ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων. Κιθάρας»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων. Κιθάρας»"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Ειδίκευση Εφαρμοσμένων Μουσικών Σπουδών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Του Βλάχου Σωτηρίου (Α.Μ.: 16/09) Mε θέμα: «Ανάλυση και Σύγκριση Μεθόδων Κιθάρας» Συνεπιβλέπουσες καθηγήτριες: Παπανδρέου Έλενα, Επίκουρη Καθηγήτρια Ρεντζεπέρη Άννα- Μαρία, Επίκουρη Καθηγήτρια ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ... 8 Ιστορική αναδρομή και αναλυτική παρουσίαση των μεθόδων κιθάρας Ιστορική αναδρομή Αναλυτική παρουσίαση των μεθόδων κιθάρας Μέθοδος «Guitar Gradus», του Ruggero Chiesa Μέθοδος «ΚΙΘΑΡΟΚΟΣΜΟΣ 1», του Λεωνίδα Κανάρη Μέθοδος & Τεχνική «ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ», του Κώστα Κοτσιώλη «Μέθοδος για κιθάρα», του Γιάννη Ηλιόπουλου Μέθοδος «Debuto», του Ευάγγελου Μπουντούνη Μέθοδος «Η σπουδή της κιθάρας», του Νίκου Φρουδαράκη Μέθοδος «Τα πρώτα χρόνια της κιθάρας», της Κατερίνας Βαφειάδου ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σύγκριση μεθόδων κιθάρας Σύγκριση βάσει της σειράς παρουσίασης των νοτών στις ασκήσεις Σύγκριση βάσει του τρόπου εκμάθησης των φθόγγων στο πεντάγραμμο Σύγκριση βάσει του τρόπου στάσης του σώματος και της τοποθέτησης των χεριών και των δαχτύλων κατά την εκτέλεση Σύγκριση βάσει του τρόπου εκτέλεσης από το δεξί χέρι και των δακτυλισμών που προτείνονται στο ξεκίνημα των ασκήσεων Σύγκριση βάσει του συσχετισμού της κιθαριστικής πράξης και της μελέτης της θεωρίας της μουσικής στις μεθόδους

3 2.6 Σύγκριση βάσει της αναλογίας του υλικού που αφορά την κιθαριστική πράξη Σύγκριση βάσει του τρόπου παρουσίασης και ανάλυσης της μουσικής ορολογίας και του τρόπου παρουσίασης της κιθαριστικής ορολογίας Σύγκριση βάσει της μετάβασης από το μονοφωνικό στο δίφωνο παίξιμο Σύγκριση βάσει του τρόπου εισαγωγής στη χρήση των συγχορδιών Σύγκριση βάσει της χρήσης των τεχνικών της κιθάρας Σύγκριση βάσει της καλλιέργειας του ομαδικού παιξίματος ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Συμπεράσματα- Προτάσεις Συμπεράσματα Προτάσεις ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αφορμή για τη συγγραφή της παρούσας εργασίας αποτέλεσε το γεγονός της προσωπικής μου επιθυμίας για μελλοντική ενασχόληση με τη διδασκαλία της κλασικής κιθάρας. Μέσω λοιπόν της μαθησιακής και της μικρής διδακτικής μου εμπειρίας, αντιλήφθηκα ότι, παράλληλα με την εκπαιδευτική ικανότητα του δασκάλου και την αντιληπτική δυνατότητα και επιμέλεια του μαθητή, καθοριστικό παράγοντα για την αποτελεσματική διδασκαλία αποτελεί επίσης η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου διδασκαλίας του οργάνου. Η επιλογή αυτή χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη δυσκολία, αφού προϋποθέτει αφενός μεν την ε- παρκή γνώση των διαθέσιμων μεθόδων και αφετέρου την προσεκτική μελέτη τους. Από τις υπάρχουσες μεθόδους λοιπόν επιλέχθηκαν από τις πιο σύγχρονες, από αυτές δηλαδή των τελευταίων τριάντα χρόνων, οι πιο αντιπροσωπευτικές, ως περισσότερο προσαρμοσμένες στις σύγχρονες εκπαιδευτικές απαιτήσεις και στον τρόπο σκέψης και έκφρασης των σπουδαστών, καθώς και εκείνες που χαρακτηρίζονται από πρωτότυπες εκπαιδευτικές τεχνικές. Τέλος, απαραίτητο κριτήριο για την επιλογή των μεθόδων, αποτέλεσε η συγγραφή τους στην ελληνική γλώσσα. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά την επιβλέπουσα καθηγήτρια, κυρία Έλενα Παπανδρέου, και την συνεπιβλέπουσα καθηγήτρια, κυρία Άννα-Μαρία Ρεντζεπέρη-Τσώνου, για την πολύτιμη καθοδήγηση και την εποικοδομητική τους κριτική καθ όλη τη διάρκεια της πτυχιακής μου εργασίας. Οι παρατηρήσεις τους, ο σχολιασμός και οι παρεμβάσεις τους ήταν ιδιαίτερα ουσιώδεις και καθοριστικές, καθώς με διευκόλυναν ιδιαίτερα στην πορεία υλοποίησης της εργασίας μου. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη μητέρα μου Τοπάλτση Καίτη και τον πατέρα μου Βλάχο ημήτρη για τη συναισθηματική και οικονομική τους στήριξη καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών μου και όχι μόνο, τον συνθέτη και μουσικοπαιδαγωγό κύριο Ιωάννη Ζορπίδη για την παραχώρηση μέρους των εμπειριών και γνώσεών του καθώς και του πολύτιμου χρόνου του, τους συσπουδαστές μου Αντωνίου Άγγελο και Κυριακάκη Νάνσυ για την παραχώρηση των μεθόδων «Debuto» του Ευάγγελου Μπουντούνη και «Guitar Gradus» του Ruggero Chiesa αντίστοιχα, τον κύριο Αντώνη Σκαφίδα για την παραχώρηση πληροφοριών σχετικά με τις υπάρχουσες μεθόδους κιθάρας στην 4

5 Ελλάδα, καθώς και την κιθαρίστα κυρία Κούλα Kόντη, για την παραχώρηση του βιβλίου «Το βιβλίο της κιθάρας 1» του Ευάγγελου Ασημακόπουλου. 5

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος αυτής της πτυχιακής εργασίας είναι η μουσική αγωγή του μαθητή κατά τη διδασκαλία της κιθάρας. Για την επίτευξή του θα προβώ αρχικά στην ανάλυση των μεθόδων που επιλέχτηκαν με τον παραπάνω τρόπο και στη σύγκρισή τους βάσει του περιεχομένου τους. Στη συνέχεια θα παραθέσω τα συμπεράσματα που προέκυψαν και θα καταθέσω τους προβληματισμούς, τις ιδέες και τις προτάσεις μου για ενδεχόμενη περαιτέρω μελέτη, έρευνα και ενασχόληση με το αντικείμενο. Η καλλιέργεια της αγάπης για τη μουσική, η δημιουργική ενασχόληση και η καλλιέργεια των απαιτούμενων δεξιοτήτων, θα βοηθήσει στην εξωτερίκευση των σκέψεων και συναισθημάτων του μαθητή, στην ουσιαστική επαφή και ε- πικοινωνία, στην καλλιέργεια της συνεργασίας, της πειθαρχίας και της ωριμότητας, στην ομαλή ένταξή του στο κοινωνικό περιβάλλον, στην ανάπτυξη του καλλιτεχνικού αισθητηρίου και εν τέλει στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του. Άλλωστε, η συμβολή της μουσικής παιδείας στην πνευματική, συναισθηματική ανάπτυξη και ισορροπία του ατόμου αναγνωριζόταν και από την ελληνική αρχαιότητα ακόμα με την καθιέρωση του μαθήματος της μουσικής ως μέρος του βασικού κορμού της εκπαίδευσης, καθώς θεωρείται ότι η μουσική διαπλάθει το ήθος και αποτελεί, κατά τον Αριστοτέλη, εκπαιδευτικό εργαλείο τόσο «παιδείας» όσο και «παιδιάς», δηλαδή παιδευτικού εργαλείου, παιγνιδιού και ευχαρίστησης κατά τις ώρες του παιξίματος. Από την προσωπική έρευνα που έκανα προκειμένου να εντοπίσω την ύ- παρξη ή όχι ανάλογης βιβλιογραφίας σχετικής με το θέμα της πτυχιακής μου εργασίας «Ανάλυση και Σύγκριση μεθόδων κιθάρας», διαπίστωσα ότι δεν υ- πάρχει άλλη παρόμοια εργασία για το όργανο της κιθάρας. Υπάρχει μόνον η πτυχιακή εργασία του φοιτητή Αναστασίου Αναστασιάδη, με θέμα «ημήτριος Κ. ούνης, Μέθοδοι διδασκαλίας και μελέτης του βιολιού». Αξίζει να αναφερθεί ότι ο συγγραφέας κάθε νέας μεθόδου δηλώνει ότι είχε ως κίνητρο την αντιμετώπιση προβλημάτων που συνάντησε κατά τη διαδικασία της μουσικής διδασκαλίας, τα αποτελέσματα της οποίας και προσπάθησε να αποτυπώσει στο έργο του, φιλοδοξώντας να βοηθήσει άλλους δασκάλους 6

7 και μαθητές στο γνωστικό αντικείμενό τους. Πλούσια βέβαια βιβλιογραφία υ- πάρχει και για τη μουσική αγωγή, η οποία εξελίσσεται και βελτιώνεται συνεχώς όσο εξελίσσονται και μεταβάλλονται ανάλογα και οι αντιλήψεις για τον σύγχρονο τρόπο διδασκαλίας γενικότερα. Η παρούσα εργασία είναι δομημένη σε τρία κεφάλαια: Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μία σύντομη ιστορική αναδρομή στους συγγραφείς των σημαντικότερων μεθόδων κιθάρας που έχουν εκδοθεί και ακολουθεί η αναλυτική παρουσίαση των επτά μεθόδων διδασκαλίας κιθάρας που επιλέχθηκαν. Η ανάλυση ακολουθεί την σειρά παρουσίασης των επιμέρους διδακτικών θεμάτων της κάθε μεθόδου. Στο δεύτερο κεφάλαιο ακολουθεί η συγκριτική προσέγγιση των μεθόδων, η οποία γίνεται βάσει παραμέτρων, οι οποίες ειδικότερα αναφέρονται στο αναλυτικό περιεχόμενο του κεφαλαίου. Η επιλογή των παραμέτρων αυτών, δηλαδή των κριτηρίων σύγκρισης, ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα καθώς προϋπέθετε αφενός μεν την προσεκτική εμβάθυνση στην ανάλυση των μεθόδων και παράλληλα τη συνεχή συγκριτική αναφορά στα επιμέρους στοιχεία των μεθόδων που ήδη είχαν μελετηθεί. Έτσι προέκυψε και η απόφαση να συμπεριληφθούν και άξονες που ενώ δεν εμφανίζονται σ όλες τις μεθόδους, εν τούτοις θεωρήθηκαν σημαντικοί κατά την άποψή μου ώστε να μην εξαιρεθούν, όπως για παράδειγμα «το ομαδικό παίξιμο». Τέλος, το τρίτο κεφάλαιο αποτελεί μια ανακεφαλαίωση της σύγκρισης των μεθόδων και των προτάσεων που προέκυψαν μέσα από τη μελέτη τους, οι οποίες πιστεύεται ότι θα φανούν χρήσιμες στον δάσκαλο μουσικής και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη και τη βελτίωσή τους. 7

