνει απαραιτήτως τα στάδια της προθέρμανσης, της κυρίως άσκησης και της αποθεραπείας. Είναι προτιμότερο οι ασκήσεις που θα ακολουθήσουν οι ηλικιωμένοι να είναι «χαμηλής έντασης» και να διαρκούν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, παρά το αντίθετο. Ιδιαίτερη προσοχή επίσης θα πρέπει να καταβάλλεται προκειμένου να αποφεύγονται τραυματισμοί, οι οποίοι και προβλήματα (μερικές φορές εξαιρετικά σημαντικά) δημιουργούν, αλλά και την πορεία της άθλησης ανακόπτουν, αποθαρρύνοντας τους ηλικιωμένους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Bassey EJ, Ramsdale SJ. Increase in femoral bone density in young women following high-impact exercise. Osteoporos Int 1994 Mar; 4(2): Bassey EJ, Rothwell MC, Littlewood JJ, Pye DW. Pre- and postmenopausal women have different bone mineral density responses to the same high-impact exercise. J Bone Miner Res 1998 Dec; 13(12): Blair SN, Kampert JB, Kohl HW 3rd, Barlow CE, Macera CA, Paffenbarger RS Jr, Gibbons LW. Influences of cardiorespiratory 90

7 fitness and other precursors on cardiovascular disease and all-cause mortality in men and women. JAMA 1996 Jul 17; 276(3): Bortz WM 2nd. Disuse and aging. JAMA 1982 Sep 10; 248(10): Burke GL, Arnold AM, Bild DE, Cushman M, Fried LP, Newman A, Nunn C, Robbins J; CHS Collaborative Research Group. Factors associated with healthy aging: the cardiovascular health study. J Am Geriatr Soc 2001 Mar; 49(3): Clarke MS. The effects of exercise on skeletal muscle in the aged. J Musculoskelet Neuronal Interact 2004 Jun; 4(2): de Jong AA, Franklin BA. Prescribing exercise for the elderly: current research and recommendations. Curr Sports Med Rep 2004 Dec; 3(6): Ettinger WH Jr, Burns R, Messier SP, Applegate W, Rejeski WJ, Morgan T, Shumaker S, Berry MJ, O Toole M, Monu J, Craven T. A randomized trial comparing aerobic exercise and resistance exercise with a health education program in older adults with knee osteoarthritis. The Fitness Arthritis and Seniors Trial (FAST). JAMA 1997 Jan 1; 277(1): Evans WJ. Exercise, nutrition, and aging. Clin Geriatr Med 1995 Nov; 11(4): Frontera WR, Hughes VA, Fielding RA, Fiatarone MA, Evans WJ, Roubenoff R. Aging of skeletal muscle: a 12-yr longitudinal study. J Appl Physiol 2000 Apr; 88(4): Goldspink G. Age-related loss of skeletal muscle function; impairment of gene expression. J Musculoskelet Neuronal Interact 2004 Jun; 4(2): Gregg EW, Pereira MA, Caspersen CJ. Physical activity, falls, and fractures among older adults: a review of the epidemiologic evidence. J Am Geriatr Soc 2000 Aug; 48(8): Hagberg JM, Zmuda JM, McCole SD, Rodgers KS, Ferrell RE, Wilund KR, Moore GE. Moderate physical activity is associated with higher bone mineral density in postmenopausal women. J Am Geriatr Soc 2001 Nov; 49(11): Hauer K, Rost B, Rutschle K, Opitz H, Specht N, Bartsch P, Oster P, Schlierf G. Exercise training for rehabilitation and secondary prevention of falls in geriatric patients with a history of injurious falls. J Am Geriatr Soc 2001 Jan; 49(1): Huang Y, Macera CA, Blair SN, Brill PA, Kohl HW 3rd, Kronenfeld JJ. Physical fitness, physical activity, and functional limitation in adults aged 40 and older. Med Sci Sports Exerc 1998 Sep; 30(9): Kaplan GA, Strawbridge WJ, Cohen RD, Hungerford LR. Natural history of leisure-time physical activity and its correlates: associations with mortality from all causes and cardiovascular disease over 28 years. Am J Epidemiol 1996 Oct 15; 144(8): Karlsson MK. Physical activity, skeletal