Πίνακασ περιεχομένων Ειςαγωγή... Θεωρητική προςέγγιςη τησ ελευθεριακήσ εκπαίδευςησ Αναρχικοί θεωρητικοί περί παιδείασ Paulo Freire

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πίνακασ περιεχομένων Ειςαγωγή... Θεωρητική προςέγγιςη τησ ελευθεριακήσ εκπαίδευςησ Αναρχικοί θεωρητικοί περί παιδείασ Paulo Freire"

Transcript

1

2

3 Πίνακασ περιεχομένων Ειςαγωγή... ςελ. 1 Θεωρητική προςέγγιςη τησ ελευθεριακήσ εκπαίδευςησ.. ςελ. 3 William Godwin. ςελ. 3 Max Stirner.. ςελ. 3 William Reich.. ςελ. 4 A. S. Neil ςελ. 6 Fransisco Ferrer και το μοντϋρνο ςχολεύο... ςελ. 7 Αναρχικοί θεωρητικοί περί παιδείασ ςελ. 9 Κροπότκιν..ςελ. 9 Μπακούνιν.ςελ. 9 Paulo Freire...ςελ. 12 Διαφορέσ μεταξύ ελευθεριακήσ και αναρχικήσ θεωρίασ τησ εκπαίδευςησ... ςελ. 15 Αναρχική και ελευθεριακή προςέγγιςη τησ ανθρώπινησ φύςησ....ςελ. 16 Πρακτικέσ ελευθεριακήσ/ αναρχικήσ παιδείασ....ςελ. 19 χϋςη δαςκϊλου μαθητό ςελ. 19 χολεύο και οικογϋνεια ςελ. 20 Διαδικαςύεσ ςτο ςχολεύο και χωροταξύα..ςελ. 21 Περιεχόμενο μαθημϊτων...ςελ. 22 Παράρτημα. ςελ.24 Η εκπαύδευςη ςτουσ Ζαπατύςτασ.ςελ. 24 Σο ςχολεύο Paideia.ςελ. 25 Σο ςχολεύο Πεςταλότςι..ςελ. 29 Σο ςχολεύο Summerhil ςελ. 32 Σο κύνημα ακτημόνων εργατών ςτη Βραζιλύα (MST)...ςελ.34 Επύλογοσ ςελ. 36 Πηγϋσ.. ςελ. 37

4

5 Εύμαςτε τα αυτόνομα ςχόματα φυςικού και φιλολογύασ ςτο ΑΠΘ. Λειτουργούμε αντιιεραρχικϊ, ςυλλογικϊ και αυτοοργανωμϋνα και προτϊςςουμε τουσ αδιαμεςολϊβητουσ αγώνεσ μϋςα και ϋξω απ τισ ςχολϋσ μασ. τα πλαύςια του φεςτιβϊλ αυτόνομων ςχημϊτων αποφαςύςαμε να αςχοληθούμε με το θϋμα τησ ελευθεριακόσ και αναρχικόσ παιδεύασ. και κάπωσ έτςι ξεκίνηςαν όλα... «Εκπαύδευςη εύναι η επύδραςη που αςκούν οι γενιϋσ των ενηλύκων ςτισ γενιϋσ που δεν εύναι ακόμα ϋτοιμεσ για την κοινωνικό ζωό.» Durkheim Αντικεύμενο τησ εκπαύδευςησ εύναι να δημιουργόςει και να αναπτύξει ςτο παιδύ ϋνα οριςμϋνο αριθμό φυςικών, νοητικών και ηθικών ιδιοτότων, που απαιτούν από αυτό και η πολιτικό κοινωνύα ςτο ςύνολό τησ, και το ιδιαύτερο περιβϊλλον για το οπούο ειδικότερα προορύζεται. Επύ τησ ουςύασ η κοινωνικό λειτουργύα τησ εκπαύδευςησ εύναι η διαιώνιςη τησ κοινωνύασ: εύναι η λειτουργύα τησ κοινωνικοπούηςησ. Η κοινωνύα εγγυϊται το μϋλλον τησ, ανατρϋφοντασ κατ εικόνα τησ τα παιδιϊ τησ. Έτςι το ςύγχρονο ςχολεύο εύναι για το παιδύ ότι εύναι η φυλακό για τον κατϊδικο και οι ςτρατώνεσ για τον φαντϊρο ϋνα μϋροσ όπου το κϊθε τι χρηςιμοποιεύται για να κϊμψει τη θϋληςη του παιδιού και ύςτερα να την ςυντρύψει, να την αναπλϊςει και να τη διαμορφώςει ςε ϋνα πλϊςμα ξϋνο ωσ προσ τον εαυτό του. Δεν εύναι παρϊ ϋνα κομμϊτι του υπϊρχοντοσ ςυςτόματοσ το οπούο μπορεύ να διατηρεύ τον εαυτό του μόνο μϋςω τησ απόλυτησ ομοιομορφύασ και κυριαρχύασ. Ήδη από το 1536 θεμελιώθηκε για πρώτη φορϊ η υποχρεωτικό εκπαύδευςη ςτην καλβινιςτικό Γϋνοβα ενώ το 1647 ειςϊγεται και ςτη Μαςςαχουςϋτη. τα τϋλη του 18ου αι., οι δυτικϋσ κοινωνύεσ ϋνιωθαν την ϋνταςη τησ μετϊβαςησ από τισ μοναρχικϋσ ςτισ δημοκρατικϋσ μορφϋσ διακυβϋρνηςησ. Σότε αναπτύχθηκε μια ςτενό ςχϋςη ανϊμεςα ςτην πολιτικό ιδεολογύα και τη μαζικό ςχολικό εκπαύδευςη. Ενδιαφϋρον εύναι ότι, την ύδια περύοδο, ιδρύθηκαν τα πρώτα ψυχιατρικϊ ιδρύματα (Γαλλύα 1774). Έτςι φτϊνουμε ςτο 1819 όταν η υποχρεωτικό εκπαύδευςη πλαςϊρεται με τη βύα ςε ϋνα ϋθνοσ, την αυταρχικό Πρωςύα των αρχών του 19ου αι. τα τϋλη, τώρα, του αιώνα φαινόταν πωσ τα ςχολεύα ϊρχιζαν, επύςησ, να λειτουργούν και ςαν παραρτόματα για τισ νϋεσ βιομηχανικϋσ οικονομύεσ. Έφτιαχναν, δηλαδό, υπϊκουουσ υπηρϋτεσ για το ςύγχρονο βιομηχανικό κρϊτοσ. το 1

6 παρελθόν οι κυβερνόςεισ ελϋγχανε τισ μϊζεσ με το να τισ κρατϊνε ςε μύα κατϊςταςη ϊγνοιασ. Με την ϊνοδο τησ εκβιομηχϊνιςησ, οι κυβερνόςεισ βρϋθηκαν αναμειγμϋνεσ ςε ϋνα διεθνό οικονομικό ανταγωνιςμό, που απαιτούςε εκπαιδευμϋνουσ βιομηχανικούσ εργϊτεσ. Ο θρύαμβοσ των ςχολεύων δεν οφειλόταν ςε κϊποια γενικό επιθυμύα αναμόρφωςησ τησ κοινωνύασ, αλλϊ ςτισ οικονομικϋσ απαιτόςεισ τησ εποχόσ. Η υποχρεωτικό εκπαύδευςη, λοιπόν, ςυνδϋεται ιςτορικϊ τόςο με την εδραύωςη του καπιταλιςτικού ςυςτόματοσ όςο και με την ανϊπτυξη τησ ιδϋασ του ϋθνουσ-κρϊτουσ μϋςα ςε αυτό. Η απόρριψη του αςτικού ςχολεύου απορρϋει από την εναντύωςη ςτο κρατικόκαπιταλιςτικό ςύςτημα. Βαςύζεται ςτην ιδϋα ότι τα ςχολεύα δημιουργόθηκαν ςαν μϋςο διαμόρφωςησ των ηθικών και κοινωνικών πεποιθόςεων του πληθυςμού προσ όφελοσ τησ κυρύαρχησ ελύτ και αντιπροςωπεύει ϋνα από τα ςημαντικότερα θϋματα ςτην ιςτορικό εξϋλιξη των ριζοςπαςτικών μορφών εκπαύδευςησ. H αντιαυταρχικό αυτό παιδαγωγικό αςχολεύται με νϋεσ μορφϋσ κοινωνικοπούηςησ οι οπούεσ ενθαρρύνουν την ανϊπτυξη μη εξουςιαςτικών χαρακτηροδομών. 2

7 *θεωρητικέσ προςεγγίςεισ τησ ελευθεριακήσ εκπαίδευςησ: William Godwin τα τϋλη του 18ου αιώνα ϊςκηςε ο Godwin την οξύτατη κριτικό του ςτην μαζικό ςχολικό εκπαύδευςη. Θεωρούςε ότι η πύςτη ςτη δύναμη τησ ανθρώπινησ λογικόσ ςυνεπαγόταν μια κοινωνύα όπου κϊθε ϊτομο θα όταν κυρύαρχο και όχι κϊποια δημοκρατικό κοινωνύα, την οπούα θα ϊλλαζε περιοδικϊ η ϊρχουςα τϊξη για την εξυπηρϋτηςη των ςυμφερόντων τησ. Υοβόταν πωσ τα δύο πιο εκπληκτικϊ φαινόμενα τησ εποχόσ του, δηλαδό η ϊνοδοσ του ςύγχρονου κρϊτουσ και η δημιουργύα εθνικών εκπαιδευτικών ςυςτημϊτων για την παραγωγό πολιτών για αυτό το κρϊτοσ, θα μπορούςαν να οδηγόςουν ςτο δογματικό ϋλεγχο και τον ςτραγγαλιςμό του ανθρώπινου λόγου. Τποςτόριζε ότι από τουσ κύριουσ φορεύσ τησ εξουςύασ, την κυβϋρνηςη και την εκπαύδευςη, ιςχυρότερη εύναι η εκπαύδευςη γιατύ : «Η κυβϋρνηςη πρϋπει πϊντοτε να βαςύζεται ςτη ςυναύνεςη των κυβερνωμϋνων». Δηλαδό ο ϋλεγχοσ τησ κοινόσ γνώμησ διαμϋςου τησ εκπαύδευςησ ςημαύνει ςυνεχό υποςτόριξη τησ. Ο Godwin όταν ςύγουροσ ότι το περιεχόμενο τησ εθνικόσ εκπαύδευςησ θα διαμορφωνόταν ϋτςι ώςτε να εναρμονύζεται με τισ επιταγϋσ τησ πολιτικόσ εξουςύασ. Επιπλϋον, υποςτόριζε ότι οι μϋθοδοι πειθαρχύασ και οι τεχνικϋσ τησ διδαςκαλύασ όταν εκεύνεσ που υπονόμευαν το λόγο και ϋφθειραν την ανθρώπινη ελευθερύα. Ο δϊςκαλοσ μεταχειρύζεται εξωγενό «κύνητρα» παρουςιϊζοντασ την ύλη ςτουσ μαθητϋσ δεςποτικϊ, με δελεαςμούσ ό απειλϋσ. Μια παιδεύα βαςιςμϋνη ςτισ δεςποτικϋσ μεθόδουσ των εξωγενών κινότρων δεν μπορεύ παρϊ να προετοιμϊζει τα ϊτομα για μια διακυβϋρνηςη με δεςποτικούσ νόμουσ. Με μια από τισ πιο εντυπωςιακϋσ εκφρϊςεισ τησ υπόθεςησ ενϊντια ςτη ςύγχρονη ςχολικό εκπαύδευςη ο Godwin δόλωςε: «Καταςτρϋψτε μασ αν ςασ αρϋςει, μην παςχύζετε όμωσ με μια εθνικό εκπαύδευςη να καταςτρϋψετε μϋςα ςτη ςκϋψη μασ τη διϊκριςη ανϊμεςα ςτο δύκαιο και το ϊδικο.» Ο Godwin ότανε ο μόνοσ που διατύπωνε τϋτοιεσ ςφοδρϋσ αντιρρόςεισ απϋναντι ςτην εθνικό εκπαύδευςη ςε μια εποχό που τη θεωρούςαν μια από τισ πιο προωθημϋνεσ και χρηςτικϋσ κοινωνικϋσ υποθϋςεισ. Max Stirner Ο Max Stirner ϋδωςε μια νϋα διϊςταςη ςτο κεντρικό ζότημα τησ κοινωνικόσ και ηθικόσ αντύληψησ ειςϊγοντασ και αναπτύςςοντασ τον αριςτοτελικό όρο «αυτεξούςιο». Σο αυτεξούςιο εύναι μύα ϋννοια μεγϊλησ ςημαςύασ για τισ ριζοςπαςτικϋσ θεωρύεσ τησ εκπαύδευςησ, διότι επεκτεύνει την ιδϋα τησ ελευθερύασ 3

8 οδηγώντασ την πϋρα από το ςυνηθιςμϋνο νόημα τησ πολιτικόσ ελευθερύασ και τησ ιςότητασ ενώπιον του νόμου. Η ϋννοια του αυτεξούςιου ςύμφωνα με το Stirner δηλώνει τον ϋλεγχο του ατόμου πϊνω ςτισ πεποιθόςεισ του και τισ ενϋργειϋσ του. Έτςι για αυτόν η επιδύωξη του αυτεξούςιου ςυνεπαγόταν την αναζότηςη κϊποιασ εκπαιδευτικόσ μεθόδου ό θεςμικόσ διευθϋτηςησ που να επιτρϋπει την απελευθϋρωςη από την εξωτερικευμϋνη εξουςύα και την ιδεολογικό κυριαρχύα. Ο Stirner, επιπλϋον, όταν ϋνθερμοσ υποςτηρικτόσ τησ ϊποψησ ότι «η εκπαιδευτικό μϋθοδοσ θα πρϋπει να επιτρϋπει ςτο ϊτομο την επιλογό των πεποιθόςεών του». Αυτό το ςτόριζε ςτην ιδϋα ότι τα ϊτομα πρϋπει πϊντοτε να υποτϊςςουν τισ πεποιθόςεισ και τη γνώςη τουσ ςτισ ανϊγκεσ και τισ επιθυμύεσ τουσ. Ήταν επύςησ ο πρώτοσ που ϋκανε τη διϊκριςη μεταξύ του «ελεύθερου ανθρώπου» και του «εκπαιδευόμενου ανθρώπου». Τποςτόριζε ότι η γνώςη χρηςιμοποιεύται από τον «εκπαιδευόμενο ϊνθρωπο» για να διαμορφώνει το χαρακτόρα του, ενώ ο ελεύθεροσ ϊνθρωποσ χρηςιμοποιεύ τη γνώςη για να διευκολύνει την επιλογό του. «Αν κϊποιοσ αφυπνύςει ςτουσ ανθρώπουσ την ιδϋα τησ ελευθερύασ, τότε οι ελεύθεροι ϊνθρωποι θα ςυνεχύςουν αδιϊκοπα την απελευθϋρωςη του εαυτού τουσ», ϋγραφε ο Stirner. Αν αντύθετα κϊποιοσ απλϊ και μόνο τουσ εκπαιδεύςει τότε θα προςαρμόζονται πϊντα ςτισ περιςτϊςεισ με τον πιο μορφωμϋνο κι εκλεπτυςμϋνο τρόπο, για να εκφυλιςτούν ςε υποτακτικϋσ, δουλοπρεπεύσ ψυχϋσ». Για τον ελεύθερο ϊνθρωπο, η γνώςη κϊποιου πρϊγματοσ όταν πηγό μεγαλύτερησ επιλογόσ, ενώ για τον εκπαιδευόμενο όταν ο καθοριςτικόσ παρϊγοντασ τησ επιλογόσ. Η ύδια ακριβώσ ύπαρξη τησ ςχϋςησ μαθητό δαςκϊλου καταςτρϋφει τη βούληςη του ατόμου. την πραγματικότητα, αυτό η ςχϋςη προετοιμϊζει τα ϊτομα να παραιτηθούν από τη βούληςό τουσ υπϋρ τησ αυθεντύασ των κοινωνικών θεςμών. Ο Stirner υποςτόριζε ότι μϋςα ςτο ςχολεύο, η γνώςη δεν αναπτύςςεται ςαν μϋροσ μιασ διαδικαςύασ ενεργοπούηςησ και ϊςκηςησ τησ βούληςησ, αλλϊ διδϊςκεται από ϋνα δϊςκαλο και κατόπιν εφαρμόζεται από το μαθητό. Εκεύνο που πραγματικϊ διδϊςκει το ςχολεύο ςτο ϊτομο εύναι πώσ να γύνει μαθητόσ. Wilhelm Reich O Reich απϋρριπτε τη φροώδικό ϋννοια του «ενςτύκτου του θανϊτου» 1. Αντύθετα, πύςτευε πωσ τα ςκληρϊ και επιθετικϊ γνωρύςματα του χαρακτόρα εύναι προώόντα εξουςιαςτικών μεθόδων διαπαιδαγώγηςησ λόγω τησ καταςτολόσ τησ ςεξουαλικότητασ. Η ςεξουαλικό απώθηςη γεννϊει το ςεξουαλικό ϊγχοσ, που με τη ςειρϊ του γεννϊει ϋνα γενικό ϊγχοσ ηδονόσ. Ο Reich θεωρούςε την επιθετικότητα προώόν τησ απώθηςησ των ςεξουαλικών ορμών. Δηλαδό, η ςεξουαλικό καταπύεςη 4

9 από τα παιδικϊ και εφηβικϊ χρόνια οδηγεύ τον ϊνθρωπο ςτην νεύρωςη, το ϊγχοσ για ηδονό και, το χειρότερο, ςτον φόβο απϋναντι ςτην αυτορρύθμιςη και την ελευθερύα. Τποςτόριζε ακόμα και για τον φαςιςμό ότι αποτελεύ ςύμπτωμα κατεςτραμμϋνησ ςεξουαλικότητασ και ότι εκεύ καταφεύγουν ϊτομα με υποταγμϋνο χαρακτόρα, κατϊ κανόνα διαςτροφικϊ ό ανοργαςμικϊ. Μϊλιςτα, γι αυτϋσ του τισ θεωρύεσ οι κομμουνιςτϋσ τον διϋγραψαν από το Κόμμα το 1933 και τον κατόγγειλαν ωσ επικύνδυνο «ςεξοκεντρικό», «πρϊκτορα τησ αςτικόσ τϊξησ» και «αντεπαναςτϊτη». Η ρηξικϋλευθη φύςη των απόψεων του Reich ϋγκειται ςτο ότι πρόςφεραν τη δυνατότητα ςχεδιαςμού ενόσ εκπαιδευτικού ςυςτόματοσ ακόμη και οργϊνωςησ μιασ ολόκληρησ κοινωνύασ ϋτςι ώςτε να εξαλειφθεύ η εχθρότητα και κϊθε μορφό εξουςύασ. Επύςησ, πρότεινε μια μϋθοδο ανϊλυςησ των πολιτικών δομών από την ϊποψη των μεθόδων διαπαιδαγώγηςησ που υιοθετούν. Οι εξουςιαςτικϋσ και καταπιεςτικϋσ κοινωνικϋσ δομϋσ μπορούν να ςυνδεθούν με εκπαιδευτικϋσ μεθόδουσ που αντανακλούν τα ύδια γνωρύςματα. Έτςι θεωρούςε ότι ϋνασ από τουσ κύριουσ ςτόχουσ ενόσ επαναςτατικού κινόματοσ εύναι η απελευθϋρωςη τησ χαρακτηροδομόσ των ανθρώπων. Αυτό ςόμαινε την απαλλαγό τησ κοινωνύασ από τουσ θεςμούσ που ο Reich θεωρούςε ωσ τουσ πιο καταπιεςτικούσ: τον εξαναγκαςτικό γϊμο και την πατριαρχικό οικογϋνεια. Ο Reich ςυμφωνούςε ολόψυχα ότι τα παιδιϊ πρϋπει να εύναι ελεύθερα για να προετοιμϊςουν την κοινωνικό τουσ προςαρμωγό ςε μια κοινότητα ομούων τουσ. Αυτό τα απομακρύνει από τη εξουςύα τησ οικογϋνειασ που τα διδϊςκει να ακολουθούν το εξουςιαςτικό πατρικό ό μητρικό πρότυπο. Αντύθετα, μϋςα ςτην κοινότητα των παιδιών, το ϊτομο μαθαύνει να δρϊ με βϊςη τισ δικϋσ του ανϊγκεσ και την αυτορρύθμιςό του. Ο ψυχαναλυτικόσ ούκοσ παιδιών τησ Veras Smit ςτη Μόςχα, που εύχε ιδρυθεύ από το 1921, όταν εκεύνο που εύχε αναφερθεύ απ τον Reich ωσ πρώτη απόπειρα ςτην ιςτορύα τησ εκπαύδευςησ να δωθεύ πρακτικό περιεχόμενο ςτην θεωρύα τησ παιδικόσ ςεξουαλικότητασ. Αυτό το ςχολεύο τονιζε την ανϊγκη τησ αυτορρύθμιςησ μϋςα ςτα πλαύςια μιασ παιδικόσ κοινότητασ. Έτςι η κοινωνικό προςαρμογό δεν όταν πια προιόν ηθικολογικών κρύςεων, οι οπούεσ δεν μπορούν να γύνουν κατανοητϋσ από τα παιδιϊ και εξυπηρετούν μόνο τα ςυμφϋροντα των ενηλύκων, αλλϊ τησ πραγματικόσ 5

10 κοινωνικόσ ζωόσ των παιδιών. 1Κεντρικό αντύληψη τησ ψυχαναλυτικόσ θεωρύασ του Φρόιντ εύναι ότι τα ανθρώπινα όντα ϋχουν πανύςχυρεσ βιολογικϋσ παρορμόςεισ που πρϋπει να ικανοποιηθούν. Ο Φρόιντ ϋβλεπε ϋνα νεογϋννητο ανηλεώσ να «καθοδηγεύται» από δύο ειδών ϋνςτικτα, τα οπούα ονόμαςε Έρωσ και Θάνατοσ. Ο Έρωσ, ό το ϋνςτικτο τησ ζωόσ, προϊγει την επιβύωςη με το να κατευθύνει τισ δραςτηριότητεσ για τη διατόρηςη τησ ζωόσ (π.χ. η αναπνοό, η τροφό, το ςεξ και η πραγματοπούηςη όλων των ςωματικών αναγκών). Σε αντύθεςη, ο Θϊνατοσ -το ϋνςτικτο του θανϊτου- εύναι οι καταςτροφικϋσ δυνϊμεισ που εμφανύζονται ςε όλα τα ανθρώπινα όντα, οι οπούεσ εύναι πιθανό να εκφραςτούν μϋςα από ςυμπεριφορϋσ όπωσ αυτϋσ των καυγϊδων, τησ ςαδιςτικόσ επιθετικότητασ, των δολοφονιών και ακόμα του μαζοχιςμού. A.S. Neil Όταν ςυναντόθηκε με τον Reich το 1937, ο Neil εύχε όδη διαμορφώςει τισ ιδϋεσ του για την εκπαύδευςη και τισ εύχε θϋςει ςε εφαρμογό πολλϊ χρόνια νωρύτερα. Ο Reich προςϋφερ το θεωρητικό υπόβαθρο που ϋδωςε ςυνοχό ςε πολλϋσ ιδϋεσ του Neil και επηρϋαςε τον αυτορρυθμιςτικό χαρακτόρα τησ εκπαύδευςησ ςτο Summerhil, το ςχολεύο του Neil. H ανύληψη ότι η ηθικό γεννϊει εχθρότητα, επιθετικότητα και δυςτυχύα, εδραιώθηκε ακόμα περιςςότερο από τισ ραχαικϋσ ϋννοιεσ τησ χαρακτηροθωρϊκηςησ και του ϊγχουσ ηδονόσ. Εκεύ, βϋβαια, που ςυμφώνηςαν αμϋςωσ, όταν ςτο ότι ϋνασ κόςμοσ απαλλαγμϋνοσ από την εχθρότητα και την επιθετικότητα ςτηρύζεται ςτηναπόλυτη ελευθερύα των παιδιών. Η ιδϋα του Neil για την ελευθερύα όταν ότι: Ελευθερύα ςημαύνει αποδϋςμευςη από τισ ηθικϋσ διδαχϋσ και όχι το δικαύωμα να κϊνεισ οτιδηποτε. Όταν τον ρώτηςαν τι θα ϋκανε αν ϋνα αγόρι κϊρφωνε καρφιϊ ςτο μεγϊλο πιανο του ςχολεύου, απϊντηςε: Δεν ϋχει ςημαςύα να απομακρύνεισ το παιδύ από το πιϊνο, όςο δεν του δύνεισ να καταλϊβει τι ςημαύνει αυτό που κϊνει. Με ϊλλα λόγια, πύςτευε ότι μπορεύσ να εμποδύςεισ κϊποιον να κϊνει κϊτι χωρύσ να το κϊνεισ εν εύδει ηθικόσ κύρωςησ. Επομϋνωσ, το να δύνεισ ςε ϋνα παιδύ ελευθερύα ςημαύνει πωσ του δύνεισ την ευκαιρύα να μεγαλώςει χωρύσ μια εςωτερικευμϋνη ηθικό εξουςύα. Ο Neil εξϋλιξε και επϋκτεινε ςε μεγϊλο βαθμό τισ απόψεισ του Reich. Τποςτόριζε ότι η εξουςύα του ςχολεύου ςτηρύζεται ςτην αναπαραγωγό τησ καθημερινόσ ζωόσ. Θεωρητικϊ, θα μπορούςε να ςκεφτεύ κανεύσ ότι το ςχολεύο εύναι αντύβαρο ςτην επιρροό τησ οικογϋνειασ. Ο Neil ςυνϋχιςε παραλληλύζοντασ τον πατϋρα, ςαν αρχηγό τησ οικογϋνειασ, με το δϊςκαλο, ςαν αρχηγο μιασ οικογϋνειασ τριϊντα ό περιςςότερων παιδιών. Μϋςα ςτο ςχολεύο, κυριαρχεύ ςτο πρόςωπο του δαςκϊλου, η πιο εχθρικό πλευρϊ του πατϋρα. Κι αυτό 6