8 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ιστορική αναδρομή και αναλυτική παρουσίαση των μεθόδων κιθάρας 1.1. Ιστορική αναδρομή Σχεδόν όλες οι σημαντικές προσωπικότητες στην ιστορία της μουσικής ασχολήθηκαν και με τη διδασκαλία της μουσικής. Στην προσπάθεια να κωδικοποιηθούν και να οργανωθούν τα συμπεράσματα και η μεθοδολογία της διδασκαλίας της μουσικής, καθώς και να διαδοθεί αυτή στο ευρύ κοινό, γεννήθηκαν οι έντυπες συλλογές αρχών, κανόνων, παραδειγμάτων, ασκήσεων, σπουδών, προφορικών θεωριών και φιλοσοφικών παρατηρήσεων, ως προϊόν εμπειρίας και γνώσης. Όλο αυτό το υλικό, είναι αυτό που αποκαλείται «μέθοδος». Η μεγάλη πλειονότητα των μεθόδων κιθάρας που γράφτηκαν τους τρεις τελευταίους αιώνες απευθύνονται στο μαθητή χωρίς να απαιτείται η συμβολή δασκάλου. ημοφιλείς μέθοδοι κιθάρας, όπως αυτές των Ferdinando Carulli ( ) και Matteo Carcassi ( ) έδωσαν στους μαθητές τη δυνατότητα εκμάθησης των βασικών τεχνικών της μουσικής, με ή χωρίς τη βοήθεια δασκάλου. Αυτές οι μέθοδοι χρησιμοποιήθηκαν επίσης από καθηγητές της μουσικής για τη διδασκαλία της (Ophee 1999). Ο αριθμός αυτών των μεθόδων είναι πολύ μεγάλος. Ενδεικτικά αναφέρονται από τον Matanya Ophee (1999) σε διάλεξή του, με βάση την εκτίμησή του για την ιστορική σημασία τους στην επιστήμη της τέχνης και στη διδακτική της κιθάρας, οι παρακάτω μέθοδοι: 1) Η πρώτη μέθοδος κιθάρας, η οποία αναφέρεται ότι εκδόθηκε το 1758 και αποδίδεται στο συγγραφέα με το ψευδώνυμο DON***, πιθανότατα ισπανικής ευγενικής καταγωγής, αποτελεί μια άμεση μαρτυρία του τρόπου διδακτικής της κιθάρας στην Ισπανία στα μέσα του δέκατου όγδοου αιώνα. 2) Με την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών που επιτεύχθηκε χάρις στη γαλλική Επανάσταση, άρχισαν να εμφανίζονται στην Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία, 8

9 Αυστρία και Ρωσία μέθοδοι διδασκαλίας κιθάρας, με πιο σημαντική από αυτές του ναπολιτάνου Federico Moretti ( ), η οποία έφερε τον τίτλο «Principios para tocar la guitarra de seis ordenes» και εκδόθηκε στη Μαδρίτη το Αποτελούσε μία πλήρη συλλογή της θεωρίας της μουσικής και συνέβαλε στη συστηματοποίηση της γνώσης και των δυνατοτήτων της, όπως και στην προώθησή της σε ανώτερα επίπεδα. 3) Στο συμβατικό βιβλίο «Arte de Tocar La Guitarra Espanola», που γράφτηκε επίσης το 1799 από τον Fernando Ferandiere ( ), πέρα από τη διδασκαλία της κιθάρας, περιλαμβάνεται και στοιχειώδης εκπαίδευση της μουσικής. 4) Από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα μέχρι τα μέσα, γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν από τους Salvador Castro(ca. 1800), Dionisio Aguado ( ) και Fernando Sor ( ) μέθοδοι σπουδών κιθάρας, που αποτελούν νέα προσέγγιση στην διδασκαλία της. 5) Η πρώτη μέθοδος κιθάρας στις αρχές του εικοστού αιώνα δημοσιεύτηκε από τον Emilio Pujol ( ), στην οποία και συναντάται παράθεση αρκετών κοινών πληροφοριών με τις μεθόδους του Dionisio Aguado, γεγονός που καταδεικνύει το μεγάλο βαθμό επηρεασμού από εκείνον. 6) Οι μέθοδοι που εκδόθηκαν ανάμεσα στο 1950 και 1970 εστίασαν ιδιαίτερα στην ανθρώπινη ανατομία, δηλαδή στη σχέση ανάμεσα στη φυσιολογία του κιθαριστή και τον τρόπο παραγωγής του ήχου, ως χαρακτηριστικού ενδιαφέροντος στοιχείου. 7) Στις μέρες μας, το κύριο χαρακτηριστικό της διδακτικής της κιθάρας είναι ότι έχει αναχθεί σε ακαδημαϊκό επίπεδο εκπαίδευσης, με αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών, διαφοροποιημένο σε κάποιο βαθμό από χώρα σε χώρα. Εκείνο που έχει αλλάξει είναι η εφαρμογή των νέων παιδαγωγικών μεθόδων, προσαρμοσμένων στο σύγχρονο περιβάλλον, ενώ η τεχνική εκτέλεσης του οργάνου ελάχιστα έχει τροποποιηθεί σε σχέση με τους προηγούμενους αιώνες. 9

10 1.2. Αναλυτική παρουσίαση των μεθόδων κιθάρας Στο παρόν κεφάλαιο, η αναλυτική επεξεργασία και παρουσίαση των μεθόδων ακολουθεί χρονολογική σειρά και συγκεκριμένα από την παλαιότερη προς τη νεότερη. Η επιλογή αυτού του τρόπου παρουσίασης έγινε προκειμένου να αποτυπωθεί η εξέλιξη των μουσικών αντιλήψεων και η ευκολότερη εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους «Guitar Gradus, Μέθοδος κιθάρας για αρχάριους», του Ruggero Chiesa (Μιλάνο, 1982) Η μέθοδος κιθάρας για αρχάριους «Guitar Gradus» του Ruggero Chiesa, που σημαίνει «η κιθάρα σκαλί - σκαλί», είναι η παλαιότερη χρονικά μέθοδος που θα αναλυθεί και θα συγκριθεί στην παρούσα εργασία, απόδοση της οποίας έχει γίνει στα ελληνικά από τη Λένα Κοκκαλιάρη. Ο λόγος για τον οποίο ο συγγραφέας αποφάσισε να τη γράψει, Εικόνα 1 Εξώφυλλο από τη μέθοδο Guitar Gradus του R. Chiesa είναι ότι κατά τη γνώμη του, κανένας προηγούμενος συγγραφέας μεθόδου κιθάρας, δεν είχε καταφέρει να καλύψει ικανοποιητικά τα πρώτα βήματα που κάνει ο μαθητής στην εκμάθηση του οργάνου. Τη χωρίζει σε δύο μέρη. Στο πρώτο, συμπεριλαμβάνονται σημαντικές τεχνικές ασκήσεις για το ξεκίνημα του παιξίματος της κιθάρας, ενώ στο δεύτερο, πέρα από ελάχιστες ασκήσεις, επικεντρώνεται σε μουσικά κομμάτια. Προχωρώντας, στην αρχή του πρώτου μέρους της μεθόδου «Guitar Gradus», συναντώνται εισαγωγικά στοιχεία, κυρίως ιστορικής φύσεως, σχετικά με την καταγωγή της κιθάρας και την εξέλιξή της κατασκευαστικά και μουσικά 10

11 από τον 14 ο αιώνα (όταν εμφανίστηκαν τα πρώτα στοιχεία του οργάνου που εξελίχτηκε στη σημερινή του μορφή) έως σήμερα. Ακολουθούν πληροφορίες σχετικά με τα μέρη από τα οποία αποτελείται κατασκευαστικά η κλασική κιθάρα, τον τρόπο σύμφωνα με τον οποίο είναι προτιμότερο να γίνεται το κούρδισμά της καθώς και τον τρόπο που πρέπει τα δάχτυλα των δύο χεριών να κτυπούν τις χορδές. Επίσης, δίνονται οδηγίες για το ιδανικό σχήμα νυχιών, τη βασική σημειογραφία που χρησιμοποιείται, οδηγίες για την ορθή στάση του σώματος κατά το παίξιμο και την τοποθέτηση των χεριών στο σώμα της κιθάρας καθώς και ασκήσεις διαφόρων τεχνικών που θα χρησιμοποιηθούν αργότερα για την εκτέλεση κομματιών. Τέλος, σε όλο το πρώτο μέρος υπάρχουν σκίτσα τα οποία εξυπηρετούν στην ευκολότερη κατανόηση όλων των παραπάνω. Το δεύτερο μέρος της μεθόδου χωρίζεται σε επτά ομάδες, η καθεμιά από τις οποίες ειδικεύεται σε διαφορετικό θέμα. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται όλες οι μείζονες και ελάσσονες κλίμακες καθώς και μία χρωματική, στη δεύτερη ασκήσεις αρπισμάτων πάνω σε διαφορετικούς δακτυλισμούς, ακολουθούν στην τρίτη σπουδές πάνω σε αρπίσματα και συγχορδίες και στην τέταρτη ο σπουδαστής συναντά τα πρώτα του μονοφωνικά κομμάτια, οι μελωδίες των οποίων εκτείνονται μόνο στην πρώτη θέση της κιθάρας. Με τον όρο πρώτη θέση ο συγγραφέας εννοεί την τοποθέτηση του δείκτη του αριστερού χεριού στο πρώτο τάστο. Στην πέμπτη ομάδα περιλαμβάνονται μονοφωνικές συνθέσεις σε διάφορες θέσεις, στην έκτη εισάγεται ο μαθητής στην πολυφωνία, και τέλος στην έβδομη, περιέχονται ντουέτα για δύο κιθάρες. Ο συγγραφέας κλείνει το βιβλίο παραθέτοντας ακόμη μία ομάδα μονοφωνικών συνθέσεων, στις οποίες χρησιμοποιεί νότες των πέντε πρώτων τάστων. Όλα τα κομμάτια αυτής της ομάδας αποτελούν παραδοσιακά τραγούδια διαφόρων χωρών (Chiesa, 1982). 11

12 «ΚΙΘΑΡΟΚΟΣΜΟΣ 1, Πλήρης Μέθοδος Κιθάρας για Αρχάριους», του Λεωνίδα Κανάρη (Αθήνα, 1995) Στη μέθοδό του για αρχάριους μαθητές «Κιθαρόκοσμος 1», ο Λεωνίδας Κανάρης δηλώνει πως η γενικότερη παραδοχή περί ανάγκης ύπαρξης μιας πιο ολοκληρωμένης από θεωρητική και πρακτική άποψη μεθόδου κιθάρας, αποτέλεσε το ερέθισμά του για τη συγγραφή της παρούσας. Αναφέρει πως δεν υπάρχει ανάγκη για ταυτόχρονη σπουδή κάποιας άλλης μεθόδου παράλληλα με τη δική του, Εικόνα 2. Εξώφυλλο από τη μέθοδο ΚΙΘΑΡΟΚΟΣΜΟΣ 1 του Λ. Κανάρη θεωρεί πως καλύπτει επαρκώς κάθε βασικό τεχνικό ζήτημα, ότι είναι κατάλληλα προσαρμοσμένη στις ψυχολογικές και νοητικές απαιτήσεις των παιδιών, πως έχει προοδευτική σειρά δυσκολίας και πως συμπεριλαμβάνονται σπουδές οι οποίες υπάγονται στα πλαίσια του επίσημου προγράμματος του Υ- πουργείου Πολιτισμού. Tέλος, απευθυνόμενος στους καθηγητές, τους συμβουλεύει να διαχειρίζονται την ύλη της μεθόδου ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο των σπουδαστών. Στο βιβλίο συμπεριλαμβάνεται και CD με μελωδίες και σπουδές της μεθόδου. Η μέθοδος είναι χωρισμένη σε 20 ενότητες, στην πρώτη από τις οποίες αναφέρονται ιστορικές πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη της κιθάρας κατασκευαστικά, εκτελεστικά και μουσικά από την αρχαιότητα έως σήμερα καθώς και στη συνέχεια ο συγγραφέας εξηγεί σύντομα τη δομή του μουσικού παιδαγωγικού συστήματος στην Ελλάδα. Στη δεύτερη, γνωστοποιούνται τα μέρη από τα οποία αποτελείται κατασκευαστικά η κλασική κιθάρα καθώς και ο ρόλος αυτών και ακολουθεί η σημειογραφία των δαχτύλων του δεξιού χεριού, η αρίθμηση των χορδών και η περιγραφή του απαραίτητου εξοπλισμού που α- παιτείται για τη μουσική μελέτη. Στην επόμενη, παρέχονται οδηγίες για την ορθή στάση του σώματος κατά τη διάρκεια της μουσικής μελέτης, τη σωστή τοποθέτηση του δεξιού χεριού και τη νύξη των χορδών, καθώς και βασικές πληροφορίες σχετικές με τη θεωρία της μουσικής και τις ονομασίες των τεχνικών της κιθάρας. Μαζί με τα παραπάνω προτείνονται και μερικές τεχνικές α- σκήσεις. Προχωρώντας στην τέταρτη ενότητα, αφού δοθούν περαιτέρω θεω- 12