health and fractures in a long term perspective. J Musculoskelet Neuronal Interact 2004 Mar; 4(1): Kerr D, Morton A, Dick I, Prince R. Exercise effects on bone mass in postmenopausal women are site-specific and loaddependent. J Bone Miner Res Feb; 11(2): Krall EA, Dawson-Hughes B. Walking is related to bone density and rates of bone loss. Am J Med 1994 Jan; 96(1): Lexell J, Downham D, Sjostrom M. Distribution of different fibre types in human skeletal muscles. Fibre type arrangement in m. vastus lateralis from three groups of healthy men between 15 and 83 years. J Neurol Sci 1986 Feb; 72(2-3): Lexell J, Downham D. What is the effect of ageing on type 2 muscle fibres? J Neurol Sci 1992 Feb; 107(2): Lord SR, Ward JA, Williams P, Strudwick M. The effect of a 12-month exercise trial on balance, strength, and falls in older women: a randomized controlled trial. J Am Geriatr Soc 1995 Nov; 43(11): Maganaris CN, Narici MV, Reeves ND. In vivo human tendon mechanical properties: effect of resistance training in old age. J Musculoskelet Neuronal Interact 2004 Jun; 4(2): Makai F, Kokavec M. Geriatric Orthopedics. In: Lemaire R, Scott J, Horan F, Villar R, editors. European Instructional Course Lectures 2005; (7): Narici MV, Reeves ND, Morse CI, Maganaris CN. Muscular adaptations to resistance exercise in the elderly. J Musculoskelet Neuronal Interact 2004 Jun; 4(2): Nelson ME, Fiatarone MA, Morganti CM, Trice I, Greenberg RA, Evans WJ. Effects of high-intensity strength training on multiple risk factors for osteoporotic fractures. A randomized controlled trial. JAMA 1994 Dec 28; 272(24): Paffenbarger RS Jr, Hyde RT, Wing AL, Lee IM, Jung DL, Kampert JB. The association of changes in physical activity level and other lifestyle characteristics with mortality among men. N Engl J Med 1993 Feb 25; 328(8): Reeves ND, Maganaris CN, Narici MV. Effect of strength training on human patella tendon mechanical properties of older individuals. J Physiol 2003 May 1; 548(Pt 3): Epub 2003 Mar Robertson MC, Campbell AJ, Gardner MM, Devlin N. Preventing injuries in older people by preventing falls: a meta-analysis of individual-level data. J Am Geriatr Soc 2002 May; 50(5): Schulte JN, Yarasheski KE. Effects of resistance training on the rate of muscle protein synthesis in frail elderly people. Int J Sport Nutr Exerc Metab 2001 Dec; 11 (Suppl):S Sharman MJ, Newton RU, Triplett-McBride T, McGuigan MR, McBride JM, Hakkinen A, Hakkinen K, Kraemer WJ. Changes in myosin heavy chain composition with heavy resistance training in 60- to 75-year-old men and women. Eur J Appl Physiol 2001 Jan-Feb; 84(1-2): Short KR, Nair KS. Muscle protein metabolism and the sarcopenia of aging. Int J Sport Nutr Exerc Metab 2001 Dec; 11 Suppl:S Snow-Harter C, Bouxsein ML, Lewis BT, Carter DR, Marcus R. Effects of resistance and endurance exercise on bone mineral status of young women: a randomized exercise intervention trial. J Bone Miner Res 1992 Jul; 7(7): Stearns SC, Bernard SL, Fasick SB, Schwartz R, Konrad TR, Ory MG, DeFriese GH. The economic implications of selfcare: the effect of lifestyle, functional adaptations, and medical self-care among a national sample of Medicare beneficiaries. Am J Public Health 2000 Oct; 90(10): Thomas KS, Muir KR, Doherty M, Jones AC, O Reilly SC, Bassey EJ. Home based exercise programme for knee pain and knee osteoarthritis: randomised controlled trial. BMJ 2002 Oct 5; 325(7367): Thompson LV. Skeletal muscle adaptations with age, inactivity, 91