11 ιςχύει για τον αυςτηρό δϊςκαλο, ϋγραφε ο Neil, γιατύ δεν ϋχει να δώςει αγϊπη, μόνο μύςοσ. Francisco Ferrer και το 'Μοντέρνο Σχολείο' "Δε θα χϊςουμε, λοιπόν, το χρόνο μασ προςευχόμενοι ςε ϋναν φανταςτικό θεό για πρϊγματα που οι δικϋσ μασ/οι ύδιεσ μασ οι δυνϊμεισ μπορούν να προμηθευτούν. Δε θα χϊςουμε, λοιπόν, το χρόνο μασ ψϊχνοντασ από ϊλλουσ ότι μπορούμε να βρούμε απ' τουσ εαυτούσ μασ" Οι δύο παραπϊνω προτϊςεισ, που βρύςκουμε ςτο βιβλύο του Ferrer "Η καταγωγό και το ιδανικό του Μοντϋρνου χολεύου"(1913), μπορούμε να πούμε πωσ ςυνοψύζουν ςτην ανϊλυςη τουσ, το όραμα του καταλανού αναρχικού παιδαγωγού του περαςμϋνου αιώνα. Η πρωτοπορύα του δεν ϋγκειται φυςικϊ, απλώσ και μόνο ςτο όραμα του, αλλϊ κυρύωσ ςτην πραγμϊτωςη του με την ύδρυςη ενόσ μοντϋρνου, επιςτημονικού και ορθολογικού εκπαιδευτηρύου, του Μοντϋρνου ςχολεύου (La escuela Moderna), ςτισ 8 επτεμβρύου του κοπόσ του Μοντϋρνου ςχολεύου, ςύμφωνα με το πρόγραμμα τησ ύδρυςησ του, όταν τα αγόρια και τα κορύτςια που θα φοιτούςαν ςε αυτό, να γύνουν πεπαιδευμϋνα, φιλαλόθη, δύκαια ϊτομα, απαλλαγμϋνα από κϊθε προκατϊληψη. Απώτεροσ ςκοπόσ του θιαςώτη του, όταν η αναγϋννηςη τησ κοινωνύασ μϋςω τησ μεγαλύτερησ ύψιςτησ επαναςτατικόσ πρϊξησ τησ μεταβύβαςησ των εργαλεύων για απελευθϋρωςη, πνευματικό και, ϋπειτα, ταξικό. Γρϊφοντασ το ιδρυτικό κεύμενο του «ύγχρονου χολεύου», ςχετικϊ με την ςυνύπαρξη πλουςύων και φτωχών μαθητών ςτα ςχολεύα του Βελγύου ο Francisco Ferrer τόνιζε ότι «η εκπαύδευςη που παρϋχεται ( ςτα ςχολεύα ) βαςύζεται πϊνω ςτην υποτιθϋμενη αιώνια αναγκαιότητα ενόσ διαχωριςμού ανϊμεςα ςε φτωχούσ και πλούςιουσ και πϊνω ςτην αρχό ότι η κοινωνικό αρμονύα ςυνύςταται ςτην τόρηςη των νόμων». ύμφωνα με τον Ferrer, αυτό που διδαςκόταν ςτουσ φτωχούσ όταν να δϋχονται την κυρύαρχη κοινωνικό δομό και να πιςτεύουν ότι η βελτύωςη τησ οικονομικόσ τουσ κατϊςταςησ εξαρτϊται απ την προςωπικό τουσ προςπϊθεια μϋςα ςτα πλαύςια τησ κυρύαρχησ δομόσ. Πύςτευε ότι ο ρόλοσ του δαςκϊλου εύναι να ςπϋρνει τουσ ςπόρουσ των ιδεών, ιδεών προοριςμϋνων να φυτρώςουν αργότερα ςτον αγρό τησ λογικόσ κϊθε ατόμου. Σο πρόγραμμα διδαςκαλύασ ϋπρεπε να εύναι προςαρμοςμϋνο ςτουσ μαθητϋσ και να τουσ επιτρϋπει να μαθαύνουν με το δικό τουσ ρυθμό. Σο καύριο πρόβλημα δεν όταν το «τι» πρϋπει να διδϊξουμε ςε ϋνα μαθητό, αλλϊ το «πωσ», δηλαδό με ποιο τρόπο. Σϋλοσ ολοκλόρωςε το ςχϋδιο του με την ύδρυςη μιασ ςχολόσ που εκπαύδευε δαςκϊλουσ ςύμφωνα με τισ λαώκϋσ και ορθολογικϋσ αρχϋσ. την καθολικό, ςυντηρητικό Ιςπανύα των αρχών του 20ου αιώνα, πρώτο και κύριο, για τον Ferrer, ανϊχωμα ςτην πορεύα του όταν η παντοδύναμη Εκκληςύα που εύχε ριζώςει την ϊγνοια, το δογματιςμό και το ςκοταδιςμό των μελών τησ τόςο βαθιϊ ςτισ κοινότητεσ, ώςτε να φαύνεται ωσ μόνο αντύδοτο η ορθολογικό μϋθοδοσ των 7

12 φυςικών επιςτημών, για τη ςτηλύτευςη αιώνων παραδοςιακών παραιςθόςεων και ϊκρατου προγονιςμού. Με απλϊ λόγια, ο Ferrer αντιτϊςςει ςτο υπϊρχον την ιςότητα φύλων και τϊξεων ς' ϋνα ςχολεύο που ςτην αρχό δεν μπορούςε να βρεθεύ ούτε ϋνα ςύγγραμμα, ςύμφωνο ςτον αντιδογματιςμό, για τουσ μαθητϋσ του. Κι ενώ ο παιδαγωγόσ θεωρούςε, αρχικϊ, το χολεύο του ωσ παρϊλληλο εγχεύρημα με τα αναδιαρθρωμϋνα ςχολεύα ςτη δημοκρατικό Γαλλύα, γρόγορα αντιλόφθηκε το ςφϊλμα του. Η Γαλλικό δημοκρατύα εύχε απλώσ αντικαταςτόςει το θεό με το κρϊτοσ. κοπόσ πια όταν η διαιώνιςη του λϊθουσ και τησ ϊγνοιασ από αυτόν την ςκοπιϊ. κοπόσ αναντύςτοιχοσ με αυτόν του Ferrer που απϋβλεπε ςτον ορθολογιςμό με εφαλτόριο, όμωσ το ςυναύςθημα τησ αλληλεγγύησ, τησ μη ανϊθεςησ, που δεν πύςτεψε ςτην πρακτικό των εξετϊςεων, τησ ανταμοιβόσ ό τησ τιμωρύασ («Αφού δεν εκπαιδεύουμε για κϊποιο ςυγκεκριμϋνο ςκοπό», ϋγραφε, «δεν μπορούμε και να κρύνουμε την ικανότητα ό την ανικανότητα του παιδιού».) τησ διδαχόσ μαθηματικών ό γεωγραφύασ με ςκοπό την όξυνςη ενόσ οικονομύςτικου ό ιμπεριαλιςτικού πνεύματοσ. Η ιςτορύα ϋδειξε ότι το εγχεύρημα του Μοντϋρνου χολεύου δεν εύχε μόνο απόχηςη τοπικϊ και χρονικϊ περιοριςμϋνη ( εκατοντϊδεσ παιδιϊ πϋραςαν από αυτό) αλλϊ κυρύωσ εύχε διϊχυςη πολύ πιο ευρεύα. Διϊχυςη ςτο βαθμό που ιδρύθηκαν 300 ϊλλα Μοντϋρνα χολεύα ςτην Ιςπανύα ςτα πρότυπα αυτού, το κύνημα των οπούων υποςτόριζε ότι ςε ϋνα κατϊλληλο οικονομικό και κοινωνικό περιβϊλλον, η ελευθερύα, η αγϊπη και η βαθιϊ κατανόηςη των αναγκών του παιδιού, εύναι ικανϊ να καταςτρϋψουν κϊθε βύα, ϊδικο και εγκληματικό ςτύγμα που επιβϊλλεται πϊνω τουσ. Η παρακαταθόκη του γύνεται ακόμα και ςόμερα πρϊξη (Παιδεύα ςτην Μϋριδα τησ Ιςπανύασ). Όπωσ εύναι επόμενο, ο ύδιοσ ο Ferrer και το εγχεύρημα του κυνηγόθηκαν ωσ την παύςη τουσ. Αρχικϊ, απ το ςυντηρητικό κομμϊτι τησ κοινωνύασ, με την ευγενό ςτόριξη τησ Εκκληςύασ και ςτη ςυνϋχεια από το ςύνολο του κρατικού μηχανιςμού. Ο Ferrer προφυλακύςτηκε και απελευθερώθηκε ( ) με ςυνομωςιολιογικϋσ προφϊςεισ. Σο 1909 ξϋςπαςε μαζικό κύνημα ενϊντια ςτην υποχρεωτικό ςτρϊτευςη για τη διατόρηςη τησ αποικύασ του Μαρόκου. Οι αναρχικού ϋπαιξαν ςημαντικό ρόλο ςτισ κινητοποιόςεισ και μοιραύα ο Ferrer ςτοχοποιόθηκε ωσ ηθικόσ αυτουργόσ του κινόματοσ (που εύχε ωσ τραγικό κατϊληξη την Σραγικό εβδομϊδα με 600 νεκρούσ) και μετϊ από μύα δύκη παρωδύα τουφεκύςτηκε ςτισ 13 Οκτωβρύου Ο πϊπασ Πύοσ ο 10οσ απϋςτειλε ςτον υπεύθυνο κατόγορο ϋνα ςπαθύ με χρυςό λαβό ωσ ιερό ευχαριςτόριο δώρο. 8

13 *αναρχικοί θεωρητικοί περί παιδείασ Κροπότκιν Όςον αφορϊ τισ παιδαγωγικϋσ του αντιλόψεισ, υποςτόριξε ότι η ελεύθερη αγωγό και η ολοκληρωμϋνη (πλόρησ) διδαςκαλύα, εύναι αυτϋσ που θα διαμορφώςουν ϋνα ολιςτικϊ μορφωμϋνο και ικανό να λειτουργόςει ςε μια ιδανικό κοινωνύα ϊτομο. Εύναι αναγκαύο (κατϊ τον Kροποτκιν) τόςο για την επιςτόμη όςο και για τη βιομηχανύα, όςο και για την κοινωνύα ςτο ςύνολό τησ, να παρϋχεται ςε όλουσ τουσ ανθρώπουσ αγωγό ύςων ευκαιριών, προςφϋροντασ ςτη διϊθεςη του καθενόσ όλο τον πλούτο των γνώςεων που ϋχει κατακτόςει η ανθρωπότητα, την κϊθε εποχό. Με αυτό τον τρόπο, εν δυνϊμει οι πϊντεσ, θα καθύςτανται ικανού να ςυνδυϊζουν την πλόρη επιςτημονικό γνώςη με την ολοκληρωμϋνη και ϊρτια δεξιότητϊ του χειρώνακτα, να ςυνδϋουν δηλαδό τη θεωρύα και την πρϊξη. Με το εύδοσ αυτό τησ εκπαύδευςησ, η γενικό θεωρητικό γνώςη και η ειδικό τεχνικό κατεύθυνςη θα αλληλοςυμπληρώνονται χωρύσ να τα καταργεύ η μύα την ϊλλη, διαμορφώνοντασ ανθρώπουσ, οι οπούοι με όποια εργαςύα και αν καταπιαςτούν θα την φϋρνουν εισ πϋρασ με ενθουςιαςμό, αναζητώντασ μϋςα από αυτόν, την αλόθεια, την ομορφιϊ, τη δημιουργικότητα και το αύςθημα αρμονύασ με ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ο «Νϋοσ Δϊςκαλοσ», όπωσ τον οραματύςτηκε ο Κροπότκιν, αναφϋρεται ςε εκεύνον που αιςθϊνεται ευχαρύςτηςη όταν κυκλώνεται από παιδιϊ με ζωηρϋσ ματιϋσ και χαμόγελα και που παλεύει να ξυπνόςει μϋςα τουσ τισ ανθρωπιςτικϋσ ιδϋεσ που ενυπϊρχουν ςτο κϊθε ϊτομο. τη ςυνϋχεια προμηνύει ότι μεγαλώνοντασ και ωριμϊζοντασ ο νϋοσ δϊςκαλοσ, θα ζητϊ όλο και πιο επύμονα εκπαύδευςη πλατιϊ, ολιςτικό και ανθρωπιςτικό για όλουσ εύτε μϋςα εύτε ϋξω από το ςχολεύο και βλϋποντασ ότι αυτό δεν εύναι δυνατό εντόσ των υπαρχόντων ςυνθηκών, θα παύςει και θα παυτεύ από το κρϊτοσ. Σότε ( ςυνεχύζει ο Κροπότκιν) θα ςτραφεύ ςτουσ επαναςτϊτεσ μεταδύδοντασ ςτουσ πιο αγρϊμματουσ τα καλϊ τησ γνώςησ που ϋχει αποκτόςει και θα ςυνεργαςτεύ μαζύ τουσ για τη δημιουργύα ενόσ κόςμου που θα βαςύζεται ςτισ αρχϋσ τησ ιςότητασ, τησ αλληλοβοόθειασ και τησ ελευθερύασ. Μπακούνιν Ο Μπακούνιν κϊνει μια εκτενϋςτερη αναφορϊ ςτην «καθολικό» όπωσ την ονομϊζει εκπαύδευςη. Όρο για τη διατόρηςη κυρύωσ και όχι τόςο για τη δημιουργύα αυτόσ τησ ςυνθόκησ (κοινωνύα χωρύσ τϊξεισ κλπ), θϋτει ο ςτοχαςτόσ την ύπαρξη μιασ πλόρουσ εκπαύδευςησ, ύςησ αξύασ με για τον κϊθε ϊνθρωπο, που να παρϋχει ςτον καθϋνα τα καθολικϊ διανοητικϊ επιτεύγματα που ϋχει κατακτόςει η ανθρωπότητα την κϊθε εποχό. Μόνο ϋτςι, υποςτηρύζει θα υπϊρξει η δικλύδα που δε θα επιτρϋψει 9

14 ςε καμύα τϊξη ό ομϊδα ανθρώπων να εξουςιϊςει και να εκμεταλλευτεύ την πλατιϊ λαώκό μϊζα των εργατών. Αποδύδει πολλϊ από τα κακώσ κεύμενα τησ κοινωνύασ ςτην ανιςοκατανομό τησ γνώςησ. Εκφρϊζει δε την ϊποψη, προβλϋποντασ την κριτικό που πρόκειται να δεχθεύ, ότι οι παραπϊνω ςκϋψεισ για την εκπαύδευςη δε θα αναχαιτύςουν την πρόοδο των επιςτημών, αφού μϋςα ςε μια κοινωνύα όπου όλοι θα εργϊζονται, θα μορφώνονται εξύςου και θα λειτουργεύ με όρουσ αλληλεγγύησ και ςυνεργαςύασ, η ποιότητα ζωόσ θα βελτιωθεύ. Σόςο για τουσ επιςτόμονεσ που πλϋον θα αςκούνται και ςωματικϊ και θα οικειοποιηθούν νϋα μονοπϊτια γνώςησ πιο πρακτικϊ, όςο και για τουσ εργϊτεσ που μορφωμϋνοι πλϋον ολιςτικϊ θα παρϋχουν την εργαςύα τουσ με μεγαλύτερη δημιουργικότητα και παραγωγικότητα. Η εκπαύδευςη ςτην αταξικό κοινωνύα θα βαςύζεται, κατϊ τον Μπακούνιν, ςτη γνώςη τησ φύςησ και η πεμπτουςύα τησ θα βρύςκεται ςτην κοινωνιολογύα. Η διδαςκαλύα για το κϊθε ϊτομο θα χωρύζεται ςε δύο μϋρη. Αρχικϊ ςτο γενικό, όπου θα λαμβϊνει τα κύρια ςτοιχεύα όλων των επιςτημών και θα εύναι υποχρεωτικό για όλα τα παιδιϊ. Η γενικό αυτό εκπαύδευςη θα διακατϋχεται από ουμανιςτικϊ χαρακτηριςτικϊ, που θα αντικαταςτόςουν μεταφυςικϋσ και θεολογικϋσ θεωρόςεισ για τη ζωό και θα παρϋχουν ςτο νϋο ϊνθρωπο κρύςη και οπτικό γωνύα αρκετϊ οξεύα, ώςτε ςτην εφηβεύα, το κϊθε παιδύ να εύναι ςε θϋςη να διαλϋξει ανϊλογα με τα ενδιαφϋροντα του και τισ επιθυμύεσ του, το εξειδικευμϋνο μϋροσ τησ εκπαύδευςησ που θα ακολουθόςει. Σο δεύτερο μϋροσ τησ εκπαύδευςησ αυτόσ θα ςυμπεριλαμβϊνει ομϊδεσ επιςτημών ό κατευθύνςεισ, που εξ οριςμού αλληλοςυμπληρώνονται και ςτισ οπούεσ θα παρϋχεται πλόρησ εκπαύδευςη. Σονύζει δε τη μεγϊλη πιθανότητα τησ περύπτωςησ, το νϋο ϊτομο να αλλϊξει την επιλογό τησ εξειδικευμϋνησ εκπαύδευςησ που ϋχει επιλϋξει και επικαλούμενοσ την ατομικό ελευθερύα που ςφοδρϊ υποςτηρύζει, εκφρϊζει την ϊποψη ότι αυτό η λανθαςμϋνη αρχικό επιλογό θα αποτελϋςει μια ιδιαύτερα χρόςιμη γνώςη για το μϋλλον του ατόμου. Αναφϋρει ϋνα ακόμα εύδοσ εκπαύδευςησ που πρϋπει να προςφϋρεται από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, αυτό τησ βιομηχανικόσ ό πρακτικόσ κατϊρτιςησ. ε αυτόν τον τομϋα ο νϋοσ ϊνθρωποσ θα ξεκινϊ τη διδαςκαλύα του επύςησ με αφετηρύα ϋνα γενικό μϋροσ, ςτο οπούο θα γνωρύζει τισ βαςικϋσ αρχϋσ και δεξιότητεσ που απαιτούνται ςτο βιομηχανικό τομϋα, ώςτε ςτη ςυνϋχεια ςτην εφηβεύα να επιλϋγει την ειδικό ομϊδα βιομηχανιών για την οπούα αιςθϊνεται μεγαλύτερη ϋλξη. Σα δύο αυτϊ εύδη διδαςκαλύασ, το επιςτημονικό και το βιομηχανικό-τεχνικό, θα διανύονται ςε όλεσ τισ εκφϊνςεισ τουσ από αρχϋσ και πρϊξεισ που θα κατατεύνουν 10

15 ςτο ςεβαςμό για την ελευθερύα, την ανθρωπότητα ςτο ςύνολο τησ, τη φύςη και την περιφρόνηςη κϊθε εύδουσ εξουςύασ. Ο Μπακούνιν, παρ όλο το ςεβαςμό που τρϋφει ςτη καθολικό εκπαύδευςη, θεωρεύ ότι δεν εύναι η εγκαθύδρυςη τησ αυτό που αποτελεύ το μεγαλύτερο ζότημα για το λαό, ώςτε να αποτινϊξει τα δεςμϊ που του ϋχουν επιβϊλλει οι ανϊ τον κόςμο εξουςιαςτϋσ. Πρώτον γιατύ δεν μπορεύ, κατϊ την κρύςη του, να υπϊρξει ϋνα τϋτοιο εύδοσ εκπαύδευςησ μϋςα ςε αυτόν τον κόςμο, όπου το ςύςτημα αφομοιώνει και κατευθύνει τα πϊντα και δεύτερον, ιςχυρύζεται ότι και να θεμελιωθεύ τϋτοιου εύδουσ παιδεύα, ςαν αυτό που περιγρϊφει, τα ϊτομα βγαύνοντασ από τη διεργαςύα αυτό και ενταςςόμενα ςτουσ κόλπουσ τησ κοινωνύασ, δε θα αργούςαν να υποταχθούν ςτην εκϊςτοτε εξουςύα και να αποηθικοποιηθούν, ζώντασ μϋςα ςε μια κοινωνύα παντελώσ διαφορετικό από αυτό που προςανατολύςτηκαν να ζόςουν. Σϋλοσ, ο Μπακούνιν υποςτόριζε ότι για να γύνουν οι ϊνθρωποι ηθικού, δηλαδό ολοκληρωμϋνοι, χρειϊζονται πρώτον να γεννηθούν ςε υγιεύσ ςυνθόκεσ, δεύτερον να εμπλακούν ςε εκπαύδευςη πλόρη και ορθολογικό και τρύτον να ζόςουν ςε μια κοινωνικό ςφαύρα, όπου κϊθε ϊτομο απολαμβϊνοντασ πραγματικό ελευθερύα, θα όταν ύςο με τα ϊλλα. *αυτϋσ οι κατηγοριοποιόςεισ εύναι ςυμβατικϋσ για την καλύτερη κατανομό και κατανόηςη του θεωρητικού υλικού. 11

16 Paulo Freire Ο Πϊουλο Υρϋιρε (Ρεςύφε 1921 ϊο Πϊολο 1997) όταν ϋνασ βραζιλιϊνοσ παιδαγωγόσ και φιλόςοφοσ από τουσ βαςικούσ θεωρητικούσ θεμελιωτϋσ τησ Κριτικόσ Παιδαγωγικόσ. Αςχολόθηκε με την εκπαύδευςη διευθύνοντασ προγρϊμματα καταπολϋμηςησ του αναλφαβητιςμού ενηλύκων και ανηλύκων, αναπτύςςοντασ μια εκπαιδευτικό μϋθοδο που ςυνδύαζε με τη μαρξικό ϋννοια τησ ςυνεύδηςησ. το διϊςτημα κατϊ το οπούο υπόρξε καθηγητόσ ςτο πανεπιςτόμιο τησ Ρεςύφε, οι εκπαιδευτικϋσ του μϋθοδοι βρόκαν εφαρμογό ςτη βορειοανατολικό Βραζιλύα. Μετϊ το πραξικόπημα του 1964, αρχικϊ φυλακύςτηκε λόγω των εκπαιδευτικών του δραςτηριοτότων και ςτη ςυνϋχεια εξορύςτηκε. Κατϊ τα 16 αυτϊ χρόνια που διόρκεςε η εξορύα διϋδωςε τισ θϋςεισ και το ϋργο του ςε διϊφορα μϋρη του κόςμου. η ανθρωπινότητα του Φρέιρε Επύκεντρο τησ εκπαιδευτικόσ μεθόδου του Υρϋιρε αποτελεύ η ϋννοια τησ ανθρωπινότητασ, τησ «ανθρώπινησ δυνατότητασ». Κατϊ τον Υρϋιρε, ςκοπόσ τησ κοινωνικόσ ζωόσ εύναι ο «εξανθρωπιςμόσ του κόςμου», δηλαδό η διαδικαςύα εκεύνη η οπούα οδηγεύ το ϊτομο ςτην κατϊκτηςη ςυνεύδηςησ των εξωτερικών κοινωνικών δυνϊμεων που ενεργούν επϊνω του και εναςχολεύται με αυτϋσ, ϋτςι ώςτε να εύναι δυνατόσ ο κοινωνικόσ μεταςχηματιςμόσ. Η ανθρωπινότητα εκπληρώνεται από το ενεργό ϊτομο, κύριο των επιλογών και τησ μούρασ του, ϋχοντασ τον ϋλεγχο πϊνω ςτη ζωό του. τον αντύποδα βρύςκεται ο απανθρωποποιημϋνοσ κόςμοσ, ϋνασ κόςμοσ απουςύασ ςυνεύδηςησ των ιςτορικών και κοινωνικών δυνϊμεων που καθορύζουν την ύπαρξη. Ωσ απόρροια, ο ϊνθρωποσ εύναι ευνουχιςμϋνοσ από την ικανότητα να γύνει ενεργόσ και να ξεφύγει από την τροχιϊ τησ ιςτορύασ, ειδικότερα να αποτελϋςει μϋροσ τησ επαναςτατικόσ αλλαγόσ τόςο του ύδιου όςο και τησ κοινωνύασ. Η κατϊςταςη αυτό αποκαλεύται ωσ «κουλτούρα τησ ςιωπόσ», κατϊ Υρϋιρε. Η κουλτούρα τησ ςιωπόσ εύναι αποτϋλεςμα εύτε τησ ϊγνοιασ εύτε τησ εκπαύδευςησ ϊγνοιασ των εξωτερικών δυνϊμεων (πχ αδυναμύα ςυνειδητοπούηςησ 12

17 των δυνϊμεων εκεύνων που προκαλούν τη φτωχοπούηςη) και εκπαύδευςησ ωσ εκεύνησ τησ διαδικαςύασ που ενςωματώνει τουσ καταπιεζόμενουσ ςτο κοινωνικό ςύςτημα που τουσ εξαθλιώνει (πχ η κυρύαρχη εκπαιδευτικό διαδικαςύα). την ουςύα, ο υποβιβαςμόσ των ανθρώπων ςε αυτό την κατϊςταςη προϊγει την οικονομικό και πολιτικό καταπύεςη. Επιθυμύα του Υρϋιρε εύναι η αποκατϊςταςη αυτόσ τησ ανθρωπινότητασ των καταπιεςμϋνων. η έννοια τησ ςυνείδηςησ Η αντύληψη περύ ςυνεύδηςησ του Υρϋιρε ςυμπύπτει με εκεύνη του Μαρξ ότι η ζωό καθορύζει τη ςυνεύδηςη και όχι το αντύςτροφο (Γερμανικό Ιδεολογύα), θϋςη από την οπούα αφορμϊται η κριτικό του Μαρξ ςτον τύρνερ. Σο περιβϊλλον, ο εξωτερικόσ κόςμοσ, τα οπούα αλληλεπιδρούν με το ϊτομο, καθορύζουν τη φύςη τησ ςυνεύδηςησ και κατ' επϋκταςη την ιδεολογύα. Δηλαδό, η «ςυνεύδηςη δεν μπορεύ ποτϋ να εύναι τύποτε ϊλλο από τη ςυνειδητό ύπαρξη και η ύπαρξη των ανθρώπων εύναι η πραγματικό διαδικαςύα τησ ζωόσ τουσ» (Μαρξ, Γερμανικό Ιδεολογύα). Η ςυνεύδηςη και η δραςτηριότητα τησ ζωόσ καθορύζονται από τισ υλικϋσ ςυνθόκεσ. Η ςυνειδητό δραςτηριότητα τησ ζωόσ ξεχωρύζει τον ϊνθρωπο από τη δραςτηριότητα τησ ζωόσ των ζώων. Η απόκτηςη γνώςησ των διαδικαςιών τησ ζωόσ του ατόμου λειτουργεύ ωσ προαπαιτούμενο για τη διεύρυνςη τησ ςυνεύδηςησ. Για τον Υρϋιρε, η γνώςη για τον εξωτερικό κόςμο ςυνεπϊγεται γνώςη για τον ύδιο τον εαυτό. υνεπώσ, νοεύ τη διαδικαςύα τησ μϊθηςησ ωσ ςυνδεδεμϋνη με την ζωό, εμπειρύεσ και βιώματα, του ατόμου. παιδαγωγική μέθοδοσ το παιδαγωγικό ςύςτημα του Υρϋιρε, δϊςκαλοσ και μαθητόσ πρϋπει να ςυγκεντρώνουν την προςοχό τουσ πϊνω ςτα πραγματικϊ προβλόματα. Ειδικότερα, η μϋθοδοσ διδαςκαλύασ αναλφϊβητων του Υρϋιρε εκκινεύ από τη ςυςτηματικό μελϋτη τησ καθημερινόσ ζωόσ των ανθρώπων. Για παρϊδειγμα, ςε ϋνα χωριό χωρικών, οι παιδαγωγού από κοινού με τουσ χωρικούσ εργϊζονταν πϊνω ςε θεματικϋσ αναπαραςτϊςεισ των διαδικαςιών ζωόσ των κατούκων του χωριού, με χρόςη φωτογραφιών, μαγνητοταινιών ό ϊλλων μϋςων. Έτςι, αναδεικνύονταν τα προβλόματα και οι αντιφϊςεισ των κατούκων, τα οπούα και αποτελούςαν τη βϊςη του λεξιλογύου και τησ ςυζότηςησ. Η γλώςςα εύναι ϊμεςα ςυνδεδεμϋνη με τη ζωό του μαθητό με αποτϋλεςμα να γύνεται πηγό αυτοκατανόηςησ. Η διαδικαςύα αυτό οξύνει την αντύληψη για τον κόςμο, αφού ο μαθητόσ ςτοχϊζεται πϊνω ςε αυτόν αναπτύςςοντασ ϋτςι την αυτοςυνεύδηςη του ατόμου. Η ςύνδεςη γλώςςασ και μϊθηςησ με την καθημερινότητα ςτοχεύει ςτο ξεπϋραςμα του διαχωριςμού ςκϋψησ και δρϊςησ κατακτώντασ το ϊτομο ϋνα επύπεδο κριτικόσ ςυνεύδηςησ. τόχοσ εύναι η ςυνϋνωςη ςκϋψησ και δρϊςησ εντόσ του κοινωνικού πεδύου. «Ο λόγοσ χωρύσ πρϊξη εύναι βερμπαλιςμόσ, ενώ η πρϊξη χωρύσ ςκϋψη αποτελεύ ακτιβιςμό, δρϊςη για τη δρϊςη» (Υρϋιρε, 1974). Η επανϊςταςη, ςύμφωνα με τον Υρϋιρε, δεν πραγματώνεται ούτε με βερμπαλιςμούσ ούτε με ακτιβιςμούσ, 13

18 αλλϊ με την πρϊξη (Praxis), δηλαδό το ςυνδυαςμό δρϊςησ και ςκϋψησ ο οπούοσ κατευθύνεται προσ εκεύνεσ τισ δομικϋσ αλλαγϋσ που εύναι απαραύτητεσ για τον κοινωνικό μεταςχηματιςμό. Η κατϊργηςη αυτού του διαχωριςμού ςυναντϊ τον Μαρξ, κατϊ τον οπούο η διϊκριςη αυτό πηγϊζει από τον διαχωριςμό των τϊξεων ςτο ρου τησ ιςτορύασ, τον καταμεριςμό τησ εργαςύασ και την οργϊνωςη τησ ςύγχρονησ βιομηχανύασ. Ο διαχωριςμόσ πνευματικόσ και χειρωνακτικόσ εργαςύασ ςυντϋλεςε ςτο διαχωριςμό τησ ςυνεύδηςησ από τη δραςτηριότητα τησ ζωόσ. Η θεωρύα πλϋον πρόκειται για ϋνα προώόν μιασ τϊξησ διακριτόσ από τη ζωό. κριτική ςτην παραδοςιακή εκπαίδευςη Ο Υρϋιρε θεωρεύ πωσ βϊςη τησ παραδοςιακόσ εκπαύδευςησ εύναι η «αποταμιευτικό μϋθοδοσ εκπαύδευςησ», δηλαδό η θεώρηςη εκεύνη που αντιμετωπύζει τον μαθητό ωσ αντικεύμενο και όχι ωσ υποκεύμενο τησ εκπαιδευτικόσ διαδικαςύασ. Η αντικειμενοπούηςη αυτό ενςωματώνει ςτον μαθητό μια από τα πϊνω επιβαλλόμενη γνώςη, η οπούα ϋχει ωσ ςκοπό τη μορφοπούηςό του ςύμφωνα με τισ κυρύαρχεσ ιδϋεσ. Σο μοντϋλο επιτυχύασ για μια καλό ζωό που προβϊλλεται ςτουσ φτωχούσ εύναι βαςιςμϋνο ςτη ζωό των πλουςύων. υμβϊλλει, δηλαδό, ςτην υποταγό και την αλλοτρύωςη των καταπιεςμϋνων, ςτον ϋλεγχο τησ ςυνεύδηςόσ τουσ με τελικό ςτόχο την ενςωμϊτωςη και διαιώνιςη τησ κυρύαρχησ κοινωνικόσ δομόσ. Η εςωτερύκευςη αυτό καθρεφτύζει την ιδεολογύα τησ ϊρχουςασ τϊξησ. «Κϊθε εποχό, οι κυρύαρχεσ ιδϋεσ εύναι οι ιδϋεσ τησ κυρύαρχησ τϊξησ» (Μαρξ). Ένασ από τουσ ςτόχουσ του Υρϋιρε εύναι η απόρριψη των εςωτερικευμϋνων πεποιθόςεων, ηθικών επιταγών και αντιλόψεων τησ ϊρχουςασ τϊξησ, οι οπούεσ ϋχουν αφομοιωθεύ και αναπαραχθεύ από τουσ κυριαρχούμενουσ. Φαρακτηριςτικό παρϊδειγμα καταςκευόσ αυτόσ τησ αλλότριασ ςυνεύδηςησ αποτελεύ η αφομούωςη του τρόπου ζωόσ των λευκών από τη μαύρη μειονότητα ςτισ ΗΠΑ. Η εναντύωςη ςε αυτό αντανακλϊ την απόρριψη αυτόσ τησ ψευδούσ ςυνεύδηςησ. υνεπώσ η διεύρυνςη τησ ςυνεύδηςησ ςυνδυϊζεται με την απόρριψη τησ ψευδούσ ςυνεύδηςησ, καταςκευαςμϋνησ από την υπϊρχουςα κοινωνικό δομό, ώςτε να επιτευχθεύ ϋνα ανώτερο ςτϊδιο κριτικόσ ςυνεύδηςησ (αυτοςυνεύδηςη). 14

19 διαφορέσ μεταξύ ελευθεριακήσ και αναρχικήσ θεωρίασ τησ εκπαίδευςησ Τπϊρχουν ςημαντικϋσ διαφορϋσ που αρκούν ώςτε να εύναι λανθαςμϋνη κϊθε προςπϊθεια ταύτιςησ των δύο παιδαγωγικών θϋςεων. Αρχικϊ, αναφϋρουμε το θϋμα λόψησ αποφϊςεων, όπου ςυμμετϋχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι και ςτα δύο εύδη ςχολεύου. Η διαφορϊ εύναι πώσ οι αναρχικού ςε πρώτο επύπεδο, δεν δϋχονται την αρχό τησ πλειοψηφύασ ςτισ ψηφοφορύεσ, ςε αντύθεςη με κϊποια ελευθεριακϊ (πχ summerhill), όπου οι αποφϊςεισ παύρνονται ςύμφωνα με τη γνώμη τησ πλειοψηφύασ κϊθε φορϊ. Βαςικό θϋςη των αναρχικών εύναι ότι για να γύνεται ςεβαςτό η αυτονομύα του κϊθε ατόμου κϊθε φορϊ ςτο εκϊςτοτε κοινωνικό ςύνολο ( ςτην περύπτωςό μασ ςτο ςχολεύο), θα πρϋπει να γύνονται ςεβαςτϋσ και οι απόψεισ τησ μειοψηφύασ. Ένα τρόποσ για να γύνει αυτό εύναι η ςυνδιαμόρφωςη των διαφόρων απόψεων ςε μύα κοινό θϋςη, προαπαιτούμενο τησ οπούασ εύναι η ϋκθεςη του ατόμου ςτη ςυλλογικό ελευθερύα, δηλαδό «Για να αγαπόςουμε την ελευθερύα, πρϋπει να μϊθουμε να την αςκούμε. Πρϋπει να μϊθουμε να την κατανοούμε, πρϋπει να μϊθουμε Όπωσ όλα ςτο ανθρώπινο εύδοσ, το να εύςαι ελεύθεροσ/η μαθαύνεται, δε γύνεςαι ελεύθεροσ/η αυθόρμητα, όπωσ δε γύνεςαι γνώςτησ αυθόρμητα, κι όπωσ δε γύνεςαι τύποτα ς αυτό τον κόςμο αν δεν το μϊθεισ.» (χολεύο Paideia). Ένασ ακόμα βαςικόσ διαχωριςμόσ, εύναι η πολιτικό θϋςη, που ενςτερνύζονται οι δύο παιδαγωγικϋσ αντιλόψεισ που μελετϊμε. Εδώ να ςημειώςουμε, ότι οι απόψεισ των υποςτηρικτών τησ ελευθεριακόσ εκπαύδευςησ, φυςικό εύναι να μην ταυτύζονται μεταξύ τουσ. Ο Neil, επηρεαςμϋνοσ από τoν Reich και την ψυχαναλυτικό παρϊδοςη, πύςτευε ότι ο δρόμοσ που οδηγούςε ςε ϋνα καλύτερο κόςμο, περνούςε μϋςα από την αλλαγό ςε ατομικό επύπεδο και ότι μϋςω αυτού θα οδηγηθούμε ςε μια κοινωνύα αποτελούμενη από ϊτομα με αυτογνωςύα, κοινωνικό ευθύνη και ψυχολογικό ςταθερότητα. Τποςτόριζε δε ότι τα παιδιϊ θα πρϋπει να αναπτύξουν τισ δικϋσ τουσ αξύεσ, με κυριότερη μύα ςυναύςθηςη τησ αρχόσ τησ ελευθερύασ τησ ύδιασ. υγκεκριμϋνα, κατϊ τον Νηλ «Η ελευθερύα εύναι ϋνασ ςχετικόσ όροσ. Η ελευθερύα που ςκεφτόμαςτε ςτο Σϊμερχιλ εύναι προςωπικό και εςωτερικό. Μόνο λύγοι από μασ μπορούν να ϋχουν αυτό την εςωτερικό ελευθερύα. Στο ςχολεύο μασ, ελευθερύα ςημαύνει το να κϊνεισ ό,τι θϋλεισ ςτο βαθμό που δεν περιορύζεισ την ελευθερύα των ϊλλων. Αυτό εύναι το αρχικό μόνυμα αλλϊ πολύ βαθύτερα παλεύουμε για να αποκτόςουν τα παιδιϊ εςωτερικό ελευθερύα, απελευθϋρωςη από το φόβο, την υποκριςύα, το μύςοσ, την αδιαλλαξύα.». 15

20 Οι απόψεισ αυτϋσ απϋχουν αρκετϊ από τισ απόψεισ για την εκπαύδευςη των αναρχικών, οι οπούοι κϊθε ςτιγμό πρόταςςαν τισ αναρχικϋσ τουσ πεποιθόςεισ και θεωρούςαν τα ςχολεύα ωσ κϋντρα που μπορούςαν να τισ μεταδώςουν. Επύςησ, αντιλαμβϊνονταν το ςχολεύο και την εκπαύδευςη ωσ μϋςα τησ ευρύτερησ επαναςτατικόσ διαδικαςύασ, δηλαδό ωσ ϋνα επιμϋρουσ μεν, ςημαντικό δε, τμόμα τησ, όχι όμωσ ωσ η αιχμό τησ. Δηλαδό, δεν πύςτευαν τόςο ότι μϋςω των ςχολεύων και τησ εκπαύδευςησ θα αλλϊξει η κοινωνύα, αλλϊ ότι ςε μύα όδη αταξικό κοινωνύα, η τελευταύα θα ςυντελϋςει ώςτε οι ϊνθρωποι ϋχοντασ όλοι ύςη πρόςβαςη ςτισ εκπαιδευτικϋσ διεργαςύεσ, θα εύναι οι ύδιοι η δικλύδα που δε θα αφόνει πλϋον κανϋνα δυνϊςτη ό εξουςιαςτό να ανατρϋψει την ιςότητα και την ελευθερύα, που θα υπϊρχει για όλα τα ανθρώπινα όντα. Κεντρικό μϋλημα των αναρχικών, βϊζοντασ ωσ θεμελιακό πρόταγμα την κοινωνικό χειραφϋτηςη, αποτελεύ η ανϊδυςη του ανθρωπότυπου εκεύνου που εμφορεύται από τισ αξύεσ τησ ιςότητασ, τησ αλληλεγγύησ και τησ ελευθερύασ. «Ελευθερύα δε ςημαύνει να κϊνω αυτό που θϋλω, αλλϊ πρϋπει να μασ μεύνει ξεκϊθαρη η ιδϋα, πωσ ελευθερύα εύναι διανομό και εκχώρηςη τησ ατομικόσ ελευθερύασ ςτη ςυλλογικό ελευθερύα γιατύ η ιςότητα και η αλληλεγγύη εύναι βαςικϊ» (Paideia). αναρχική και ελευθεριακή προςέγγιςη τησ ανθρώπινησ φύςησ. το ςημεύο αυτό τύθεται ο προβληματιςμόσ γύρω από την ουςύα τησ ανθρώπινησ φύςησ, ερώτημα το οπούο ταλϊνιςε διαχρονικϊ τουσ φιλοςόφουσ. Οι απαντόςεισ ςτο ερώτημα αυτό (ποια εύναι η ανθρώπινη φύςη), καθορύζουν το χαρακτόρα τησ κοινωνικόσ ςυγκρότηςησ, μϋροσ τησ οπούασ αποτελεύ και η εκπαύδευςη. Πιο ςυγκεκριμϋνα, ο Parekh, ιςχυρύζεται ότι οι φιλόςοφοι ϋχουν χρηςιμοποιόςει την ϋννοια τησ ανθρώπινησ φύςησ για να εξυπηρετόςουν τρεισ ςκοπούσ: για να προςδιορύςουν ό να διαχωρύςουν τα ανθρώπινα όντα, να εξηγόςουν την ανθρώπινη ςυμπεριφορϊ, για να προδιαγρϊψουν τον τρόπο με τον οπούο τα ανθρώπινα όντα πρϋπει να ζουν και να ςυμπεριφϋρονται. Η απϊντηςη ςτο τρύτο ερώτημα, διακρύνει τισ διϊφορεσ φιλοςοφύεσ τησ εκπαύδευςησ. το ςυγκεκριμϋνο ερώτημα οι αναρχικού δεν ϋχουν μια απϊντηςη αφελώσ αιςιόδοξη για την ανθρώπινη φύςη. Σόςο ο Προυντόν όςο και ο Μπακούνιν, θεωρούν ότι η ανθρώπινη φύςη εύναι εγγενώσ διττό. υγκεκριμϋνα, «ο ϊνθρωποσ ϋχει δύο αντιτιθϋμενα ϋνςτικτα: το εγωιςτικό και το κοινωνικό. Εύναι περιςςότερο ϊγριοσ ςτον εγωιςμό του από τα 16

21 αγριότερα θηρύα και την ύδια ςτιγμό περιςςότερο ευκοινώνητοσ από τα μυρμόγκια και τισ μϋλιςςεσ.» (Μπακούνιν) Ο Κροπότκιν, απ την ϊλλη, αντιςτρατεύτηκε την αναγωγό του φυςικού νόμου τησ επιβύωςησ του ιςχυρότερου ςε κοινωνικό επύπεδο, αντιπροβϊλοντασ ωσ επικρατούςα την αρχό τησ αλληλοβοόθειασ μϋςα ςτην κοινωνύα των αγελαύων ζώων, ανϊμεςα ςτα οπούα εύναι και ο ϊνθρωποσ (ςυγκεντρώνοντασ ϋνα μωςαώκό τεκμηρύων για την παρουςύα ροπόσ αυθόρμητησ ςυνεργαςύασ ςτην ανθρώπινη κοινωνύα). Αντύθετα, ο Ρουςςώ αςπϊζεται μύα αντύληψη για την ανθρώπινη φύςη, αποδύδοντϊσ τησ εξαρχόσ θετικό πρόςημο θεωρώντασ την εγγενώσ καλό. Μια διεφθαρμϋνη κοινωνύα μπορεύ να ςυνθλύψει και να μολύνει αυτό την καλοςύνη. την κατεύθυνςη αυτό κινεύται και η ελευθεριακό αντύληψη (βλ. Neil), γεγονόσ που οδηγεύ ςε ερμηνεύεσ περύ εξωτερικού κακού που παρεμποδύζει τη φυςικό πορεύα για την ατομικό ελευθερύα. Ωσ επακόλουθο, το ϊτομο προκειμϋνου να αυτοπραγματωθεύ καλεύται να καταπολεμόςει τισ εξωτερικϋσ δυνϊμεισ, κατακτώντασ μια ατομικό εςωτερικό ψυχολογικού τύπου ελευθερύα. το ςημεύο αυτό, παρατηρεύται η ςύνδεςη τησ εκπαιδευτικόσ μεθόδου του Neil με την ψυχολογικό θεωρύα του Reich, ςτην οπούα ο εγωιςμόσ και η εξουςιαςτικό ροπό του ανθρώπου αποτελούν επύκτητα χαρακτηριςτικϊ και όχι εγγενεύσ δυνατότητεσ, όπωσ θεωρούν οι αναρχικού. ύμφωνα με την αντύληψη των ελευθεριακών, η ελευθερύα εύναι η αποκϊθαρςη των ατόμων από τισ εξωγενεύσ εξουςιαςτικϋσ ςχϋςεισ, νοώντασ τη περιςςότερο ωσ μια ατομικό διαδικαςύα. Αντύθετα, οι αναρχικού νοούν την ελευθερύα ωσ μια ςυλλογικό διαδικαςύα «Πρϋπει να γεννόςουμε την ιδϋα ότι αυτόσ που ϋχει ϋνα πλεόναςμα και δεν το μοιρϊζεται, δεν πρϊττει δύκαια αλλϊ παρϊγει ανιςότητα. Όλοσ ο κόςμοσ πρϋπει να δύνει ςτη ςυλλογικότητα αυτό που θεωρεύ πωσ ϋχει ςε πλεόναςμα, δηλαδό ϋνα κομμϊτι του.» (Paideia). Αυτό η αντύληψη αποτελεύ ϊμεςη απόρροια τησ οντολογικόσ ερμηνεύασ τουσ πϊνω ςτην ανθρώπινη φύςη, η οπούα νοεύ τον ϊνθρωπο πρωταρχικϊ ωσ ϋνα πολιτικό-κοινωνικό ον, μϋςα ςτο οπούο αντιμϊχονται μια εγωιςτικό παρόρμηςη για κυριαρχύα και μύα παρόρμηςη για αλληλοβοόθεια. Γι αυτό το λόγο προτεύνεται μια εκπαύδευςη που ςυςτηματικϊ θα προϊγει τη ςυνεργαςύα, την αλληλεγγύη και την αλληλοβοόθεια, θα ενθαρρύνει την ευδοκύμηςη αυτόσ τησ ανθρώπινησ δυνατότητασ, υποςκϊπτοντασ με αυτό τον τρόπο τισ αξύεσ πϊνω ςτισ οπούεσ ςτηρύζεται η εξουςύα. Σο γεγονόσ ότι η ςυλλογικό υπόςταςη του ανθρώπου αποτελεύ αδιϊρρηκτο κομμϊτι τησ φύςησ του, καθιςτϊ 17

22 την ατομικό και ςυλλογικό ελευθερύα ωσ αλληλϋνδετεσ: «Ελευθερύα δύχωσ ςοςιαλιςμό εύναι προνόμιο και αδικύα, Σοςιαλιςμόσ δύχωσ ελευθερύα εύναι υποδούλωςη και βαρβαρότητα» (Μπακούνιν). 18

23 πρακτικέσ ελευθεριακήσ και αναρχικήσ παιδείασ ςχέςη δαςκάλου μαθητή Ξεκινώντασ από την αμφιςβότηςη τησ ςχϋςησ δαςκϊλου - μαθητό, αναζητούμε τρόπουσ αλλαγόσ αυτόσ τησ εξουςιαςτικόσ ςχϋςησ (ειδόμων παθητικόσ δϋκτησ). το κρατικού τύπου ςχολεύο ο δϊςκαλοσ εύναι παροχϋασ γνώςεων και ο μαθητόσ παθητικόσ δϋκτησ που τισ δϋχεται πολλϋσ φορϋσ ϊκριτα. Ο δϊςκαλοσ κατευθύνει και μονοπωλεύ τη ςυζότηςη η οπούα ςυμβαύνει μϋςω των ερωτόςεων που ο ύδιοσ θϋτει ςτα παιδιϊ με τϋτοιον τρόπο ώςτε αυτϊ να οδηγηθούν ςτη ''ςωςτό'' απϊντηςη που εκεύνοσ ϋχει αποφαςύςει. Φαρακτηριςτικό φαινόμενο που ϋχει παρατηρηθεύ εύναι τα εγχειρύδια των εκπαιδευτικών να περιϋχουν προτϊςεισ για εκκύνηςη τησ ςυζότηςησ με ερωτόςεισ που θϋτει ο παιδαγωγόσ και οδηγούν ςτο παραπϊνω αποτϋλεςμα. Παρατηρεύται επύςησ να κυριαρχεύ η παρϊλογη αντύληψη ότι οι μαθητϋσ μαθαύνουν καλύτερα όταν μαθαύνουν όλοι μαζύ το ύδιο πρϊγμα. Σο γεγονόσ αυτό αποδεικνύει τον χαρακτόρα αυτού του τύπου εκπαύδευςησ η οπούα προςπαθεύ να καλλιεργεύ την ομοιογϋνεια ςτισ προςωπικότητεσ των παιδιών, αλλϊ και πωσ απώτεροσ ςτόχοσ τησ εύναι η δημιουργύα/προετοιμαςύα εργατικού δυναμικού το οπούο θα ςτελεχώςει την καπιταλιςτικό παραγωγικό διαδικαςύα. Οι θεωρύεσ μοντϋρνασ παιδαγωγικόσ προςπαθούν να εξετϊςουν το θϋμα υπό νϋο πρύςμα καθώσ και να κρατόςουν το ενδιαφϋρον των μαθητών την ώρα τησ διδαςκαλύασ, παροτρύνοντασ τουσ καθηγητϋσ να δύνουν ςυνεχώσ καινούρια ερεθύςματα. Όμωσ ουςιαςτικϊ, δεν ϋχει αλλϊξει κϊτι: μϋςα ςτην τϊξη το κϋντρο παραμϋνει ο δϊςκαλοσ θεωρώντασ δεδομϋνο ότι οι μαθητϋσ ενδιαφϋρονται για αυτϊ που τουσ λϋει, αντιμετωπύζοντϊσ τουσ ωσ ςφουγγϊρια γνώςεων και όχι ωσ ϊτομα με ξεχωριςτϋσ ανϊγκεσ το καθ ϋνα. Για εμϊσ, η ςχϋςη αυτό θα πρϋπει να εύναι αμφύδρομη ξεπερνώντασ τα όρια του ρόλου «δϊςκαλοσ» ό «μαθητόσ» κατανοώντασ ότι ο καθϋνασ μπορεύ να εύναι εν δυνϊμει και δϊςκαλοσ και μαθητόσ. Ο πληκτικόσ τρόποσ τησ ιεραρχικόσ μϊθηςησ μπορεύ να καταςτραφεύ δημιουργικϊ μϋςω τησ ανϊπτυξησ τησ επικοινωνύασ ςτο χωροχρόνο του ςχολεύου και δόμηςησ ςχϋςεων εμπιςτοςύνησ και αλληλεγγύησ. Εμπιςτοςύνη, η οπούα θα υπϊρχει για όλα τα μϋλη τησ κοινότητασ του ςχολεύου και ιδιαύτερα για τα παιδιϊ, ώςτε να νιώθουν ότι μπορούν να αποφαςύζουν για τον εαυτό τουσ χωρύσ τη ςυνεχό οριοθϋτηςη και καθοδόγηςη από τον δϊςκαλο. Για να αναπτυχθούν αυτϋσ οι ςχϋςεισ ο ρόλοσ του παιδαγωγού δεν μπορεύ να εύναι ϋνασ ρόλοσ ειδόμονα ειδικού που κατϋχει τισ γνώςεισ και τισ μεταδύδει ςτο μαθητό (αυτόν που δεν ξϋρει). Αντύθετα, αυτό που θα ϋκανε πιο δημιουργικό και παραγωγικό τον τρόπο μϊθηςησ εύναι να προςφϋρει ερεθύςματα ςτο παιδύ και να εύναι ςτη θϋςη να το βοηθόςει όποτε εκεύνο το χρειαςτεύ, με ϊξονα τισ ανϊγκεσ και 19

24 τισ επιθυμύεσ του ύδιου του παιδιού. Η μϊθηςη εκτόσ των ϊλλων εύναι και διεργαςύεσ ξεπερϊςματοσ τησ όδη κατακτηθεύςησ γνώςησ, όπωσ και για ςυγκεκριμϋνα φαινόμενα και λειτουργύεσ που αντιλαμβϊνεται το ϊτομο και το αφορούν. Με λύγα λόγια μιλϊμε για ξεπϋραςμα θεωριών/θεωρόςεων και δημιουργύα νϋων, που ακόμη και τα μικρϊ παιδιϊ διαμορφώνουν για να κατανοόςουν τον κόςμο και το περιβϊλλον τουσ. Έτςι θα πρϋπει να τουσ δύνεται η ελευθερύα να ςχηματύζουν αυτϋσ τισ θεωρύεσ και να τισ καταρρύπτουν. Εδώ μπορεύ να τεθεύ το ερώτημα αν το παιδύ θϋλει να μαθαύνει. Τπϊρχει η κυρύαρχη ϊποψη από καθηγητϋσ-δαςκϊλουσ και γενικότερα μεγϊλου μϋρουσ τησ κοινωνύασ ότι οι μαθητϋσ, οι φοιτητϋσ εύναι τεμπϋληδεσ και δε γουςτϊρουν να μαθαύνουν χωρύσ εξαναγκαςμό ό επιβρϊβευςη. Αντύθετα, ο ϊνθρωποσ μαθαύνει ό,τι τον ςυγκινεύ, δηλαδό ανακαλύπτει τα ςτοιχεύα εκεύνα που απαντούν ςτισ ανϊγκεσ, τα ενδιαφϋροντα και τισ επιθυμύεσ του, τα οπούα αναπτύςςουν τη φανταςύα και τη δημιουργικότητϊ του, τον κϊνουν να δρα και γενικότερα με οτιδόποτε ςυν-κινειται/ του προκαλεύ ευφορύα και ικανοπούηςη. ςχολείο και οικογένεια Πϋρα από τη ςχϋςη δαςκϊλου μαθητό, ςημαντικό ρόλο ςτην παιδεύα ϋχει και η οικογϋνεια. Η οικογϋνεια ςόμερα, πολύ ςυχνϊ αποτελεύ φορϋα τησ ιδεολογύασ του κρατικού εκπαιδευτικού ςυςτόματοσ. Προτρϋπει και αρκετϋσ φορϋσ πιϋζει τα παιδιϊ να διαβϊζουν και να εντατικοποιούν τη ζωό τουσ, ώςτε να ανελιχθούν κοινωνικϊ για να ανταπεξϋλθουν ςτουσ ρυθμούσ που επιβϊλλει η καπιταλιςτικό κοινωνύα (εξετϊςεισ, ςπουδϋσ, πτυχύα, εύρεςη εργαςύασ). Επιπλϋον μϋςα ςτη ςημερινό μορφό τησ οικογϋνειασ (αν τη θεωρόςουμε ωσ το κύτταρο τησ κοινωνύασ) διαιωνύζονται οι εξουςιαςτικϋσ ςχϋςεισ καθώσ και οι ςχϋςεισ εξϊρτηςησ (οικονομικό, ςυναιςθηματικό κτλ). Εφόςον λοιπόν ςτόχοσ εύναι μύα μορφό ελευθεριακόσ παιδεύασ, η οικογϋνεια θα πρϋπει να τεθεύ ςε κριτικό και η δομό τησ να αλλϊξει. Κϊτι που θα μπορούςε να αποτελεύ μερικό λύςη, θα όταν να δημιουργηθούν χώροι ςυλλογικόσ διαπραγμϊτευςησ τησ καθημερινότητασ των παιδιών μεταξύ τουσ, όπου θα ςυναναςτρϋφονται και θα αλληλεπιδρούν, θα αποκτούν ερεθύςματα και θα βρύςκουν τα ςτοιχεύα που τα ςυγκινούν. Όςο για τη ςχϋςη γονϋα και παιδιού, βλϋπουμε αντιςτοιχύα με αυτό του παιδαγωγού/μαθητό, δηλαδό αμφύδρομη, χωρύσ αυταρχιςμό και εξουςιαςμό. Αυτό για εμϊσ ςυνεπϊγεται μύα ςυμφωνύα μεταξύ κηδεμόνα και ελευθεριακού ςχολεύου, αν όχι και μύα εμπλοκό ςε αυτό. Ένα παρϊδειγμα διαχεύριςησ των παραπϊνω ςχϋςεων ςυναντϊμε ςτο Paideia, όπου εκεύ οι γονεύσ ςυμμετεύχαν ςτισ ςυνελεύςεισ του ςχολεύου. το εδώ και ςτο τώρα 20

25 κϊτι πιο ϊμεςο θα όταν να δύνεται περιςςότερη ελευθερύα ςτο παιδύ από τουσ γονεύσ χωρύσ να υπϊρχει απόλυτη εξϊρτηςη από αυτούσ. διαδικαςίεσ ςτο ςχολείο και χωροταξία Σο βαςικό εργαλεύο τησ δομόσ και τησ λειτουργύασ του ελευθεριακού ςχολεύου εύναι οι ςυνελεύςεισ των μαθητών (ακόμα και ςε μικρϋσ ηλικύεσ) και παιδαγωγών. υνϋλευςη ςτην οπούα όλα τα μϋλη θα λειτουργούν ιςότιμα και θα παύρνουν αποφϊςεισ για την διαδικαςύα των μαθημϊτων, για τα προβλόματϊ τουσ, προτϊςεισ για τι θϋλουν να μϊθουν και πού θϋλουν και γενικότερα ό,τι διϋπει την εκπαύδευςό τουσ. Κατϊ τη διϊρκεια τησ καθημερινότητασ, οι παιδαγωγού μπορούν να εύναι παρόντεσ και να παρεμβαύνουν όταν εύναι αναγκαύο αποφεύγοντασ να αναπτυχθεύ ϊτυπη ιεραρχύα. Επύςησ εύναι θεμιτό να υπϊρχει ςυνϋλευςη των δαςκϊλων και γονϋων για διϊφορα ζητόματα του ςχολεύου. Η διαδικαςύα του μαθόματοσ εύναι ςυλλογικό και αποκτϊ χαρακτόρα αυτομόρφωςησ, όχι μόνο για τα παιδιϊ αλλϊ και για τουσ παιδαγωγούσ. Οι μαθητϋσ αφού διαλϋγουν το περιεχόμενο του μαθόματοσ, μπορούν να αναζητόςουν τον τρόπο με τον οπούο θα το μϊθουν και όποτε χρειϊζεται ζητούν τη βοόθεια του ςυνοδού δαςκϊλου. το ςχολεύο τησ Σαμαρύκησ ( ςτη Νϋα Ζηλανδύα) για παρϊδειγμα, οι παιδαγωγού δεν αξιολογούν τισ εργαςύεσ των παιδιών εκτόσ και αν τα ύδια το επιθυμόςουν. Οι βαςικϋσ γνώςεισ τώρα, όπωσ η εκμϊθηςη του αλφαβότου, των αριθμών κλπ., αντύ του γνωςτού ανιαρού τρόπου που γνωρύςαμε ςτο ςχολεύο, μπορεύ να ϋχει τη μορφό παιχνιδιού και να γύνεται με ευφϊνταςτο τρόπο. Φωροταξικϊ το ςημερινό ςχολεύο περιορύζει το ςώμα και την ελεύθερη κύνηςη των μαθητών, αλλϊ ακόμα και τη φανταςύα και τη ςκϋψη (ςτρατιωτικοποιημϋνεσ αύθουςεσ, θρανύα που βλϋπουν την αυθεντύα-δϊςκαλο ςτην ϋδρα ό πύνακα, κϊγκελα ςε παρϊθυρα και αυλό που θυμύζουν φυλακό, δϊςκαλοσ ςε θϋςη που επιβλϋπει και μπορεύ ευκολότερα να επιβληθεύ). Σο ελευθεριακό ςχολεύο θα πρϋπει να εύναι δομημϋνο ώςτε να κινεύται το ςώμα, να μπορεύσ να τρϋχεισ, να πϋφτεισ, να αλληλεπιδρϊσ με το περιβϊλλον και τουσ γύρω ςου. Επύςησ ςημαντικό εύναι να μην περιορύζεται η δομό του ςχολεύου ςε ϋνα κτύριο, αλλϊ να εύναι δυναμικό με την ϋννοια ότι μπορεύ να βρύςκεται ςτη φύςη ό ςε οποιοδόποτε ϊλλο μϋροσ-κτύριοδομό. Έτςι τα μϋλη τησ κοινότητασ του ςχολεύου θα μπορούν να αποκτούν περιςςότερα ερεθύςματα και να δραςτηριοποιούνται. Φαρακτηριςτικό παρϊδειγμα αποτελεύ η οργανικό αρχιτεκτονικό ςύμφωνα με την οπούα ϋχουν δομηθεύ τα ςχολεύα Waldorf όπου τα κτόρια εύναι κούλα και δαιδαλώδη, ςε μύα προςπϊθεια το 21

26 κτόριο να πϊρει χαρακτηριςτικϊ ζωντανού οργανιςμού και να ςπϊςει η αποξϋνωςη που γεννϊται από το ςχολεύο ςτρατώνασ. περιεχόμενο μαθημάτων (διαχείριςη ςυναιςθημάτων, ςεξουαλική αγωγή, δημιουργικέσ ανάγκεσ) Αρχικϊ πρϋπει να αποδομηθεύ ο διαχωριςμόσ χειρωνακτικόσ, πνευματικόσ, καλλιτεχνικόσ γνώςησ και να δοθεύ η δυνατότητα ςτον κϊθε μαθητό να αςχολεύται με όλα αυτϊ όποτε το θϋλει και ςυνδυϊζοντϊσ τα. Εύναι χρόςιμο να δύνεται η δυνατότητα ςτουσ μαθητϋσ να διαχειρύζονται τα ςυναιςθόματα και τισ ςχϋςεισ τουσ, πρϊγμα το οπούο μπορεύ να γύνεται και ςτισ ςυνελεύςεισ, αλλϊ και μϋςω δραςτηριοτότων που θα εκφρϊζονται ςυλλογικϊ μεταξύ τουσ και θα μπορούν να αιςθανθούν το διπλανό ό διπλανό τουσ χτύζοντασ πραγματικϋσ ςχϋςεισ ςυντροφικότητασ και αλληλεγγύησ. Αντύςτοιχα, όςον αφορϊ τη ςεξουαλικό αγωγό θα μπορούςε να υπϊρξει περιςςότερη ελευθερύα ςτα ςώματα και η ςεξουαλικότητα να μην αποτελεύ ταμπού κι ούτε να αναφϋρεται απλϊ με ιατρικούσ όρουσ. Για την ςεξουαλικότητα, η Emma Goldman αναφϋρει: Η αθωότητα ϋχει γύνει ςυνώνυμο τησ ϊγνοιασ η οπούα ϋχει αναχθεύ ςτην υψηλότερη των αρετών και αντιπροςωπεύει τον θρύαμβο του πουριτανιςμού. ( ) Στισ μελϋτεσ τουσ οι νϋοι ςυναντούν την εξιδανύκευςη τησ αγϊπησ. Μαθαύνουν ότι η αγϊπη εύναι το θεμϋλιο τησ θρηςκεύασ, του καθόκοντοσ, τησ αρετόσ και ϊλλων θαυμαςτών πραγμϊτων. Από την ϊλλη, η αγϊπη παρουςιϊζεται ςαν μια απεχθόσ καρικατούρα εξαιτύασ του ςεξ. Το μεγϊλωμα λοιπόν, και των δύο φύλων μϋςα ςτην αλόθεια και την απλότητα θα βοηθούςε για να απομακρυνθεύ αυτό η ςύγχυςη. Αν ςτην παιδικό ηλικύα, ϊντρασ και γυναύκα μϊθαιναν μια όμορφη ςυντροφικότητα, θα εξουδετϋρωναν την υπερδομημϋνη κατϊςταςη των φύλων ( ) Οι ςυνόγοροι του πουριτανιςμού, τησ ηθικόσ, του παρόντοσ ςυςτόματοσ εκπαύδευςησ, το μόνο που καταφϋρνουν εύναι να κϊνουν τη ζωό ςυντομότερη, αςχημότερη και πιο ευκαταφρόνητη, και ποιϋσ όμορφεσ προςωπικότητεσ θα ανϋχονταν κϊτι τϋτοιο; Εύναι λοιπόν μια ανθρώπινη πρόταςη η καταςτροφό του ςυςτόματοσ και όλων όςων ςυμμετϋχουν ςτην υποτιθϋμενη εκπαύδευςη. Η καλύτερη εκπαύδευςη ενόσ παιδιού πετυχαύνεται με το να το αφόςουμε όςυχο και να του δεύξουμε εμπιςτοςύνη. «Πρέπει να αναζητήςουμε τισ απαντήςεισ ςε όλα αυτά τα ερωτήματα, αν δεν τισ έχουμε. Κι αν τισ έχουμε πρέπει να τισ μοιραςτούμε» EZLN, H Έκτη Τςιϊπασ, Μεξικό, Πλανότησ Γη 22

27 23

28 παράρτημα Ελευθεριακϊ και αναρχικϊ ςχολεύα που ϋχουν υπϊρξει Η εκπαίδευςη ςτουσ Ζαπατίςτασ το νοτιοανατολικό ςημεύο του Μεξικού, ςτην επαρχύα Σςιϊπασ, το 1994 οι Ζαπατύςτασ εξεγϋρθηκαν, ςυντρύβοντασ τισ κυρύαρχεσ αφηγόςεισ που εξόριζαν τισ επαναςτϊςεισ ςτο μακρινό πιο παρελθόν και μιλούςαν για το τϋλοσ τησ ιςτορύασ. Οι Ζαπατύςτασ επαναςτϊτηςαν για όλουσ τουσ λόγουσ τουσ κόςμου που ςυμπτύςςονταν ςε 13 ςημεύα όπωσ λϋνε οι ύδιοι : ζητούςαν και ζητούν ςτϋγη, γη, δουλειϊ, ψωμύ, υγεύα, εκπαύδευςη, ανεξαρτηςύα, δικαιοςύνη, δημοκρατύα, ελευθερύα, ειρόνη, ιθαγενικό κουλτούρα, πληροφόρηςη. Αυτϊ τα ζητούμενα όταν εκεύνα που κινητοπούηςαν το χτύςιμο μιασ νϋασ κοινωνύασ. τη διαδικαςύα αυτό ϋπρεπε να απαντόςουν και ςτο ερώτημα " θϋλουμε εκπαύδευςη ; και αν ναι γιατύ και πώσ; " "Σο ςχολεύο που θϋλουμε θα γεννηθεύ από την κοινότητα. Από τισ αληθινϋσ λϋξεισ, από τισ γνώςεισ που όλοι μαζύ πρϋπει να αρχύςουμε να μαθαύνουμε, για να καταφϋρουμε να φϋρουμε εισ πϋρασ τον αγώνα μασ. Όλοι μαζύ, παιδιϊ, γυναύκεσ, ϊντρεσ και γϋροντεσ. Θϋλουμε μια εκπαύδευςη που θα μασ διδϊςκει πώσ να λύνουμε τα προβλόματα που υπϊρχουν ςτον Αυτόνομο Δόμο και τισ ιθαγενικϋσ κοινότητεσ. Θϋλουμε μια εκπαύδευςη που θα μϊθει τα παιδιϊ μασ να διαβϊζουν και να γρϊφουν καλϊ. Θϋλουμε δηλαδό μια αληθινό εκπαύδευςη. Η εκπαύδευςη εύναι ιδϋεσ, καλϋσ ιδϋεσ, που τισ μαθαύνουμε για να χρηςιμϋψουν. Γι' αυτό πρϋπει να ξεκινόςουμε από το πώσ η εκπαύδευςη θα μασ εξοπλύςει για να λύςουμε τα προβλόματϊ μασ και τα ςημαντικϊ προβλόματα τησ κοινότητασ εύναι εκεύνα που εκφρϊζονται μϋςα από τα αιτόματϊ μασ, τα αιτόματα των Ζαπατύςτασ. Φρειαζόμαςτε μύα ολοκληρωμϋνη εκπαύδευςη που θα ςϋβεται την πραγματικότητα του τόπου μασ, που θα ςϋβεται τον ιθαγενό λαό μασ. Που θα δυναμώνει την πολιτιςτικό μασ εμπειρύα ώςπου να κατακτόςουμε την αληθινό αυτονομύα. Γιατύ μόνο η αληθινό αυτονομύα θα λύςει τα προβλόματα των κοινοτότων μασ, (μόνο η αληθινό αυτονομύα) θα μασ προςφϋρει μια καλύτερη ζωό. Γι' αυτό χρειαζόμαςτε μια εκπαύδευςη που δεν θα εύναι μόνο λόγια, αλλϊ που θα δουλεύει για τισ διεκδικόςεισ μασ... Έτςι το ςχολεύο θα εύναι ο οδηγόσ για να καλυτερϋψουμε τη ζωό μασ και οι αύθουςεσ διδαςκαλύασ ϋνασ χώροσ ςυγκϋντρωςησ, χώροσ όπου η κοινότητα θα μπορεύ να μοιραςτεύ, να ανταλλϊξει ιδϋεσ και γνώςεισ. Έτςι, ώςτε να εύμαςτε όλοι ύςοι." Σο 2001, ο αυτόνομοσ εξεγερμϋνοσ δόμοσ Ricardo Flores Magon αποφϊςιςε να δρομολογόςει το χτύςιμο μιασ εκπαύδευςησ γεννημϋνησ από τα ςπλϊχνα τησ κουλτούρασ των εξεγερμϋνων ιθαγενών, την οπούα υπϋςκαπτε αδιϊλληπτα το ςχολεύο του επύςημου μεξικανικού εκπαιδευτικού ςυςτόματοσ. υνεχύζοντασ την αποικιοκρατικό λογικό των Ιςπανών, το επύςημο μεξικανικό κρϊτοσ επιχειρούςε και επιχειρεύ να ομογενοποιόςει την ποικιλομορφύα που ςυναντϊται από ϊποψη πολιτιςμικό ςε αυτϋσ τισ περιοχϋσ. Επιδιώκει να αφαιρϋςει τη ςυλλογικό ταυτότητα 24

29 των ιθαγενών, η οπούα αποτελεύ τον ςυνεκτικό δεςμό τησ κοινότητασ, ώςτε να καταςτούν λειτουργικού και παραγωγικού ςτο βιομηχανικό κόςμο, τακτικό που ακολούθηςαν και οι Η.Π.Α. με την αφομούωςη των ινδιϊνων. Απϋναντι ςε αυτϊ οι εξεγερμϋνοι επϋλεξαν να αναδεύξουν το μωςαικό του πολιτιςμού τουσ, εμπνεόμενοι απο αξύεσ ιςότητασ, αλληλεγγύησ και αλληλοβοόθειασ. Η ςτοχοθεςύα και ο ορύζοντασ προςδοκιών τησ εκπαιδευτικόσ διαδικαςύασ ςτουσ Ζαπατύςτασ εύναι ϊρρηκτα ςυνδεδεμϋνα με την κουλτούρα τησ αντύςταςησ, τησ ιδιόμορφησ τουσ αυτονομύασ, τα βιωμϋνα προβλόματα και τισ λύςεισ ςε αυτϊ. ιγϊ-ςιγϊ λοιπόν κϊθε μύα από τισ 117 κοινότητεσ του δόμου Ricardo Flores Magon ξεκύνηςαν να διαμορφώνουν τα αυτόνομα κϋντρα εκπαύδευςησ, όπου οι δϊςκαλοι εκλϋγονται δημοκρατικϊ από τισ κοινότητεσ τουσ. Η κοινότητα εύναι το ςχολεύο. Σα παιδιϊ μαθαύνουν για την καλλιϋργεια και τισ εποχϋσ ςυγκομιδόσ, τισ παραδοςιακϋσ γιορτϋσ ό την τοπικό προφορικό παρϊδοςη, με ςτόχο να ςυνδυϊςουν το ςχολεύο με την ιθαγενό ανατροφό. Σα παιδιϊ διδϊςκονται ςε μύα διαφορετικό αντύληψη τησ πραγματικότητασ. Για τα παιδιϊ εκπαύδευςη και πολιτικό εύναι ςύμφυτα. Μαθαύνουν ςυλλογικϊ να αγωνύζονται, να φροντύζουν το περιβϊλλον και να νιώθουν υπερόφανοι ωσ κληρονόμοι τησ δυναμικόσ και διαρκώσ εξελιςςόμενησ ιθαγενικόσ κουλτούρασ "Η εκπαύδευςη μασ εύναι ςχετικό με τον αγώνα τησ αξιοπρϋπειασ και τη μύα καρδιϊ, ώςτε να μπορούμε να περπατϊμε μαζύ ςτην ύδια κατεύθυνςη. Πιςτεύουμε ότι η εκπαύδευςη δεν αφορϊ μόνο τη διδαςκαλύα γραμμϊτων και αριθμών, αλλϊ και την επύλυςη των προβλημϊτων ανϊμεςα ςτουσ λαούσ μασ, τον τρόπο ϊμυνασ τουσ, την ιςτορύα και τον τρόπο να ςυνεχύζεισ τον αγώνα." Σο αυτόνομο ςχολεύο εύναι ϋνασ χώροσ προβληματιςμού όπου τα παιδιϊ λϋνε αυτό που νιώθουν και ςκϋφτονται ενώ καταςκευϊζουν την αυτόνομη ταυτότητα τουσ. Σα κορύτςια ςυμμετϋχουν ςτο ςχολεύο ιςότιμα με τα αγόρια, ενώ αποτελούν το μιςό ςώμα μαθητών, γεγονόσ παρϊξενο για μύα κοινότητα, όπου τα κορύτςια παραδοςιακϊ όφειλαν να βοηθούν ςτο ςπύτι. το αυτόνομο ςχολεύο των Ζαπατύςτασ, τα παιδιϊ μαθαύνουν για τουσ επαναςτατικούσ αγώνεσ των γυναικών και τον τρόπο να οικειοποιηθούν οριςμϋνεσ αρχϋσ κι αξύεσ για να μπορούν να μεταςχηματύςουν την οικογενειακό και κοινοτικό τουσ ζωό. Σο ςχολεύο ςε αυτόν την περύπτωςη γύνεται φορϋασ μιασ προωθητικόσ δύναμησ μεταςχηματιςμού προσ την κατεύθυνςη τησ καλλιϋργειασ τησ ιςότητασ των δύο φύλων. Σα κορύτςια μαθαύνουν για τα δικαιώματα τουσ και τον τρόπο να αποφαςύζουν, και ςυμμετϋχουν ενεργϊ ςτην ζαπατιςτικό οργϊνωςη. Γύνεται λοιπόν αντιληπτό ότι τα ζαπατιςτικϊ ςχολεύα εύναι τόποι όπου η ςυλλογικό γνώςη ςτοχεύει ςτον κοινωνικό μεταςχηματιςμό. το ςχολείο Paideia ςόμερα μπορούμε να μϊθουμε τα πϊντα, όχι όμωσ πώσ να ζόςουμε 25

30 το μϋςο τησ απόςταςησ μεταξύ Λιςαβόνασ και Μαδρύτησ, κϊπου ςτο νότο τησ Ιςπανύασ, ςτην πόλη Μϋριδα λειτουργεύ το ςχολεύο Paideia. Ιδρύθηκε τον Ιανουϊριο του 1978 από 3 γυναύκεσ εκπαιδευτικούσ με ξεκϊθαρεσ ιδεολογικϋσ αναφορϋσ ςτον κοινωνικό αναρχιςμό. υναντώντασ απροςπϋλαςτουσ ςκόπελουσ ςτη προοπτικό μεταςχηματιςμού του δημόςιου ςχολεύου προσ μύα πιο ελευθεριακό ρότα, προχώρηςαν ςτη ςυγκρότηςη μύασ αυτοδιαχειριζόμενησ εκπαιδευτικόσ κοινότητασ, που θϋτει ωσ θεμελιακό ςκοπό του ςχολεύου τη δημιουργύα ενόσ τύπου ανθρώπου, που μϋςα από την καθημερινότητα μαθαύνει να ζει ζώντασ ςε ανθρώπινεσ ςχϋςεισ διαμετρικϊ αντύθετεσ απ τισ καθημερινϋσ καθιερωμϋνεσ. Αυτϋσ τισ ςχϋςεισ που επιβϊλλει ϋνα εξουςιαςτικό ςτη δομό του ςύςτημα. Πριν αναλύςουμε όμωσ τισ δομϋσ και διαδικαςύεσ λειτουργύασ του εν λόγω εγχειρόματοσ, αξύζει να βουτόξουμε ςτη θεωρύα που διαπνϋει αυτόν την εκπαιδευτικό κοινότητα. Φιλοςοφύα του Paideia Δε γύνεται να διδϊξεισ χωρύσ μύα ιδεολογύα γιατύ η εκπαύδευςη αναγκαςτικϊ ϋχει ϋνα ςκοπό και αυτόσ ο ςκοπόσ καθορύζεται απ' τον τύπο τησ κοινωνύασ και των ανθρώπων που θϋλεισ. Δεν υπϊρχει ουδϋτερη παιδαγωγικό ό απολιτικό και πολύ λιγότερο μη ιδεολογικό. Ένα ςύνολο από ιδϋεσ εύναι κϊτι που κατϋχει κϊθε λογικόσ ϊνθρωποσ. την εκπαύδευςη, εύτε το θϋλεισ εύτε όχι, ςυνειδητϊ ό υποςυνεύδητα τισ μεταδύδεισ κ για αυτό εκπαιδεύεισ με τον ϋναν ό με τον ϊλλο τρόπο, γιατύ επιθυμεύσ ϋναν ςυγκεκριμϋνα τρόπο ζωόσ κ ςκϋψησ (Παιδεύα) την αντύληψη τουσ, η ολοκληρωμϋνη ςφαιρικό μόρφωςη δε ςχετύζεται με τη ςυςςώρευςη γνώςεων, αλλϊ ςχετύζεται κυρύωσ με την αρμονικό ανϊπτυξη όλων των ικανοτότων του παιδιού. Σύθεται, λοιπόν, αξιακϊ ωσ θεμελιακό ςτην εκπαιδευτικό διαδικαςύα ο αυτοκαθοριςμόσ και η ευτυχύα. Ο φόβοσ μπροςτϊ ςτην ελευθερύα εύναι ενταγμϋνοσ ςε ϋνα εξουςιαςτικό ςύςτημα που καταςτατικό του ςυνθόκη εύναι η τϊςη για χειραγώγηςη και ομοιομορφοπούηςη των εξουςιαζομϋνων. Η βύα, ο ανταγωνιςμόσ, η αποξϋνωςη, ο ρατςιςμόσ και οι πϊςησ φύςεωσ διακρύςεισ θα μπορούςαν να ιδωθούν ωσ ςυμπτώματα μύασ κοινωνύασ ϊδειασ, εξαρτημϋνησ από την εξουςύα, που το μόνο που προςφϋρει εύναι η αςφϊλεια του καθοδηγητό, εθιςμϋνη ςτην αϋναη διαδικαςύα επύτευξησ μύασ ιδεατόσ παραγωγικότητασ. Σο ςχολεύο οικοδομόθηκε ςτισ αρχϋσ τησ ιςότητασ και τησ αλληλεγγύησ, όπου η αμοιβαύα βοόθεια εξαλεύφει την αναςφϊλεια και την ανθρώπινη μοναξιϊ. Σο ςχολεύο αυτό δεν αποτελεύ εργοςτϊςιο παραγωγόσ πανομοιότυπων ανθρώπων ςτη ςκϋψη, που χρειϊζονται προςτατευτιςμούσ κρατικούσ ό πατερναλιςτικούσ. Αντύθετα αποτελεύ μύα κοινότητα πρόπλαςμα μύασ κοινωνύασ που θεμελιώνεται ςτην ιςότητα, την ελευθερύα και την αδελφοςύνη, όπου τα ϊτομα πειραματύζονται ςτην αναζότηςη τουσ για νϋουσ τρόπουσ ζωόσ και κοινωνικόσ οργϊνωςησ. Μύα αντύληψη που μασ παραπϋμπει ςτο Ερρύκο Μαλατϋςτα Αρχύζοντασ να απολαμβϊνει κανεύσ λύγη ελευθερύα, καταλόγει να τη θϋλει ολόκληρη, την απόλυτη ελευθερύα. Παρατηρόςαμε πωσ τα παιδιϊ όθελαν να απολαμβϊνουν μεν τα αποτελϋςματα μιασ ελευθερύασ χωρύσ όρια, όμωσ από την ϊλλη, μεύωναν τισ ϊλλεσ αξύεσ, όπωσ η 26

31 αλληλεγγύη, η υπευθυνότητα, η ιςότητα, η δικαιοςύνη, ο μη ανταγωνιςμόσ. Προφανώσ απ' την οπτικό τουσ όθελαν τα πλεονεκτόματα του δικού μασ ςυςτόματοσ (αντιεξουςιαςτικού) και του υπϊρχοντοσ (εξουςιαςτικού) και δημιούργηςαν ϋνα υβρύδιο μεταξύ του ενόσ και του ϊλλου τρόπου ζωόσ...εύχαμε την ευθύνη να αλλϊξουμε και να προχωρόςουμε προσ τη δημιουργύα ανθρώπων που θεωρούςαμε πωσ θα μπορούςαν να μεταβϊλλουν την παρούςα κοινωνικό δομό, ανθρώπων ικανών να ενταχθούν ςε αυτόν την κοινωνύα και να ςυμβϊλλουν ςτην αλλαγό τησ. Κι ϋτςι αλλϊξαμε (Παιδεύα) Σο ςχολεύο Paideia προτϊςςει ξεκϊθαρα ωσ απώτερο ςκοπό τον κοινωνικό μεταςχηματιςμό μϋςω τησ κοινωνικόσ επανϊςταςησ, δηλώνοντασ με ευκρύνεια ότι δεν επιδιώκει την εναρμόνιςη του με το δεδομϋνη κοινωνικό δόμηςη, που θα οδηγούςε μοιραύα ςε μύα αφομούωςη, αλλϊ την αποδόμηςη αυτού του κόςμου και τη δημιουργύα ενόσ δύκαιου και ιςότιμου. Εδώ εντοπύζουμε μύα ςυνϋχεια τησ αναρχικόσ εκπαιδευτικόσ με τη διαφωτιςτικό παρϊδοςη. Αμφότερεσ δύνουν βϊςη ςτη λογικό και πιςτεύουν πωσ η καλλιϋργεια τησ μπορεύ να μεταμορφώςει την κοινωνύα: εϊν τα ϊτομα δεν ςυντρύψουν την ϊγνοια τουσ, δε θα μπορϋςουν να ςυγκρουςτούν με την κοινωνικό αδικύα. Παρϊ, όμωσ, τη ςημαςύα που αποδύδεται ςτη μόρφωςη, ςημαντικό εύναι να ςκεφτόμαςτε ότι αυτό δεν εύναι από μόνη τησ ικανό να γενικεύςει μια ριζοςπαςτικό αλλαγό, μύα επανϊςταςη. Η μόρφωςη με αυτόν την αντύληψη θα εύναι πιο ςταθερό υπόβαθρο για την ελευθεριακό επανϊςταςη. κοπού λοιπόν του εγχειρόματοσ εύναι οι εξόσ : i. μύα θεμελιώδησ αλλαγό ςτη δομό τησ παραδοςιακόσ οικογϋνειασ ii. ςεξουαλικό απελευθϋρωςη των παιδιών, των εφόβων και των νϋων iii. απελευθϋρωςη τησ γυναύκασ iv. προςωπικό αυτονομύα, νοητικό και ςυναιςθηματικό v. ατομικό και ςυλλογικό ελευθερύασ vi. οικονομικό αυτοδιαχεύριςη και αυτοδιαχεύριςη τησ ζωόσ vii. υπευθυνότητα και αναζότηςη δημιουργικόσ εργαςύασ viii. εξϊλειψη των βύαιων και ανταγωνιςτικών ςχϋςεων ix. ςχϋςεισ βαςιςμϋνεσ ςτο διϊλογο αυτονομύα των μαθητών Η αυτοδιαχειριζόμενη εκπαιδευτικό κοινότητα Παιδεύα αποτελεύ ϋνα χωνευτόρι όπου ζυμώνονται η δουλειϊ και η διερεύνηςη των μελών τησ, το παιχνύδι και η περιςυλλογό, η θεωρύα και η πρακτικό, η χειρωνακτικό και πνευματικό εργαςύα,οι προςωπικϋσ εμπειρύεσ και η ςυνειδητοπούηςη των ςτοιχεύων που βλϊπτουν τη διαδικαςύα τησ ατομικόσ και ςυλλογικόσ εξελικτικόσ ωρύμανςησ. Απ τη ςτιγμό που προκρύνεται η κοινό μετοχό ςτη ςυλλογικό ζωό, τα παιδιϊ από την ηλικύα των ενϊμιςη-δυο ετών αρχύζουν να μετϋχουν ςε ςυλλογικϋσ αποφϊςεισ που αφορούν: 1. την επιλογό των εργαςιών 27

32 2. την επιλογό των μαθημϊτων 3. την τακτοπούηςη των εςωτερικών χώρων 4. την καλλιϋργεια και φροντύδα του κόπου 5. την καθαριότητα του εξωτερικού χώρου 6. την προετοιμαςύα και την παρϊδοςη μαθημϊτων 7. το μαγεύρεμα 8. τη ρύθμιςη διαφόρων ατελειών κ.α. ρόλοσ των ενηλύκων και το επύπεδο τησ δϋςμευςησ Η ομϊδα των ενόλικων βϊζει μόνο τισ αξύεσ τησ ςυμβύωςησ. Όλα τα υπόλοιπα εύναι προτϊςεισ των ομϊδων ςτη γενικό ςυνϋλευςη. Οι ενόλικοι απλϊ ϋχουν δικαύωμα παρϋμβαςησ όπου βλϋπουν ότι κϊτι γεννϊ ανιςότητα, δυςλειτουργύα ςε ςχϋςη με τον αρχικό ςτόχο, την καλλιϋργεια ενόσ ιςότιμου τρόπου ςυνύπαρξησ. Κεντρικό ενδιαφϋρον αποτελεύ η ςυμμετοχό του καθϋνα ςύμφωνα με τισ δυνατότητεσ του ςτην διαδικαςύα τησ αυτοδιαχεύριςησ, δεδομϋνου πωσ πϊντα εύναι πιο εύκολο να αφόνεςαι και να εξαρτϊςαι από τουσ υπολούπουσ. Οι δεςμεύςεισ που αναλαμβϊνουν τα παιδιϊ ιςχύουν γιατύ αναγνωρύζουν πωσ αυτόσ που δεν ανταποκρύνεται του δεν εύναι ελεύθεροσ, καθώσ περιϋπεςε ςτην ευκολύα τησ ευθυνοφοβύασ, αναθϋτοντασ ςε ϊλλουσ τη φροντύδα για την ατομικό και ςυλλογικό ζωό. Μϊλιςτα τα παιδιϊ ςυμπληρώνουν τισ λεγόμενεσ κϊρτεσ δεςμεύςεων και τισ παρουςιϊζουν ςτη ςυνϋλευςη παρουςιϊςεων. Κϊθε ϊτομο παρουςιϊζει τισ γνώςεισ που απϋκτηςε και ποιεσ όχι και ςτη ςυνϋχεια δεύχνει ποιεσ δεςμεύςεισ εκπλόρωςε όςον αφορϊ τισ αξύεσ, την αυτοδιαχεύριςη, τη ςυμβύωςη,ώςτε να καθοριςτεύ μεταξύ των ςυντρόφων ο βαθμόσ υπευθυνότητασ του...η διαδικαςύα (τησ αυτοδιαχεύριςησ) ειςϊγει την ιδϋα πωσ όποιοσ δεν εύναι υπεύθυνοσ δεν εύναι ελεύθεροσ και γι' αυτό επιλϋγει να εύναι mandado(δηλαδό να δϋχεται εντολϋσ) αντύ να αυτοδιαχειρύζεται τη ζωό του...έτςι όταν ςυςτηματικϊ κϊποιο ϊτομο δεν τηρεύ τισ δεςμεύςεισ του, περνϊ ςτην κατϊςταςη mandado, δηλαδό δεν μπορεύ να επιλϋξει ούτε να αποφαςύςει για τον εαυτό του και βρύςκεται ςτη θϋςη να κϊνει αυτό που κϊποιο ϊλλο ϊτομο αποφαςύζει για εκεύνο. Με αυτόν τον τρόπο γνωρύζει την εμπειρύα τησ ελευθερύασ ωσ μια υπεύθυνη προςπϊθεια και την απουςύα ελευθερύασ ωσ επιβολό ϊλλων ατόμων πϊνω του Εύναι θεμελιώδησ η διαφοροπούηςη ςτη νοηματοδότηςη τησ δικαιοςύνησ ςτο ςχολεύο Paideia. Απ' τον καθϋνα ςύμφωνα με τισ ανϊγκεσ του ςτον καθϋνα ςύμφωνα με τισ δυνατότητεσ του. Δημιούργηςαν ϋναν κώδικα δικαιοςύνησ βαςιςμϋνο ςτη διαφορετικότητα των ανθρώπων. Δικαιοςύνη δεν εύναι λοιπόν να κϊνουμε όλοι τα ύδια. Δύκαιο εύναι ο καθϋνασ να προςφϋρει ςτη ςυλλογικότητα ςύμφωνα με τα μϋτρα του και να λαμβϊνει ςύμφωνα με τισ ιδιαύτερεσ ανϊγκεσ του. ςυνϋλευςη 28

33 Σα παιδιϊ, κατ' αρχόν, χωρύζονται ηλικιακϊ ςε ομϊδεσ (6 ϋωσ 8 ετών, 9 ϋωσ 10, 11 ϋωσ 13, 14 ϋωσ 15). Μϋςω ςυνελεύςεων κϊθε ομϊδα επιλύει όλα εκεύνα τα ζητόματα που την αφορούν.από μικρό ηλικύα, δηλαδό, τα παιδιϊ εκτύθενται ςε διαδικαςύεσ ςυνελεύςεων με την παρουςύα ενόσ παιδαγωγού, μϋχρισ ότου να ϋχουν αποκτόςει την εμπειρύα, ώςτε να τη διεξϊγουν μόνα τουσ. ιγϊ-ςιγϊ αρχύζουν να ςυμμετϋχουν και ςτισ γενικϋσ ςυνελεύςεισ, όπου ςυζητιούνται και επιλύονται ζητόματα ςυλλογικού χαρακτόρα. Οι γενικϋσ ςυνελεύςεισ απαρτύζονται από όλα τα ϊτομα που ςυμμετϋχουν ςτο εγχεύρημα και ςκοπό ϋχει την αυτοδιαχεύριςη του ςχολεύου. Η ϋκθεςη ςε διαδικαςύεσ ςυμμετοχικότητασ και ιςότητασ ςε τόςο νεαρό ηλικύα τα κϊνει να χτύςουν αντιλόψεισ, να δημιουργόςουν κϊποιεσ ιδϋεσ που θα αποτελϋςουν μϋροσ τησ πνευματικόσ τουσ δομόσ. Ενθαρρύνεται, δηλαδό, η ελεύθερη ϋκφραςη, γεγονόσ που οδηγεύ μοιραύα ςε ϋναν πολύχρωμο πλουραλιςμό. Σο ατομικό βύωμα, η ατομικό ςκϋψη ϋτςι εκτύθεται ςτο κοινό πεδύο. Σο ατομικό και το ςυλλογικό βύωμα αλληλοτροφοδοτούνται. Αυτό η διαλεκτικό οδηγεύ ςτον αναςτοχαςμό, την αποδόμηςη, την αναδόμηςη και εν τϋλει ςτην ύδια τη ζωό. Μύα αντύληψη που μασ παραπϋμπει ευθϋωσ ςτον Μπακούνιν ομοιομορφύα εύναι θϊνατοσ, η διαφορετικότητα εύναι ζωό. γνώςη Η κυρύαρχη αντύληψη για τη γνώςη ςτον καπιταλιςμό αντανακλϊται πολύ αντιπροςωπευτικϊ ςτη γνωςιολογικό θεωρύα του Καρτϋςιου, ςύμφωνα με την οπούα προχωρϊμε προσ τη γνώςη για να κυριαρχόςουμε και να γύνουμε κτότορεσ τησ φύςησ. Σο κυριαρχικό ςτοιχεύο τησ καθεςτηκυύασ γνώςησ δεν διαφαύνεται μόνο από το ςκοπό τησ αλλϊ και τον τρόπο με τον οπούο μεταδύδεται, ο οπούοσ τρόποσ δομεύται με καθιερωμϋνα εξουςιαςτικϊ ςχόματα. Ο δϊςκαλοσ θεωρεύται ο ειδόμων, ο κϊτοχοσ τησ γνώςησ την οπούα, κατϊ κϊποιον τρόπο, εμπορεύεται, καθώσ μεταδύδεται ςαν ϊψυχο αντικεύμενο παθητικϊ ςτο δϋκτη, ο οπούοσ δεν ενεργοποιεύ κανϋνα από τουσ εςώτερουσ μηχανιςμούσ αναζότηςησ και ερμηνεύασ τησ γνώςησ. ε αντύθεςη με την καθιερωμϋνη από τισ εξουςύεσ ϊποψη πωσ μαθαύνεισ μόνο με ϋναν τρόπο, μϋςω καθιερωμϋνων προγραμμϊτων, εμεύσ πιςτεύουμε πωσ μαθαύνεισ να ζεισ ζώντασ, να μιλϊσ μιλώντασ, να ςκϋφτεςαι ςκεπτόμενοσ, να καταλϊβεισ προςπαθώντασ να καταλϊβεισ κτλ. Σα δεδομϋνα, τισ επιςτόμεσ, τισ γνώςεισ τισ μαθαύνουν τα παιδιϊ με τον δικό τουσ τρόπο, γιατύ κϊθε ϊτομο ϋχει ϋνα προςωπικό ρυθμό και κϊποια ενδιαφϋροντα που πρϋπει να ςεβαςτούμε... για αυτό και πρϋπει να αναςκευϊςουμε την πληροφορύα και να την προςαρμόςουμε ςτα ϊτομα που θα την δεχτούν. (Παιδεύα) το ςχολείο Πεςταλότςι Κοντϊ ςτο Κύτο του Εκουαδόρ, ςε υψόμετρο μϋτρων ςτισ Άνδεισ βρύςκεται το ςχολεύο Πεςταλότςι. Σο ςχολεύο,που ϋχει πϊρει το όνομϊ του από τον Ελβετό εκπαιδευτικό, ιδρύθηκε το 1979 από τουσ Ρεμπϋκα και Μαουρύτςιο Βύλντσ ξεκινώντασ ωσ παιδικόσ ςταθμόσ με τϋςςερα μόνο παιδιϊ. Σο 1986 προςτϋθηκε και 29

34 τμόμα δευτεροβϊθμιασ εκπϊιδευςησ ενώ μϋχρι τώρα η κοινότητα ϋχει φτϊςει να αριθμεύ 190 μαθητϋσ. Μϋςα ςε περύπου 2 εκτϊρια γόσ διαμορφωμϋνα να ςτεγϊζουν παντώσ εύδουσ δραςτηριοτητεσ τα παιδιϊ ϋχουν την ευκαιρύα να πϊιξουν, να γυμναςτούν, να χτύςουν πύργουσ, να διαβϊςουν, να μαγειρϋψουν θεωρητικό υπόβαθρο - φιλοςοφύα Οι Βύλντ ϊνοιξαν το ςχολεύο εν μϋρει γιατύ δεν όταν ικανοποιημϋνοι από αυτϊ που παρεύχε το κρατικό ςχολεύο ςτα παιδιϊ τουσ. Διϊβαςαν Μοντεςόρι, Πιαζϋ, Σζον Φόλτ και ελεςτϋν Υρεώνϋ και μελϋτηςαν την βρετανικό αντιληψη τησ ολοκληρωμϋνησ μϋρασ ώςτε να ξεκινόςουν με γερϊ θεμϋλια θεωρύασ, τα οπούα ςυνεχύζουν να ενιςχύουν και να προςαρμόζουν ςτα νϋα δεδομϋνα. Βρόκαν τισ θεωρύεσ του Πιαζϋ για τα ςτϊδια τησ ανϊπτυξησ εξαιρετικϊ χρόςιμεσ. Εϊν ο ϊνθρωποσ λειτουργϋι αυτόνομα, πρϋπει να υπϊρχει μύα ςύνδεςη ανϊμεςα ςτην καρδιϊ και τον εγκϋφαλο. Σα παιδιϊ που δεν τουσ επιτρϋπεται να πϊρουν μόνα τουσ τισ αποφϊςεισ τουσ θα μεγαλώςουν και θα εύναι ανύκανα να χρηςιμοποιόςουν αυτό τη ςύνδεςη γιατύ αυτό δεν θα ϋχει ενεργοποιηθεύ ποτϋ. ύμφωνα με τουσ ιδρυτϋσ του ςχολεύου το κλειδύ όλησ τησ εκπαιδευτικόσ προςςϋγγιςησ τουσ εύναι «η μηκατευθυντικότησ των ενηλύκων. Η διδαςκαλύα, η εξόγηςη, η καθοδόγηςη, η πειθώ δεν εύναι κατϊλληλεσ αλληλεπιδρϊςεισ ανϊμεςα ςε ϋναν ενόλικο και ϋνα παιδύ. Όπωσ οι νόμοι τησ φύςησ οδηγούν ςτην επιτυχημϋνη ανϊπτυξη φυτών και ζώων, θα οδηγόςουν επύςησ και ςτην επιτυχό ανϊπτυξη των παιδιών ςτο ςωματικό, κοινωνικό, νοητικό και πνευματικό τουσ επύπεδο.σο ςχολεύο πρϋπει απλϊ να παρϋχουν ενθϊρρυνςη και υποςτόριξη και να αφόνει τα παιδιϊ να αποφαςύζουν πωσ θα χρηςιμοποιόςουν ότι τουσ παρϋχεται.» οργϊνωςη-ςυνελεύςεισ Κϊθε μαθητόσ του ςχολεύου υποχρεωτικϊ πρϋπει να παρακολουθεύ τισ εβδομαδιαύεσ ςυνελεύςεισ του ςχολεύου( μύα για το δημοτικό και μύα για το γυμνϊςιο). τισ ςυνελεύςεισ αυτϋσ γύνεται καταμεριςμόσ των εργαςιών που πρϋπει να γύνουν,όπωσ καθαριςμόσ κϊποιων περιοχών, διανομό φαγητού την ώρα του διαλεύματοσ κτλ. Επύςησ αναφϋρονται προβλόματα που προϋκυψαν καθόλη την εβδομϊδα και τα παιδιϊ (με την βοόθεια,όταν χρειϊζεται, των ενηλύκων) προςπαθούν να βρούν λύςεισ ό να θεςπύςουν καινούριουσ κανόνεσ που θα προλαμβϊνουν την επανεμφϊνιςη προβληματικών καταςτϊςεων. Οι λύγοι κανόνεσ που εύναι εξ οριςμού επιβεβλημϋνοι ςτα παιδιϊ εύναι αυτού που θεωρούνται απαραύτητοι για την αςφϊλεια τουσ. Πϋρα από τισ ςυνελεύςεισ των μαθητών, διεξϊγονται και τϋςςερισ ςυνελεύςεισ προςωπικού κϊθε εβδομϊδα. Αυτϋσ οι ςυνελεύςεισ αφιερώνονται : ςτο νηπιαγωγύο, ςτο δημοτικό, ςτο γυμνϊςιο, ςτη γενικό εμβϊθυνςη και κατανόηςη και τον 30

35 πρακτικό πειραματιςμό με τα υλικϊ που εύναι διαθϋςιμα ςτο ςχολεύο. Επιτυγχϊνεται ϋτςι και η ςυνεχόσ ανϊπτυξη των ενηλύκων οι οπούοι φαύνεται να μαθαύνουν από το ςχολεύο κατϊ τον ύδιο τρόπο που μαθαύνουν και οι μαθητϋσ. μαθόματα Σο Πεςταλότςι αποτελεύται από 3 τμόματα τα οπόια αντιςτοιχούν ςε γενικϋσ γραμμϋσ ςτισ φϊςεισ τησ ανϊπτυξησ. το νηπιαγωγύο, μϋχρι τα ϋξι ό εφτϊ χρόνια τα παιδιϊ δεν αλλϊζουν ομϊδα ςε μια ςυγκεκριμϋνη ηλικύα παρα μόνο όταν εύναι ϋτοιμα να το κϊνουν. Σα παιδιϊ όχι μόνο αποκτούν ςωματικϋσ ικανότητεσ αλλϊ εςωτερικοποιούν την ποιότητα τησ πραγματικότητασ. το δημοτικό από τα εφτϊ εώσ τα δώδεκα/δεκατρύα τα παιδιϊ μαθαύνουν να κατανοούν τουσ κανόνεσπου διϋπουν την πραγματικότητα και βρύςκουν τρόπουσ για να ϋχουν αποτελϋςματα. Σα παιδιϊ ςτο γυμνϊςιο αςχολούνται κυρύωσ με το ερώτημα «Ποιοσ εύμαι?». Σο ςχολεύο ϋχει ϋνα χρονοδιϊγραμμα χωριςμϋνο ςε διαςτόματα μιςαώρων. Σα μαθόματα περιλαμβϊνουν μαθόματα υπολογιςτών, ιςτορύασ, μελϋτη, δημιουργικό γραφό, αγγλικϊ, βιολογύα, κολύμπι, χειροτεχνύεσ και ϊλλα. Επύςησ υπϊρχουν οι Ομϊδεσ Υρεώνϋ ςτισ οπούεσ τα παιδιϊ μπορούν να διαλϋξουν οποιοδόποτε θϋμα και δραςτηριότητα θϋλουν να αναπτύξουν ςυλλογικϊ. Γενικϊ υπϊρχουν δραςτηριότητεσ που καλύπτουν ολόκληρη την ςχολικό μϋρα αλλϊ ςυνόθωσ ϋνα μεγϊλο μϋροσ των παιδιών ακολουθεύ τα δικϊ του ενδιαφϋροντα, τα οπούα κατϊ κύριο λόγο αφορούν το παιχνύδι! Πιο πολύ τα παιδιϊ του γυμναςύου παρακολουθούν τισ δραςτηριότητεσ του χρονοδιαγρϊμματοσ. Επύςησ υπϊρχει η δυνατότητα να κϊνουν πρϊγματα εκτόσ ςχολεύου. Δύο φορϋσ την εβδομϊδα πραγματοποιούνται κύκλοι εκπαιδευτικών εκδρομών. κρατικό αναγνώριςη - διαχεύρηςη χρηματικών αναγκών Μετϊ από 12 χρόνια το Πεςταλότςι κατϊφερε να αναγνωρύζεται ωσ εκπαιδευτικό ύδρυμα μϋχρι και δευτεροβϊθμιασ εκπαύδευςησ. Ο M. Βύλντσ παραδϋχεται ότι, λόγω του αυτο-προςδιοριζόμενου προγρϊμματοσ ςπουδών, οι απόφοιτοι του μπορεύ να μην ϋχουν αποκτόςει όλο το ακαδημαώκό υπόβαθρο που χρειϊζονται για να ανταποκριθούν ςτισ απαιτόςεισ ειςαγωγόσ ςτο πανεπιςτόμιο. Πιςτεύει, ωςτόςο ότι θα ϋχουν αναπτύξει την ικανότητα να μαθαύνουν οπότε αν αποφαςύςουν να πϊνε ςε κϊποιο πανεπιςτόμιο, θα βρουν και θα αναπτύξουν τισ αναγκαύεσ ςτρατηγικϋσ για να τα καταφϋρουν. Σϋλοσ για την κϊλυψη των οικονομικών αναγκών του ςχολεύου κι του προςωπικού ϋχει αναπτυχθεύ το Interchange and Local Transactions System Foundation, ϋνα ςύςτημα αντιπραγματιςμού και ϊτοκων δανεύων. Οι γονεύσ οι οπούοι δεν μπορούν να ςυνειςφϋρουν χρηματικϊ μπορούν να προςφϋρουν υλικϊ ό και υπηρεςύεσ ενώ αν 31

36 κϊποιο μϋλοσ του προςωπικού χρειϊζεται επιπλϋον χρόματα ώςτε να καλύψει κϊποιεσ ανϊγκεσ του, δύνονται ϊτοκα δϊνεια. το ςχολείο Σάμμερχιλ Σο ϊμμερχιλ εύναι ϋνα ςχολεύο-κοινότητα ςτη νοτιοανατολικό Αγγλύα, το οπούο αποτελεύ ϋμπνευςη και πραγμϊτωςη του ιδιοςύςτατου παιδαγωγού A.S. Neill. Ιδρύθηκε το 1971 και απαρτύζεται περύπου από 100 μϋλη. 70 εξ αυτών εύναι παιδιϊ ηλικύασ από 5 ϋωσ 18 χρόνων, ενώ τα υπόλοιπα μϋλη τησ κοινότητασ ςυμπληρώνονται με δαςκϊλουσ, "γονεύσ ςπιτιών" και βοηθητικό προςωπικό. Σα πιο πολλϊ παιδιϊ εύναι εςωτερικϊ ςτο ςχολεύο, καθώσ και ο χώροσ( 36 ςτρϋμματα δϊςουσ και ανοικτόσ γησ ) προςφϋρει πολλαπλϋσ δυνατότητεσ για τη ςτόριξη κϊθε ανθρώπινησ δραςτηριότητασ. Εύναι μεικτό ςχολεύο, όπου κορύτςια και αγόρια ςυμβιώνουν, ενώ διατηρεύ παραδοςιακϊ ϋναν πολυεθνικό χαρακτόρα η ςύνθεςη των μαθητών, οι οπούοι προϋρχονται από τισ Βρετανύα, Αμερικό, Ιαπωνύα. Η κοινότητα, ςε μεγϊλο βαθμό αποκομμϋνη από οποιαδόποτε ϊλλη κοινωνικό δομό, ςυμβιώνει για 3 περιόδουσ (κϊθε περύοδοσ διαρκεύ 12 εβδομϊδεσ, ςυνολικϊ δηλαδό 36 εβδομϊδεσ), οπότε και αναπτύςςεται όλη η δραςτηριότητα του εγχειρόματοσ. φιλοςοφύα του ςχολεύου Η φιλοςοφικό προςϋγγιςη, που διαπνϋει ανϋκαθεν τη λειτουργύα του ςχολεύου,πϊνω ςτο ζότημα τησ εκπαύδευςησ προϋρχεται από τον ιθύνοντα νου του εγχειρόματοσ, τον Νηλ. Πρωταρχικόσ ςκοπόσ όταν το ςχολεύο αμερχιλ να γύνει ϋνα ςχολεύο κατϊλληλο για τα παιδιϊ και όχι τα παιδιϊ κατϊλληλα για το ςχολεύο. "Ξεκινϊμε να φτιϊξουμε ϋνα ςχολεύο ςτο οπούο θα δύναμε ςτα παιδιϊ την ελευθερύα να εύναι ο εαυτόσ τουσ. Για να το κϊνουμε αυτό ϋπρεπε να απαρνηθούμε κϊθε μορφό πειθαρχύασ, κϊθε υπόδειξη, κϊθε ηθικό εκπαύδευςη, κϊθε θρηςκευτικό οδηγύα. Μασ αποκϊλεςαν γενναύουσ, αλλϊ δεν χρειαζόταν θϊρροσ. Αυτό που χρειαζόταν εύναι αυτό που εύχαμε. Μια απόλυτη πύςτη ςτο παιδύ ςαν μια αγαθό και όχι κακό ύπαρξη...αυτό η πύςτη ςτη καλοςύνη του παιδιού δεν κλονύςτηκε ποτϋ, αντύθετα ϋγινε μια τελικό πύςτη." Με μια πιο προςεγμϋνη ματιϊ, εύναι αυτό η αδιϊςειςτη πεπούθηςη για την εκ φύςεωσ αγαθό ύπαρξη του νεαρού ανθρώπου, κληρονομιϊ από την ανθρωπολογικό θεωρύα του Rousseau, η οπούα θεμελιώνει τη θεωρύα του ϊμμερχιλ. Η παιδικό ηλικύα και η εφηβικό χρηςιμοποιεύται από την παιδαγωγικό θεωρύα του Νηλ για να επιτευχθεύ η ςυναιςθηματικό ολοκλόρωςη και η προςωπικό δύναμη. Όταν τα παιδιϊ κατακτόςουν αυτϊ τα ςτϊδια, θα μπορϋςουν να δρομολογόςουν μόνα τουσ πλϋον τισ δραςτηριότητεσ ςτο δρόμο για την αυτοπραγμϊτωςη τουσ. Εδώ φαύνεται ότι ο Νηλ νοιαζόταν κυρύωσ για την ψυχολογύα απ' ότι για την εκπαύδευςη. Σα πρώτα χρόνια μϊλιςτα εύχε πολλϊ "απροςϊρμοςτα" παιδιϊ, αλλϊ ςτα 1930 ϊλλαξε η προτύμηςη του ςχολεύου και προςπϊθηςε να ϋχει κυρύωσ παιδιϊ χωρύσ ψυχολογικϊ προβλόματα. Ο Νηλ τον καιρό εκεύνο αρχύζει να βλϋπει το ϊμμερχιλ ςαν θεραπευτικό κοινότητα. Διακατϋχεται λοιπόν από μύα αντύληψη ότι το παιδύ που μεγαλώνει μπορεύ να ξϋρει πολύ καλύτερα από τουσ ενόλικουσ καθοδηγητϋσ του ποιεσ εύναι οι ανϊγκεσ του. Η 32

37 παιδικό ηλικύα ορύζεται ωσ περύοδοσ παιχνιδιού και ωρύμανςησ, όποτε χτύζονται τα θεμϋλια για τη διαμόρφωςη του ελεύθερου ατόμου. "Ελευθερύα εύναι η ελευθερύα να παύζεισ, να περιπλανιϋςαι και να ζεισ με τα ςυναιςθόματα ςου. Εύναι η ελευθερύα να βρύζεισ, να φωνϊζεισ και να αρνεύςαι να κϊνεισ μπϊνιο. Εύναι ακόμα ελευθερύα να εξερευνϊσ ενδιαφϋροντα με το δικό ςου τρόπο και χρόνο. Όμωσ εκτόσ από "ελευθερύα να", η ελευθερύα του ϊμμερχιλ εύναι και "ελευθερύα από", απελευθϋρωςη από το φόβο, από εξαναγκαςμό, από μαςημϋνη πνευματικό τροφό." τόχοσ θεμελιακόσ λοιπόν εύναι το ϊμμερχιλ να αποτελϋςει το ςχολεύο εκεύνο που απελευθερώνει τα παιδιϊ από εξωγενεύσ εξαναγκαςμούσ ζώντασ με αυτόν τον τρόπο ευτυχό και αποφαςύζοντασ μόνα τουσ για την διαμόρφωςη του τρόπου ζωόσ τουσ. Μϋνουν μακριϊ από ηθικολογύεσ και διδαχϋσ των μεγαλύτερων. ύμφωνα με τον Νηλ,το παιδύ εύναι εγωκεντρικό και ϋτςι πρϋπει να αφεθεύ. Σα όρια μπαύνουν από τουσ ανθρώπουσ που ζουν κοντϊ και δουλεύουν μαζύ με το παιδύ. αυτοδιαχεύριςη Οι κανόνεσ και η οργϊνωςη τησ κοινότητασ αποφαςύζονται από μύα εβδομαδιαύα Γενικό ςυνϋλευςη, όπου όλοι ανεξαρτότωσ ηλικύασ και ιδιότητασ(μαθητόσ-δϊςκαλοσ) ϋχουν δικαύωμα ςυμμετοχόσ με ιςότιμουσ όρουσ και οι αποφϊςεισ λαμβϊνονται με την αρχό τησ πλειοψηφύασ. Δεν εύναι υποχρεωτικό η παρουςύα ςτη ςυνϋλευςη, αλλϊ ςυνιςτϊ την καρδιϊ του ϊμμερχιλ. Σα παιδιϊ των μικρότερων ηλικιών ενθαρρύνονται να εκφρϊςουν τισ απόψεισ τουσ, αφού ο αμεςοδημοκρατικόσ χαρακτόρασ και η από κοινού μετοχό ςτη ζωό αποτελούν ακρογωνιαιϋσ λύθουσ του ϊμμερχιλ. τη ςυνϋλευςη, λοιπόν, αποφαςύζονται όλα τα ζητόματα που αφορούν την κοινότητα, θεςπύζοντασ "νόμουσ" για την οργϊνωςη τησ ςυλλογικόσ ςυμβύωςησ. Ένασ κανόνασ μόνο ϋρχεται "από τα πϊνω", τον διευθυντό, η απαγόρευςη του αλκοόλ και χρόςησ των ναρκωτικών ουςιών. Οι ενόλικεσ και ο διευθυντόσ επωμύζονται με τη διευθϋτηςη ζητημϊτων που, κατϊ τουσ ύδιουσ, δεν απαςχολούν πραγματικϊ τα παιδιϊ ό που θα τουσ φορτώςουν με επύπονεσ ευθύνεσ, πρόςληψη νϋου προςωπικού, αποβολό μαθητών, διατόρηςη και επϋκταςη των δομών, πρόληψη για αςφϊλεια και υγεύα. Όςα απαςχολούν τα παιδιϊ και αφορούν τόςο τη ςυλλογικό όςο και την ατομικό πραγματικότητα τύθενται ςτη ςυνϋλευςη, αφού το να μοιρϊζεςαι θεωρεύται το φυςιολογικό και όχι το να αποςιωπϊσ. Σα παιδιϊ φτιϊχνουν τουσ κανόνεσ τησ κοινωνικόσ τουσ ςυμβύωςησ. τα παιδιϊ, ςύμφωνα με το Νηλ, αρϋςουν οι κανόνεσ και φτιϊχνουν ϋνα ςωρό. Ο κανόνασ δεν ϋρχεται ςαν ετεροκαθόριςμοσ, αλλϊ ςαν επιςφρϊγιςμα και ανϊδειξη του όδη κοινϊ ςυμφωνημϋνου τρόπου ςυνύπαρξησ. Τπόκεινται φυςικϊ ςε διαρκό αναςτοχαςμό και αλλαγό, όταν το κρύνει η ςυλλογικότητα. μαθόματα Εύναι προαιρετικϊ τα μαθόματα για τουσ μαθητϋσ, υποχρεωτικϊ όμωσ για τουσ δαςκϊλουσ. Σα μεγαλύτερα παιδιϊ ϋχουν ελαςτικό πρόγραμμα με ποικιλύα εναλλαγών. 33

38 Σα προβλόματα πειθαρχύασ εύναι ςπϊνια μιασ και η προςϋλευςη εύναι προαιρετικό. Ένα γνόςιο ενδιαφϋρον ωθεύ τα παιδιϊ ςτην παρακολούθηςη του μαθόματοσ και όχι μια κατεςτημϋνη αναγκαιότητα. Από το πρωύ ωσ το μεςημϋρι διεξϊγονται τα μαθόματα. Φειροτεχνύα, θϋατρο, παιχνύδι, ξυλογλυπτικό προςφϋρονται ελεύθερα όλη τη μϋρα. Σα μικρότερα παιδιϊ καταπιϊνονται περιςςότερο με το παιχνύδι και με ελεύθερεσ αςχολύεσ που θα επιλϋξουν. Απ' την ϊλλη προςφϋρεται μια ευρεύα γκϊμα μαθημϊτων ςτισ μεγαλύτερεσ τϊξεισ, όπωσ αγροτικϋσ επιςτόμεσ, θϋατρο, μαθηματικϊ και μουςικό, ςυνδυαςμϋνεσ επιςτόμεσ και βιολογύα, κοινωνικϋσ επιςτόμεσ, αγγλικϊ και λογοτεχνύα, αιςθητικό αγωγό, γαλλικϊ, ρώςικα, γερμανικϊ και γιαπωνϋζικα. Ακόμα προςφϋρεται και ϋνασ αριθμόσ αντικειμϋνων ςτα οπούα δεν εξετϊζονται, που περιλαμβϊνουν ξυλογλυπτικό, υφαντουργύα, καλαθοπλεκτικό κ.α. Ενθαρρύνεται η παρακολούθηςη των μαθημϊτων αλλϊ δεν κατακρύνεται η αποχό καθώσ η μϊθηςη ςτην τϊξη εκλαμβϊνεται ωσ μϋροσ τησ εκπαύδευςησ και όχι η επιτομό τησ. Σα απογεύματα εύναι ελεύθερα για όλουσ για βόλτεσ, κινηματογρϊφο, μουςικό, ζωγραφικό κ.α. Μϋςα ςτο "πρόγραμμα" προςτύθεται και η δημιουργικό βαρεμϊρα. Αρκετϊ παιδιϊ κϊθονται και δεν κϊνουν τύποτα. Αυτό δεν υποβιβϊζεται από το ϊμμερχιλ καθώσ αποτελεύ τελικό απόδειξη τησ ελευθερύασ τουσ. το επύπεδο τησ παρακαταθόκησ που αφόνει το ςχολεύο, απ' την οπούα εμπνϋονται εγχειρόματα παγκοςμύωσ, μπορούμε να πούμε με δύο λόγια ότι το ϊμμερχιλ, όντασ ϋνα εναλλακτικό ςχολεύο ςε ςχϋςη ςτο κυρύαρχο κρατικού τύπου αλλϊ μη ερχόμενο ενϊντια ςε αυτό και ςτην δεδομϋνη κοινωνικό δόμηςη, αφομοιώθηκε ςε ϋνα βαθμό από την κυρύαρχη αφόγηςη και ταμπελοποιόθηκε ωσ μύα ακόμα δυνατότητα μϋςα ςτο υπϊρχον. χολεύα ανϊλογα χτύςτηκαν ςε όλο τον κόςμο, όπωσ ςτην Ιαπωνύα με χαρακτηριςτικό το ςχολεύο Kinokuni το κίνημα ακτημόνων εργατών ςτη Βραζιλία (MST) Σο Κύνημα Ακτημόνων Εργατών ςτη Βραζιλύα, (MST - Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra MST) εύναι ϋνα μαζικό κοινωνικό κύνημα, που αποτελεύται από αγρότεσ και από όλουσ εκεύνουσ που θϋλουν να αγωνιςτούν για την αγροτικό μεταρρύθμιςη και εναντύον τησ αδικύασ και τησ κοινωνικόσ ανιςότητασ ςτισ αγροτικϋσ περιοχϋσ. Σο MST γεννόθηκε μϋςα από μια διαδικαςύα κατϊληψησ μεγϊλων κτημϊτων και ϋγινε ϋνα εθνικό κύνημα το Σο κύνημα ϋχει οδηγόςει ςε περιςςότερεσ από καταλόψεισ γησ, με περύπου οικογϋνειεσ που ςόμερα ϋχουν εγκαταςταθεύ ςε 7,5 εκατομμύρια εκτϊρια γησ. Μϋςω τησ οργϊνωςησ τουσ, αυτϋσ οι οικογϋνειεσ ςυνεχύζουν να πιϋζουν για ςχολεύα, πύςτωςη για τη γεωργικό παραγωγό και τουσ ςυνεταιριςμούσ, καθώσ και την πρόςβαςη ςτην υγειονομικό περύθαλψη ύμφωνα με αυτούσ, η εκπαύδευςη των αγροτικών κομματιών τησ κοινωνύασ αποτελεύ θεμελιώδη βϊςη ώςτε οι ϊνθρωποι και οι οικογϋνειεσ που κατοικούν ςτα κατηλλειμϋνα εδϊφη να ςυνεχύςουν να οργανώνονται και να αγωνύζονται, καθώσ 34

39 και να διευκολύνουν την πρόςβαςη και ϊλλων ανθρώπων ςτη γη και επομϋνωσ ςε ϋναν αξιοπρεπϋςτερο τρόπο ζωόσ. Αυτό μπορεύ να επιτευχθεύ μόνο μϋςω αφοςύωςησ και ςταθερών αξιών. Σο πιο γνωςτό ρητό τουσ εύναι «όλοι οι ακτόμονεσ, ϊντρεσ και γυναύκεσ, πρϋπει να ςπουδϊζουν». Σο Escola Nacional Florestan Fernandes (ENFF) γεννόθηκε από ακριβώσ αυτό την επιθυμύα να οργανωθεύ και να αναπτυχθεύ η πολιτικό και ιδεολογικό κατϊρτιςη για τα μϋλη του MST, καθώσ και για την εργατικό τϊξη. Ένα δύκτυο ςχολεύων που διευκολύνει την ανϊπτυξη και την εφαρμογό εκπαιδευτικών προγραμμϊτων ςε όλη τη Βραζιλύα. Οι εκπαιδευτικϋσ δραςτηριότητεσ ςυνειςφϋρουν ςτην κατανόηςη τησ Βραζιλιϊνικησ πραγματικότητασ, ςτην ανϊπτυξη κινόματοσ αντύςταςησ ώςτε να διατηρηθούν τα κατειλημμϋνα εδϊφη καθώσ και ςτη ςυνϊθροιςη με μικρότερεσ αγροτικϋσ κοινότητεσ κατϊ των κρατικών γεωργικών πολιτικών. Αυτϋσ οι δραςτηριότητεσ περιλαμβϊνουν: Εθνικό Πρόγραμμα Εκπαύδευςησ για τουσ διοργανωτϋσ και ακτιβιςτϋσ του MST, με προγρϊμματα και εργαςτόρια ςε: - Ιςτορύα τησ ταξικόσ πϊλησ ςτη Βραζιλύα - Γεωργικό πολιτικό οικονομύα - Ιςτορύα τησ πολιτικόσ ςκϋψησ ςτη Βραζιλύα - Μαθόματα εξειδύκευςησ ςτισ Λατινοαμερικϊνικεσ ςπουδϋσ ςε ςυνεργαςύα με το Πανεπιςτόμιο Juiz de Fora ςτο Minas Gerais (UFJF) - Μαθόματα εξειδύκευςησ ςτην Πολιτικό Οικονομύα ςε ςυνεργαςύα με το Πανεπιςτόμιο του Espirito Santo (UFES) Η καταςκευό του ςχολεύου ϊρχιςε το 2000 ςτο Guararema μϋςω τησ εθελοντικόσ εργαςύασ. Σο Escola Nacional Florestan Fernandes ϊνοιξε το 2005 και λειτούργηςε από το 1999 με τη διεξαγωγό και το ςυντονιςμό επύςημων και ανεπύςημων μαθημϊτων ςε εκπαιδευτικϊ κϋντρα ςε διϊφορεσ πολιτεύεσ. όμερα ςτα πλαύςια του ENFF λειτουργούν ςε όλη την Bραζιλύα περύπου 250 προςχολικού ςταθμού και 2000 ςχολεύα για παιδια και ενηλύκουσ καθώσ και διϊφορα πλανώδια ςχολεύα τα οπούα ςτεγϊζονται ςτουσ διϊφορουσ καταυλιςμούσ του MST. 35

40 τεςτάκι Επιχειρώντασ να προςεγγύςουμε για πρώτη φορϊ αυτό το ζότημα ςυναντόςαμε πολλούσ προβληματιςμούσ και διαφωνύεσ. 1. Η ύπαρξη ελευθεριακών ςχολεύων μϋςα ςτον καπιταλιςμό: α. κατϊ πόςο θεωρεύται ανταγωνιςτικό/ριζοςπαςτικό; β. εύναι δυνατό χωρύσ αυτϊ να αφομοιωθούν; Ποιόσ εύναι ο προςανατολιςμόσ τησ εκπαιδευτικόσ διαδικαςύασ μϋςα ςε ϋνα τϋτοιο ςχολεύο, δηλαδό κατα πόςο εύναι ανεξϊρτητο από πολιτικϋσ ιδεολογύεσ και προτϊγματα; Μπορούμε μϋςα ςτουσ αγώνεσ του κρατικού ςχολεύου να θϋςουμε το ζότημα τησ ελευθεριακόσ παιδεύασ και τησ ςχϋςησ δαςκϊλου μαθητό;

41 Πηγέσ *Κοινωνύα χωρύσ ςχολεύα Ιvan Illich *Αναρχιςμόσ, Ουτοπύεσ και Υιλοςοφύα τησ Εκπαύδευςησ Judith Suissa *Η Κοινωνικό ημαςύα του ύγχρονου χολεύου-emma Goldman *Προσ τουσ δαςκϊλουσ-p.kropotkin *Οι παιδαγωγικϋσ οπτικϋσ τησ ελευθεριακόσ εκπαύδευςησ ακαριδησ,θεοδωριδου *Σο αλφαβητϊρι τησ ελευθεριακόσ εκπαύδευςησ J.Spring *υνϋλευςη για τη Δημιουργύα Ελευθεριακών χολεύων- *Μπροςούρα για το ελευθεριακό ςχολειο Παιδεύα, εκδότησ Farma- κτόμα Πραποπούλου *το νηςύ τησ αλφαβότου 1 και 7 * *Σο προγραμμα εκπαιδευςησ οπωσ το βλεπουν και το θελουν οι κατοικοι ςτοναυτομομο Εξεγερμενο Δημο "Ρικαρντο Υλορεσ Μαγον"ΑΤΣΟΝΟΜΟ ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΟ ΔΗΜΟ ΡΙΚΑΡΝΣΟ ΥΛΟΡΕ ΜΑΓΟΝ * - εκπαιδεύοντασ ςτην αντύςταςη: τα αυτόνομα ςχολεύα των Ζαπατύςτασ *Η Κοινωνικό ςημαςύα του ςύγχρονου ςχολεύου - Emma Goldman * *Η χαρϊ τησ μϊθηςησ - Κώςτασ Μπακιρτζόσ 37

42

43

Νέο Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου. Δρ Ζωή Καραμπατζάκη, Σχολική Σύμβουλος 21 ης Περιφέρειας Π.Α.

Νέο Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου. Δρ Ζωή Καραμπατζάκη, Σχολική Σύμβουλος 21 ης Περιφέρειας Π.Α. Νέο Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου Δρ Ζωή Καραμπατζάκη, Σχολική Σύμβουλος 21 ης Περιφέρειας Π.Α. Γιατύ νϋο Πρόγραμμα; Επειδό η λογικό πορεύα των προγραμμϊτων ςπουδών εύναι η επικαιροπούηςη και η βελτύωςη,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχϋσ του NCTM. Αρχϋσ του NCTM. Αρχϋσ του NCTM. Διδακτικό Μαθηματικών ΙΙ. Μϊθημα 9 ο Αξιολόγηςη

Αρχϋσ του NCTM. Αρχϋσ του NCTM. Αρχϋσ του NCTM. Διδακτικό Μαθηματικών ΙΙ. Μϊθημα 9 ο Αξιολόγηςη Διδακτικό Μαθηματικών ΙΙ Μϊθημα 9 ο Αξιολόγηςη 1. Μαθηματικϊ: περιεχόμενο ςχολικών Μαθηματικών διϊρθρωςη «ύλησ» η αξιολόγηςη ςυνόθωσ επικεντρώνεται ςε ανϊκληςη αςύνδετων πληροφοριών και λεπτομερειών. Αντύ

Διαβάστε περισσότερα

Παθήςεισ του θυροειδή ςε άτομα με ςύνδρομο Down: Πληροφορίεσ για γονείσ και δαςκάλουσ. Τι είναι ο θυροειδήσ αδένασ;

Παθήςεισ του θυροειδή ςε άτομα με ςύνδρομο Down: Πληροφορίεσ για γονείσ και δαςκάλουσ. Τι είναι ο θυροειδήσ αδένασ; Παθήςεισ του θυροειδή ςε άτομα με ςύνδρομο Down: Πληροφορίεσ για γονείσ και δαςκάλουσ Τι είναι ο θυροειδήσ αδένασ; Dr. jennifer Dennis, Ιατρική Σύμβουλοσ του Συλλόγου για το Σύνδρομο Down (1993) Ο αδϋνασ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΠΑΙΚ Θεςςαλονύκησ, /02/2011

ΕΠΠΑΙΚ Θεςςαλονύκησ, /02/2011 1 ΕΠΠΑΙΚ Θεςςαλονύκησ, 2010-2011 21/02/2011 Εξετϊςεισ ςτη Γενικό και Εξελικτικό Ψυχολογύα Διδϊςκων: Οικονόμου Ανδρϋασ Όνομα φοιτητό / φοιτότριασ:... Τμόμα: E1 E2 E3 E4 E5 Βαθμόσ:. Προςοχό: ϊριςτα οι 100

Διαβάστε περισσότερα

«Δυνατότητεσ και προοπτικϋσ του επαγγϋλματοσ που θϋλω να ακολουθόςω μϋςα από το Διαδύκτυο».

«Δυνατότητεσ και προοπτικϋσ του επαγγϋλματοσ που θϋλω να ακολουθόςω μϋςα από το Διαδύκτυο». «Δυνατότητεσ και προοπτικϋσ του επαγγϋλματοσ που θϋλω να ακολουθόςω μϋςα από το Διαδύκτυο». Επαγγελματικόσ Τομϋασ: Ιατρικό Συμμετϋχοντεσ: Χαώκϊλησ Δημότρησ Κεραμιδϊσ Δημότρησ Κατςικονούρησ Θανϊςησ Λαμπρόπουλοσ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΓΙΚΟΣ ΦΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΦΑΡΩΓΗ ΓΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΔΛΛΑΓΑ

Ο ΟΓΙΚΟΣ ΦΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΦΑΡΩΓΗ ΓΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΔΛΛΑΓΑ Ο ΟΓΙΚΟΣ ΦΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΦΑΡΩΓΗ ΓΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΔΛΛΑΓΑ 1 Ο Σακχαρώδησ Διαβότησ (ΣΔ) εύναι μια μεταβολικό διαταραχό και αποτελεύ ϋνα από τα ςυχνότερα χρόνια νοςόματα και μια από τισ ςημαντικότερεσ αιτύεσ πρόωρησ

Διαβάστε περισσότερα

1.ΕΘΝΙΚΕ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΕ ΠΑΡΑΔΟΕΙ ΓΙΑ ΣΟΝ ΣΟΚΕΣΟ

1.ΕΘΝΙΚΕ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΕ ΠΑΡΑΔΟΕΙ ΓΙΑ ΣΟΝ ΣΟΚΕΣΟ 1.ΕΘΝΙΚΕ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΕ ΠΑΡΑΔΟΕΙ ΓΙΑ ΣΟΝ ΣΟΚΕΣΟ Ο τοκετόσ εύναι ϋνα ςημαντικό κοινωνικό και ςυναιςθηματικό γεγονόσ όχι μόνο για τη γυναύκα, αλλϊ και για την οικογϋνειϊ τησ και ύςωσ και για ολόκληρη την

Διαβάστε περισσότερα

ενθαρρύνοντασ τη ςυνέχιςη των προβλημάτων

ενθαρρύνοντασ τη ςυνέχιςη των προβλημάτων ενθαρρύνοντασ τη ςυνέχιςη των προβλημάτων Η τεχνικό αυτό ςυνύςταται ςτην ενθϊρρυνςη για τη ςυνϋχιςη τησ προβληματικήσ ςυμπεριφοράσ, με τον όρο ότι θα γίνεται: για διαφορετικό λόγο, ςε διαφορετικό χρόνο

Διαβάστε περισσότερα

Ένασ άνθρωποσ που δεν ςτοχάζεται για τον εαυτό του δεν ςτοχάζεται καθόλου». Oscar Wilde

Ένασ άνθρωποσ που δεν ςτοχάζεται για τον εαυτό του δεν ςτοχάζεται καθόλου». Oscar Wilde Ένασ άνθρωποσ που δεν ςτοχάζεται για τον εαυτό του δεν ςτοχάζεται καθόλου». Oscar Wilde Σπανάκη Βιργινία Αναπληρώτρια Προϊςταμένη ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Τι είναι το θμερολόγιο αναςτοχαςμοφ; Ο όροσ ημερολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΟΤ ΦΟΛΕΙΟΤ ΠΡΟ ΣΟΤ ΓΟΝΕΙ. - Θέςη υπεύθυνου προςώπου για την ςυμπλήρωςη του ερωτηματολογίου: Ερωτηματολόγιο

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΟΤ ΦΟΛΕΙΟΤ ΠΡΟ ΣΟΤ ΓΟΝΕΙ. - Θέςη υπεύθυνου προςώπου για την ςυμπλήρωςη του ερωτηματολογίου: Ερωτηματολόγιο ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΟΤ ΦΟΛΕΙΟΤ ΠΡΟ ΣΟΤ ΓΟΝΕΙ Γενικέσ Πληροφορίεσ για το ςχολείο/τον οργανιςμό - Όνομα του ςχολείου: - Διεύθυνςη: - Είδοσ Σχολείου: - Δημοτικό Σχολεύο - Δημοτικό Σχολεύο Ειδικόσ Εκπαύδευςησ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήσης των Εργαλείων Αναγνώρισης Χαρισματικών Μαθητών στα Μαθηματικά

Εγχειρίδιο Χρήσης των Εργαλείων Αναγνώρισης Χαρισματικών Μαθητών στα Μαθηματικά Εγχειρίδιο Χρήσης των Εργαλείων Αναγνώρισης Χαρισματικών Μαθητών στα Μαθηματικά ΕΓΦΕΙΡΙΔΙΟ ΦΡΗΗ ΕΡΓΑΛΕΙΨΝ ΑΝΑΓΝΨΡΙΗ ΕΙΑΓΨΓΗ Η ύπαρξη ϋγκυρων και αξιόπιςτων εργαλεύων αναγνώριςησ χαριςματικών μαθητών κρύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Θεςμική Αναμόρφωςη τησ Προ-πτωχευτικήσ Διαδικαςίασ Εξυγίανςησ Επιχειρήςεων

Θεςμική Αναμόρφωςη τησ Προ-πτωχευτικήσ Διαδικαςίασ Εξυγίανςησ Επιχειρήςεων Ενημερωτικό ημείωμα Θεςμική Αναμόρφωςη τησ Προ-πτωχευτικήσ Διαδικαςίασ Εξυγίανςησ Επιχειρήςεων -Σι προβλέπει η νομοθετική ρύθμιςη για την προ-πτωχευτική διαδικαςία εξυγίανςησ επιχειρήςεων; Με την προτεινόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Το παζάρι των λοιμώξεων ςτον 'κατεχόμενο' κόςμο των χρηςτών

Το παζάρι των λοιμώξεων ςτον 'κατεχόμενο' κόςμο των χρηςτών Το παζάρι των λοιμώξεων ςτον 'κατεχόμενο' κόςμο των χρηςτών "Η κρυμϋνη και ξεχαςμϋνη μϊςτιγα". Αυτόσ όταν ο τύτλοσ του εξαιρετικού ντοκυμαντϋρ που φτιϊχτηκε από το ουηδικό ωματεύο χρηςτών για να φϋρει

Διαβάστε περισσότερα

Απολυτόριεσ Εξετϊςεισ Ημερόςιων Γενικών Λυκεύων. Εξεταζόμενο Μϊθημα: Νεοελληνική Γλώςςα, Ημ/νύα: 14 Μαύου 2010. Ενδεικτικέσ Απαντήςεισ Θεμάτων

Απολυτόριεσ Εξετϊςεισ Ημερόςιων Γενικών Λυκεύων. Εξεταζόμενο Μϊθημα: Νεοελληνική Γλώςςα, Ημ/νύα: 14 Μαύου 2010. Ενδεικτικέσ Απαντήςεισ Θεμάτων Απολυτόριεσ Εξετϊςεισ Ημερόςιων Γενικών Λυκεύων Εξεταζόμενο Μϊθημα: Νεοελληνική Γλώςςα, Ημ/νύα: 14 Μαύου 2010 Ενδεικτικέσ Απαντήςεισ Θεμάτων Α1 Σε μια ανϊλυςη ςχετικϊ με την αυτομόρφωςη, η ςυγγραφϋασ πραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΤΝΑΣΟΣΗΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΣΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΩΝ

ΔΤΝΑΣΟΣΗΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΣΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΩΝ ΔΤΝΑΣΟΣΗΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΣΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΩΝ Ιατρική και νζεσ προοπτικζσ Ιατρικό : ϋνα από τα πιο δημοφιλό και αγαπητϊ επαγγϋλματα ςτη χώρα μασ Η εικόνα του γιατρού όμωσ ϋχει αλλϊξει από αυτόν Σε αυτήν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΙΑ «Νηπίων αναγνώσματα και βιβλιοκαμώματα»

ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΙΑ «Νηπίων αναγνώσματα και βιβλιοκαμώματα» ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΙΑ «Νηπίων αναγνώσματα και βιβλιοκαμώματα» Τπεύθυνη εκπαιδευτικόσ : ΕΤΘΤΜΙΑ ΣΑΤΡΟΘΕΟΔΩΡΟΤ υνεργαζόμενη εκπαιδευτικόσ: ΜΑΡΙΑ ΚΛΕΙΔΕΡΗ 28 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ τμόμα ολοόμερο ςχολ.

Διαβάστε περισσότερα

A1. Να γρϊψετε την περύληψη του κειμϋνου που ςασ δόθηκε (100-120 λϋξεισ). Μονάδεσ 25

A1. Να γρϊψετε την περύληψη του κειμϋνου που ςασ δόθηκε (100-120 λϋξεισ). Μονάδεσ 25 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ Γ ΣΑΞΗ ΗΜΕΡΗΙΟΤ ΚΑΙ Δ ΣΑΞΗ ΕΠΕΡΙΝΟΤ ΓΕΝΙΚΟΤ ΛΤΚΕΙΟΤ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΤΣΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΤ 2015 ΕΞΕΣΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟ: Εμείσ και οι αρχαίοι χώροι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΤ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΤ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΤ Σο παρόν ϋργο ϋχει παραχθεύ από το Παιδαγωγικό Ινςτιτούτο ςτο πλαύςιο υλοπούηςησ τησ Πρϊξησ «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολεύο 21ου αιώνα) Νϋο πρόγραμμα ςπουδών, ςτουσ Άξονεσ Προτεραιότητασ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιολόγηση. Παναγιώτησ Χατζηλάμπρου.

Εκπαιδευτική Αξιολόγηση. Παναγιώτησ Χατζηλάμπρου. Εκπαιδευτική Αξιολόγηση Παναγιώτησ Χατζηλάμπρου pchatzila@gmail.com Τι είναι αξιολόγηςη; Η διαδικαςύα αποτύμηςησ τησ αξύασ ενόσ προςώπου, πρϊγματοσ, θεςμού, ςυςτόματοσ. Η εφαρμογό τησ Αξιολόγηςησ ςτην

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Νικολάου Λϋκτορασ Τμόματοσ τησ Προςχολικόσ Αγωγόσ και του Εκπαιδευτικού Σχεδιαςμού, Πανεπιςτημύου Αιγαύου

Ελένη Νικολάου Λϋκτορασ Τμόματοσ τησ Προςχολικόσ Αγωγόσ και του Εκπαιδευτικού Σχεδιαςμού, Πανεπιςτημύου Αιγαύου Απόψεισ νθπιαγωγϊν ςχετικά με τθ ςυνεκπαίδευςθ παιδιϊν με διαταραχζσ ςτο φάςμα του αυτιςμοφ με τα τυπικά αναπτυςςόμενα παιδιά Ελένη Νικολάου Λϋκτορασ Τμόματοσ τησ Προςχολικόσ Αγωγόσ και του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΕΤΙΝΑ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΗ ΠΡΩΣΕΤΟΤΑ ΣΗ ΕΤΡΩΠΗ 2021

Η ΕΛΕΤΙΝΑ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΗ ΠΡΩΣΕΤΟΤΑ ΣΗ ΕΤΡΩΠΗ 2021 Η ΕΛΕΤΙΝΑ ΠΟΛΙΣΙΣΙΚΗ ΠΡΩΣΕΤΟΤΑ ΣΗ ΕΤΡΩΠΗ 2021 Πριν από τρεισ δεκαετύεσ, με εφαλτόριο την πρωτοβουλύα τησ ηθοποιού Μελύνασ Μερκούρη, που εκεύνη την εποχό όταν η Ελληνύδα Τπουργόσ Πολιτιςμού, η Ευρωπαώκό

Διαβάστε περισσότερα

Άδειες Χρήσης. Ειδικά Θέματα Μαθηματικών. Μαθηματικά στην εκπαίδευση: Επίλυση προβλήματος - Ρεαλιστικά Μαθηματικά

Άδειες Χρήσης. Ειδικά Θέματα Μαθηματικών. Μαθηματικά στην εκπαίδευση: Επίλυση προβλήματος - Ρεαλιστικά Μαθηματικά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Άδειες Χρήσης Ειδικά Θέματα Μαθηματικών Μαθηματικά στην εκπαίδευση: Επίλυση προβλήματος - Ρεαλιστικά Μαθηματικά Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Κ. Τάτσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικόσ Μαγειρικόσ Τϋχνησ Αρχιμϊγειρασ (Chef) Β Εξϊμηνο

Τεχνικόσ Μαγειρικόσ Τϋχνησ Αρχιμϊγειρασ (Chef) Β Εξϊμηνο Τεχνικόσ Μαγειρικόσ Τϋχνησ Αρχιμϊγειρασ (Chef) Β Εξϊμηνο 1 Οριςμοί Ζννοια τησ Λογιςτικήσ Εύναι μϋςο παροχόσ οικονομικών πληροφοριών προσ διϊφορεσ ομϊδεσ ενδιαφερομϋνων για την πορεύα μιασ επιχεύρηςησ που

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνύα. twitter: tatsis_kostas Τηλϋφωνο: Ώρεσ ςυνεργαςύασ: κλειδύ: did2009

Επικοινωνύα. twitter: tatsis_kostas Τηλϋφωνο: Ώρεσ ςυνεργαςύασ:  κλειδύ: did2009 Διδακτική Μαθηματικών ΙΙ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή Περιεχόμενο μαθόματοσ Επανϊληψη Παρϊγοντεσ που επιδρούν ςτο διδακτικό ςχεδιαςμό 2-3 προαιρετικϋσ εργαςύεσ Σχϋδια διδαςκαλύασ Εργαςύα ςε ομϊδεσ 2-4 ατόμων Βαθμόσ:

Διαβάστε περισσότερα

Γάμος, Διαζύγιο και Τάντρα

Γάμος, Διαζύγιο και Τάντρα Γάμος, Διαζύγιο και Τάντρα SAMAEL AUN WEOR 2 Γάμος, Διαζύγιο και Τάντρα SAMAEL AUN WEOR 3 4 Γάμος, Διαζύγιο και Τάντρα Εύναι αξιοθρόνητη, η παρακμό των καλών εθύμων ςτισ χώρεσ που καυχώνται ότι εύναι πολιτιςμϋνεσ.

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγόσ πουδών 2014-2015

Οδηγόσ πουδών 2014-2015 Οδηγόσ πουδών 2014-2015 ΕΞ ΑΠΟΣΑΕΨ ΕΠΙΜΟΡΥΨΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Νεοελληνικό Λογοτεχνύα & Χηφιακϋσ Σεχνολογύεσ» ΚΕΝΣΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΤ ΜΑΘΗΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΟ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΥΙΛΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΙΨΑΝΝΙΝΨΝ Ειςαγωγικϊ τοιχεύα

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Θρηςκευτικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Θρηςκευτικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Θρηςκευτικών Δημοτικόσ Εκπαύδευςησ Ειςαγωγό Στόχοι Περιεχόμενο Δεύκτεσ επιτυχύασ Διδακτικό Μεθοδολογύα Αξιολόγηςη 1 Ειςαγωγό Σκοπόσ του μαθόματοσ: Να γνωρύςουν οι μαθητϋσ/τριεσ: την

Διαβάστε περισσότερα

Εννοιολογικόσ προςδιοριςμόσ εξωτερικόσ και εςωτερικόσ επικοινωνύασ Μορφϋσ εςωτερικόσ επικοινωνύασ Τρόποι επικοινωνύασ με τισ διϊφορεσ ομϊδεσ κοινού

Εννοιολογικόσ προςδιοριςμόσ εξωτερικόσ και εςωτερικόσ επικοινωνύασ Μορφϋσ εςωτερικόσ επικοινωνύασ Τρόποι επικοινωνύασ με τισ διϊφορεσ ομϊδεσ κοινού Εννοιολογικόσ προςδιοριςμόσ εξωτερικόσ και εςωτερικόσ επικοινωνύασ Μορφϋσ εςωτερικόσ επικοινωνύασ Τρόποι επικοινωνύασ με τισ διϊφορεσ ομϊδεσ κοινού Εννοιολογικόσ προςδιοριςμόσ τυπικόσ και ϊτυπησ επικοινωνύασ

Διαβάστε περισσότερα

**************** Η ΤΓΧΡΟΝΗ ΜΟΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΗ ΔΕΤΣΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ:

**************** Η ΤΓΧΡΟΝΗ ΜΟΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΗ ΔΕΤΣΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ: Σελίδα1 ΚΑΝΕΛΛΑΣΟΤ ΒΙΒΗ Γ., 2009, «Η ςύγχρονη μουςικό παιδεύα ςτη δευτεροβϊθμια εκπαύδευςη, η περύπτωςη των μουςικών ςχολεύων», Πρακτικά 2 ου επιςτημονικού ςυνεδρίου «Μουςική Παιδεία & Μουςικά Σχολεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΙΑ: «ΕΠΙΛΗΨΙΑ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΙΑ: «ΕΠΙΛΗΨΙΑ» ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΥΙΛΟΟΥΙΚΗ ΦΟΛΗ ΣΜΗΜΑ ΥΙΛΟΟΥΙΑ- ΠΑΙΔΑΓΨΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΓΨΓΗ ΣΗ ΤΓΕΙΑ ΔΙΔΑΚΟΤΑ: Κα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΤΛΟΤ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΙΑ: «ΕΠΙΛΗΨΙΑ» Υοιτότρια: Κωνςταντύνα Μπαλτϊ ΚΑΡΠΕΝΗΙ 2012 Σι

Διαβάστε περισσότερα

Τρύτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Α

Τρύτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Α Τρύτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Α Κύκλοσ Ζωόσ Λογιςμικού Μοντϋλο Διαδικαςύασ Λογιςμικού Διαδικαςύα Λογιςμικού Κριτόρια Αξιολόγηςησ Μοντϋλων Απλότητα και Σταθερότητα Απαιτόςεων Κύνδυνοι

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΑΓΩΓΗ ~ 1 ~ τυλιανού. 1 Σο ςχϋδιο μαθόματοσ ςυζητόθηκε με το ςύμβουλο του μαθόματοσ τησ Νϋασ Ελληνικόσ Γλώςςασ κ. Μϊριο

1. ΕΙΑΓΩΓΗ ~ 1 ~ τυλιανού. 1 Σο ςχϋδιο μαθόματοσ ςυζητόθηκε με το ςύμβουλο του μαθόματοσ τησ Νϋασ Ελληνικόσ Γλώςςασ κ. Μϊριο ΔΙΚΣΤΟ ΤΝΕΡΓΑΙΑ ΧΟΛΕΙΩΝ ΔΗΜΟΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ Οικείοσ επιθεωρητήσ: Δρ Ανδρέασ Κυθραιώτησ Α' ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΤ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΗ ΤΝΑΝΣΗΗ ΔΙΕΤΘΤΝΣΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΡΟΦΗ ΚΑΣΑ ΣΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΟΤ ΘΗΛΑΜΟΤ ΣΖΕΛΑΛΗ ΑΝΑΣΑΙΑ ΜΑΙΑ ΙΠΠΟΚΡΑΣΕΙΟ Γ.Π.Ν.Θ.

ΔΙΑΣΡΟΦΗ ΚΑΣΑ ΣΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΟΤ ΘΗΛΑΜΟΤ ΣΖΕΛΑΛΗ ΑΝΑΣΑΙΑ ΜΑΙΑ ΙΠΠΟΚΡΑΣΕΙΟ Γ.Π.Ν.Θ. ΔΙΑΣΡΟΦΗ ΚΑΣΑ ΣΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΟΤ ΘΗΛΑΜΟΤ ΣΖΕΛΑΛΗ ΑΝΑΣΑΙΑ ΜΑΙΑ ΙΠΠΟΚΡΑΣΕΙΟ Γ.Π.Ν.Θ. Σϐςο κατϊ τη διϊρκεια τησ εγκυμοςϑνησ ϐςο και κατϊ τη διϊρκεια του θηλαςμοϑ οι γυναύκεσ δϋχονται πολλϋσ ςυμβουλϋσ για τη

Διαβάστε περισσότερα

Ν.Π.Δ.Δ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΑΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΤΗ ΔΗΜΟΤ ΝΙΚΑΙΑ-ΑΓ. Ι. ΡΕΝΣΗ

Ν.Π.Δ.Δ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΑΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΤΗ ΔΗΜΟΤ ΝΙΚΑΙΑ-ΑΓ. Ι. ΡΕΝΣΗ Ν.Π.Δ.Δ. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΑΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΤΗ ΔΗΜΟΤ ΝΙΚΑΙΑ-ΑΓ. Ι. ΡΕΝΣΗ ΚΟΙΝΩΥΕΛΗ ΕΠΙΦΕΙΡΗΗ ΤΠΗΡΕΙΩΝ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΚΕΩΝ Δράςθ 1.4/13 «Προαγωγι τθσ διαπολιτιςμικότθτασ ωσ κεμελιϊδουσ μθχανιςμοφ ζνταξθσ των νομίμωσ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Οικογζνειασ

Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Οικογζνειασ Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Οικογζνειασ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΈΡΕΤΝΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΣΑ Διδϊςκοντεσ: Φρ. Σςουραμϊνησ Ι. Γουςϋτη Ακαδ. Έτοσ: 2010-2011 Γιατί η οικογζνεια αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΠΟΜΝΗΜΑ. Επεξήγηςη Συντμήςεων: Α.Φ.= Αυτιςτικό Φάςμα - Π.Σ.= Παράλληλη Στήριξη

ΤΠΟΜΝΗΜΑ. Επεξήγηςη Συντμήςεων: Α.Φ.= Αυτιςτικό Φάςμα - Π.Σ.= Παράλληλη Στήριξη www.asperger.gr Κωνσταντινοσπόλεως 29 155.62 Χολαργός Τηλ. 210.6535666 info@asperger.gr Α.Π. 7331/7-7-2010 Χολαργόσ, 28 Ιουνύου 2010 ΤΠΟΜΝΗΜΑ Θέμα: «Κατάργηςη τησ παράνομησ και αντιςυνταγματικήσ εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαςμόσ & Εκπόνηςη Εκπαιδευτικήσ Ζρευνασ

Σχεδιαςμόσ & Εκπόνηςη Εκπαιδευτικήσ Ζρευνασ Σχεδιαςμόσ & Εκπόνηςη Εκπαιδευτικήσ Ζρευνασ Μάθημα 1 ο : Ειςαγωγή ςτην Εκπαιδευτική Ζρευνα Νύκη ιςςαμπϋρη- Δημότρησ Κολιόπουλοσ χολό Ανθρωπιςτικών & Κοινωνικών Επιςτημών Σμόμα Επιςτημών τησ Εκπαύδευςησ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακασ τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών. Πλόρεσ ελληνικό περιβϊλλον (interface) για Διαχειριςτϋσ, Εκπαιδευτϋσ, Εκπαιδευόμενουσ

Πίνακασ τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών. Πλόρεσ ελληνικό περιβϊλλον (interface) για Διαχειριςτϋσ, Εκπαιδευτϋσ, Εκπαιδευόμενουσ Τλοποίηςη προγραμμάτων με την μέθοδο τησ τηλεκατάρτιςησ 1 Τλοπούηςη προγραμμϊτων με την μϋθοδο τησ τηλεκατϊρτιςησ δύναται να λϊβει χώρα μετϊ από πλόρωσ αιτιολογημϋνο αύτημα του Κλαδικού Υορϋα (Αναδόχου),

Διαβάστε περισσότερα

Πωσ αλλάζει τη Μεςόγειο το ενεργειακό παζλ

Πωσ αλλάζει τη Μεςόγειο το ενεργειακό παζλ Πωσ αλλάζει τη Μεςόγειο το ενεργειακό παζλ Τουσ τελευταύουσ μόνεσ κυοφορούνται εξελύξεισ προσ την κατεύθυνςη επύλυςησ διαφόρων ζητημϊτων που ταλανύζουν την ανατολικό Μεςόγειο και τη Μϋςη Ανατολό. Η παρατεταμϋνη

Διαβάστε περισσότερα

Με τον όρο <<ΚΡΙΗ>>, περιγράφεται ςυνήθωσ μια απρόβλεπτη κατάςταςη, η οποία χαρακτηρίζεται από ένταςη και αναςφάλεια και μπορεί να αφορά το άτομο,

Με τον όρο <<ΚΡΙΗ>>, περιγράφεται ςυνήθωσ μια απρόβλεπτη κατάςταςη, η οποία χαρακτηρίζεται από ένταςη και αναςφάλεια και μπορεί να αφορά το άτομο, Με τον όρο , περιγράφεται ςυνήθωσ μια απρόβλεπτη κατάςταςη, η οποία χαρακτηρίζεται από ένταςη και αναςφάλεια και μπορεί να αφορά το άτομο, την οικογένεια, τον οργανιςμό, την κοινωνία, τουσ θεςμούσ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ 1 ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Νηπιαγωγόσ ςτο 2/ι Νηπιαγωγείο Ν.Ποτίδαιασ Χαλκιδικθσ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ Τίτλος: «Βιβλίο, ένασ παντοτινόσ φίλοσ» ΓΝΩΣΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επιτυχίας και Επάρκειας

Δείκτες Επιτυχίας και Επάρκειας Δείκτες Επιτυχίας και Επάρκειας εμινϊρια επτεμβρύου 2015 ΕΜΕ Υιλολογικών Μαθημϊτων χολικό χρονιϊ 2015 2016 Μαύρη Κουτςελύνη (διαςκευό) Οι Δεύκτεσ ωσ απόρροια τησ Αξιολόγηςησ των ΑΠ τη βϊςη τησ Αξιολόγηςησ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΥΑΝΙΗ ΠΕΡΙΣΑΣΙΚΩΝ ΒΙΑ Ε ΠΑΙΔΙΑ ΦΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ω ΑΠΟΣΕΛΕΜΑ ΣΗ ΕΩΣΕΡΙΚΗ ΜΕΣΑΝΑΣΕΤΗ ΠΡΟΣΑΕΙ ΠΑΡΕΜΒΑΕΩΝ.

Η ΕΜΥΑΝΙΗ ΠΕΡΙΣΑΣΙΚΩΝ ΒΙΑ Ε ΠΑΙΔΙΑ ΦΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ω ΑΠΟΣΕΛΕΜΑ ΣΗ ΕΩΣΕΡΙΚΗ ΜΕΣΑΝΑΣΕΤΗ ΠΡΟΣΑΕΙ ΠΑΡΕΜΒΑΕΩΝ. Η ΕΜΥΑΝΙΗ ΠΕΡΙΣΑΣΙΚΩΝ ΒΙΑ Ε ΠΑΙΔΙΑ ΦΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ω ΑΠΟΣΕΛΕΜΑ ΣΗ ΕΩΣΕΡΙΚΗ ΜΕΣΑΝΑΣΕΤΗ ΠΡΟΣΑΕΙ ΠΑΡΕΜΒΑΕΩΝ Κων/νος Καλέμης Το φαινόμενο τησ εςωτερικόσ μετανϊςτευςησ ενδιαφϋρον για την χώρα. παρουςιϊζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Σελίδα 1

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Σελίδα 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Σελίδα 1 ΑΠΟ ΣΟ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ 4 Διϊγνωςη των γνώςεων και ικανοτότων των παιδιών που ϋρχονται από το Δημοτικό ςτο Γυμνϊςιο. Ο καθηγητόσ με διαγνωςτικϊ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου

Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου 2011 Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου Το παρόν ϋργο ϋχει παραχθεύ από το Παιδαγωγικό Ινςτιτούτο ςτο πλαύςιο υλοπούηςησ τησ Πρϊξησ «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολεύο 21ου αιώνα) Νϋο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΤΕΙ / 12. Οικονομικό κρύςη και μϋθοδοι αναζότηςησ εργαςύασ

ΑΝΑΛΤΕΙ / 12. Οικονομικό κρύςη και μϋθοδοι αναζότηςησ εργαςύασ ΑΠΡΙΛΙΟ 2012 ΑΝΑΛΤΕΙ / 12 Οικονομικό κρύςη και μϋθοδοι αναζότηςησ εργαςύασ ΑΓΓΕΛΟ ΕΤΣΡΑΣΟΓΛΟΤ ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΑΧΟΛΗΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΙΑΚΩΝ ΧΕΕΩΝ Περιεχόμενα 1. Ειςαγωγό... 2 2. Η θεωρητικό τεκμηρύωςη των μεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

υλλογικέσ διαπραγματεύςεισ και προςδιοριςτικοί παράγοντεσ τησ ανταγωνιςτικότητασ

υλλογικέσ διαπραγματεύςεισ και προςδιοριςτικοί παράγοντεσ τησ ανταγωνιςτικότητασ ΕΠΣΕΜΒΡΙΟ 2011 ΑΝΑΛΤΕΙ / 7 υλλογικέσ διαπραγματεύςεισ και προςδιοριςτικοί παράγοντεσ τησ ανταγωνιςτικότητασ ΓΕΩΡΓΙΟ ΑΡΓΕΙΣΗ ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΜΑΚΡΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΤ ΜΕΣΑΧΗΜΑΣΙΜΟΤ Ειςήγηςη

Διαβάστε περισσότερα

22/11/2009. Προηγοφμενη βδομάδα... Δεδομζνα απο Δευτερεφουςεσ πηγζσ. Αυτή την βδομάδα...

22/11/2009. Προηγοφμενη βδομάδα... Δεδομζνα απο Δευτερεφουςεσ πηγζσ. Αυτή την βδομάδα... Προηγοφμενη βδομάδα... Δεδομζνα απο Δευτερεφουςεσ πηγζσ Πρωτογενό δεδομϋνα Αρχϋσ και τεχνικϋσ που χρηςιμοποιούνται ςτην ςυλλογό γεωγραφικών δεδομϋνων Πωσ χρηςιμοποιούμε το GPS και την Τηλεπιςκόπηςη ςαν

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραςη του κτηριού Ματςάγγου ςτην πόλη του Βόλου καθώσ και ςτην κοινωνία του

Επίδραςη του κτηριού Ματςάγγου ςτην πόλη του Βόλου καθώσ και ςτην κοινωνία του ειε Επίδραςη του κτηριού Ματςάγγου ςτην πόλη του Βόλου καθώσ και ςτην κοινωνία του Η ανϊπτυξη τησ βιομηχανύασ Ματςϊγγου για τον Βόλο, το νομό Μαγνηςύασ και την Ελλϊδα, όταν τόςο ςημαντικό όςο και για την

Διαβάστε περισσότερα

EETT Δημόςια Διαβούλευςη ςχετικά με την εκχώρηςη δικαιώματων χρήςησ ραδιοςυχνοτήτων ςτη Ζώνη 27,5 29,5 GHz

EETT Δημόςια Διαβούλευςη ςχετικά με την εκχώρηςη δικαιώματων χρήςησ ραδιοςυχνοτήτων ςτη Ζώνη 27,5 29,5 GHz EETT Δημόςια Διαβούλευςη ςχετικά με την εκχώρηςη δικαιώματων χρήςησ ραδιοςυχνοτήτων ςτη Ζώνη 27,5 29,5 GHz 1. Περί των Τύπων των Υπηρεςιών και των Δικτύων Η οικονομικώσ αποτελεςματικό χρόςη του φϊςματοσ

Διαβάστε περισσότερα

Άμεςη καθιϋρωςη τησ 2χρονησ υποχρεωτικόσ δημόςιασ προςχολικόσ αγωγόσ και εκπαύδευςησ. Μαζικού μόνιμοι διοριςμού τώρα!

Άμεςη καθιϋρωςη τησ 2χρονησ υποχρεωτικόσ δημόςιασ προςχολικόσ αγωγόσ και εκπαύδευςησ. Μαζικού μόνιμοι διοριςμού τώρα! Αρ. Πρωτ. 1369 Αθόνα 9/6/2017 Προσ Τουσ Συλλόγουσ Εκπαιδευτικών Π.Ε. Άμεςη καθιϋρωςη τησ 2χρονησ υποχρεωτικόσ δημόςιασ προςχολικόσ αγωγόσ και εκπαύδευςησ Μαζικού μόνιμοι διοριςμού τώρα! Η ςχολικό χρονιϊ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημϋνη διδαςκαλύα

Διαφοροποιημϋνη διδαςκαλύα Διδακτική Μαθηματικών ΙΙ Μάθημα 8 ο Διαφοροποιημένη διδαςκαλία Διαφοροποιημϋνη διδαςκαλύα βαςύζεται ςτην (προ)υπόθεςη ότι οι δϊςκαλοι πρϋπει να προςαρμόςουν την διδαςκαλύα τουσ ςτη διαφορετικότητα των

Διαβάστε περισσότερα

Το Νέο Εκπαιδευηικό Σύζηημα

Το Νέο Εκπαιδευηικό Σύζηημα ελύδα1 Το Νέο Εκπαιδευηικό Σύζηημα Από το ςχολικό ϋτοσ 2013-2014 και για τουσ μαθητϋσ που φοιτούν ςτην Α Λυκεύου ϋχει τεθεύ ςε ιςχύ το νϋο αναλυτικό πρόγραμμα. τόχοσ των αλλαγών εύναι να ενδυναμωθούν τα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνύδι, η αφόγηςη και η τεχνολογύα εμφανύζουν πολλαπλϋσ ςχϋςεισ και ςυνϋργιεσ.

Το παιχνύδι, η αφόγηςη και η τεχνολογύα εμφανύζουν πολλαπλϋσ ςχϋςεισ και ςυνϋργιεσ. Ημερύδα Παιχνύδι, αφόγηςη, τεχνολογύα αναζητώντασ το ψηφιακό ανϊλογο τησ ανθρώπινησ παραμυθύασ Κεντρικό Κτόριο Πανεπιςτημύου Αθηνών, Αμφιθϋατρο «Ι. Δρακόπουλοσ» Πϋμπτη 17 Ιουνύου 2010 διοργϊνωςη Ερευνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Θϋμα: Άνιςη μεταχεύριςη των ανθρώπων με τετραπληγύα, απώλεια ακοόσ ό ϐραςησ ςτο νϋο νομοςχϋδιο ΕΑΕ.

Θϋμα: Άνιςη μεταχεύριςη των ανθρώπων με τετραπληγύα, απώλεια ακοόσ ό ϐραςησ ςτο νϋο νομοςχϋδιο ΕΑΕ. Αθόνα, 15 Μαύου 2014 Η παρακάτω επιςτολή, εςτάλη μέςω φαξ και μέςω email ςτον Προΰςτάμενο τησ Διεύθυνςησ Ειδικήσ Αγωγήσ κο Λολίτςα, την Τρίτη 14 Μααου 2014. Παρακαλούμε να ςτηρίξετε με την υπογραφή ςασ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικϊ. Β' Ενιαύου Λυκεύου. (μϊθημα κοινού κορμού) Υιλοςοφύα - κοπού

Μαθηματικϊ. Β' Ενιαύου Λυκεύου. (μϊθημα κοινού κορμού) Υιλοςοφύα - κοπού Μαθηματικϊ Β' Ενιαύου Λυκεύου (μϊθημα κοινού κορμού) Υιλοςοφύα - κοπού Η διδαςκαλύα των Μαθηματικών Κοινού Κορμού επιδιώκει να δώςει ςτο μαθητό τα εφόδια για την αντιμετώπιςη καθημερινών αναγκών ςε αριθμητικϋσ

Διαβάστε περισσότερα

Βαγγϋλησ Οικονόμου Διϊλεξη 4. Δομ. Προγραμ. - Διϊλεξη 4

Βαγγϋλησ Οικονόμου Διϊλεξη 4. Δομ. Προγραμ. - Διϊλεξη 4 Βαγγϋλησ Οικονόμου Διϊλεξη 4 Δομ. Προγραμ. - Διϊλεξη 4 1 Περιεχόμενα Προτϊςεισ επανϊληψησ Προτϊςεισ Διακλϊδωςησ Δομ. Προγραμ. - Διϊλεξη 4 2 Προτάςεισ επανάληψησ Οι προτϊςεισ επανϊληψησ (iterative ό loop

Διαβάστε περισσότερα

Σο FACEBOOK ό απλώσ και Fb,όπωσ αλλιώσ χαρακτηρύζεται, γύνεται όλο και πιο διαδεδομϋνο ανϊμεςα ςτουσ νϋουσ και, ευτυχώσ ό δυςτυχώσ, αποτελεύ ςτην

Σο FACEBOOK ό απλώσ και Fb,όπωσ αλλιώσ χαρακτηρύζεται, γύνεται όλο και πιο διαδεδομϋνο ανϊμεςα ςτουσ νϋουσ και, ευτυχώσ ό δυςτυχώσ, αποτελεύ ςτην 1 Σο FACEBOOK ό απλώσ και Fb,όπωσ αλλιώσ χαρακτηρύζεται, γύνεται όλο και πιο διαδεδομϋνο ανϊμεςα ςτουσ νϋουσ και, ευτυχώσ ό δυςτυχώσ, αποτελεύ ςτην ςύγχρονη κοινωνύα μασ ςτοιχεύο τησ καθημερινόσ ζωόσ πολλών

Διαβάστε περισσότερα

Καραγιάννη Θεοδοςία Msc Ψυχολόγοσ, υντονύςτρια ομϊδασ αλληλοώποςτόριξησ υπογόνιμων ζευγαριών ςτο ςωματεύο ΚΤΒΕΛΗ

Καραγιάννη Θεοδοςία Msc Ψυχολόγοσ, υντονύςτρια ομϊδασ αλληλοώποςτόριξησ υπογόνιμων ζευγαριών ςτο ςωματεύο ΚΤΒΕΛΗ Καραγιάννη Θεοδοςία Msc Ψυχολόγοσ, υντονύςτρια ομϊδασ αλληλοώποςτόριξησ υπογόνιμων ζευγαριών ςτο ςωματεύο ΚΤΒΕΛΗ ΟΜΑΔΑ : γιατί χρειάηεται; ΠΛΗΡΟΥΟΡΗΗ Γενικϊ θϋματα τησ Τ.Α. Ειδικϊ θϋματα (δανεικϊ ωϊρια,απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΣΥΠ Λαμύασ. Δ. Καλοδόμοσ Ε. Κατςύγιαννη. Κύπρου didefth.gr/kesyp/ ΚΕΣΥΠ ΛΑΜΙΑΣ 2015 Ε.ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ

ΚΕΣΥΠ Λαμύασ. Δ. Καλοδόμοσ Ε. Κατςύγιαννη. Κύπρου didefth.gr/kesyp/ ΚΕΣΥΠ ΛΑΜΙΑΣ 2015 Ε.ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ ΚΕΣΥΠ Λαμύασ Δ. Καλοδόμοσ Ε. Κατςύγιαννη Κύπρου 85 2231024706 didefth.gr/kesyp/ Μπορεύσ να αναρωτηθεύσ τι θα όθελεσ να κϊνεισ ςτην ζωό ςου αν τα χρόματα δεν εύχαν ςημαςύα; Μια διϊλεξη από τον Βρετανό ςυγγραφϋα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΟΝΣΙ ΣΗΡΙΟ ΜΕ Η ΕΚΠΑΙΔΕΤ Η ΗΡΑΚΛΕΙΣΟ

ΥΡΟΝΣΙ ΣΗΡΙΟ ΜΕ Η ΕΚΠΑΙΔΕΤ Η ΗΡΑΚΛΕΙΣΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕ ΕΞΕΣΑΕΙ Γ ΣΑΞΗ ΗΜΕΡΗΙΟΤ ΓΕΝΙΚΟΤ ΛΤΚΕΙΟΤ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΕΜΠΣΗ 12 ΜΑΪΟΤ 2011 ΕΞΕΣΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Σ Ι Κ Ε Α Π Α Ν Σ Η Ε Ι Θ Ε Μ Α Σ Ω Ν Α1. Το

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίεσ - Συνέπειεσ - Τρόποι αντιμετώπιςησ. Χριστίνα Μαυροϊδάκη Κωνσταντίνα Μαρκάκη

Αιτίεσ - Συνέπειεσ - Τρόποι αντιμετώπιςησ. Χριστίνα Μαυροϊδάκη Κωνσταντίνα Μαρκάκη Αιτίεσ - Συνέπειεσ - Τρόποι αντιμετώπιςησ Χριστίνα Μαυροϊδάκη Κωνσταντίνα Μαρκάκη Αιτίεσ Η αιτύα δημιουργύασ του φαινομϋνου εύναι η εκπομπό χημικών ενώςεων ςτην ατμόςφαιρα όπωσ για παρϊδειγμα οι χλωροφθοράνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ Πϊτρασ Σεχνικόσ Σουριςτικών Μονϊδων και Επιχειρόςεων Υιλοξενύασ & Διούκηςη Επιχειρόςεων

ΙΕΚ Πϊτρασ Σεχνικόσ Σουριςτικών Μονϊδων και Επιχειρόςεων Υιλοξενύασ & Διούκηςη Επιχειρόςεων ΙΕΚ Πϊτρασ Σεχνικόσ Σουριςτικών Μονϊδων και Επιχειρόςεων Υιλοξενύασ & Διούκηςη Επιχειρόςεων Διούκηςη Επιχειρόςεων Ι Α Εξϊμηνο 1 Ειςαγωγικϋσ Έννοιεσ Έννοια τησ Οργϊνωςησ Οργϊνωςη εύναι μια διακριτό κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαύροσ Γιϊννησ Μαθηματικόσ

Μαύροσ Γιϊννησ Μαθηματικόσ Μαύροσ Γιϊννησ Μαθηματικόσ Ποιοσ εύναι ο οριςμόσ του ςυνόλου; Γιατύ μαθαύνουμε οριςμούσ; Αν ςκεφτεύ κανεύσ ότι τα μαθηματικϊ εύναι μια γλώςςα, όπωσ τα ελληνικϊ ό τα αγγλικϊ, και ο ςκοπόσ τησ εύναι να διευκολύνει

Διαβάστε περισσότερα

Αντύ Επιλόγου. Ειςαγωγό Ρομποτικό Ιατρικό ΠροηγμϋνεσΣεχνολογύεσ: Τποκεφϊλαια:

Αντύ Επιλόγου. Ειςαγωγό Ρομποτικό Ιατρικό ΠροηγμϋνεσΣεχνολογύεσ: Τποκεφϊλαια: Ειςαγωγό Ρομποτικό Ιατρικό ΠροηγμϋνεσΣεχνολογύεσ: Τποκεφϊλαια: α) Σεχνολογύα Watson β) Μύα περύληψη για το πώσ εξυπηρετεύ την Ιατρικό γ) Χειρουργικό ςύςτημα Da Vinci δ) Μύα επύδειξη του ςυςτόματοσ πϊνω

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεώςεισ των μαθητών κατϊ τη διϊρκεια τησ εξϋταςησ

Υποχρεώςεισ των μαθητών κατϊ τη διϊρκεια τησ εξϋταςησ Υποχρεώςεισ των μαθητών κατϊ τη διϊρκεια τησ εξϋταςησ Προςϋρχονται ςτισ αύθουςεσ μϋχρι τισ 8.00 Κατϊ την εύςοδο ςτην τϊξη, οι μαθητϋσ δεν επιτρϋπεται να ϋχουν: Βιβλύα Τετρϊδια Σημειώςεισ Blanco Κινητό

Διαβάστε περισσότερα

Σι και ποία είναι τα Μυςτήρια τησ Εκκληςίασ;

Σι και ποία είναι τα Μυςτήρια τησ Εκκληςίασ; Σι και ποία είναι τα Μυςτήρια τησ Εκκληςίασ; Σα μϋλη τησ Εκκληςύασ για να αγιαςτούν, εύναι απαραύτητο να μετϋχουν ςτα Μυςτόριϊ τησ. Μυςτόρια ςτη χριςτιανικό ορολογύα εύναι ιερϋσ τελετϋσ, με τισ οπούεσ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικϊ Γ' Ενιαύου Λυκεύου (μϊθημα κατεύθυνςησ)

Μαθηματικϊ Γ' Ενιαύου Λυκεύου (μϊθημα κατεύθυνςησ) Μαθηματικϊ Γ' Ενιαύου Λυκεύου (μϊθημα κατεύθυνςησ) : 1. ΤΝΑΡΣΗΕΙ Ορύζουν και να αναγνωρύζουν μια ςύνθετη ςυνϊρτηςη 2 1.1 Επανϊληψη Εκφρϊζουν μια ςύνθετη ςυνϊρτηςη ωσ ςύνθεςη ϊλλων ςυναρτόςεων Ορύζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Το ςύςτημα Μελέτη - Καταςκευή ςτισ Δημόςιεσ ςυμβάςεισ παραγωγήσ περιβαλλοντικών έργων.

Θέμα: Το ςύςτημα Μελέτη - Καταςκευή ςτισ Δημόςιεσ ςυμβάςεισ παραγωγήσ περιβαλλοντικών έργων. Θέμα: Το ςύςτημα Μελέτη - Καταςκευή ςτισ Δημόςιεσ ςυμβάςεισ παραγωγήσ περιβαλλοντικών έργων. Στισ ςημερινϋσ οικονομικϋσ και κοινωνικϋσ ςυνθόκεσ τα ϋργα περιβϊλλοντοσ με την ευρύτερη ϋννοια, αποκτούν προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕΔΙΟ ΣΡΑΣΗΓΙΚΟΤ ΦΕΔΙΑΜΟΤ

ΦΕΔΙΟ ΣΡΑΣΗΓΙΚΟΤ ΦΕΔΙΑΜΟΤ ΔΗΜΟ ΥΛΨΡΙΝΑ ΦΕΔΙΟ ΣΡΑΣΗΓΙΚΟΤ ΦΕΔΙΑΜΟΤ ΣΡΑΣΗΓΙΚΗ ΣΟΤ ΔΗΜΟΤ ΚΑΙ ΑΝΑΠΣΤΞΙΑΚΕ ΠΡΟΣΕΡΑΙΟΣΗΣΕ 1. ΕΙΑΓΨΓΗ ύμφωνα με το υφιςτϊμενο θεςμικό πλαύςιο για την υλοπούηςη του επιχειρηςιακού ςχεδιαςμού απαιτεύται η

Διαβάστε περισσότερα

19/10/2009. Προηγοφμενη βδομάδα... Σήμερα Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Χωρικά Μοντζλα Δεδομζνων. Δομή του μαθήματοσ

19/10/2009. Προηγοφμενη βδομάδα... Σήμερα Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Χωρικά Μοντζλα Δεδομζνων. Δομή του μαθήματοσ Προηγοφμενη βδομάδα... Σήμερα Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Χωρικά Μοντζλα Δεδομζνων Δημότρησ Μιχελϊκησ Τμόμα Εφαρμοςμϋνησ Πληροφορικόσ και Πολυμϋςων Σχολό Τεχνολογικών Εφαρμογών Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Άδειες Χρήσης. Ειδικά Θέματα Μαθηματικών. Περί δημιουργικότητας (συνέχεια) Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Κ. Τάτσης

Άδειες Χρήσης. Ειδικά Θέματα Μαθηματικών. Περί δημιουργικότητας (συνέχεια) Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Κ. Τάτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Άδειες Χρήσης Ειδικά Θέματα Μαθηματικών Περί δημιουργικότητας (συνέχεια) Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Κ. Τάτσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

υμπεριφορϊ Προςεκτικόσ Παρακολούθηςησ Μαρύα Ιωϊννα Αργυροπούλου Έλενα Παππϊ

υμπεριφορϊ Προςεκτικόσ Παρακολούθηςησ Μαρύα Ιωϊννα Αργυροπούλου Έλενα Παππϊ υμπεριφορϊ Προςεκτικόσ Παρακολούθηςησ Μαρύα Ιωϊννα Αργυροπούλου Έλενα Παππϊ Δεξιότητεσ προςεκτικόσ παρακολούθηςησ & Ενςυναύςθηςη Ενςυναύςθηςη: η ικανότητα να ακούει κανείσ με ακρίβεια και να αιςθάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα που πλαιςιώνουν το Πιςτοποιητικό Παιδαγωγικήσ και Διδακτικήσ Επάρκειασ (ΠΠΔΕ) για το ακ. έτοσ 2016/17

Μαθήματα που πλαιςιώνουν το Πιςτοποιητικό Παιδαγωγικήσ και Διδακτικήσ Επάρκειασ (ΠΠΔΕ) για το ακ. έτοσ 2016/17 Μαθήματα που πλαιςιώνουν το Πιςτοποιητικό Παιδαγωγικήσ και Διδακτικήσ Επάρκειασ (ΠΠΔΕ) για το ακ. έτοσ 2016/17 Απόκτηςη Πιςτοποιητικού Παιδαγωγικήσ και Διδακτικήσ Επάρκειασ Σύμφωνα με τον Ν.3848/2010 ϊρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία του μαθήματος της Γλώσσας στο Γυμνάσιο

Η διδασκαλία του μαθήματος της Γλώσσας στο Γυμνάσιο Τπουργείο Παιδείασ και Πολιτιςμού Διεύθυνςη Μέςησ Εκπαίδευςησ Η διδασκαλία του μαθήματος της Γλώσσας στο Γυμνάσιο εμινάρια Υιλολόγων επτέμβριοσ 2014 Η Ομάδα Γλώςςασ: Γεωργία Κούμα, ΕΜΕ, Ειρήνη Ροδοςθένουσ,

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύμβολο τησ Πίςτεωσ

Το Σύμβολο τησ Πίςτεωσ Το Σύμβολο τησ Πίςτεωσ Σο ύμβολο τησ Πύςτεωσ εύναι ςύντομη ομολογύα τησ πύςτεώσ μασ μϋςα ςτην οπούα παρουςιϊζονται περιληπτικϊ, με ςαφόνεια και αυθεντικϊ τα βαςικϊ δόγματα του χριςτιανιςμού. Σο «Πιςτεύω»

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετιςμόσ Αντιπροέδρου του Συμβουλίου του Οικονομικού Πανεπιςτημίου Αθηνών, Καθηγητή Γεώργιου Ι. Αυλωνίτη

Χαιρετιςμόσ Αντιπροέδρου του Συμβουλίου του Οικονομικού Πανεπιςτημίου Αθηνών, Καθηγητή Γεώργιου Ι. Αυλωνίτη Χαιρετιςμόσ Αντιπροέδρου του Συμβουλίου του Οικονομικού Πανεπιςτημίου Αθηνών, Καθηγητή Γεώργιου Ι. Αυλωνίτη Αθήνα, 17 Ιουνίου 2014 Εύναι ιδιαύτερη χαρϊ και τιμό για μϋνα να παρουςιϊςω ςτο πλαύςιο τησ εκδόλωςησ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ [1] ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΕΥΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΕ ΣΗ ΔΙΔΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΙΛΙΚΗ ςτο 2/θ Νηπιαγωγείο Ν. Ποτίδαιασ Χαλκιδικήσ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΕΝΑΡΙΟ Τίτλοσ: «Σα μέςα μεταφοράσ» ΓΝΩΣΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ατλαντο-αξονικό αςτϊθεια ςτα ϊτομα με ςύνδρομο Ντϊουν: Πληροφορύεσ για γονεύσ και παιδαγωγούσ

Ατλαντο-αξονικό αςτϊθεια ςτα ϊτομα με ςύνδρομο Ντϊουν: Πληροφορύεσ για γονεύσ και παιδαγωγούσ Ατλαντο-αξονικό αςτϊθεια ςτα ϊτομα με ςύνδρομο Ντϊουν: Πληροφορύεσ για γονεύσ και παιδαγωγούσ Τι εύναι η ατλαντοαξονικό αςτϊθεια; Dr. jennifer, Ιατρικό Σύμβουλοσ του Συλλόγου Συνδρόμου Ντϊουν (Οκτώβριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Η κατανομή των ηπείρων και των θαλασσών Ωκεανοί και θάλασσες

Η κατανομή των ηπείρων και των θαλασσών Ωκεανοί και θάλασσες Η κατανομή των ηπείρων και των θαλασσών Ωκεανοί και θάλασσες ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ράλια Θωμά, ΠΕ 70 ΣΧΟΛΕΙΟ Γημοηικό σολείο Βαζιλικών αλαμίναρ Σαλαμίνα, 20 Απριλίοσ 2015 1. ςνοπηική πεπιγπαθή ηηρ ανοισηήρ εκπαιδεςηικήρ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικϊ προγρϊμματα Ναυτικοϑ Μουςεύου Ελλϊδοσ

Εκπαιδευτικϊ προγρϊμματα Ναυτικοϑ Μουςεύου Ελλϊδοσ Εκπαιδευτικϊ προγρϊμματα Ναυτικοϑ Μουςεύου Ελλϊδοσ Πειραιϊσ 2014 «Ζει ο βαςιλιάσ Αλέξανδροσ;» Σχολικέσ ομάδεσ: Νηπιαγωγεύο, Α -Β Δημοτικοϑ Μϋςα απϐ ϋνα παραμϑθι με όρωα ϋνα παιδύ των προώςτορικών χρϐνων

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο κρίςησ: Αύγουςτοσ- επτέμβριοσ 2012

Δελτίο κρίςησ: Αύγουςτοσ- επτέμβριοσ 2012 ΕΠΣΕΜΒΡΙΟ 2012 ΑΝΑΛΤΕΙ / 17 Δελτίο κρίςησ: Αύγουςτοσ- επτέμβριοσ 2012 ΓΙΑΝΗ ΒΑΡΟΤΥΑΚΗ, ΦΡΗΣΟ ΚΟΤΣΟΠΕΣΡΟ, ΣΑΟ ΠΑΣΩΚΟ ΚΑΙ ΛΕΤΣΕΡΗ ΣΕΡΚΕΖΗ ΕΡΕΤΝΗΣΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΗ 1. Ειςαγωγή Ο Αύγουςτοσ και ο Σεπτϋμβριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Εποικοδομιςμόσ

Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Εποικοδομιςμόσ Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Εποικοδομιςμόσ 3 ο Κεφϊλαιο - 4 ο Κεφϊλαιο Κόμησ, Β. (2004), Ειςαγωγό ςτισ Εφαρμογϋσ των ΤΠΕ ςτην Εκπαύδευςη, Αθόνα, Εκδόςεισ Νϋων Τεχνολογιών Σκοπόσ Η ςυνοπτικό παρουςύαςη των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΗ

ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΗ 3/3/2015 : Διαταραχές στη λήψη τροφής (Γούλα Αγγελικό, Μακρό οφύα, Αμαραντύδη Γεωργύα, Καραλό Μαρύα). ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ Γ.Ν. ΑΜΥΙΑ Ψυχογενόσ διατροφικϋσ διαταραχϋσ

Διαβάστε περισσότερα

Άδειες Χρήσης. Διδακτική Μαθηματικών I. Πρόσθεση-αφαίρεση. Διδάσκων: Επίκουρος Καθ. Κ. Τάτσης

Άδειες Χρήσης. Διδακτική Μαθηματικών I. Πρόσθεση-αφαίρεση. Διδάσκων: Επίκουρος Καθ. Κ. Τάτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Άδειες Χρήσης Διδακτική Μαθηματικών I Πρόσθεση-αφαίρεση Διδάσκων: Επίκουρος Καθ. Κ. Τάτσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Στο λογιςμικό (software) περιλαμβϊνονται όλα τα προγράμματα του υπολογιςτό. Το Λογιςμικό χωρύζετε ςε δύο μεγϊλεσ κατηγορύεσ:

Στο λογιςμικό (software) περιλαμβϊνονται όλα τα προγράμματα του υπολογιςτό. Το Λογιςμικό χωρύζετε ςε δύο μεγϊλεσ κατηγορύεσ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο Στο λογιςμικό (software) περιλαμβϊνονται όλα τα προγράμματα του υπολογιςτό. Το Λογιςμικό χωρύζετε ςε δύο μεγϊλεσ κατηγορύεσ: ςτο Λογιςμικό Συςτήματοσ (System Software), ςτο Λογιςμικό Εφαρμογών

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Σαλμάν Λέιλα Επιβλέποντεσ Καθηγητέσ: Γουδήρασ Δημήτριοσ Πλατςίδου Μαρία

Επιμέλεια: Σαλμάν Λέιλα Επιβλέποντεσ Καθηγητέσ: Γουδήρασ Δημήτριοσ Πλατςίδου Μαρία Επιμέλεια: Επιβλέποντεσ Καθηγητέσ: Σαλμάν Λέιλα Γουδήρασ Δημήτριοσ Πλατςίδου Μαρία Οριςμόσ επαγγελματικισ εξουκζνωςθσ Το ςύνδρομο τησ επαγγελματικόσ εξουθϋνωςησ (ΣΕΕ) ό αλλιώσ burn-out περιγρϊφεται ωσ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ [1] ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Η διδαςκαλύα των Μαθηματικών, ενταγμϋνη ςτουσ γενικότερουσ ςκοπούσ τησ Εκπαύδευςησ, ςτοχεύει ςτην ολοκλόρωςη του μαθητό ςε επύπεδο προςωπικότητασ και κοινωνικόσ του ϋνταξησ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ SAIL AHEAD

ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ SAIL AHEAD ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ SAIL AHEAD Ερωτηματολόγιο για αξιωματικούσ γέφυρας/ Πλοιάρχους Ειςαγωγό Σο πρϐγραμμα Sail Ahead θα δημιουργόςει ϋνα online εργαλεύο για επαγγελματικϐ προςανατολιςμϐ, το οπούο θα εύναι ειδικϊ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1 Μονάδες 10 Μονάδες 4 ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1 Μονάδες 10 Μονάδες 4 ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΔΙΑΓΨΝΙΜΑΣΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΚΤΡΙΑΚΗ 17 ΑΠΡΙΛΙΟΤ 2016 ΕΞΕΣΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΕΥΑΡΜ. Ε ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΙΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΡΟΑΝΑΣΟΛΙΜΟΤ ΠΟΤΔΨΝ OIKONOMIA ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΥΟΡΙΚΗ ΤΝΟΛΟ ΕΛΙΔΨΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Συμπεριφοριςμόσ

Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Συμπεριφοριςμόσ Θεωρύεσ Μϊθηςησ και ΤΠΕ Συμπεριφοριςμόσ 3 ο Κεφϊλαιο 5 ο Κεφϊλαιο Κόμησ, Β. (2004), Ειςαγωγή ςτισ Εφαρμογέσ των ΤΠΕ ςτην Εκπαίδευςη, Αθόνα, Εκδόςεισ Νϋων Τεχνολογιών Σκοπόσ Η ςυνοπτικό παρουςύαςη των βαςικών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικοπούηςη. Μαθηματικοπούηςη. Μαθηματικϋσ δεξιότητεσ. Κατακόρυφη

Μαθηματικοπούηςη. Μαθηματικοπούηςη. Μαθηματικϋσ δεξιότητεσ. Κατακόρυφη Διδακτική Μαθηματικών ΙΙ Μάθημα 10 ο Αξιολόγηςη Είδη ερωτήςεων Μαθηματικϋσ δεξιότητεσ Μαθηματικό ςκϋψη Μαθηματικό δικαιολόγηςη Επύλυςη προβλόματοσ Επικοινωνύα Χρόςη εργαλεύων Αναπαραςτϊςεισ Συμβολικό,

Διαβάστε περισσότερα

19/10/2009. Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Spatial Operations. Σήμερα... Τφποι ερωτήςεων (Queries)

19/10/2009. Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Spatial Operations. Σήμερα... Τφποι ερωτήςεων (Queries) Γεωγραφικά Συςτήματα Πληροφοριϊν Spatial Operations Δημότρησ Μιχελϊκησ Τμόμα Εφαρμοςμϋνησ Πληροφορικόσ και Πολυμϋςων Σχολό Τεχνολογικών Εφαρμογών Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρότησ dimmihel@epp.teicrete.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σύςταςη και λειτουργία Δικτύου Συνεργαςίασ με Κοινότητεσ προςφύγων & μεταναςτών για την παροχό ενημϋρωςησ και ςυμβουλευτικόσ υποςτόριξησ.

Σύςταςη και λειτουργία Δικτύου Συνεργαςίασ με Κοινότητεσ προςφύγων & μεταναςτών για την παροχό ενημϋρωςησ και ςυμβουλευτικόσ υποςτόριξησ. Καλώσ ήρθατε ςτο 5o newsletter του προγράμματοσ «Ενδυνάμωςη του Διαπολιτιςμικού Διαλόγου και Ενίςχυςη των Κοινοτήτων Υπηκόων Τρίτων Χωρών για την Προάςπιςη και Άςκηςη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων τουσ» που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΦΙΣΕΚΣΟΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΜΟ ELITH

ΑΡΦΙΣΕΚΣΟΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΜΟ ELITH ΑΡΦΙΣΕΚΣΟΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΜΟ ELITH Η Κριτικό Επιτροπό του ΑΡΦΙΣΕΚΣΟΝΙΚΟΤ ΔΙΑΓΩΝΙΜΟΤ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑ ΣΟΝ ΦΕΔΙΑΜΟ ΩΜΑΣΟ ΕΠΙΣΟΙΦΙΑ ΘΕΡΜΑΝΗ ΜΑΡΜΑΡΟΤ αποτελούμενη από τουσ: 1. ΛΑΖΑΡΗ ΑΝΔΡΕΑ, Αρχιτϋκτων, Πρόεδροσ.Α.Ν.Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ζγκριςη προγράμματοσ ΤΟΠΕΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΘΕΜΑ: Ζγκριςη προγράμματοσ ΤΟΠΕΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΘΕΜΑ: Ζγκριςη προγράμματοσ ΤΟΠΕΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Εγκρύθηκε η πρόταςη υποβολόσ προγρϊμματοσ με την ονομαςύα ΣΟΠΕΚΟ ΛΕΤΚΑΔΑ, ςυνολικού προώπολογιςμού 525.000,00. Η Πρϊξη χωροθετεύται ςτην Περιφερειακό Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τϋταρτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Β

Τϋταρτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Β Τϋταρτη Διϊλεξη Μοντϋλα Διαδικαςύασ Λογιςμικού Μϋροσ Β Μοντϋλο Λειτουργικόσ Επαύξηςησ Σπειροειδϋσ Μοντϋλο Μοντϋλο Πύδακα Τεχνολογύα Λογιςμικού Βϊςει Συςτατικών Στοιχεύων Σύγχρονα Μοντϋλα Το μοντϋλο ςυνδυϊζει:

Διαβάστε περισσότερα

ERIC DE CORTE & LIEVEN VERSCHAFFEL Katholieke Universiteit Leuven - Belgium

ERIC DE CORTE & LIEVEN VERSCHAFFEL Katholieke Universiteit Leuven - Belgium ERIC DE CORTE & LIEVEN VERSCHAFFEL Katholieke Universiteit Leuven - Belgium Ερευνητικό Πρόγραμμα Ανϊπτυξη δεξιοτότων Διαδικαςύεσ ΣΧΗΜΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ Σ.Λ.Π ( +, - ) Σημαςιολογικών Σχζςεων (Heller & Greeno1978,

Διαβάστε περισσότερα

Case Studies. χρειάζεται να προςλάβουμε εμείσ άνθρωπο να ςυντηρεί τουσ servers». Επιτεύχθηκε μια επεκτϊςιμη λύςη με γρόγορη προςαρμογό των χρηςτών.

Case Studies. χρειάζεται να προςλάβουμε εμείσ άνθρωπο να ςυντηρεί τουσ servers». Επιτεύχθηκε μια επεκτϊςιμη λύςη με γρόγορη προςαρμογό των χρηςτών. Case Studies Εταιρεία: S&B Industrial Minerals Κλάδοσ: Εξόρυξη και Επεξεργαςύα ορυκτών και μεταλλευμϊτων Περιγραφή: Η S&B Industrial Minerals εύναι ϋνασ διεθνόσ όμιλοσ εταιρειών, που αξιοποιεύ τισ δυνατότητεσ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίπολη Μάιος Γρηγόριος Σπυράκης MPA, Ph.D

Τρίπολη Μάιος Γρηγόριος Σπυράκης MPA, Ph.D Τρίπολη Μάιος 2016 Γρηγόριος Σπυράκης MPA, Ph.D Η ποιότητα τησ νοςοκομειακόσ περύθαλψησ ϋχει προςελκύςει το μεγαλύτερο μϋροσ του ενδιαφϋροντοσ όλων των εμπλεκομϋνων μερών. Υπϊρχουν τϋςςερεισ (4) βαςικού

Διαβάστε περισσότερα