13 ρητικές πληροφορίες, ο μαθητής εκτελεί ασκήσεις στις τρεις πρώτες ανοιχτές χορδές βάσει της τεχνικής του δεξιού χεριού apoyando και στην πέμπτη ενότητα διδάσκεται τη σωστή εκτέλεση νοτών από το αριστερό χέρι. Μέχρι και την δέκατη ενότητα θα γίνει χρήση μόνο της τεχνικής apoyando. Στην ενδέκατη ενότητα παρουσιάζεται η τεχνική tirando. Κάθε τόσο, ο συγγραφέας παραθέτει θεωρητικές και τεχνικές πληροφορίες καθώς και σχετικές ασκήσεις. Στην έκτη και έβδομη ενότητα υπάρχουν ασκήσεις για το δεξί χέρι και στην όγδοη διδάσκονται νότες της 4 ης χορδής και δίνονται συμβουλές σχετικά με την επίτευξη συγκέντρωσης στο διάβασμα. Στην ένατη ενότητα ο μαθητής γνωρίζει τις νότες στην πέμπτη χορδή και τις βασικότερες δυναμικές, στη δέκατη τις νότες της έκτης χορδής, τις παύσεις και ρυθμικές ασκήσεις χωρίς τη χρήση κιθάρας, στην ενδέκατη ασκήσεις που περιλαμβάνουν παύσεις και εισάγεται στο δίφωνο παίξιμο και στη δωδέκατη όπως και στην δέκατη τρίτη, αφού προηγηθούν θεωρητικές πληροφορίες ακολουθούν ασκήσεις εφαρμογής αυτών. Συνεχίζοντας, στη δέκατη τέταρτη, δέκατη πέμπτη και δέκατη έκτη ενότητα, περιλαμβάνονται κυρίως ασκήσεις και σπουδές, το ίδιο και στη δέκατη έβδομη και δέκατη όγδοη - στην τελευταία μάλιστα παραθέτονται και συμβουλές του συγγραφέα σχετικά με το σωστό τρόπο προετοιμασίας του μαθητή για μία δημόσια εμφάνισή του ή κατά την περίοδο εξετάσεων κιθάρας. Στις δύο τελευταίες ενότητες, γίνεται η ανακεφαλαίωση των έξι μειζόνων κλιμάκων που διδάχθηκε ο μαθητής στη μέθοδο, ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να γίνεται το κούρδισμα της κιθάρας και η αλλαγή των χορδών, και προτείνονται από τον συγγραφέα διάφορα μουσικά έργα που αποτελούν σημαντικά ακούσματα για τον καθένα. Σε όλες τις ενότητες, υπάρχουν και μουσικά κομμάτια πέρα από ασκήσεις και σπουδές. Κλείνοντας το βιβλίο, ο Λεωνίδας Κανάρης συγχαίρει τους μαθητές που έφτασαν στο τέλος αυτού και τους επιβραβεύει για την επίτευξη του στόχου τους (Κανάρης, 1995). 13

14 «ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ, Μέθοδος & Τεχνική», του Κώστα Κοτσιώλη (Αθήνα, 1995) Στη μέθοδο του Κώστα Κοτσιώλη, «Κλασική Κιθάρα, Μέθοδος και Τεχνική», αρχικά παρατίθενται ιστορικές πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή της κιθάρας, την εξέλιξή της κατασκευαστικά από την αρχαιότητα έως σήμερα και τη μουσική διαδρομή της από το δέκατο έκτο αιώνα έως τις μέρες μας. Ακόμη, αναφέρονται πληροφορίες σχετικές με τη ζωή και το έργο διαφόρων σημαντικών Εικόνα 3. Εξώφυλλο από την Κλασική Κιθάρα του Κ. Κοτσιώλη προσώπων που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διάδοση του οργάνου, και τέλος εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η κιθάρα σήμερα είναι τόσο ευρέως διαδεδομένη. Αρχικά, στη μέθοδο συναντώνται βασικά μουσικά θεωρητικά στοιχεία, δηλαδή οι ρυθμικές αξίες και οι υποδιαιρέσεις τους, τα είδη των παύσεων, καθώς και οι νότες μέσα, πάνω και κάτω από το πεντάγραμμο. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η μουσική έκταση της κιθάρας, δίνονται επεξηγήσεις μουσικών συμβόλων και περιγράφονται τα μέρη από τα οποία αποτελείται αυτή κατασκευαστικά. Αφού δοθεί η βασική σημειογραφία των δαχτύλων του αριστερού και δεξιού χεριού, προτείνονται τρόποι κουρδίσματος του οργάνου και δίνονται οδηγίες για τη σωστή τοποθέτηση των δύο χεριών στη κιθάρα και το κατάλληλο σχήμα των νυχιών. Ακολουθεί κατάλογος των γνωστότερων μουσικών όρων, και ξεκινούν ρυθμικές ασκήσεις στις ανοικτές χορδές, τις οποίες καλείται να εκτελέσει ο σπουδαστής με διάφορους δακτυλικούς συνδυασμούς του δεξιού χεριού. Οι ασκήσεις συνεχίζονται με την εισαγωγή του αριστερού χεριού στο παίξιμο, τη γνωριμία με τη διατονική και τη χρωματική κλίμακα, ενώ κάθε τόσο παραθέτονται θεωρητικές πληροφορίες με τις οποίες γίνεται κατανοητή η λειτουργία διαφόρων μουσικών συμβόλων, όπως για παράδειγμα αυτό της επανάληψης. Παρακάτω, διδάσκεται η τεχνική barré και όλες οι μείζονες και ελάσσονες αρμονικές και μελωδικές κλίμακες, έπονται ασκήσεις αρπισμάτων και συζεύξεων και γνωριμία με περισσότερους μουσικούς συμβολισμούς και έννοιες. Το μεγαλύτερο μέρος της μεθόδου αποτελείται από ασκήσεις και σπουδές, και στο τέλος αυτής διδάσκονται πιο σύνθετες τεχνικές, 14

15 όπως αυτές των τεχνητών και σύνθετων αρμονικών, και παραθέτονται συμβουλές του συγγραφέα περί μελέτης στο σπίτι και σκέψεις για τη διδασκαλία της μουσικής (Κοτσιώλης, 1995) «Μέθοδος για κιθάρα», του Γιάννη Ηλιόπουλου (Αθήνα, 1997) Ο Γιάννης Ηλιόπουλος στον πρόλογο του βιβλίου του «Μέθοδος για κιθάρα», αναφέρει ότι στοχεύει στην αντιμετώπιση των τεχνικών αλλά και άλλων μουσικών ζητημάτων της κιθάρας από τους αρχάριους μαθητές. Αρχικά, παρουσιάζει στο σπουδαστή τα στοιχειώδη θεωρητικά μουσικά στοιχεία, τις νότες δηλαδή μέσα, πάνω και κάτω από το πεντάγραμμο, τις αξίες των φθόγγων, για κιθάρα, Γ. Ηλιόπουλου Εικόνα 4. Εξώφυλλο Μέθοδος τις παύσεις, το συσχετισμό που μπορούν να έχουν οι διάφορες αξίες μεταξύ τους και τα κυριότερα σημεία που θα συναντήσει μέσα σε μια παρτιτούρα. Στη συνέχεια, παραθέτει τη βασική σημειογραφία που χρησιμοποιείται στα κιθαριστικά κομμάτια και ξεκινούν οι ασκήσεις, πρώτα στις ανοιχτές χορδές. Προχωρώντας, ακολουθούν ασκήσεις στα τάστα της κιθάρας, τραγούδια και ασκήσεις στις τρεις πρώτες χορδές, ενώ περιστασιακά, παραθέτονται επιπρόσθετες θεωρητικές πληροφορίες, όπως για παράδειγμα τα σημάδια της επανάληψης, της δίεσης και της ύφεσης και συμβουλές σχετικά με τον τρόπο εκτέλεσης διαφόρων σπουδών και ασκήσεων του βιβλίου. Περίπου στη μέση της μεθόδου και ενώ μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν μόνο ρυθμικές αξίες τετάρτων, ο συγγραφέας εισάγει ασκήσεις, σπουδές και κομμάτια με όγδοα καθώς και ασκήσεις που περιλαμβάνουν και παύσεις. Αργότερα, ο σπουδαστής μαθαίνει να εκτελεί συγχορδίες με δύο έως τέσσερις φωνές σε διάφορους δακτυλικούς συνδυασμούς και συναντώνται σπουδές και κομμάτια με χρήση αυτών. Στη συνέχεια, παραθέτονται διάφορες κλίμακες, σπουδές για ανεξαρτησία του αριστερού χεριού, γνωριμία και εξάσκηση με νέες πιο απαιτητικές τεχνικές, όπως για παράδειγμα αυτή του barré καθώς και χρήση συντομότερων ρυθμικών αξιών. 15