8 and therapeutic exercise. J Orthop Sports Phys Ther 2002 Feb; 32(2): Vogel HG. Species differences of elastic and collagenous tissue influence of maturation and age. Mech Ageing Dev 1991 Jan; 57(1): Wannamethee SG, Shaper AG, Walker M. Changes in physical activity, mortality, and incidence of coronary heart disease in older men. Lancet 1998 May 30; 351(9116): Yamazaki S, Ichimura S, Iwamoto J, Takeda T, Toyama Y. Effect of walking exercise on bone metabolism in postmenopausal women with osteopenia/osteoporosis. J Bone Miner Metab 2004; 22(5): Yanowitz FG, La Monte AM. Physical activity and health in the elderly. Curr Sports Med Rep 2002 Dec; 1(6):

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗΣ. μαμά ΓΥΝΑΙΚΑ. magazine

ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗΣ. μαμά ΓΥΝΑΙΚΑ. magazine ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗΣ Ο όρος αναζωογονητική άσκηση αναφέρεται σε οποιασδήποτε μορφής προγραμματισμένη τακτική άσκηση που εφαρμόζει μια γυναίκα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της. #07

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΙΝ.ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΙΡΥΜΑΤΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια : Κα Κυπαρίσση

ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΙΝ.ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΙΡΥΜΑΤΑ. Υπεύθυνη καθηγήτρια : Κα Κυπαρίσση ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΙΝ.ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΙΡΥΜΑΤΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια : Κα Κυπαρίσση ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Οφέλη της άσκησης στην τρίτη ηλικία ΠΑΠΑΔΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Λάρισα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΥΪΚΕΣ ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ Έλλειψη ισορροπίας μεταξύ μυϊκών ομάδων που βρίσκονται σε λειτουργική συνάφεια (αγωνιστές ανταγωνιστές, π.χ. κοιλιακοί- ραχιαίοι) ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ ΕΛΒΕΤΙΑΣ ΚΝΩΣΣΟΥ 236 -ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΠΕΔΙΑΔΟΣ ΤΗΛ 2810 327988 6937 363 880 Η αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

. (Ασκήσεις προς αποφυγή)

. (Ασκήσεις προς αποφυγή) ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωσημεθοδολογία-προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σε ποιούς ασθενείς µε τι µακροχρόνια αποτελέσµατα. Νικ. Λάγιος Χειρ. Ορθοπαιδικός Διευθυντής Α Ορθοπαιδικής Κλινικής Ι ΙΑΣΩ GENERAL ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας»

Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας» Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας» Η ξαφνική και χωρίς πρόθεση κατάληξη ενός ανθρώπου στο έδαφος ή σε χαμηλότερο επίπεδο,χωρίς αυτή να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ιδιότητες του νερού

ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ιδιότητες του νερού ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Η φυσικοθεραπεία βασίζεται σε φυσικά μέσα. Ένα από αυτά είναι και το υγρό στοιχείο, το νερό. Η εφαρμογή του νερού ως μέσο στη θεραπεία ονομάζεται Υδροθεραπεία. Η επίδραση του νερού είναι ευεργετική

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Γενικά Η ποδοκνημική (άρθρωση μεταξύ αστραγάλου και κνήμης) προσβάλλεται λιγότερο συχνά από αρθρίτιδα σε σχέση με το γόνατο ή το ισχίο. Στην ποδοκνημική άρθρωση ή αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ Παναγιώτα Παναγάκη Ειδικά σχολεία Δημόσια Πιστοποιημένα Διαγνωστικά Κέντρο ΚΕΔΔΥ (Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης Και Υποστήριξης) Ειδικό νηπιαγωγείο και ειδικό δημοτικό σχολείο Κωφών και

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν.

Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν. Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν. ΚΑΤ Κάκωση Νωτιαίου Μυελού. Σοβαρός ο Αντίχτυπος στη Ζωή του Ασθενή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 σεµινάριο 40 2 σεµινάρια 70 3 σεµινάρια 90 4 σεµινάρια 110 2109765100, 2109711213, 2109713665, 2109734341

1 σεµινάριο 40 2 σεµινάρια 70 3 σεµινάρια 90 4 σεµινάρια 110 2109765100, 2109711213, 2109713665, 2109734341 Fitness Training Seminar Series ΙΙ H Maximum Fitness σε συνεργασία µε τη Gymnastika διοργανώνουν σειρά επιµορφωτικών και εκπαιδευτικών σεµιναρίων. Ο σχεδιασµός και η δοµή των σεµιναρίων ακολουθούν τα διεθνή

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης 90% Μέγιστη οστική μάζα 0.5 1 % 1 2 % Τύποι Οστού Φλοιϊκό οστό συνιστά το 80% του σκελετού, αλλά μόνον το 20%

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ 3D N E W T O N 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Σταθεροποίηση Σπονδυλικών Μυών Σταθεροποιεί ταυτόχρονα τους εκ βαθέων και ανταγωνιστές μυς Αυτόχθων Ραχιαίος, Εγκάρσιος Κοιλιακός

Διαβάστε περισσότερα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Ώριμη Ηλικία Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Οστεοπόρωση Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η προοδευτική απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Συνήθεις τραυματισμοί στο αλπικό SKI Πρόληψη και αντιμετώπισή τους Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Κώστας Επαμεινωντίδης PT Θάνος

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της άσκησης στην πρόληψη και στη θεραπεία της οστεοπόρωσης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες

Ο ρόλος της άσκησης στην πρόληψη και στη θεραπεία της οστεοπόρωσης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(4):479-490 Ο ρόλος της άσκησης στην πρόληψη και στη θεραπεία της οστεοπόρωσης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες H οστεοπόρωση είναι το συχνότερο μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Τι είναι ο επιχείλιος χόνδρος; Ο επιχείλιος χόνδρος είναι µία δοµή από ινώδη ιστό που περιβάλλει κυκλοτερώς την κοτύλη την κοίλη δηλαδή αρθρική επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

πρόλογος Βικτωρία Καλαποθάκη Καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής Η Υγεία του Ελληνικού Πληθυσμού - -

πρόλογος Βικτωρία Καλαποθάκη Καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής Η Υγεία του Ελληνικού Πληθυσμού - - πρόλογος Η στάθμιση της Υγείας ενός πληθυσμού αποτελεί προϋπόθεση για την ορθολογική αξιολόγηση των μέτρων που την επηρεάζουν, για τη διαμόρφωση των πολιτικών επιλογών και τον προγραμματισμό των διαδικασιών

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ. 1 Για ποιο λόγο χάθηκε ξαφνικά ο φίλος/συγγενής/γείτονας που «δεν είχε πρόβλημα»; Απροσδόκητες απώλειες Ο Μπάμπης Ακτσόγλου δεν υπάρχει πια. Η οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ

Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Θρόμβωσης Αντιθρομβωτικής Αγωγής, 12 Απριλίου 2014 Η ΣΧΕΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Τι είναι οι μηνίσκοι του γόνατος; Οι μηνίσκοι του γόνατος είναι ινοχόνδρινοι δίσκοι σχήματος C οι οποίοι παρεμβάλλονται μεταξύ του μηριαίου και της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα