FORT-Da ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ. Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Η κανονικόμορφη ψύχωση. Το σεμινάριο της Κρήτης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "FORT-Da ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ. Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Η κανονικόμορφη ψύχωση. Το σεμινάριο της Κρήτης"

Transcript

1 FORT-Da Ζακ Λακάν Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι Ζακ-Αλέν Μιλέρ Η κανονικόμορφη ψύχωση Μικέλ Μπασόλς Το σεμινάριο της Κρήτης ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ Έντεκα κλινικές περιπτώσεις ΤΙΜΗ: 12,00

2 Περιοδικό Λακανικής Κλινικής Τεύχος Τρίτο, εκέµβριος 2013 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Βλάσης Σκολίδης, Γεωργία Φουντουλάκη, Μαρίνα Φραγκιαδάκη, ΣΥΝΕΡΓΑΤΙ Α ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ: Έλφη Lefeuvre-Κιλλαχίδου Ευχαριστούµε τους Έλληνες φίλους και συναδέλφους που συνέβαλαν, µε πρωτότυπα κείµενα ή µεταφραστική εργασία, στην υλοποίηση του δεύτερου τεύχους: Ανθή Αθανασιάδου, Γιάννα Αλεξάκη, ηµ. Βεργέτη, Ιωάννα Βεριγάκη, Μιχάλη Βλαστό, Νιν. υοβουνιώτου, Μαρία Θέµελη, Ιουλία Καράλη, Νατάσα Κατσογιάννη, Βάσια Λέκκα, Φρίξο Μαραβέλια, Έλλη Παχού, Ντόρα Περτέση, Γιάννα Σαββίδου. Ευχαριστούµε επίσης τον Κωνσταντίνο Παπαµιχαλόπουλο για την ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών των έργων του, καθώς και την Γκλόρυ Ροζάκη για το φωτογραφικό ρεπορτάζ από το Συνέδριο της Ν.Λ.Σ. στην Αθήνα. ΕΚ ΟΤΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Βλάσης Σκολίδης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Ηλίας Μασούρης EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι. ΠΕΠΠΑΣ ΑΒΕΕ ÂÉÂËÉÏÄÅÓÉÁ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Éditions du Seuil για το γραπτό του Ζακ Λακάν, που δηµοσιεύεται µε την άδεια του Ζακ-Αλέν Μιλέρ. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2013 ISSN X Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χηµικών ουσιών, προερχόµενο αποκλειστικά και µόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόµου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή µέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανοµή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. ÅÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: ÔáôïÀïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìåôáìüñöùóç Metamorfossi, Greece Âéâëéïðùëåßï: Ìáõñïìé Üëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞíá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3

4 EDITORIAL 5 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΨΕΥ ΑΙΣΘΗΣΗΣ Ζακ Λακάν, Για ένα ζήτηµα προκαταρκτικό σε κάθε δυνατή θεραπεία της ψύχωσης (Μέρος 1ο) 11 Ζακ-Αλέν Μιλέρ, Το υποκείµενο και η φωνή 22 Μετάφραση: Βλάσης Σκολίδης ΚΑΝΟΝΙΚΟΜΟΡΦΗ ΨΥΧΩΣΗ Μαρί-Ελέν Μπρους, Η κανονικόµορφη ψύχωση υπό το φως της λακανικής θεωρίας περί Λόγου. 43 Μετάφραση: Φρίξος Μαραβέλιας Ζακ-Αλέν Μιλέρ, Επιστρέφοντας στην κανονικόµορφη ψύχωση 54 Μετάφραση: Ανθή Αθανασιάδου ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Μικέλ Μπασόλς, Ψύχωση και µελαγχολία: ύο περιπτώσεις 81 Μετάφραση: Γεωργία Φουντουλάκη Μικέλ Μπασόλς, Η δοµή του υποκειµένου στον ορίζοντα της ψυχωτικής εξέλιξης 92 Συζήτηση δύο κλινικών περιπτώσεων από τις ψυχιατρικές κλινικές Ρεθύµνου και Χανίων 121 Μετάφραση: Βλάσης Σκολίδης ΟΤΑΝ Η ΨΥΧΩΣΗ ΕΝ ΕΚ ΗΛΩΝΕΤΑΙ Έλλη Παχού, Ένα αναρχικό παιδί του Θεού 147 ηµήτρις Βεργέτης, Η Φωτεινή των οραµάτων 153 Μιχάλης Βλαστός, Όταν η ζωή γίνεται το σύµπτωµα 162

5 Μαρία Θέµελη, Αποχωρισµός χωρίς συµβολικά ερείσµατα 170 Νατάσα Κατσογιάννη, Η σεξουαλική πράξη ως απάντηση στο κενό της επιθυµίας 177 Ιουλία Καράλη, Η περίπτωση της Βάσως 189 Ντόρα Περτέση, Ο καθηγητής 197 Γιάννα Αλεξάκη, Η ψυχωτική δοµή ως αβεβαιότητα σεξουαλικής ταυτότητας 203 Ιωάννα Βεριγάκη, Ποια σπονδυλική στήλη µε στηρίζει; 211 Μαρίνα Φραγκιαδάκη, Ένα υποκείµενο σε κοινωνική απόσυρση 218 Ρουζάνα Χακοµπιάν, Η λύση µέσω της µοντέρνας τέχνης: Μαρίνα Αµπράµοβιτς 225 Μετάφραση: Γιάννα Σαββίδου LEONARDO Ζακ Λακάν, «Η φαντασιακή αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι» 231 Μετάφραση: Νινέττα υοβουνιώτου Βλάσης Σκολίδης, Το σύνθωµα του Λεονάρντο 243 ΛΑΚΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Βάσια Λέκκα, Η γέννηση του ιατρικού βλέµµατος 277

6 Η ΑΦΑΝΗΣ ΨΥΧΩΤΙΚΗ ΟΜΗ Ο ψυχωτικός είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας! Και δεν είναι διόλου καταδικασµένος! Αυτό το συµπέρασµα θα αποκόµιζε κανείς διαβάζοντας τις κλινικές περιπτώσεις που παρουσιάζονται στο παρόν τεύχος. Πράγµατι, αν υπάρχει κάτι µε το οποίο πρέπει να εξοικειωθεί ο σηµερινός ψυχίατρος, ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής, είναι ότι η ψυχωτική δοµή δεν προ ποθέτει οπωσδήποτε παραλήρηµα ή ψευδαισθήσεις, ούτε απαιτεί υποχρεωτικά φαρµακευτική αγωγή. Οι λακανικοί ψυχαναλυτές είναι προ πολλού εξοικειωµένοι µε αυτή την προσέγγιση και την υπερασπίζονται µε σθένος. Ο Λακάν είχε φροντίσει να πει ότι ο ψυχαναλυτής δεν πρέπει να οπισθοχωρεί µπροστά στην ψύχωση. Αυτό δεν σηµαίνει απλώς ότι η ψυχοθεραπευτική στήριξη είναι χρήσιµη επικουρία της ψυχιατρικής παρακολούθησης, όπως συνήθως περιορίζονται να αναφέρουν τα εγχειρίδια. Σηµαίνει ότι µια ολόκληρη κατηγορία ψυχωτικών υποκειµένων είναι σε θέση να επωφεληθεί από την παρουσία ενός ψυχαναλυτή, µε τρόπο που να επιτρέπει µια πολύ ικανοποιητική αντιµετώπιση του πραγµατικού της ύπαρξης. Ο γενικός τίτλος του κλινικού µας αφιερώµατος, «Όταν η ψύχωση δεν εκδηλώνεται», αντικατοπτρίζει τις ποικίλες εκφάνσεις µιας λίγο-πολύ αντισταθµιζόµενης ψυχωτικής δοµής. Οι πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις είναι αναµφίβολα εκείνες (πρβλ. τις τέσσερις πρώτες) όπου το ψυχιατρικό βλέµµα δεν θα αναγνώριζε τίποτε περισσότερο από µια χαρακτηρολογική ιδιο- µορφία ή µια διακύµανση του θυµικού. Εδώ, µόνο η λεπτή εξέταση της λογικής του υποκειµένου, σύµφωνα µε τον λακανικό προσανατολισµό, είναι σε θέση να διαγνώσει εκείνη τη «διατάραξη στον πιο ενδόµυχο αρµό του αισθήµατος της ζωής» που προδίδει το δοµικό πρόβληµα. Η έννοια της κανονικόµορφης, ή κοινότοπης, ψύχωσης (Μιλέρ) έρχεται να βελτιώσει τον θεωρητικό εξοπλισµό του κλινικού απέναντι σε φαινόµενα που ως τώρα συνοψίζονταν στους ασαφείς προσδιορισµούς της ναρκισσιστικής διαταραχής ή της µεταιχµιακής προσωπικότητας. 7

7 8 Ο γενικός τίτλος καλύπτει, ωστόσο, κι εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες η ψύχωση πιθανολογείται µε µεγαλύτερη ευκρίνεια: στις ανακοινώσεις των Καράλη, Περτέση, Αλεξάκη, Βεριγάκη, τα παραληρηµατικά ή ψευδαισθητικά στοιχεία δεν απουσιάζουν εντελώς. Όµως, όλα αυτά τα υποκείµενα αντιµετωπίζουν τα σοβαρά προβλήµατά τους χωρίς προσφυγή στο χηµικό οπλοστάσιο της τρέχουσας ψυχιατρικής, χάρη στη γνώση που αποκοµίζουν από την ψυχαναλυτική διαδικασία και στις επινοήσεις που αυτή τους επιτρέπει. Παρότι, λοιπόν, µπορούµε να εντοπίσουµε εκλυτικές συγκυρίες, στο κοινωνικό επίπεδο η ψύχωση παραµένει αφανής. Η χρήση του ψυχαναλυτή, σε τούτες τις περιπτώσεις, δεν είναι καθόλου τυποποιηµένη: η Φωτεινή (Βεργέτης), ο Γιάννης (Θέµελη), ο Φρανκ (Φραγκιαδάκη) θα κάνουν αυτό που άλλοι αποκαλούν «µια βραχεία ψυχοθεραπεία» η Λένα (Κατσογιάννη) και ο Τεντ (Περτέση) θα αποκοµίσουν ένα συγκεκριµένο θεραπευτικό αποτέλεσµα που θα τους επιτρέψει να «ξαναµπαρκάρουν µε τα σπασµένα τους κουπιά», που θα λεγε ο ποιητής σε άλλους ασθενείς, η ψυχαναλυτική σχέση τείνει να γίνει µακροχρόνια (βλ. Αλεξάκη, Βεριγάκη, Βλαστός), σε κάποιες περιπτώσεις µάλιστα εξελίσσεται, κατά κάποιον τρόπο, σε σχέση ζωής (βλ. Παχού, Καράλη). Η κλινική του υποκειµένου είναι µια κλινική της ιδιαιτερότητας, της απόλυτης ενικότητας του κάθε ασθενούς. Κάθε προσπάθεια τυποποίησης ή κατηγοριοποίησης είναι µάταιη. Στο θεµελιώδες κείµενο του Ζακ-Αλέν Μιλέρ, «Επιστρέφοντας στην κανονικόµορφη ψύχωση», καθώς και σ εκείνα της Μαρί-Ελέν Μπρους και του Μικέλ Μπασόλς, θα βρει ο αναγνώστης τις κρίσιµες θεωρητικές επισηµάνσεις που καθοδηγούν τη θεραπεία. Τα άρθρα του κλινικού αφιερώµατος προέρχονται από παρουσιάσεις που έγιναν στις «Κλινικές βραδιές» του Κέντρου Ψυχαναλυτικών Ερευνών την τριετία , από ανακοινώσεις στο 11ο Συνέδριο της Νέας Λακανικής Σχολής (Αθήνα, Μάιος 2013) και από παρουσιάσεις στο τακτικό εκπαιδευτικό σεµινάριο της Ελληνικής Εταιρείας της Ν.Λ.Σ. στο Ηράκλειο (υπεύθυνη η Γεωργία Φουντουλάκη). Η παρουσία της Μεγαλονήσου στο ανά χείρας τεύχος είναι αναβαθµισµένη: τα πλήρη πρακτικά της διδασκαλίας του Μικέλ Μπασόλς, προσεχούς προέδρου της Παγκόσµιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης, στοιχειοθετούν µια πολύπλευ-

8 ρη και καθόλου δυσνόητη προσέγγιση του ψυχωτικού φαινοµένου. Το πιο απαιτητικό κείµενο του παρόντος τεύχους είναι οπωσδήποτε το λακανικό γραπτό «Για ένα ζήτηµα προκαταρκτικό σε κάθε δυνατή θεωρία της ψύχωσης», του οποίου δηµοσιεύουµε το πρώτο µέρος, µαζί µε τον πολύτιµο, και δυσεύρετο, σχολιασµό του από τον Μιλέρ. Καταγγέλλοντας το ενοποιητικό υποκείµενο της ψυχολογίας και προάγοντας την αυτονοµία της φωνής ως ενύπαρκτου στοιχείου της γλωσσικής δοµής, ο Λακάν δίνει µια ρηξικέλευθη λύση στο πρόβληµα της ψευδαίσθησης. Η τελευταία είναι µια ακραία εκδήλωση του γεγονότος ότι το υποκείµενο πάσχει από τη σηµαίνουσα αλυσίδα και «µιλάει» χωρίς να το ξέρει. Οι φωνές των ακουστικών ψευδαισθήσεων δεν είναι ήχοι είναι η µη αισθητηριακή φωνητική διάσταση της σηµαίνουσας αλυσίδας, η «άφωνη» φωνή του Άλλου ως τέτοια. Με τη δηµοσίευση του πρώτου µέρους από το «Προκαταρκτικό ζήτηµα» συµπληρώνεται ένα σηµαντικό κοµµάτι στο παζλ των µεταφρασµένων λακανικών αναφορών περί ψυχώσεων, δίπλα στο φερώνυµο Τρίτο Σεµινάριο. Ο άλλος πόλος της λακανικής προσέγγισης του ψυχωτικού υποκειµένου περιστρέφεται, όπως ξέρουµε, γύρω από τις µεταγενέστερες έννοιες του συνθώµατος και του βορρόµειου κόµβου. Τόσο στο Σεµινάριο της Κρήτης όσο και στην ανάλυση του Λεονάρντο ντα Βίντσι (Σκολίδης), θα βρει ο αναγνώστης χρήσιµες σχετικές επισηµάνσεις. Το καλλιτεχνικό σύµπτωµα, και η αντισταθµιστική, συνθωµατική, διάστασή του, φωτίζονται ιδιαίτερα από τρεις κλινικές περιπτώσεις (βλ. Βεριγάκη, Φραγκιαδάκη, Χακοµπιάν). Το τεύχος κλείνει µε µια επιστηµολογική υπόµνηση της γέννησης του ιατρικού βλέµµατος (Λέκκα), κάτι αρκετά πρόσφατο στην ιστορία του πολιτισµού µας. εν υπάρχει αµφιβολία ότι το φρο δικό διάβηµα εισάγει µια υπέρβαση αυτού του βλέµµατος, υπέρβαση που η λακανική διδασκαλία έρχεται να διατρανώσει. Κάθε νέος ψυχαναλυτής εγκαλείται να υλοποιήσει για δικό του λογαριασµό το ίδιο βήµα: να ξεπεράσει την τροχοπέδη του επιστηµονισµού και του ψυχολογισµού και να εµπιστευθεί το υποκείµενο ως «µια απάντηση του πραγµατικού». Επωµιζόµενος παράλληλα το κόστος του άγχους που κάθε ανάληψη επιθυµίας ενέχει. Η ΣΥΝΤΑΞΗ 9