16 Τέλος, διδάσκονται οι φυσικές νότες των έξι χορδών της κιθάρας μέχρι το όγδοο τάστο, δηλαδή οι νότες δίχως αλλοιώσεις, περιλαμβάνονται σπουδές για περαιτέρω εξάσκηση καθώς και άλλα τραγούδια, και το βιβλίο κλείνει με απλές ασκήσεις για μικρό barré και ασκήσεις για λεγκάτα (Ηλιόπουλος, 1997) «Debuto, Μέθοδος Κιθάρας», του Ευάγγελου Μπουντούνη (Αθήνα, 2001) Ο Ευάγγελος Μπουντούνης αναφέρει πως, κατά τη συγγραφή της μεθόδου «Debuto», (που η απόδοσή της στα ελληνικά σημαίνει την πρώτη εμφάνιση ενός μουσικού στο κοινό), δυσκολεύτηκε περισσότερο από όλα τα εκπαιδευτικά του βιβλία. Είναι η μόνη από τις Εικόνα 5. Εξώφυλλο από τη μέθοδο μεθόδους που εξετάζονται στην παρούσα εργασία, η οποία είναι γραμμένη και στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα, Debuto, του Ε. Μπουντούνη α- πευθύνεται σε ελληνόγλωσσους και ξενόγλωσσους σπουδαστές και καθηγητές και προϋποθέτει παρουσία δασκάλου. Σκόπιμα χρησιμοποιούνται μόνο ασκήσεις και σπουδές και όχι μουσικά κομμάτια. Έχει ως στόχο την εξάσκηση του σπουδαστή σε συγκεκριμένα τεχνικά ζητήματα, τα οποία θα συναντήσει στην ερμηνεία διαφόρων έργων, και χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη. Το Πρώτο, ξεκινά μετά την Εισαγωγή, με ασκήσεις, σπουδές και ντουέτα, ακολουθούν 12 Μπαλάντες για 2 κιθάρες, και το ονομαζόμενο από το συγγραφέα «Prima Vista» τμήμα του βιβλίου με ρυθμικές ασκήσεις. Το εύτερο Μέρος της μεθόδου αποτελείται από 24 Μαθήματα Τεχνικής. Αρχικά, δίνονται πληροφορίες για τη σωστή θέση της κιθάρας στο σώμα, την ορθή στάση αυτού, την τοποθέτηση των χεριών στο όργανο καθώς και συμβουλές για αποδοτικότερη μελέτη. Ακολουθούν οδηγίες σχετικά με τη βασική σημειογραφία της κιθάρας και ξεκινά η εισαγωγή, στην οποία περιλαμβάνονται ασκήσεις στις ανοιχτές χορδές και σπουδές για 2 κιθάρες, κατά τις ο- ποίες η πρώτη κιθάρα περιλαμβάνει μόνο ανοιχτές χορδές. Σε όλη τη διάρκεια της μεθόδου, σε κάθε σπουδή και κομμάτι που είναι γραμμένο για δύο κιθά- 16

17 ρες, ο συγγραφέας θέλει το μαθητή να παίζει την πρώτη και τον καθηγητή τη δεύτερη. Στις περισσότερες σπουδές και ασκήσεις δίνονται οδηγίες σχετικά με τον τρόπο εκτέλεσής τους. Συνεχίζοντας, στο πρώτο μέρος περιέχονται σπουδές και ασκήσεις στις οποίες θα χρησιμοποιηθούν και τα δύο χέρια στο παίξιμο, (αντίθετα από την εισαγωγή στην οποία ο σπουδαστής καλούνταν να προβεί σε εκτέλεση μόνο με το δεξί), και θα γίνουν γνωστά στο μαθητή τα ο- νόματα των ανοικτών χορδών καθώς και οι φυσικές νότες, (οι νότες δηλαδή χωρίς κάποιο σημείο αλλοίωσης), στα τρία πρώτα τάστα αυτών. Έπειτα, παραθέτονται οι δώδεκα μπαλάντες γραμμένες για δύο κιθάρες και έπονται οι ρυθμικές ασκήσεις. Ακολουθεί το δεύτερο μέρος στο οποίο, όπως προαναφέρθηκε, περιλαμβάνονται 24 μαθήματα τεχνικής, και σε καθένα από αυτά περιέχονται ασκήσεις με διαφορετικό θέμα από τα υπόλοιπα καθώς και σπουδές για περαιτέρω ε- ξάσκηση. Ο συγγραφέας κλείνει το βιβλίο παρουσιάζοντας τους μουσικούς όρους που θα συναντήσει ο σπουδαστής στις διάφορες σπουδές και μπαλάντες (Μπουντούνης, 2001) «Η σπουδή της κιθάρας», του Νίκου Φρουδαράκη (Αθήνα, 2005) Ο Νίκος Φρουδαράκης αναφέρει στον πρόλογοτης μεθόδου «Η σπουδή της κιθάρας» ότι, αφορμή για τη συγγραφή της μεθόδου αποτέλεσε κατά τον ίδιο η αγάπη για την κιθαριστική τέχνη και το χρέος που αισθάνεται σχετικά με τη διάδοσή της. Ακόμη, Εικόνα 6. Εξώφυλλο από τη μέθοδο Η σπουδή της κιθάρας του Ν. Φρουδαράκη αναφέρει πως η απόφαση για τη συγγραφή της πάρθηκε έπειτα από αρκετά χρόνια διδασκαλίας, και θεωρεί πως ο συνδυασμός της διδασκαλίας της μεθόδου από έναν έμπειρο δάσκαλο και της ευχάριστης διάθεσης για μελέτη από το μαθητή, αποτελούν σημαντικές παραμέτρους για τη μέγιστη πρόοδο στο όργανο. Τέλος, συνιστά στο δάσκαλο της κιθάρας να συμπεριλάβει, παράλληλα με τη διδασκαλία της μεθόδου, ασκήσεις και σπουδές κατάλληλα συνδυασμένες ως προϋπόθεση για την αποτελεσμα- 17

18 τικότερη και ταχύτερη αξιοποίηση του ταλέντου του μαθητή και διεύρυνση των πνευματικών του οριζόντων. Στο ξεκίνημα των μαθημάτων της μεθόδου παρατίθενται πληροφορίες για την ιστορική εξέλιξη της κιθάρας καθώς και για την στοιχειώδη τεχνική της. Ο συγγραφέας σημειώνει πως θεωρεί ιδανική τη μελέτη διαφόρων τεχνικών α- σκήσεων από το μαθητή, πριν από την μελέτη στο πεντάγραμμο. Στο πρώτο λοιπόν πρακτικό μάθημα, διδάσκεται η τοποθέτηση της κιθάρας στο σώμα και ακολουθούν πληροφορίες σχετικά με την τοποθέτηση του δεξιού χεριού, τα ονόματα των χορδών και ασκήσεις για το δεξί χέρι στις ανοιχτές χορδές, πρώτα με apoyando χτύπημα και στη συνέχεια με tirando. Στη συνέχεια, παρέχονται οδηγίες για την ορθή τοποθέτηση του αριστερού χεριού και το σωστό πάτημα των δαχτύλων στην ταστιέρα, αναλύεται η κιθαριστική ορολογία και περιλαμβάνονται ασκήσεις για το αριστερό χέρι. Έπονται τα στοιχεία θεωρίας της μουσικής, επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τις τεχνικές της κιθάρας και ξεκινούν οι ασκήσεις που αφορούν και τα δύο χέρια. Σε όλη την έκταση της μεθόδου συναντώνται ασκήσεις ρυθμού, υποδείγματα στα οποία παρουσιάζονται καινούριες νότες και τα ονόματά τους, ασκήσεις με χρήση διαφόρων εναλλακτικών συνδυασμών των δακτύλων του δεξιού χεριού, καθώς και μουσικά κομμάτια είτε του συγγραφέα είτε άλλων συνθετών. Στο τέλος, συναντώνται διάφοροι τρόποι χορδίσματος του οργάνου, τύποι αρπισμάτων, κλίμακες και συγχορδίες (Φρουδαράκης, 2005). 18

19 «Τα πρώτα χρόνια της κιθάρας, Μέθοδος για την αρχή της κιθάρας», της Κατερίνας Βαφειάδου (Αθήνα, 2007) Η Κατερίνα Βαφειάδου, στον πρόλογο της μεθόδου της «Τα πρώτα χρόνια της κιθάρας» αναφέρει τους λόγους της συγγραφής αυτού του βιβλίου, τους οποίους στηρίζει στη μακροχρόνια εμπειρία της πάνω στη μελέτη και διδαχή της κιθάρας. Είναι πεπεισμένη πως μέσω αυτής της μεθόδου θα κατορθώσει ο αρχάριος μαθητής να προχωρήσει σωστά στα πρώτα βήματα της εκμάθησης του οργάνου. Εικόνα 7. Εξώφυλλο από τη μέθοδο Αρχικά, απευθυνόμενη στον καθηγητή κιθάρας, δίνει οδηγίες για το τι θεωρεί πως πρέ- Κ. Βαφειάδου Τα πρώτα χρόνια της κιθάρας, της πει να διδαχθεί στην αρχή ο μαθητής, θέτοντας ως σημαντικότερα τη σωστή τοποθέτηση του οργάνου στο σώμα, την ορθή τοποθέτηση των χεριών πάνω στο όργανο και τα απαραίτητα αντικείμενα που χρειάζονται για τη μελέτη του. Έπειτα, παραθέτει τη βασική σημειογραφία που χρειάζεται να γνωρίζει ο μαθητής για τη μελέτη των κιθαριστικών παρτιτουρών, και προχωρά στις ασκήσεις για το δεξί χέρι στις ανοιχτές χορδές της κιθάρας αφού επιστήσει την προσοχή του μαθητή στην αποφυγή του σφιξίματος του χεριού αυτού. Ακολουθούν κατά σειρά ρυθμικές ασκήσεις, ασκήσεις για το αριστερό χέρι βασισμένες στις μείζονες κλίμακες Ντο και Σολ, η χρωματική κλίμακα, ασκήσεις για τον αντίχειρα και για τεχνικές της κιθάρας, καθώς και αρκετές σπουδές και κομμάτια της ίδιας της συγγραφέως. Στη συνέχεια, συναντώνται ντουέτα για δύο κιθάρες, σπουδές και κομμάτια ξένων αλλά και ελλήνων συνθετών, και ασκήσεις με συγχορδίες. Καθώς προχωρά στην ύλη, ο μαθητής γνωρίζει όλο και περισσότερους μουσικούς όρους καθώς και τρόπους για να εμπλουτίζει τις ερμηνείες χρησιμοποιώντας δυναμικές. Τέλος, παραθέτονται οι ευκολότερες κατά τη γνώμη της συγγραφέως μείζονες και μελωδικές ελάσσονες κλίμακες, σε έκταση δύο οκτάβων καθώς και η χρωματική κλίμακα σε τρεις (Βαφειάδου, 2007). 19

20 2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σύγκριση μεθόδων κιθάρας Σ αυτό το κεφάλαιο, όπως προαναφέρθηκε, ακολουθείται για τους ίδιους λόγους η ίδια χρονολογική σειρά με αυτήν της ανάλυσης, με την επισήμανση ότι κάποιες μέθοδοι παραλήφθηκαν από την ένταξή τους στη συγκριτική αξιολόγηση κάποιων επιμέρους υποκεφαλαίων, επειδή δεν παρουσιάζουν τα α- ντίστοιχα χαρακτηριστικά Σύγκριση βάσει της σειράς παρουσίασης των νοτών στις ασκήσεις Στη μέθοδο του, «Guitar Gradus», ο Ruggero Chiesa τοποθετεί ως νότες τις οποίες θεωρεί ιδανικές για το ξεκίνημα, αυτές των έξι ανοικτών χορδών. Αφού τις χρησιμοποιήσει όλες μαζί σε ποικίλες ρυθμικές και μελωδικές ασκήσεις, προχωράει κατά σειρά στην εισαγωγή των νοτών στο δεύτερο, κατόπιν στο τρίτο και τέλος στο πρώτο τάστο όλων των χορδών. Ακολουθούν ασκήσεις συνδυαστικές των νοτών στις ανοιχτές χορδές και στα τρία πρώτα τάστα. Α- φού λοιπόν ο μαθητής έχει διδαχθεί όλες τις νότες, στο δεύτερο μέρος της μεθόδου μαθαίνει νέες θέσεις αυτών (Chiesa, 1982, σελ. 32). ιαφορετική σειρά από τον Ruggero Chiesa χρησιμοποιεί ο Λεωνίδας Κανάρης στον «Κιθαρόκοσμο 1», ο οποίος τοποθετεί αρχικά τις νότες των τριών πρώτων ανοιχτών χορδών (καντίνια), και έπειτα από ασκήσεις πάνω σ αυτές, προχωράει στις φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις των τριών πρώτων χορδών, ξεκινώντας από την τρίτη και καταλήγοντας στην πρώτη. Αργότερα, παραθέτει σταδιακά τις φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις της τέταρτης, πέμπτης και έκτης χορδής. Για αρκετά μαθήματα θα χρησιμοποιηθούν μόνο οι φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις και στο μέσο περίπου της μεθόδου θα 20

21 γνωρίσει ο μαθητής τις νότες με τις αλλοιώσεις τους, πρώτα με τις διέσεις και ύστερα με τις υφέσεις. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι, οι νότες που διδάσκεται ο μαθητής στο βιβλίο, φτάνουν ως και το πέμπτο τάστο (Κανάρης, 1995, σελ. 206). Ο Κώστας Κοτσιώλης στη μέθοδό του «Κλασική Κιθάρα, Μέθοδος και Τεχνική», παρουσιάζει αρχικά τις νότες των ανοιχτών χορδών ενώ πολύ σύντομα, συγκριτικά με τις υπόλοιπες μεθόδους, γνωστοποιεί στο μαθητή μέσω μιας άσκησης, όλες τις νότες και των έξι χορδών σε όλες τις θέσεις μέχρι και το δωδέκατο τάστο. Μόλις στην τρίτη σελίδα λοιπόν, τοποθετείται αυτή η ά- σκηση ενώ στις άλλες μεθόδους ο σπουδαστής θα χρειαστεί να φτάσει περίπου μέχρι τη μέση του βιβλίου για να μάθει τις νότες μέχρι την πέμπτη θέση. Χρησιμοποιώντας τις νότες στην έκταση της κιθάρας έως το δωδέκατο τάστο, θα παραθέσει διάφορες σπουδές και ασκήσεις, μέχρι το κεφάλαιο με τις κλίμακες στο οποίο ο μαθητής θα συναντήσει τις νότες μέχρι και το δέκατο ένατο τάστο της πρώτης χορδής (Κοτσιώλης, 1995, σελ. 23). Στη «Μέθοδο για κιθάρα» ο Γιάννης Ηλιόπουλος παραθέτει, όπως και ο Ruggero Chiesa στο «Guitar Gradus», πρώτα τις νότες των ανοικτών χορδών και προχωρώντας, παρουσιάζει τις φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις των τριών πρώτων χορδών, ξεκινώντας από την τρίτη και μεταβαίνοντας στην πρώτη. Έπειτα, συνεχίζει παρουσιάζοντας τις φυσικές νότες των τριών μπάσων χορδών, αρχίζοντας από την τέταρτη και φτάνοντας στην έκτη χορδή. Παρουσιάζει λοιπόν τις νότες στα τάστα με την ίδια σειρά που τις έχει και ο Λεωνίδας Κανάρης στον «Κιθαρόκοσμο 1». Τέλος, έπονται αυτές με τις αλλοιώσεις, ενώ οι νότες που μαθαίνει ο σπουδαστής στο σύνολο, εκτείνονται έως και το όγδοο τάστο στην πρώτη χορδή (Ηλιόπουλος, 1997, σελ. 67). Στη μέθοδο κιθάρας «Debuto», ο Ευάγγελος Μπουντούνης παρουσιάζει στην αρχή τις νότες των ανοιχτών χορδών και στη συνέχεια παραθέτει τις νότες στα τάστα ξεκινώντας από τις φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις της πρώτης χορδής. Συνεχίζει διδάσκοντας τις νότες των τριών πρώτων θέσεων σταδιακά, από τη δεύτερη χορδή έως και την έκτη. Εισάγει το μαθητή στις νότες με αλλοιώσεις στο κεφάλαιο «ώδεκα Μπαλάντες», που βρίσκεται περί- 21

22 που στο μέσο του βιβλίου και συνεχίζει την παρουσίαση περισσότερων νοτών με αλλοιώσεις στο 2 ο μέρος της μεθόδου, φτάνοντας μέχρι και το δωδέκατο τάστο (Μπουντούνης, 2001, σελ. 89). Ο Νίκος Φρουδαράκης, παρουσιάζει αρχικά στη μέθοδό του «Η σπουδή της κιθάρας», τις νότες των ανοικτών χορδών και πολύ πιο σύντομα, σε σχέση με τις υπόλοιπες μεθόδους (πλην αυτής του Κώστα Κοτσιώλη), τις φυσικές νότες στις τρεις πρώτες θέσεις των τριών πρώτων χορδών. Έπειτα, έπονται μετά από μερικές ασκήσεις οι νότες των τριών πρώτων θέσεων στις τρεις μπάσες χορδές και λίγο αργότερα, περίπου στο ¼ της ύλης της μεθόδου, οι νότες με τις διάφορες αλλοιώσεις. Ο λόγος για τον οποίο παρουσιάζει τόσο γρήγορα, πάντα συγκριτικά με τις άλλες μεθόδους, τις νότες στα τάστα, είναι επειδή έχουν προηγηθεί αρκετές ασκήσεις για εξάσκηση και εξοικείωση του μαθητή με τη χρήση των δύο χεριών ενώ η παράθεσή τους εκτείνεται μέχρι και το δέκατο τρίτο τάστο (Φρουδαράκης, 2005, σελ. 124). Στη μέθοδο της Κατερίνας Βαφειάδου «Τα πρώτα χρόνια της κιθάρας», πρωτίστως παρουσιάζονται οι νότες των ανοικτών χορδών, και στη συνέχεια αυτές από το Λα της τρίτης χορδής έως το Ντο# της ίδιας με χρωματική κίνηση. Ύστερα, στην πρώτη άσκηση διδάσκει τις φυσικές νότες από το Ντο της πέμπτης χορδής ως το Σολ της ανοιχτής τρίτης, στη δεύτερη τις νότες από το Σολ της τρίτης έως το Ρε της τέταρτης, στην τρίτη από το Ντο της δεύτερης έως το Σολ της πρώτης και στην τέταρτη και πέμπτη άσκηση από το Σολ της έκτης χορδής έως το Ρε της τέταρτης και από το Μι της έκτης έως το Σι της πέμπτης αντίστοιχα. Αυτή η λεπτομερής αναφορά υποδεικνύεται από τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο επιλέγει να παρουσιάσει τις νότες στα τάστα, σε σχέση με τις άλλες μεθόδους. Όλες οι νότες, μαζί και οι αλλοιωμένες, παραθέτονται στη χρωματική κλίμακα με έκταση έως και το δωδέκατο τάστο της πρώτης χορδής (Βαφειάδου, 2007, σελ. 78). Παρατηρούμε επομένως πως, εκτός από το Λεωνίδα Κανάρη, ο οποίος παρουσιάζει τις νότες στις τρεις πρώτες ανοιχτές χορδές και έπειτα προχωρά στις μπάσες, όλοι οι υπόλοιποι συγγραφείς παρουσιάζουν αρχικά τις ανοιχτές νότες και στις έξι χορδές. Ακόμη, ο Κανάρης, ο Ηλιόπουλος και ο Μπουντού- 22

23 νης φτάνουν να παρουσιάσουν τις νότες στις διάφορες θέσεις ύστερα από αρκετή ύλη της μεθόδου ενώ οι υπόλοιποι τις παρουσιάζουν από την αρχή. Τέλος, εκτός της μεθόδου του Κανάρη που συναντώνται μόνο οι νότες μέχρι την πέμπτη θέση, όλοι οι άλλοι συγγραφείς αξιοποιούν και νότες πέραν αυτής Σύγκριση βάσει του τρόπου εκμάθησης των φθόγγων στο πεντάγραμμο Στην παρούσα συγκριτική εξέταση δεν θα συμπεριληφθούν οι μέθοδοι των Chiesa και Βαφειάδου, καθώς δεν υφίσταται εκμάθηση των φθόγγων στο πεντάγραμμο. Ο Ruggero Chiesa δεν αναφέρει το όνομα καμίας νότας μέσα στη μέθοδο ενώ η Κατερίνα Βαφειάδου αναφέρει επιλεκτικά τα ονόματα όποιων νοτών θεωρεί η ίδια ως σημαντικά. εν αναφέρεται αν οι ίδιοι θεωρούν πως προϋπάρχει μουσική θεωρητική παιδεία του σπουδαστή. Ξεκινώντας επομένως από τη μέθοδο του Λεωνίδα Κανάρη, η εκμάθηση των φθόγγων στο πεντάγραμμο γίνεται παράλληλα με τη σειρά με την οποία εμφανίζονται και οι νότες στις ασκήσεις. Παρουσιάζει τα ονόματα των νοτών μαζί με τη θέση τους μέσα στο πεντάγραμμο, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τη χορδή που παίζονται, το τάστο και με ποιο δάχτυλο του αριστερού χεριού εκτελούνται, όταν είναι νότες σε τάστα. Αυτές οι πληροφορίες δίνονται μέσα σε πίνακες που προηγούνται των ασκήσεων που τις αξιοποιούν (Κανάρης, 1995, σελ. 21). Στη μέθοδο του Κώστα Κοτσιώλη, οι φθόγγοι στο πεντάγραμμο διδάσκονται στην αρχή της μεθόδου μαζί με τις υπόλοιπες θεωρητικές πληροφορίες. Στην αρχή αναφέρει τα ονόματα των επτά φυσικών φθόγγων, έπειτα την αρίθμηση των γραμμών και των διαστημάτων του πενταγράμμου, και ακολουθεί η γνωριμία με το κλειδί του Σολ και της ομώνυμης νότας στη δεύτερη γραμμή. Ο συγγραφέας παρουσιάζει ως λογικό τρόπο σκέψης για την εξεύρεση των ονομάτων των φθόγγων στο πεντάγραμμο, το συσχετισμό της σειράς με την ο- 23

24 ποία παρουσίασε τα ονόματα των φυσικών φθόγγων αρχικά (Ντο, Ρε, Μι,Φα, Σολ, Λα, Σι) με τη διαδοχή των γραμμών με τα διαστήματα. Έτσι, αναφέρει πως αφού η νότα Σολ γράφεται στη δεύτερη γραμμή, τότε η νότα στο δεύτερο διάστημα είναι η νότα Λα κ.ο.κ. Τέλος, αναγράφονται τα ονόματα και οι θέσεις των νοτών πάνω στις γραμμές του πενταγράμμου, έπειτα αυτές στα διαστήματα και τέλος οι νότες κάτω και πάνω από αυτό. Οι αλλοιωμένες νότες διδάσκονται μέσω ασκήσεων (Κοτσιώλης, 1995, σελ. 10). Ο Γιάννης Ηλιόπουλος διδάσκει τις νότες στο πεντάγραμμο παρουσιάζοντας πρώτα τα ονόματα των επτά φυσικών φθόγγων, έπειτα τη θέση τους στις γραμμές και τα διαστήματα, και τέλος τις θέσεις αυτών πάνω και κάτω από το πεντάγραμμο. Αυτό συμβαίνει στο πρώτο κιόλας μάθημα, στην παράθεση των βασικών θεωρητικών μουσικών στοιχείων ενώ οι νότες με τις αλλοιώσεις τους διδάσκονται μέσω ασκήσεων (Ηλιόπουλος, 1997, σελ. 5). Ο Ευάγγελος Μπουντούνης, στην Εισαγωγή της μεθόδου του, διδάσκει τις νότες στο πεντάγραμμο μέσω ασκήσεων με τις οποίες συνδέει το όνομα της νότας με τον αριθμό της χορδής, ενώ προχωρώντας στο πρώτο μέρος, η εκμάθηση γίνεται με πιο λεπτομερή τρόπο, παραθέτοντας τα ονόματα των νοτών καθώς και τις θέσεις τους μέσα στο πεντάγραμμο. Αυτός ο τρόπος εκμάθησης ισχύει μόνο για της φυσικές νότες καθώς οι αλλοιωμένες θα διδαχθούν μόνο μέσα από ασκήσεις (Μπουντούνης, 2001, σελ. 20). Στη μέθοδό του ο Νίκος Φρουδαράκης, διδάσκει τις νότες παραθέτοντας τη θέση τους μέσα στο πεντάγραμμο, τα ονόματά τους καθώς και σε ποια χορδή παίζονται. Την ίδια τακτική εφαρμόζει για όλες τις νότες, μέσα, πάνω και κάτω απ το πεντάγραμμο (Φρουδαράκης, 2005, σελ. 32). Παρατηρούμε επομένως πως στις μεθόδους των Κοτσιώλη, Ηλιόπουλου και Φρουδαράκη η εκμάθηση των νοτών στο πεντάγραμμο γίνεται με παρόμοιο τρόπο, δηλαδή παρουσιάζονται όλες στην αρχή, ενώ οι υπόλοιποι συγγραφείς τις παρουσιάζουν χωριστά, με τον Κανάρη να δίνει τις περισσότερες και πιο αναλυτικές πληροφορίες, προσεγγίζοντάς τις δηλαδή με πιο θεωρητικό τρόπο σε σχέση με τον Μπουντούνη. 24

25 2.3. Σύγκριση βάσει του τρόπου στάσης του σώματος και της τοποθέτησης των χεριών και των δαχτύλων κατά την ε- κτέλεση Στη μέθοδο «Guitar Gradus» αναφέρεται αρχικά ότι είναι προτιμότερο ο εκτελεστής να κάθεται σε κάποιο σκληρό κάθισμα καθώς το παίξιμο για αρκετή ώρα σε μαλακό στήριγμα μπορεί να προκαλέσει κράμπες. Προτείνει το στήριγμα του αριστερού ποδιού πάνω σε υποπόδιο, και την τοποθέτηση της εσοχής του ηχείου της κιθάρας στο αριστερό πόδι σε τέτοια γωνία που ο συσχετισμός της κλίσης του μπράτσου της κιθάρας με το πάτωμα να είναι περίπου 45 μοίρες (σχήμα 1) (Chiesa, 1982, σελ. 6). Σχήμα 1 Κατά την τοποθέτηση του δεξιού χεριού πάνω στην κιθάρα, ο συγγραφέας συμβουλεύει να μένει το αριστερό χέρι κολλημένο πάνω στο όργανο κάτω από το δωδέκατο τάστο, και συνιστά την επίτευξη ισορροπίας ανάμεσα στην ένταση και τη χαλαρότητα που χρειάζεται σε πλάτη και χέρια κατά το παίξιμο. Εφιστά την προσοχή στο σημείο επαφής του χεριού με την κιθάρα, δηλαδή από τη μια μεριά να μην είναι πολύ κοντά στον καρπό και από την άλλη να μη βρίσκεται πολύ κοντά στον αγκώνα, ενώ η ιδανική θέση παρουσιάζεται μέσω του παραπάνω σχήματος. Σχετικά με το αριστερό χέρι, ο συγγραφέας θεωρεί σημαντικό να γίνει κατανοητή η συμπεριφορά του αντίχειρα, του οποίου η λειτουργία είναι να αντισταθμίζει το βάρος των δαχτύλων πάνω στην ταστιέρα, να στηρίζει και να καθοδηγεί το χέρι και τα δάχτυλα, και εφιστά την προσοχή στην πίεση που ασκεί και στην καταλληλότερη θέση που πρέπει να τοποθετείται. 25

26 Τέλος, συμβουλεύει ως προς τα δάχτυλα του αριστερού χεριού αρχικά να δοθεί προσοχή στο να πατούν στα τάστα με απλότητα και όχι τόσο με ακρίβεια, καθώς και το καθένα να πατάει με διαφορετική κλίση αναλόγως τη θέση και τη χορδή που πρόκειται να χτυπήσει (Chiesa, 1982, σελ. 14). Στον «Κιθαρόκοσμο 1», ο Λεωνίδας Κανάρης προτείνει ως προς τη σωστή στάση του σώματος κατά το παίξιμο, την τοποθέτησή του αρχικά στην άκρη καθίσματος μετρίας σκληρότητας, έχοντας ίσια την πλάτη και με μια ε- λαφρά κλίση μπροστά από τη λεκάνη. Το αριστερό πόδι πρέπει να βρίσκεται πάνω στο υποπόδιο και ως απαραίτητη προϋπόθεση για σταθερότητα προτείνει το καλό πάτημα του δεξιού ποδιού στο πάτωμα. Κατά την τοποθέτηση της κιθάρας στο σώμα, εφιστά την Σχήμα 2 προσοχή στο κράτημά της έτσι ώστε να μη χαλάσει η στάση του, στο στήριγμά της με την καμπύλη κάτω από το ηχείο στο αριστερό πόδι, στο όριο του ύ- ψους που θα τοποθετείται, σύμφωνα με το οποίο δεν πρέπει να ξεπερνάει η κεφαλή της τον αριστερό ώμο, και στη χαλαρότητα της πλάτης και των ώμων (σχήμα 2). Όσον αφορά την τοποθέτηση του δεξιού χεριού, δίνονται οδηγίες ως προς το στήριγμα του ανάλογα με το ύψος του κιθαριστή, την τοποθέτηση της παλάμης σε ευθεία σε σχέση με τον πήχη, τη νύξη των χορδών, καθώς και την αποφυγή συχνών λαθών, όπως το σφίξιμο του σώματος, τη λανθασμένη κλίση του και το κατέβασμα του αυχένα. Σχετικά με την τοποθέτηση του αριστερού χεριού, δίνονται οδηγίες για τη σωστή θέση του αντίχειρα και την αποφυγή του κρεμάσματός του από το μπράτσο της κιθάρας. Ακόμη, τονίζεται πως τα δάχτυλα πρέπει να πιέζουν τις 26

27 χορδές με την άκρη τους, να καταβάλλεται μόνο η απαραίτητη πίεση για την παραγωγή καθαρού ήχου, να αποφεύγεται να ακουμπούν τις από κάτω χορδές, και τέλος, να λυγίζονται ελαφρά οι κλειδώσεις τους (Κανάρης, 1995, σελ. 29). Ο Κώστας Κοτσιώλης στην «Κλασική κιθάρα-μέθοδος και τεχνική», συνιστά την τοποθέτησή του σώματος στο πρώτο μισό του καθίσματος, τη στήριξη της κιθάρας στα δύο πόδια ανάμεσα στο άνοιγμά τους, τη στήριξη του αριστερού ποδιού πάνω στο υ- ποπόδιο και τη μη προέκταση της κεφαλής της κιθάρας πάνω από το ύψος των ώμων. Κατόπιν παρουσιάζει πρώτα την τοποθέτηση του α- ριστερού χεριού, αντίθετα από τους υπόλοιπους οι οποίοι πρώτα παρουσιάζουν τη σωστή θέση του δεξιού χεριού. Προτείνει κατά την εκτέλεση, τα Σχήμα 3 δάχτυλα του αριστερού χεριού να είναι λυγισμένα και να πατούν κάθετα. εν ισχύει το ίδιο για τον αντίχειρα, σκοπός του οποίου είναι να λειτουργεί ως στήριγμα στο πίσω μέρος του μπράτσου της κιθάρας. Τέλος, αναφέρει πως η δύναμη στην πίεση των χορδών θα πρέπει να προέρχεται λιγότερο από την παλάμη και περισσότερο από τους μυς του χεριού, αποφεύγοντας με αυτόν τον τρόπο την καταπόνηση η οποία προκαλείται από την υπερβολική καταβολή πίεσης ανάμεσα στα δάχτυλα και τον αντίχειρα (συχνό λάθος των αρχάριων κιθαριστών). Η σωστή τοποθέτηση των δαχτύλων του αριστερού χεριού απεικονίζεται στην παραπάνω εικόνα (σχήμα 3). Θεωρεί σημαντικό παράγοντα για ένα εύηχο αποτέλεσμα, το σωστό σχήμα και μέγεθος των νυχιών του δεξιού χεριού, και αφού επισημάνει πως το δεξί χέρι παράγει τον ήχο και συγκρατεί την κιθάρα, παραθέτει πληροφορίες σχετικά με τη θέση του στη μεγάλη καμπύλη στο κάτω τμήμα της κιθάρας, τη θέση της παλάμης πάνω από τις χορδές με μια ελάχιστη κάμψη του καρπού, 27

28 και εφιστά την προσοχή στην ένταση του ήχου που κατά κανόνα πρέπει να είναι δυνατή (Κοτσιώλης, 1995, σελ. 17). Στο «Debuto», ο Ευάγγελος Μπουντούνης συμβουλεύει αρχικά να εκτελούνται οι οδηγίες που δίνει για τη θέση της κιθάρας, τη στάση του σώματος και την τοποθέτηση των χεριών πάνω στο όργανο, με όση το δυνατόν περισσότερη συνέπεια για την πρόληψη λαθών, η διόρθωση των οποίων μπορεί να αποβεί αρκετά χρονοβόρα. Για καθένα λοιπόν από τα παραπάνω σημεία, ε- κτός από τις γραπτές οδηγίες υπάρχει και απεικόνισή τους σε σκίτσα, στα ο- ποία αποτυπώνονται οι σωστές αλλά και οι λανθασμένες θέσεις. Σχετικά με τη θέση της κιθάρας στο σώμα, προτείνει να κρατιέται το σκάφος της κάθετα στο πάτωμα και το μπράτσο να βρίσκεται σχεδόν παράλληλα με αυτό, με την κεφαλή της να μη ξεπερνά το ύψος του αριστερού ώμου. Όσον αφορά τη στάση του σώματος, αναφέρεται στην όρθια θέση του και την αποφυγή του σκυψίματος του κεφαλιού, στη χαλαρότητα των ώμων και στη βολική θέση του υποποδίου. Για το δεξί χέρι, συμβουλεύει να στηρίζεται ανάμεσα από το δέκατο ένατο τάστο και τον καβαλάρη, ο καρπός να κρατιέται σε απόσταση από το καπάκι της κιθάρας με τον αντίχειρα να παίζει αριστερά από το δείκτη, και η εκτέλεση να γίνεται με λυγισμένα τα δάχτυλα. Σχήμα 4 Όλες οι παραπάνω περιγραφόμενες θέσεις του σώματος, των χεριών και των ποδιών απεικονίζονται στο σχήμα 4. Προχωρώντας στο αριστερό χέρι, εφιστά την προσοχή στον αντίχειρα ο οποίος δε θα πρέπει να εξέχει πάνω από την ταστιέρα, αλλά να βρίσκεται πίσω από αυτή και να κινείται μαζί με τα άλλα δάχτυλα. Επίσης, συνιστά τα δάχτυλα να μένουν λυγισμένα και να διατηρούν ένα ελάχιστο κενό μεταξύ τους, να πατούν κάθετα στην ταστιέρα, και όχι πάνω στα τάστα, αλλά ακριβώς δίπλα από αυτά. 28

29 Τέλος, συμβουλεύει και τα δύο χέρια να εκτελούν όσο το δυνατόν μικρές και απέριττες κινήσεις, να μην ασκείται κατά το παίξιμο παραπάνω από την απαιτούμενη δύναμη, και να διατηρείται η αξία της κάθε νότας τόσο όσο πρέπει (Μπουντούνης, 2001, σελ. 16). Σύμφωνα με τον Νίκο Φρουδαράκη, η σωστή στάση για την κιθάρα είναι να τοποθετηθεί αρχικά πάνω στον αριστερό μηρό και να ακουμπά στο στήθος και στο εσωτερικό του δεξιού μηρού, με το αριστερό πόδι να στηρίζεται στο υποπόδιο, το σώμα να κάμπτεται ελαφρά προς τα μπροστά και η κεφαλή της κιθάρας μόλις να ξεπερνά το ύψος του αριστερού ώμου (Φρουδαράκης, 2005, σελ. 7). Όσον αφορά το δεξί χέρι, συνιστάται η στήριξη του πήχη στο δεξί άκρο του ηχείου, η ευθεία θέση του καρπού και η νύξη των χορδών μόνο με τη χρήση των δαχτύλων, κρατώντας ακίνητους το βραχίονα, τον πήχη και τον καρπό. Ο μαθητής πρέπει να προσέξει να έχει ελεύθερο τον ώμο και το βραχίονά του αριστερού χεριού, να τοποθετήσει τον καρπό και την παλάμη παράλληλα στο μπράτσο της κιθάρας, τον αντίχειρα πίσω από την ταστιέρα, και τέλος να λυγίσει τα δάχτυλα, τα οποία πρέπει να πατούν κάθετα στις χορδές. Στη μέθοδο του Γιάννη Ηλιόπουλου, δεν περιλαμβάνεται καμία πληροφορία σχετικά με τη στάση του σώματος και την τοποθέτηση των χεριών πάνω στην κιθάρα, ενώ η Κατερίνα Βαφειάδου αφήνει στο έργο του δασκάλου την εκμάθηση αυτών των πληροφοριών στο μαθητή χωρίς η ίδια να αναφέρει τίποτε σχετικά, πέρα από τη διπλανή φωτογραφία (σχ. 5) (Βαφειάδου, 2007, σελ. 7). Σχήμα 5 Παράθεση επομένως περισσότερων και αναλυτικότερων πληροφοριών σχετικά με τη σωστή στάση του σώματος και την τοποθέτηση των χεριών συναντώνται στις μεθόδους των Ruggero Chiesa, Λεωνίδα Κανάρη και Ευάγγελου Μπουντούνη, ενώ λιγότερες περιέχονται σε αυτές του Κώστα Κοτσιώλη και του Νίκου Φρουδαράκη. 29

30 2.4. Σύγκριση βάσει του τρόπου εκτέλεσης από το δεξί χέρι και των δακτυλισμών που προτείνονται στο ξεκίνημα των ασκήσεων Πριν προχωρήσω στη λεπτομερή σύγκριση του τρόπου εκτέλεσης από το δεξί χέρι και των δακτυλισμών που προτείνονται στο ξεκίνημα των ασκήσεων της κάθε μεθόδου, θεωρώ πως είναι χρήσιμο να παραθέσω κάποιες πληροφορίες σχετικά με την επεξήγηση κάποιων μουσικών συμβόλων και όρων. Τα δάχτυλα του δεξιού χεριού συμβολίζονται με τα αρχικά της ονομασίας τους στην ισπανική γλώσσα. Πιο συγκεκριμένα, με (p) σημειώνεται ο αντίχειρας, με (i) ο δείκτης, με (m) ο μέσος και με (a) ο παράμεσος. Επίσης, η τεχνική «apoyando» σημαίνει ότι «το δάχτυλο χτυπά τη χορδή και σταματά (στηρίζεται) στην επόμενη» και η τεχνική «tirando» ότι «το δάκτυλο χτυπά τη χορδή και επανέρχεται αμέσως απέναντι στη χορδή που πρόκειται να κτυπήσει». Ο Ruggero Chiesa, προτείνει για το ξεκίνημα των ασκήσεων της μεθόδου του, τη χρήση του αντίχειρα με tirando και την άσκηση σύμφωνα με την οποία ο μαθητής ξεκινά το παίξιμο από την έκτη ανοιχτή χορδή, κατευθύνεται προς την πρώτη και επιστρέφει αφού χρησιμοποιήσει το ίδιο δάχτυλο σε όλες τις ανοικτές χορδές. Συνιστά να μένει ανοιχτό το συγκεκριμένο δάχτυλο και να χτυπάει τις χορδές με το αριστερό του μέρος με ώθηση προς τα έξω. Ακόμη, να μη λυγίζει και να χρησιμοποιείται ολόκληρος κι όχι μόνο η τελευταία φάλαγγά του. Όσο για τα υπόλοιπα δάχτυλα, αναφέρει πως καλό είναι να παίζουν συνδυαστικά, να χτυπούν τη χορδή σχεδόν κάθετα με μια μικρή κλίση προς τα αριστερά, στην κίνηση να παίρνουν μέρος και οι τρεις φάλαγγες και να αποφεύγεται το σπάσιμο του δαχτύλου προς τα πίσω. Μετά τις ασκήσεις με τον αντίχειρα, προτείνει άλλες, τις οποίες αφού εκτελέσει με το κάθε δάχτυλο ξεχωριστά ο σπουδαστής από την αρχή ως το τέλος, καλείται να τις παίξει χρησιμοποιώντας δύο δάχτυλα, με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς. ηλαδή με i-m, m-i, a-m, m-a, i-a, a-i. Για αρχή, προτείνεται η τεχνική εκτέλεσης του δεξιού χεριού tirando και έπειτα η τεχνική apoyando (Chiesa, 1982, σελ. 8). 30

31 Ο Λεωνίδας Κανάρης συνιστά το ξεκίνημα με το δείκτη και εξηγεί την τεχνική apoyando ως εκτέλεση της χορδής με το δάχτυλο να κατευθύνεται προς το εσωτερικό της παλάμης και, ξεφεύγοντας από τη χορδή, να στηρίζεται στην επόμενη. Έπειτα, θέτει ως άσκηση το παίξιμο της πρώτης χορδής με apoyando, εκτελώντας με το κάθε δάχτυλο ξεχωριστά κάθε φορά μερικές επαναλήψεις. Το παίξιμο με τον αντίχειρα θα παρουσιαστεί αρκετά αργότερα, στο οποίο ο συγγραφέας αναφέρει πως με το συγκεκριμένο δάχτυλο παίζονται κατά κύριο λόγο οι μπάσες χορδές, ενώ σχετικά με την κίνησή του λέει πως αυτή είναι κυκλική, κινείται ολόκληρο και πρέπει να αποφεύγεται το σπάσιμο των κλειδώσεών του. Η τεχνική tirando διδάσκεται λίγες μόλις ασκήσεις αργότερα, η οποία εξηγείται ως ένας διαφορετικός τρόπος παιξίματος των χορδών, και αρχικά παρατίθενται ασκήσεις προετοιμασίας για την κατανόηση της παραπάνω τεχνικής (Κανάρης, 1995, σελ. 110). Ο Κώστας Κοτσιώλης παραθέτει αρχικά τις επεξηγήσεις των τεχνικών ε- κτέλεσης apoyando και tirando και χρησιμοποιεί και τις δύο τεχνικές εκτέλεσης από τις πρώτες κιόλας ασκήσεις -με το apoyando να εφαρμόζεται λίγο αργότερα. Τα δάχτυλα που συνιστά να χρησιμοποιήσει ο μαθητής στην αρχή είναι οι συνδυασμοί των i-m, i-a και m-a, ενώ δε θα καθυστερήσει και τη χρήση του αντίχειρα, αφού ήδη από τη δεύτερη σελίδα μαθαίνει πώς να τον χρησιμοποιεί μέσω άσκησης (Κοτσιώλης, 1995, σελ. 21). Ο Γιάννης Ηλιόπουλος προτείνει για την αρχή το δακτυλισμό i-m παίζοντας και με την τεχνική apoyando και με την tirando, ενώ η μόνη επεξήγηση που δίνεται για τον τρόπο εκτέλεσης αυτών είναι πως η τεχνική apoyando είναι το παίξιμο με στήριγμα ενώ η τεχνική tirando δίχως στήριγμα. Αργότερα, θα προστεθεί στο παίξιμο ο παράμεσος και ο αντίχειρας (Ηλιόπουλος, 1997, σελ. 8). Ο Ευάγγελος Μπουντούνης προτείνει τα δάχτυλα του δεξιού χεριού να είναι λυγισμένα, όταν κτυπούν τις χορδές, και για τον αντίχειρα εφιστά την προσοχή να παίζει αριστερά από το δείκτη και να μη βρίσκεται πίσω του. Έπειτα, 31

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Γενικές Πληροφορίες 1. Τι είναι το μάθημα της Απευθείας Εναρμόνισης στο πιάνο: Αφορά την απευθείας εκτέλεση στο πιάνο, μιας δοσμένης μελωδικής

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο 6. Μέτρο 9. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola.

Μέτρο 6. Μέτρο 9. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola Ανδρέας Γεωργοτάς Στόχος της ανά χείρας μελέτης είναι μια προσέγγιση στο T W O C A D E N Z A L I K E I N

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Ασκήσεις για εξάσκηση και ζέσταμα. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Ασκήσεις χωρίς την κιθάρα...4 Ασκήσεις έκτασης δαχτύλων...5 1-2-3-4 (Απλοποιημένη Εκδοχή)...5

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 3. ΝΟΤΕΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ - ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες (Α) ΑΡΜΟΝΙΑ ιάρκεια εξέτασης: Τρεις (3) ώρες και τριάντα (30) λεπτά ίνονται στους

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση Πρώτου Τετραδίου

Εξέταση Πρώτου Τετραδίου Εξέταση Πρώτου Τετραδίου Φύλλο αξιολόγησης Μέρος Ά: Θεωρία Ερώτηση Βαθμοί 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Σύνολο βαθμών Μέρος Β: Πρακτική Τραγούδι Βαθμοί 1 2 3 4 Σύνολο βαθμών 1 Μέρος Ά: Θεωρία (Σύνολο βαθμών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΦΗΣ. Η συγχορδία ΝΤΟ µείζων. Ευθεία κατάσταση α αναστροφή β αναστροφή. Απόστολος Σιόντας

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΦΗΣ. Η συγχορδία ΝΤΟ µείζων. Ευθεία κατάσταση α αναστροφή β αναστροφή. Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΦΗΣ Η συγχορδία ΝΤΟ µείζων Ευθεία κατάσταση α αναστροφή β αναστροφή Απόστολος Σιόντας Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2009 Πρόλογος Θεωρώντας απαραίτητη την γνώση του περιεχοµένου

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr

Τετράδια κιθάρας. Συνοδεία τραγουδιών. Οδηγός Ρυθμών. Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις. Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Τετράδια κιθάρας Συνοδεία τραγουδιών Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr Δευτέρα, 1 Φεβρουαρίου 2010 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 Χρήση...3 Ευχαριστίες...3 Μέρος Α : Αρπέζ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Χρήστου Σαμαρά MONUMENT- PHOTOTRO- POS (2013) Etude for solo Viola. Ανδρέας Γεωργοτάς

Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Χρήστου Σαμαρά MONUMENT- PHOTOTRO- POS (2013) Etude for solo Viola. Ανδρέας Γεωργοτάς Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Χρήστου Σαμαρά MONUMENT- PHOTOTRO- POS (2013) Etude Ανδρέας Γεωργοτάς Η μελέτη του έργου MONUMENT- PHOTOTROPOS (2013) Etude for solo Viola του Χρήστου Σαμαρά είναι μια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα τριακοστή πρώτη

Ενότητα τριακοστή πρώτη Ενότητα τριακοστή πρώτη Σήμερα θα γνωρίσουμε τις συγχορδίες! Η συγχορδία είναι μια ομάδα τριών νοτών που παίζονται ταυτόχρονα και έχουν κάποια αρμονική σχέση μεταξύ τους. Θυμήσου τις διφωνίες που ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 1 2 Ιωσήφ Βαλέτ Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 Οι ξένοι φθόγγοι 3 4 4δμητη ή 5δμητη αρμονία (συνηχήσεις από διαδοχικές 4 ες ή 5 ες ) καθώς δεν ανήκει στο στυλ που εξετάζουμε. 1. Καθυστερήσεις 1.1 Καθυστερήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια Κιθάρας. Χρήση του PowerTab

Τετράδια Κιθάρας. Χρήση του PowerTab Τετράδια Κιθάρας Extra ενότητα Χρήση του PowerTab Ευγένιος Αστέρις 1 Περιεχόμενα Πρόλογος... 3 Εγκατάσταση του Power Tab... 4 Εισαγωγή ενός αρχείου midi στο Power Tab... 5 Μελέτη με το Power Tab... 9 Εξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινώντας από το μηδέν Η Νέα Μέθοδος για Ear Training

Ξεκινώντας από το μηδέν Η Νέα Μέθοδος για Ear Training Νορίνο Μπουόγκο Ξεκινώντας από το μηδέν Η Νέα Μέθοδος για Ear Training Ασκήσεις και υπαγορεύσεις Σύνοψη Πρώτο μέρος 1. Η μέθοδος 80 ασκήσεις... 7 2. 160 μελωδίες (υπαγόρευση)... 47 Δεύτερο μέρος 3. Η μέθοδος

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας

Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Δωρεάν Μαθήματα κιθάρας 6 Απριλίου 2010 1 Ευγένιος Αστέρις Τετράδια Κιθάρας Δωρεάν Μαθήματα κιθάρας Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr ή στην σελίδα του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Τετράδια κιθάρας Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Κλίμακες... 3 Μείζονες κλίμακες... 3 Η κλίμακα Ντο μείζονα...

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Υποδειγματικό Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Φυσική αγωγή Δημιουργός: ΜΑΡΙΑ ΥΦΑΝΤΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Α. ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ-ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ- ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ ΝΤΟ ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΩΤΗ Ονομ/πώνυμο:

ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Α. ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ-ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ- ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ ΝΤΟ ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΩΤΗ Ονομ/πώνυμο: 1 ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Α. ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ-ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ- ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΤΟΥ ΝΤΟ ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΩΤΗ Ονομ/πώνυμο: 1) Να διαβάσετε προσεκτικά και τις δύο σελίδες της θεωρίας. 2) Να μάθετε απέξω τα εξής: α) Την

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος Δάσκαλος ΔΣ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΙΤΛΟΣ Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μεταμορφώνεται ΤΑΞΗ ΣΤ ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ Μια διδακτική ώρα(45 λεπτά) ΕΜΠΛΕΚΩΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με τη Β2 Τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ευόσμου Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. Κάρτες εκγύμνασης

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. Κάρτες εκγύμνασης ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ Άσκηση 1 η Κάρτες εκγύμνασης Υλικά: Ο εκπαιδευτικός ετοιμάζει 4 κάρτες με κινητικές δραστηριότητες (πχ. επικύψεις, καθίσματα, ασκήσεις χεριών, ασκήσεις ποδιών). Ο εκπαιδευτικός μοιράζει

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση, Κριτική Σκέψη και Δημιουργικότητα Μελέτη, Μελέτη, Μελέτη;

Γνώση, Κριτική Σκέψη και Δημιουργικότητα Μελέτη, Μελέτη, Μελέτη; ΔΩΡΕΑΝ ΔΕΙΓΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ... Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ... Μουσικό Ερέθισμα Οι Μουσικές Αισθήσεις Η Ερμηνεία και η Ανάδραση δίνουν νόημα στις πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ»

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε2 Τάξη του 3 ου Δημοτικού Σχολείου Διαβατών Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος Οι μαθητές/ριες

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο July 2016 SuzukiGuitarthens Τηλ.: 6948009754 Η ΜΕΘΟΔΟΣ SUZUKI για ΚΙΘΑΡΑ ενημερωτικό δελτίο Περίπου 500.000 μαθητές της μεθόδου Suzuki σε όλο τον κόσμο απολαμβάνουν την μελέτη σε πιάνο, βιολί, τσέλο, βιόλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΟΣΜΕΝΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε Τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας Οκτώβριος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Προγραμματισμού. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 20/2/2012

Διδακτική Προγραμματισμού. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 20/2/2012 Διδακτική Προγραμματισμού Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 20/2/2012 Διδακτική προγραμματισμού Παλαιότερα, η διδασκαλία του προγραμματισμού ταυτιζόταν με τη διδακτική της πληροφορικής Πλέον Η διδακτική της πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 10 Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Επανάληψη της Διάλεξης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!!

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Με αυτή τη μικρή αναφορά θα μάθεις πώς να παίζεις γρήγορα σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός Προγραμμάτων

Σχεδιασμός Προγραμμάτων Σχεδιασμός Προγραμμάτων Ευλυγισία & Ισορροπία Μ. Μιχαλοπούλου Δ. Π. Θράκης Διατάσεις με καρέκλα Κάθισμα σε καρέκλα και Αυτί στον ώμο (κατέβασμα του αυτιού προς τον ώμο). Το σαγόνι βλέπει τον ώμο. Κυκλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI Όλγα Κασσώτη Εργασία που κατατίθεται ως παραδοτέο της παρακολούθησης εκπαιδευτικού προγράμματος στο πλαίσιο υλοποίησης της Πράξης με τίτλο: «Επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι

Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι Στέλιος Κ. Κρασσάς Σχολικός Σύμβουλος 32 ης Π. Δημ. Εκπ. Αττικής 1 Στο σημερινό σχολείο γίνεται όλη η δουλειά στην τάξη; δεν υπάρχει εργασία για το σπίτι; πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (1) ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΤΥ 303 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 3 o ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ Ι ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» «Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2017 Εισαγωγή Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΑΙΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΩΑ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΑΙΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΩΑ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΚΑΙΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΩΑ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με το 4 ο Νηπιαγωγείο Σερρών Φεβρουάριος Ιούνιος 2012 Συντελεστές προγράμματος Oι μαθητές/ριες του 4 ο Νηπιαγωγείου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Σύγχρονο εξ αποστάσεως επιμορφωτικό πρόγραμμα Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας

Τμήμα: Σύγχρονο εξ αποστάσεως επιμορφωτικό πρόγραμμα Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Τμήμα: Σύγχρονο εξ αποστάσεως επιμορφωτικό πρόγραμμα Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Τρόπος υλοποίησης: Σύγχρονα Υπεύθυνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ-ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ ΟΥΣΑ: ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ:. Σας παρακαλούμε, απαντώντας στα δύο ερωτηματολόγια που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΠΡΩΤΗ ΑΣΚΗΣΗ: Αρχική Στάση : Αριστερό γόνατο στο πάτωμα και δεξί πόδι λυγισμένο σχηματίζοντας μια γωνία 90 μοιρών, Εισπνέεις καθώς σηκώνεις το αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

... Περιεχόμενα. Εισαγωγή Μέρος Ι: Ώστε θέλετε να παίξετε κιθάρα Κεφάλαιο 1:Τα βασικά της κιθάρας Κεφάλαιο 2: Κούρδισμα...

... Περιεχόμενα. Εισαγωγή Μέρος Ι: Ώστε θέλετε να παίξετε κιθάρα Κεφάλαιο 1:Τα βασικά της κιθάρας Κεφάλαιο 2: Κούρδισμα... Περιεχόμενα... Εισαγωγή...19 Λίγα λόγια για αυτό το βιβλίο... 19 Εύρεση της κατάλληλης κιθάρας... 19 Παίξιμο της κιθάρας... 20 Φροντίδα της κιθάρας σας... 21 Όχι και τόσο ανόητες παραδοχές... 21 Τι δεν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ, ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ

Η ΜΙΚΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ, ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ Η ΜΙΚΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ, ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ Κατερίνα Κεδράκα Επικ. Καθηγήτρια ΔΠΘ Τι είναι μια μικροδιδασκαλία; Μια μικροδιδασκαλία είναι μια μικρογραφία μαθήματος, μια ενδεικτική διδασκαλία,

Διαβάστε περισσότερα

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ

Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Eν φωναίς και οργάνοις ΒασΙλησ Θ. ΓρατσοΥνασ Μεθοδική παρουσίαση των θέσεων των φθογγοσήμων στο ούτι, το πολίτικο λαούτο και τον ταμπουρά σε σχέση με τις τονικές αλλαγές. AΘΗΝΑ 1999 2 3 Iούνιος 2001 Χρωστάω

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ Η ΜΑΝΣΕΤΑ Μανσέτα είναι το χτύπημα της μπάλας με τους πήχεις των χεριών όταν είναι ενωμένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Κριτήρια αξιολόγησης αυτοαξιολόγησης γραπτής ερευνητικής εργασίας με έμφαση στην πτυχιακή εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Διδάσκουσες:

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΚΑΙ Ο ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ»

«Ο ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΚΑΙ Ο ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Ο ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΚΑΙ Ο ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Α 1 Τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας Φεβρουάριος Ιούνιος 2012 1 Συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ Τ4Ε 2013-2014 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΟΛΥΔΕΝΔΡΙΟΥ ΤΑΞΗ : Δ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ :2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ LOGO

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ LOGO 1 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ LOGO ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Τοποθέτησε μια χελώνα στην επιφάνεια εργασίας. 2. Με ποια εντολή γράφει η χελώνα μας;.. 3. Γράψε την εντολή για να πάει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα

Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Πρόταση διαφοροποιημένης διδασκαλίας στην Γ Δημοτικού (Κλουβάτος, Κ.) (Η πρόταση μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε Γ τάξη Δημοτικού) Μάθημα: Γλώσσα Διδακτική ενότητα: Μαθησιακό περιβάλλον τάξης διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Κουρδίσµατα (περίληψη)

Κουρδίσµατα (περίληψη) Κουρδίσµατα (περίληψη) Ι. Αρµονική στήλη Κάθε νότα που παράγεται µε φυσικά µέσα είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόµενο. Ως προς το τονικό ύψος, συνιστώσες του ("αρµονικοί") είναι η συχνότητα που ακούµε ("θεµελιώδης")

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των μαθητών

Η αξιολόγηση των μαθητών Η αξιολόγηση των μαθητών Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει

Διαβάστε περισσότερα

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ]

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] 2013 Μουσικό Γυμνάσιο / Λύκειο Ιλίου Ευαγγελία Λουκάκη [ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] Σημειώσεις για τις ανάγκες διδασκαλίας του μαθήματος της Αρμονίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ Στην Αρµονία συναντώνται συνηχήσεις-συγχορδίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών

Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών Διδασκαλία γραμμάτων-συλλαβών Ο μαθητής αξιοποιεί τον Η/Υ και ακούει κάθε φορά την εκφώνηση της άσκησης αλλά και την εργασία που έχει να κάνει. Μπορεί να διακρίνει ακουστικά και οπτικά την πρώτη συλλαβή-γράμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Θεµατική Ενότητα: Μουσική Τεχνολογία Τάξη: Β Γυµνασίου Διάρκεια: 2 περίοδοι Καθηγητής: Σκοπός Με το συγκεκριµένο µάθηµα οι µαθητές θα γνωρίσουν την

Διαβάστε περισσότερα