9

10 ΖΑΚ ΛΑΚΑΝ ΓΙΑ ΕΝΑ ΖΗΤΗΜΑ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΕ ΚΑΘΕ ΥΝΑΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΩΣΗΣ (ΜΕΡΟΣ 1Ο) Hoc quod triginta tres per annos in ipso loco studui, et Sanctae Annae Genio loci, et dilectae juventuti, quae eo me sectata est, diligenter dedico. 1 [531] 1. Προς τον Φρόιντ 1. Μισός αιώνας εφαρµογής του φρο δισµού στην ψύχωση αφήνει το πρόβληµά της προς επαναστοχασµό, µε άλλα λόγια στο statu quo ante. Θα µπορούσαµε να πούµε ότι πριν από τον Φρόιντ η συζήτηση περί ψύχωσης δεν αποµακρύνεται από ένα θεωρητικό υπόβαθρο που προσφέρεται ως ψυχολογία και που δεν είναι παρά ένα «εκλα κευµένο» κατάλοιπο αυτού που θα αποκαλέσουµε µακρά µεταφυσική µαγειρική της επιστήµης στη Σχολή της σχο- 1. Βλ. εδώ τη σηµ. της σ. 25 (Σ.τ.µ.) Η βιβλιογραφική αναφορά είναι: Jacques Lacan, «D une question préliminaire à tout traitement possible de la psychose» (1958), Écrits, Seuil, Παρίσι 1966, σσ , από τις οποίες µεταφράζονται στο παρόν τεύχος οι σσ , που αντιστοιχούν στο πρώτο από τα πέντε διακριτά µέρη του εκτενούς άρθρου. Το «Προκαταρκτικό ζήτηµα», όπως είθισται να συντοµογραφείται στους λακανικούς κύκλους, αποτυπώνει εν πολλοίς τα πορίσµατα του τρίτου σεµιναρίου (Οι ψυχώσεις, µετ. Ρ. Χριστοπούλου Βλ. Σκολίδης, Ψυχογιός, Αθήνα 2005, 2013), όπως δηλώνει ο ίδιος ο Λακάν σε εισαγωγικό σηµείωµα που δεν αναπαράγεται εδώ. Περιττεύει να παρουσιάσουµε το διάσηµο αυτό κείµενο, κορυφαία στιγµή θεωρητικής σύνθεσης στη διαδροµή του συγγραφέα και αδιαµφισβήτητο σηµείο αναφοράς της κλασικής λακανικής προσέγγισης της ψύχωσης. Ας περιοριστούµε να υπογραµµίσουµε ότι το πρώτο µέρος που δηµοσιεύουµε σήµερα, δεν αποτελεί απλό κολόβωµα του άρθρου, αλλά διατηρεί µια αυτοτέλεια που επιτρέπει τη διακριτή παρουσία του. Απόδειξη, η ανάλυση που του κάνει ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ στο αµέσως επόµενο άρθρο, αναδεικνύοντας την εντελώς ρηξικέλευθη λακανική προσέγγιση του ψευδαισθητικού φαινοµένου. 11

11 Ζακ Λακάν λαστικής φιλοσοφίας (µε κεφαλαίο Σ, όπως επιβάλλει ο σεβασµός µας). Παρότι, όµως, η δική µας επιστήµη, όσον αφορά την φύσιν, µέσα από την όλο και πιο καθαρή µαθηµατικοποίησή της, δεν κρατάει από εκείνη τη µαγειρική παρά µια οσµή τόσο διακριτική ώστε να µπορεί κανείς νόµιµα να διερωτηθεί µήπως υπήρξε υποκατάσταση προσώπου, δεν ισχύει το ίδιο όσον αφορά την αντίφυσιν (δηλαδή τον έµβιο µηχανισµό που θεωρείται ικανός να σταθµίσει την εν λόγω φύσιν), που µυρίζει σαν να κάηκε στο ψήσιµο προδίδοντας χωρίς καµία αµφιβολία την παµπάλαια πρακτική µε την οποία προετοίµαζε τα µυαλά η εν λόγω µαγειρική. Κι έτσι η θεωρία της αφαίρεσης, αναγκαία προκειµένου να εξηγηθεί η γνώση, παγιώθηκε σε µια αφηρηµένη θεωρία των ικανοτήτων του υποκειµένου, ικανοτήτων που οι ριζοσπαστικότερες αισθησιοκρατικές αιτιάσεις δεν µπόρεσαν να τις καταστήσουν πιο λειτουργικές σε ό,τι αφορά τα υποκειµενικά επιτελέσµατα. Οι διαρκώς ανανεούµενες απόπειρες να διορθωθούν τα αποτελέσµατα [532] µέσα από τα ποικίλα αντίβαρα του συναισθή- µατος, θα παραµείνουν όντως µάταιες, όσο παραλείπει κανείς να διερευνήσει εάν το συναισθηµατικό πάθος αφορά το ίδιο υποκείµενο. 2. Ο συγγραφέας χρησιµοποιεί εδώ συστη- µατικά τους λατινικούς όρους της σχολαστικής φιλοσοφίας. Percipiens είναι ο αντιλαµβανόµενος, ο φορέας της αντίληψης, και perceptum το αντιληπτόν, αυτό που αντιλαµβανόµαστε. Λίγο παρακάτω, τo sensorium είναι το αισθητόν, αυτό που αισθανόµαστε µε τα αισθητήρια όργανα. (Σ.τ.µ.) 2. Είναι το ερώτηµα που όταν καθίσει κανείς στα θρανία του σχολείου (µε µικρό σ) µαθαίνει να το παρακάµπτει µια για πάντα: διότι ακόµη και αν δεχτούµε τις εναλλαγές ταυτότητας του percipiens, η λειτουργία του να συγκροτεί την ενότητα του perceptum δεν συζητείται. 2 Οπότε η δοµική ποικιλοµορφία του perceptum δεν αφορά µέσα στον percipiens παρά µια ποικιλοµορφία πεδίου αναφοράς, σε τελική ανάλυση την ποικιλοµορφία των sensoriums. Κατά κανόνα η ποικιλοµορφία αυτή ξεπερνιέται πάντοτε, εάν ο percipiens σταθεί στο ύψος της πραγµατικότητας. Να γιατί εκείνοι που είναι επιφορτισµένοι να απαντήσουν στο ερώτηµα που θέτει η ύπαρξη του τρελού, δεν έχασαν την ευκαιρία να παρεµβάλουν ανάµεσα στο ερώτηµα και στους ίδιους τα θρανία του σχολείου, τα οποία µετέτρεψαν στη συγκεκριµένη περίπτωση σε φρούριο κατάλληλο για να κρυφτούν. Εµείς τολµούµε πράγµατι να τσουβαλιάσουµε µαζί, αν µπορούµε να πούµε, όλες τις [θεωρητικές] τοποθετήσεις επί του θέ- µατος είτε είναι µηχανιστικές είτε δυναµικές, είτε θεωρούν τη γένεση της τρέλας προερχόµενη από το οργανικό υπόστρωµα ή από τον ψυχισµό, και τη δοµή της απόρροια της αποδιοργάνω- 12

12 Για τη θεραπεία της ψύχωσης σης ή της ψυχοσύγκρουσης, ναι, όλες, όσο εφευρετικές κι αν φαίνονται, στον βαθµό που εν ονόµατι του, προφανούς, δεδοµένου ότι µια ψευδαίσθηση είναι ένα perceptum χωρίς αντικείµενο, οι τοποθετήσεις αυτές περιορίζονται στο να ζητήσουν τον λόγο από τον percipiens για τούτο το perceptum, χωρίς κανένας να αντιλαµβάνεται ότι σε αυτή την αναζήτηση έχουν πηδήξει ένα χρόνο, τον χρόνο της διερώτησης για το εάν το ίδιο το perceptum αφήνει µονοσήµαντο νόηµα στον percipiens που καλείται εδώ να το εξηγήσει. Ο χρόνος αυτός θα έπρεπε ωστόσο να θεωρηθεί θεµιτή προ πόθεση σε κάθε απροκατάλειπτη εξέταση της λεκτικής ψευδαίσθησης, επειδή η τελευταία δεν είναι αναγώγιµη, όπως θα δού- µε, ούτε σε ένα επιµέρους sensorium, ούτε κυρίως σε έναν percipiens που θα της παρείχε την ενότητά του. Είναι όντως σφάλµα να εκλαµβάνεται ως ακουστικής φύσεως η ψευδαίσθηση, τη στιγµή που µπορούµε να αντιληφθούµε ότι οριακά δεν είναι σε κανένα βαθµό ακουστική (για παράδειγµα σ έναν κωφάλαλο, ή σε οποιονδήποτε µη ακουστικό τοµέα ψευδαισθητικού συλλαβισµού), αλλά κυρίως διαπιστώνοντας ότι η πράξη τού ακούειν δεν είναι η ίδια, ανάλογα µε το αν αποσκοπεί στη συνοχή της λεκτικής αλυσίδας, και συγκεκριµένα στον επικαθορισµό της κάθε στιγµή από τα επακόλουθα της αλληλουχίας της, καθώς και στην εξάρτηση κάθε στιγµή της αξίας της από την έλευση ενός νοήµατος [533] που είναι πάντα έτοιµο προς επαναγωγή, ή ανάλογα µε το εάν προσαρµόζεται κατά την οµιλία στην ηχητική διαβάθµιση, για τον εκάστοτε σκοπό της ακουστικής ανάλυσης, τονικό ή φωνητικό, είτε της µουσικής ισχύος. Τούτες οι πολύ συνοπτικές υποµνήσεις θα αρκούσαν ώστε να αναδείξουν τη διαφορά των υποκειµενικοτήτων που υπεισέρχονται στη στόχευση του perceptum (και το πόσο αυτή παραγνωρίζεται στα ερωτηµατολόγια που υφίστανται οι ασθενείς και στη νοσολογία των «φωνών»). Θα µπορούσε ωστόσο κάποιος να ισχυριστεί ότι περιορίζει αυτή τη διαφορά σ ένα επίπεδο αντικειµενικοποίησης µέσα στον percipiens. Όµως τίποτε τέτοιο δεν συµβαίνει. ιότι ακριβώς στο επίπεδο όπου η υποκειµενική «σύνθεση» χορηγεί το πλήρες νόηµά της στην οµιλία, είναι που το υποκείµενο εκδηλώνει όλα τα παράδοξα από τα οποία πάσχει κατά την ιδιότυπη αυτή αντίληψη. Το ότι τα παράδοξα εµφανίζονται ήδη όταν την οµιλία την εκφέρει ο άλλος, είναι κάτι που κάνει αρκετά φανερή για το υποκείµενο την πιθανότητα να υπακούσει σε αυτήν η οποία κυβερνά το άκουσµά του και την επιφυλακή του, διότι και µόνο που µπαίνει 13

13 Ζακ Λακάν στο πεδίο ακρόασής της, το υποκείµενο υποκύπτει σε µια υποβολή από την οποία δεν ξεφεύγει παρά µόνο περιορίζοντας τον άλλο να είναι το φερέφωνο ενός λόγου που δεν είναι δικός του ή µιας πρόθεσης που υποκρύπτεται. Ακόµη όµως πιο εντυπωσιακή είναι η σχέση του υποκειµένου µε τη δική του οµιλία, όπου το σηµαντικό συγκαλύπτεται µάλλον από το καθαρά ακουστικό δεδοµένο ότι δεν γίνεται να µιλάει δίχως ν ακούει τον εαυτό του. Το ότι δεν µπορεί να ακροάται τον εαυτό του χωρίς να διχάζεται δεν συνιστά τίποτε το προνοµιακό στις συµπεριφορές της συνείδησης. Οι κλινικοί έκαναν ένα καλύτερο βήµα ανακαλύπτοντας τη λεκτική κινητική ψευδαίσθηση όταν ανίχνευσαν κάποιες αρχόµενες φωνητικές κινήσεις. Ωστόσο, δεν άρθρωσαν παρ όλα αυτά σε τι έγκειται το κρίσιµο ση- µείο, διότι καθώς το sensorium είναι αδιάφορο κατά την παραγωγή µιας σηµαίνουσας αλυσίδας: 1ον η τελευταία επιβάλλεται από µόνη της στο υποκείµενο µε τη διάσταση που έχει της φωνής 2ον αποκτά ως σηµαίνουσα αλυσίδα µια πραγµατικότητα ευθέως ανάλογη του χρόνου όπως επιβεβαιώνει καθαρά η εµπειρία που ενέχει η υποκειµενική της 3 απόδοση 3ον η δοµή σηµαίνοντος που έχει είναι καθοριστική γι αυτή την απόδοση, η οποία, κατά κανόνα, είναι διανεµητική, δηλαδή πολυφωνική, και η οποία συνεπώς θέτει τον, δήθεν ενοποιητικό, percipiens ως διφορούµενο. 3. ηλαδή η απόδοσή της σε κάποιο υποκεί- µενο εκφοράς. (Σ.τ.µ.) 4. Για όλη την τρίτη ενότητα, βλ. Οι ψυχώσεις, ό.π., σσ (Σ.τ.µ.) [534] 3. Θα εικονογραφήσουµε τα προαναφερθέντα µε ένα φαινόµενο που αντλούµε από µια δική µας κλινική παρουσίαση ασθενούς του έτους , δηλαδή του ίδιου έτους µε τη σεµιναριακή εργασία που επικαλούµαστε εδώ. 4 Ας διευκρινίσουµε ότι παρόµοιο εύρηµα δεν µπορεί να είναι παρά το αντίτιµο µιας ολοκληρωτικής υποταγής, όχι ανυποψίαστης πάντως, στις καθαυτό υποκειµενικές θέσεις του αρρώστου, θέσεις που πολύ συχνά στη συνοµιλία κάποιοι τις ανάγουν βεβιασµένα στη νοσηρή διεργασία, επιτείνοντας έτσι τη δυσκολία προσπέλασής τους µε την επιφυλακτικότητα που όχι αβάσιµα προκαλούν στο υποκείµενο. Επρόκειτο όντως για ένα από εκείνα τα δυαδικά παραληρή- µατα [délires à deux] που έχουµε δείξει από καιρό την τυπική τους µορφή στο ζεύγος µητέρας-κόρης, και στο οποίο το αίσθη- µα παρείσδυσης, που είχε εξελιχθεί σε παραλήρηµα επιτήρησης, δεν αποτελούσε παρά το ανάπτυγµα της άµυνας που χαρακτηρίζει ένα συναισθηµατικό δίπολο, εκτεθειµένο καθώς είναι στην οποιαδήποτε αλλοτρίωση. 14

14 Για τη θεραπεία της ψύχωσης Η κόρη ήταν εκείνη που, όταν την εξετάζαµε, µας έδωσε ως απόδειξη των ύβρεων µε τις οποίες ήταν αµφότερες στοχοποιη- µένες από τους γείτονές τους, ένα γεγονός σχετικό µε τον φίλο της γειτόνισσας, η οποία υποτίθεται ότι τις παρενοχλούσε µε τις επιθέσεις της από τότε που χρειάστηκε να θέσουν τέρµα σε µια οικειότητα µαζί της που τους ήταν αρχικά ευπρόσδεκτη. Αυτός ο άνδρας, που άρα συµµετείχε στην κατάσταση εµµέσως, και ήταν κατά τα άλλα µια φιγούρα κάπως αµυδρή µέσα στους ισχυρισµούς της ασθενούς, είχε πετάξει, κατά τα λεγόµενά της, απευθυνόµενος σ εκείνη όταν τη συνάντησε στον διάδροµο της πολυκατοικίας, την κακόηχη λέξη: «Σκρόφα!» Οπότε, εµείς, απρόθυµοι να αναγνωρίσουµε εκεί την ανταπόδοση σ ένα «Γουρούνι!» που εύκολα θα πιθανολογούσε κανείς εν ονόµατι της προβολής, η οποία σε παρόµοιες περιπτώσεις δεν αντιπροσωπεύει παρά την προβολή του ψυχιάτρου, τη ρωτήσαµε αβίαστα τι συνέβη να ειπωθεί µέσα της την αµέσως προηγούµενη στιγµή. Με επιτυχία: διότι παραδέχτηκε χαµογελώντας ότι είχε πράγµατι ψιθυρίσει όταν αντίκρισε τον άνδρα τα εξής λόγια, που καθώς λέει δεν θα τον έκαναν να δυσανασχετήσει: «Έρχοµαι απ τον χασάπη» Ποιον στόχευαν; υσκολευόταν πολύ να το πει, δίνοντάς µας έτσι το δικαίωµα να τη βοηθήσουµε. Ως προς το κειµενικό τους νόηµα, δεν γίνεται να παραβλέψουµε το γεγονός, µεταξύ άλλων, ότι η ασθενής έφυγε εντελώς ξαφνικά από τον άνδρα της και τα πεθερικά της, δίνοντας έτσι σ ένα γάµο που η µητέρα της αποδοκίµαζε µια έκβαση που παρέµενε έκτοτε χωρίς επίλογο, επειδή είχε αποκτήσει την πεποίθηση ότι αυτοί οι χωριάτες σκόπευαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, προκειµένου να ξεµπερδεύουν [535] µ αυτή την ανεπρόκοπη πρωτευουσιάνα, να την κατακρεουργήσουν κανονικά. Τι σηµασία έχει εντούτοις το αν πρέπει ή όχι να καταφύγου- µε στη φαντασίωση του κατακερµατισµένου σώµατος για να καταλάβουµε µε ποιον τρόπο η ασθενής, δέσµια της δυαδικής σχέσης, απαντάει εκ νέου εδώ σε µια κατάσταση που την ξεπερνά. Για τον τωρινό σκοπό µας, είναι αρκετό που η ασθενής οµολόγησε ότι η φράση ήταν υπαινικτική, χωρίς ωστόσο να µπορεί να δείξει τίποτε άλλο από αµηχανία σχετικά µε το ποιον κάποιον από τους δύο παρόντες ή την απούσα; αφορούσε ο υπαινιγµός, διότι καθίσταται έτσι φανερό ότι το αντωνυµικό εγώ [le je], ως υποκείµενο της φράσης σε ευθύ λόγο, άφηνε σε εκκρεµότητα, σύµφωνα µε τη λειτουργία που έχει ως shifter στη γλωσσολογία, 5 τον προσδιορισµό του οµιλούντος υποκειµένου, για όσο διάστη- µα ο υπαινιγµός, µε την εξορκιστική πρόθεσή του πιθανότατα, 5. Ο Ρόµαν Γιάκοµπσον δανείζεται από τον Γιέσπερσεν [Jespersen] αυτόν τον όρο για να προσδιορίσει εκείνες τις λέξεις του κώδικα που αποκτούν νόηµα µόνο µέσω των παραµέτρων (απόδοση, χρονολόγηση, τόπος εκποµπής) του µηνύµατος. Αναγόµενες στην κατάταξη του Πίρς [Pierce], πρόκειται για σύµβολαδείκτες. Το κατ εξοχήν παράδειγµα είναι οι προσωπικές αντωνυµίες: τόσο οι δυσκολίες προσκτήσεως τους όσο και τα λειτουργικά τους ελλείµµατα εικονογραφούν την προβληµατική που γεννούν στο υποκείµενο αυτά τα σηµαίνοντα. (Roman Jakobson, Shifters, verbal categories, and the Russian verb, Russian language project, Department of Slavic languages and litteratures, Harvard University, 1957). 15

15 Ζακ Λακάν παρέµενε κι αυτός αµφιταλαντευόµενος. Αυτή η αβεβαιότητα έλαβε τέλος, µετά την παύση, µε την παράθεση της λέξης «σκρόφα», που παραείναι προσβλητική για να ακολουθήσει ισοχρονικά την αµφιταλάντευση. Έτσι, ο λόγος έρχεται να πραγµατώσει την απορριπτική πρόθεσή του µέσα στην ψευδαίσθηση. Στον τόπο όπου το άφατο αντικείµενο απορρίπτεται στο πραγµατικό, ακούγεται µια λέξη, επειδή, ερχόµενη στη θέση αυτού που δεν έχει όνοµα, δεν µπόρεσε να ακολουθήσει την πρόθεση του υποκειµένου δίχως να αποκοπεί από αυτήν µέσω της παύλας της ανταπάντησης: αντιπαραθέτοντας την υβριστική αντέγκληση στον γογγυσµό της έγκλησης που αποδίδεται πλέον στην ασθενή µε τον δείκτη του αντωνυµικού εγώ, και συναντώντας µε την αδιαφάνειά της τα επιφωνήµατα του έρωτα, που όταν ξεµένει από σηµαίνοντα για να προσφωνήσει το αντικείµενο του υµεναίου, χρησιµοποιεί σαν ενδιάµεσο το φαντασιακό σε όλη του την ωµότητα: «Θα σε φάω Λαχανάκι!» «Θα λιώσεις Ποντικάκι!» 6. Πρβλ. το σεµινάριο της 8ης Φεβρουαρίου 1956, όπου αναπτύξαµε το παράδειγµα του «κανονικού» φωνηεντισµού τού: η γαλήνη του δειλινού. [Πρβλ. Οι ψυχώσεις, ό.π., σσ ]. 7. Denkwürdigkeiten eines Nervenkranken, von Dr. jur. Daniel- Paul Scheber, Senätspräsident beim kgl. Oberlandesgericht Dresden a D. Oswald Mutze in Leipzig, 1903, του οποίου τη γαλλική µετάφραση ετοιµάσαµε για χρήση της [ψυχαναλυτικής] οµάδας µας. 4. Τούτο το παράδειγµα δεν προάγεται εδώ παρά για να συλλάβουµε ζωντανά πως η λειτουργία της αποπραγµάτωσης [irréalisation] δεν συνιστά το άπαν του συµβόλου. ιότι για να είναι αδιαµφισβήτητη η ανάδυσή του µέσα στο πραγµατικό, αρκεί απλώς να εµφανιστεί, όπως κοινώς γίνεται, υπό µορφή σπασµένης αλυσίδας. 6 [536] Εδώ αγγίζει κανείς επίσης το αποτέλεσµα που έχει κάθε σηµαίνον άπαξ και γίνει αντιληπτό, να επιφέρει στον percipiens µια συγκατάθεση προκαλούµενη από την αφύπνιση της κρυφής διπροσωπίας του δεύτερου από την έκδηλη αµφισηµία του πρώτου. Φυσικά, όλα αυτά µπορεί να θεωρηθούν αποτελέσµατα πλάνης στο πλαίσιο της κλασικής προοπτικής του ενοποιητικού υποκειµένου. Το εντυπωσιακό ωστόσο είναι ότι αυτή η προοπτική, περιορισµένη στον εαυτό της, δεν παρέχει για την ψευδαίσθηση λόγου χάριν, παρά κάτι απόψεις τόσο πενιχρές ώστε η εργασία ενός τρελού ενός πολύ αξιόλογου τρελού βέβαια, όπως δείχνει να είναι ο Πρόεδρος Σρέµπερ στα Αποµνηµονεύµατα ενός νευροπαθούς 7 να µπορεί, αφού γνώρισε, ήδη πριν από τον Φρόιντ, την εξαιρετική υποδοχή των ψυχιάτρων, να θεωρείται ακόµη και µετά από αυτόν, ένα σύγγραµµα που συνιστάται ως εισαγωγή στη φαινοµενολογία της ψύχωσης, και όχι µόνο για τον αρχάριο. Το βιβλίο αυτό αποτέλεσε, και για εµάς, το υπόβαθρο µιας 16

16 Για τη θεραπεία της ψύχωσης δοµικής ανάλυσης, όταν στο σεµινάριό µας του έτους για τις φρο δικές δοµές στις ψυχώσεις, ακολουθώντας τη συµβουλή του Φρόιντ, επιχειρήσαµε την επανεξέτασή του. Η σχέση µεταξύ του σηµαίνοντος και του υποκειµένου που αυτή η ανάλυση αποκαλύπτει, συναντάται ήδη, όπως βλέπουµε µε τούτο το προοίµιο, στην όψη των φαινοµένων, εάν, ανακά- µπτοντας από την εµπειρία του Φρόιντ, ξέρει κανείς το σηµείο όπου αυτή οδηγεί. Πάντως, µε το φαινόµενο ως αφετηρία, και συνεχίζοντας καταλλήλως, θα εύρισκε κανείς το σηµείο αυτό, όπως συνέβη µε εµάς όταν µια πρώτη µελέτη της παράνοιας µας έφερε πριν από τριάντα χρόνια στο κατώφλι της ψυχανάλυσης. 8 Πράγµατι, πουθενά η απατηλή αντίληψη περί µιας ψυχικής διεργασίας [processus psychique] [537] υπό την έννοια του Γιάσπερς, ένδειξη της οποίας αποτελεί το σύµπτωµα, δεν είναι τόσο ανυπόστατη όσο στην προσέγγιση της ψύχωσης, διότι πουθενά το σύµπτωµα, εάν ξέρει κανείς να το διαβάσει, δεν είναι πιο ξεκάθαρα συναρθρωµένο µε την ίδια τη δοµή. Τούτο µας επιβάλλει να ορίσουµε αυτή τη διεργασία µέσα από τις πολύ ριζοσπαστικές ορίζουσες της σχέσης του ανθρώπου µε το σηµαίνον. 5. Όµως δεν είναι ανάγκη να φτάσουµε εκεί για να στρέψουµε το ενδιαφέρον µας στην ποικιλοµορφία µε την οποία εµφανίζονται οι λεκτικές ψευδαισθήσεις στα Αποµνηµονεύµατα του Σρέ- µπερ, ούτε για να αναγνωρίσουµε εκεί κάποιες διαφορές πολύ αλλιώτικες από εκείνες µε τις οποίες ταξινοµούνται «κλασικά», ανάλογα µε τον τρόπο εµπλοκής τους στον percipiens (ο βαθµός της «πεποίθησής» του) ή στην πραγµατικότητα του τελευταίου («η ακουστικοποίηση»): δηλαδή πολύ περισσότερο τις διαφορές που αφορούν την οµιλιακή δοµή των ψευδαισθήσεων, εφόσον αυτή η δοµή είναι ήδη µέσα στο perceptum. Εξετάζοντας το κείµενο και µόνο των ψευδαισθήσεων, προκύπτει αµέσως για τον γλωσσολόγο µια διάκριση µεταξύ φαινο- µένων του κώδικα και φαινοµένων του µηνύµατος. Στα φαινόµενα του κώδικα ανήκουν σύµφωνα µε αυτή την προσέγγιση [του γλωσσολόγου] οι φωνές που µεταχειρίζονται την Grundsprache, την οποία µεταφράζουµε ως βασική γλώσσα, και που ο Σρέµπερ την περιγράφει (S. 13-Ι) 9 ως «γερµανικά κάπως αρχα κά αλλά πάντοτε ακριβέστατα, τα οποία διακρίνονται ιδίως για τον µεγάλο τους πλούτο σε ευφηµισµούς». Σε άλλο ση- µείο (S. 167-ΧΙΙ) αναφέρεται µε θλίψη «στην αυθεντικότητα της 8. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή µας στην ιατρική, µε τίτλο Περί της παρανο κής ψυχώσεως ως προς τις σχέσεις της µε την προσωπικότητα, την οποία ο δάσκαλός µας Εγιέ [Heuyer], σε επιστολή του προς το πρόσωπό µας, έκρινε µε µεγάλη ευστοχία ως εξής: «Ένα χελιδόνι δεν φέρνει την άνοιξη» προσθέτοντας δε σχετικά µε τη βιβλιογραφία: «Αν τα διαβάσατε όλα αυτά, σας λυπάµαι». Τα είχα, όντως, διαβάσει όλα. 9. Οι παρενθέσεις που περιλαµβάνουν το γράµµα S ακολουθού- µενο από δύο αριθ- µούς (αραβικός ο µεν, ρωµα κός ο δε) θα χρησιµοποιηθούν στο παρόν κείµενο για να παραπέµπουν αντιστοίχως στη σελίδα και στο κεφάλαιο των Denkwürdigkeiten στην πρωτότυπη έκδοση, σελιδαρίθµηση που ευτυχώς έχει µεταφερθεί στα περιθώρια της αγγλικής έκδοσης. 17

17 Ζακ Λακάν µορφής τους, που χαρακτηρίζεται από ευγένεια και απλότητα». Αυτό το τµήµα των φαινοµένων εξειδικεύεται σε φράσεις νεολογικές ως προς τη µορφή τους (νέες σύνθετες λέξεις, αλλά σύνθεση εδώ συµβατή µε τους κανόνες της γλώσσας του ασθενούς) και ως προς τη χρήση τους. Οι ψευδαισθήσεις πληροφορούν το υποκείµενο για τις µορφές και τις χρήσεις που συγκροτούν τον νεοκώδικα: το υποκείµενο οφείλει στις ψευδαισθήσεις, για παράδειγµα, κατά πρώτον, την επονοµασία Grundsprache για να τον υποδηλώσει. Πρόκειται για κάτι αρκετά παρεµφερές µε εκείνα τα µηνύ- µατα που οι γλωσσολόγοι ονοµάζουν αυτώνυµα, καθότι το ίδιο το σηµαίνον (και όχι αυτό που σηµαίνει) αποτελεί το αντικείµενο της επικοινωνίας. [538] Αυτή όµως η, ιδιόµορφη αλλά φυσιολογική, σχέση του µηνύµατος προς τον εαυτό του αναδιπλασιάζεται εδώ από το ότι αυτά τα µηνύµατα φαίνεται να υποστηρίζονται από κάποια όντα, τις σχέσεις των οποίων δηλώνουν τα ίδια [τα µηνύµατα] µε τρόπους που φαίνονται να είναι πολύ ανάλογοι µε τις διασυνδέσεις του σηµαίνοντος. Ο όρος Nervenanhang, που τον µεταφράζουµε ως πρόσφυση νεύρων, και που προέρχεται επίσης από αυτά τα µηνύµατα, εικονογραφεί την εν λόγω παρατήρηση, επειδή πάθος και δράση µεταξύ αυτών των όντων ανάγεται σε προσφυόµενα ή αποπροσφυόµενα νεύρα, αλλά και επειδή τα τελευταία καθώς και οι θε κές ακτίνες (Gottesstrahlen), µε τις οποίες είναι οµοιογενή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η οντοποίηση των λόγων που υποστηρίζουν (S. 130-Χ : το οποίο οι φωνές διατυπώνουν ως εξής: «Μην ξεχνάτε ότι η φύση των ακτίνων είναι ότι οφείλουν να µιλούν»). Συσχέτιση εδώ του συστήµατος µε τη δική του συγκρότηση από σηµαίνον που θα έπρεπε να υπαχθεί στον φάκελο του ζητή- µατος της µεταγλώσσας, και η οποία τείνει κατά την άποψή µας να καταδείξει την ακαταλληλότητα αυτής της έννοιας εάν αποσκοπεί να ορίσει κάποια διαφοροποιηµένα στοιχεία µέσα στη γλώσσα. Ας παρατηρήσουµε αφετέρου ότι βρισκόµαστε εδώ µπροστά σ εκείνα τα φαινόµενα που κακώς αποκαλούνται διαισθητικά, επειδή το σηµασιακό επιτέλεσµα προηγείται της αναπτύξεως της σηµασίας. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αποτέλεσµα του ση- µαίνοντος, αφού ο βαθµός βεβαιότητάς του (δεύτερος βαθµός: σηµασία σηµασίας) αποκτά βαρύτητα ευθέως ανάλογη µε το αινιγµατικό κενό που εµφανίζεται αρχικά στη θέση της ίδιας της σηµασίας. Το διασκεδαστικό στη συγκεκριµένη περίπτωση είναι πως όσο περισσότερο τείνει να πέφτει για το υποκείµενο η υψηλή τά- 18

18 Για τη θεραπεία της ψύχωσης ση του σηµαίνοντος, δηλαδή όσο οι ψευδαισθήσεις περιορίζονται σε επωδούς, σε ψιθυρίσµατα, που η κενότητά τους καταλογίζεται σε όντα δίχως ευφυ α και προσωπικότητα, είτε εντελώς ξεγραµµένα από το πεδίο του όντος, τόσο περισσότερο λοιπόν, λέµε εµείς, αναφέρονται οι φωνές στην Seelenauffassung, στην αντίληψη των ψυχών (σύµφωνα µε τη βασική γλώσσα), η οποία αντίληψη εκδηλώνεται ως ένας κατάλογος σκέψεων που είναι αντάξιος ενός βιβλίου κλασικής ψυχολογίας. Κατάλογος που συνδέεται στις φωνές µε µια πρόθεση λογιωτατισµού, πράγµα που δεν εµποδίζει το υποκείµενο να προσθέτει εκεί πολύ εύστοχα σχόλια. Ας σηµειώσουµε ότι σε αυτά τα σχόλια η πηγή των όρων διαχωρίζεται πάντοτε προσεκτικά, όταν για παράδειγµα το υποκείµενο χρησιµοποιεί τη λέξη Instanz (S. σηµείωση του 29-ΙΙ πρβλ. σηµειώσεις [539] από 11 έως 21-Ι) τονίζει σε υποσηµείωση: τούτη η λέξη είναι δική µου. Παροµοίως, δεν του διαφεύγει η πρωταρχική σπουδαιότητα στην ψυχική οικονοµία των σκέψεων µνήµης (Erinnerungsgedanken), και σπεύδει να επισηµάνει τη σχετική απόδειξη µε την ποιητική και µουσική χρήση της µετατονικής επανάληψης. Ο ασθενής µας, ο οποίος χαρακτηρίζει αµίµητα αυτή την «αντίληψη των ψυχών» ως «την κάπως εξιδανικευµένη αναπαράσταση που σχηµάτισαν οι ψυχές για την ανθρώπινη ζωή και σκέψη» (S. 164-ΧΙΙ), πιστεύει πως έχει έτσι «κατακτήσει απόψεις για την ουσία της διαδικασίας της σκέψης και του συναισθήµατος στον άνθρωπο για τις οποίες πολλοί ψυχολόγοι θα τον ζήλευαν» (S. 167-ΧΙΙ). Του το αναγνωρίζουµε πολύ ευχαρίστως, πόσο µάλλον που, σε αντίθεση µε τους ψυχολόγους, τις γνώσεις αυτές που τόσο χιουµοριστικά αξιολογεί, δεν φαντάζεται ότι τις αντλεί από τη φύση των πραγµάτων, και που, αν πιστεύει ότι πρέπει να τις αξιοποιήσει, το κάνει, όπως προαναφέραµε, µε βάση µια σηµασιολογική ανάλυση! 10 Όµως, για να ξαναπιάσουµε το νήµα µας, ας έρθουµε στα φαινόµενα που θα αντιτάξουµε στα προηγούµενα ως φαινόµενα του µηνύµατος. Πρόκειται για διακοπτόµενα µηνύµατα, στα οποία στηρίζεται µια σχέση του υποκειµένου µε τον θε κό συνοµιλητή του, και που εκείνα της δίνουν τη µορφή ενός challenge ή µιας δοκιµασίας αντοχής. Η φωνή του [θε κού] παρτενέρ περιορίζει πράγµατι τα εν λόγω µηνύµατα σ ένα αρχίνισµα φράσης, που το νοηµατικό συ- µπλήρωµά της δεν παρουσιάζει µάλιστα δυσκολία για το υποκείµενο, εκτός από την πιεστική, επιθετική πλευρά της, πολύ συ- 10. Ας σηµειώσουµε ότι ο έπαινός µας εδώ επιτείνει εκείνον του Φρόιντ, ο οποίος δεν διστάζει να αναγνωρίσει στο ίδιο το παραλήρηµα του Σρέ- µπερ ένα προανάκρουσµα της θεωρίας της Λίµπιντο (G.W., VIII, σ. 315). 19

19 Ζακ Λακάν 11. Πρβλ. σ [Ο Λακάν παραπέµπει στη σελίδα της γαλλικής έκδοσης των Γραπτών όπου απεικονίζεται το λεγόµενο Γράφηµα της επιθυµίας. (Σ.τ.µ)] χνά τόσο βλακώδη που τον αποθαρρύνει. Η γενναιότητα που επιδεικνύει ώστε να µην αποτύχει στην ανταπάντησή του, ή να αχρηστέψει τις παγίδες που του στήνουν, δεν είναι ήσσονος ση- µασίας για τη δική µας ανάλυση του φαινοµένου. Θα σταθούµε όµως εδώ πάλι στο ίδιο το κείµενο της ψευδαισθητικής πρόκλησης (ή καλύτερα πρόταξης), όπως θα µπορούσαµε να την ονοµάσουµε. Για την εν λόγω δοµή, το υποκείµενο µας δίνει τα εξής παραδείγµατα (S. 217-ΧVI): 1) Nun will ich mich (Τώρα εγώ θα ) 2) Sie sollen nämlich (Εσείς θα έπρεπε ) 3) Das will ich mir (Εγώ πρόκειται ), για να περιοριστούµε σε τούτα, [540] στα οποία οφείλει να ανταπαντήσει µε το σηµασιακό τους συµπλήρωµα, υπεράνω αµφιβολίας για τον ίδιο, δηλαδή: 1ον, παραδεχτώ το γεγονός ότι είµαι ηλίθιος 2ον, από την πλευρά σας να εκτεθείτε (λέξη της βασικής γλώσσας) ως αρνητής του Θεού και να επιδοθείτε σε µια φιλήδονη ελευθεριότητα, χωρίς να µιλήσουµε για τα υπόλοιπα 3ον, να το καλοσκεφτώ. Μπορούµε να παρατηρήσουµε ότι η φράση διακόπτεται στο σηµείο όπου τελειώνει η οµάδα των λέξεων τις οποίες θα µπορούσαµε να ονοµάσουµε όρους-δείκτες, δηλαδή οι λέξεις εκείνες που η λειτουργία τους µέσα στο σηµαίνον τις προσδιορίζει, σύµφωνα µε τον προαναφερθέντα όρο, ως shifters, δηλαδή συγκεκριµένα οι όροι που, µέσα στον κώδικα, υποδεικνύουν τη θέση του υποκειµένου µε βάση το ίδιο το µήνυµα. Οπότε, το καθαρά λεξιλογικό τµήµα της φράσης, µε άλλα λόγια εκείνο που περιλαµβάνει τις λέξεις που ο κώδικας ορίζει µέσω της χρήσης τους, είτε πρόκειται για τον κοινό κώδικα είτε για τον παραληρηµατικό κώδικα, παραµένει αφανές. Πώς να µην εντυπωσιαστεί κανείς από την επικυριαρχία της λειτουργίας του σηµαίνοντος σε αυτές τις δύο τάξεις φαινοµένων, και πώς να µην παρακινηθεί να αναζητήσει τι υπάρχει στο βάθος της σύµπραξης που στοιχειοθετούν: σύµπραξη ενός κώδικα συγκροτηµένου από µηνύµατα περί του κώδικα, και ενός µηνύµατος συρρικνωµένου σε όσα µέσα στον κώδικα υποδηλώνουν το µήνυµα. Όλα αυτά θα χρειαζόταν να µεταφερθούν µε πολύ µεγάλη προσοχή σε ένα γράφηµα, 11 στο οποίο επιχειρήσαµε ετούτη µάλιστα τη χρονιά να αναπαραστήσουµε τις διασυνδέσεις στο εσωτερικό του σηµαίνοντος όπως αυτές δοµούν το υποκείµενο. ιότι υπάρχει εκεί µια τοπολογία, η οποία είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη που θα µπορούσε να µας κάνει να φανταστούµε η απαίτηση για έναν άµεσο παραλληλισµό της µορφής των φαινοµένων µε τις οδούς αγωγιµότητάς τους στον νευράξονα. 20

20 Για τη θεραπεία της ψύχωσης Αυτή όµως η τοπολογία, που ακολουθεί τη γραµµή που εγκαινίασε ο Φρόιντ, όταν επιχείρησε, αφού είχε διανοίξει µε τα όνειρα το πεδίο του ασυνειδήτου, να περιγράψει τη δυναµική του, νιώθοντας απερίσπαστος από κάθε µέριµνα για εντοπισµό στον [εγκεφαλικό] φλοιό, είναι ακριβώς κάτι που µπορεί να προετοι- µάσει καλύτερα τα ερωτήµατα µε τα οποία θα διερευνήσει κανείς την επιφάνεια του φλοιού. ιότι µόνο ύστερα από τη γλωσσολογική ανάλυση του φαινοµένου της γλώσσας µπορεί κανείς να προσδιορίσει νόµιµα τη σχέση που η γλώσσα συγκροτεί µέσα στο υποκείµενο, και ταυτόχρονα να οριοθετήσει την τάξη των «µηχανών» [541] (µε την καθαρά προσεταιριστική έννοια που έχει ο όρος στη µαθηµατική θεωρία των δικτύων) που µπορούν να πραγµατοποιήσουν αυτό το φαινόµενο. Εξίσου αξιοσηµείωτο είναι το γεγονός ότι η φρο δική εµπειρία είναι που οδήγησε τον συντάκτη αυτών των γραµµών στην κατεύθυνση που εκτίθεται εδώ. Ας περάσουµε λοιπόν στο τι προσφέρει αυτή η εµπειρία στο ζήτηµά µας Ακολουθούν άλλα τέσσερα αριθµηµένα µέρη, τα εξής: 2. Μετά τον Φρόιντ 3. Μαζί µε τον Φρόιντ 4. Από την πλευρά του Σρέµπερ 5. Υστερόγραφο. (Σ.τ.µ.) 21

21 Όλες οι ψυχώσεις δεν παίρνουν τη μορφή της εκδηλω- μένης, εκρηκτικής ψύχωσης. Υπάρχουν ψυχωτικοί που θα ζήσουν όλη τους τη ζωή εξίσου ήρεμα όπως στην κανονικόμορφη κόμορ ψύχωση. Υπάρχουν ψυχώσεις εν υπνώ- σει, όπως υπάρχουν εν υπνώσει κατάσκοποι, που δεν θα αφυπνιστούν ποτέ. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις ψυ- χώσεις που μπορούν να εκλυθούν και σε αυτές που δεν μπορούν. Η ψύχωση είναι μια εκτεταμένη ταμέ ήπειρος, μια απέραντη ήπειρος. Η κανονικόμορφη ψύχωση συλλαμβάνει την ύπαρξη μιας «διατάραξης στον πιο ενδόμυχο αρμό του αισθήματος της ζωής στο υποκείμενο» (Λακάν). Αυτό σημαίνει ότι όλες τις μικρές λεπτομέρειες, που φαίνονται αι απόμακρες η μία από την άλλη, μπορούμε να τις συνδέσουμε με μια κεντρική κή διατάραξη. Πρέπει λοιπόν να οργανωθεί η κλι- νική περίπτωση. πτωση. Στις λεγόμενες περιπτώσεις borderline, φαίνεται αι να μην είναι ούτε ψύχωση ούτε νεύρωση. Εμείς δεν πιστεύουμε σε κάτι τέτοιο. Η κατηγορία της κανονικό- μορφης ψύχωσης προέρχεται από την πρακτική, από τις πρακτικές κέ δυσκολίες. Αν δεν αναγνωρίζετε μια νεύρωση, αν δεν βλέπετε προφανή σημεία ψύχωσης, τότε αναζη- τήστε τις μικρές ενδείξεις. Πρόκειται ι για μια κλινική των μικρών ενδείξεων της διάκλεισης. Ζακ-Αλέν Μιλέρ

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μια φορά κι έναν καιρό φοβόµουν ένα δράκο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιούλη Μιγγείρου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μις Μόλυβ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: WAR ICH AUCH IN MAMAS BAUCH? Από τις Εκδόσεις Loewe, Μπίντλαχ 2010 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ήµουν κι εγώ µέσα στην κοιλιά σου, µαµά; ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Dagmar Geisler ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Dagmar Geisler ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Κοπέρνικος και ο µικρός Άµπακος ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Άγγελος Αγγέλου Έµη Σίνη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μαργαρίτα Τζαννέτου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Ίρις Σαµαρτζή ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μάκης Τσίτας, 2013 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Ίρις Σαµαρτζή ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μάκης Τσίτας, 2013 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Αχ, αυτοί οι γονείς ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Μάκης Τσίτας ΕΞΩΦΥΛΛΟ EIÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ίρις Σαµαρτζή ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Μπουµτριαλαλί µε το κόκκινο λειρί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ : Ναταλία Καπατσούλια ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το λουλουδόπαιδο και άλλες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Θοδωρής

Διαβάστε περισσότερα

Μάνια ούκα, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2012 ÉSBN

Μάνια ούκα, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2012 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο µικρός γρύπας µε τα γαλάζια φτερά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Μάνια ούκα ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Ινώ Καρέλλα ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:......

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... 50 μοτίβα για να χαλαρώσετε INSPIRATION JARDIN Από τις Εκδόσεις Dessain et Tolra/Larousse, Γαλλία 2013 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΤΕΤΡΑΔΙΟ ANTI-STRESS ΚΗΠΟΣ Dessain et Tolra/Larousse,

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Κουβέντες µε τη µαµά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Κατερίνα Χρυσοχόου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το απέναντι νησί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ελένη Γεωργοστάθη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι Πειρατές της Καταστροφικής Επιχείρηση «στρογγυλή θεά» ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Παναγιώτης Γιάκας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Πασχαλοσουπίτσα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος. Λεµπέσης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Θοδωρής Τιµπιλής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τρελό µου αµαξίδιο ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Μερκούριος Αυτζής ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας Βυθός COLOUR ME MINDFUL: UNDERWATER Από τις Εκδόσεις Orion, Λονδίνο 2015 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΒΥΘΟΣ Orion, 2015 Α.Ε., Αθήνα 2016 Πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2016 ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α»

Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α» Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α» Το άγχος που εκδηλώνει ένα υποκείμενο έχει σημασία για την ψυχανάλυση. Είναι ένα θέμα που απασχόλησε τον Λακάν σε όλη την διάρκεια του έργου του. Θα εστιάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Οι περιπέτειες του Μάικ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ελληνούλης, το χάρτινο καραβάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσηίδα ηµουλίδου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Ράνια Μπουµπουρή, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2011 ÉSBN 978-960-453-842-3

Ράνια Μπουµπουρή, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2011 ÉSBN 978-960-453-842-3 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το σκιουράκι που δεν ήθελε να φάει ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Φαίη Ρετηνιώτη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα WILD SAVANNAH ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΓΡΙΑ ΣΑΒΑΝΑ Εικονογράφησης: Millie Marotta, 2016 Batsford, 2016 First published in Great Britain

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Μάκης Τσίτας, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2014 ÉSBN

Μάκης Τσίτας, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2014 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο αδέσποτος Κώστας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Μάκης Τσίτας ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Πιλάβιος, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2014 ÉSBN 978-618-01-0480-6

Νίκος Πιλάβιος, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2014 ÉSBN 978-618-01-0480-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Παραµυθάς: παράξενες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Νίκος Πιλάβιος ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Στεφανία Ταπτά ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ: Κωνσταντίνος Πιλάβιος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2012 ÉSBN

Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2012 ÉSBN TIÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: ICH UND MEINE GEFÜHLE Aðü ôéò Åêäüóåéò Loewe, Μπίντλαχ 2011 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τα συναισθήµατά µου κι εγώ ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Holde Kreul EIÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Dagmar Geisler ÌÅÔÁÖÑÁÓÇ: οµινίκη Σάνδη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Πέγκυ Φούρκα, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0144-7

Πέγκυ Φούρκα, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0144-7 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Περιπέτεια στην Καλλιτεχνούπολη ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Πέγκυ Φούρκα ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Πέγκυ Φούρκα ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι.

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2010, αντίτυπα ÉSBN

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2010, αντίτυπα ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τα χριστουγεννιάτικα δώρα της Γαβριέλας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώτα Φώτου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Λιάνα ενεζάκη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας

Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας Ινστιτούτο του Φροϋδικού Πεδίου Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας Λ Α Κ Α Ν Ι Κ Ο Σ Π Ρ Ο Σ Α Ν Α Τ Ο Λ Ι Σ Μ Ο Σ Διδάσκουν: Δ. Βεργέτης, Ντ. Περτέση, Βλ. Σκολίδης Γ. Φουντουλάκη, Μ. Φραγκιαδάκη

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας

Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Η ομαδικο-αναλυτική

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ ΜΑΘΗΜΑ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΜΗΜΑ:Γ1 ΣΧΟΛΟΚΟ ΕΤΟΣ: 2007-2008 ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ (Στίχοι που δείχνουν τα όνειρα και τον πόνο των ερωτευμένων) Όλοι οι

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφείς του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2013 ÉSBN

Συγγραφείς του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ιστορίες φιλαναγνωσίας ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Κατερίνα Χαδουλού ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Johanna Basford Johanna Basford, 206 All rights reserved including the right of

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κώστας Ρ. Σολδάτος Ομότ. Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Διευθυντής Μ.Φ.Ψ.Υ. Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου Διάλεξη 14.10.2015 (Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN

Γιώργος Κατσέλης, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το γελαστό µπαλόνι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: ηµήτρης Χαροκόπος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H E P I E X O M E N A Πρόλογος: Κώστας Σολδάτος........................... 9 1. ΘΑΝAΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ: Αρχαιογνωσία, αρχαιολατρία και αντιστάσεις στην ψυχανάλυση.. 13 2. ΠΈΤΡΟΣ ΧΑΡΤΟΚΌΛΛΗΣ: Η προέλευση και η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι Πειρατές της Καταστροφικής Επιχείρηση «στρογγυλή θεά» ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Παναγιώτης Γιάκας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολλαπλώς κρίσιμη, έχει σημασία να κάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394)

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Στην ιστορία της λογοτεχνικής δημιουργίας έχει αποδειχτεί ότι κάθε έργο που εμφανίζεται ανθεκτικό στο πέρασμα του χρόνου οφείλει τη δυνατότητά του αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μουρίκη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0142-3

Κατερίνα Μουρίκη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0142-3 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Περιπέτεια στη Βακτηριανία ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Κατερίνα Μουρίκη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Πέγκυ Φούρκα ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι. Πέππας

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός

Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός Ανδρέας Αρματάς Γιώργος Σγουρός Στην Ελευθερία, που ήρθε από το πουθενά και μας πήρε τα μυαλά Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα