FORT-Da ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ. Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Η κανονικόμορφη ψύχωση. Το σεμινάριο της Κρήτης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "FORT-Da ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ. Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Η κανονικόμορφη ψύχωση. Το σεμινάριο της Κρήτης"

Transcript

1 FORT-Da Ζακ Λακάν Η λογική της ψευδαίσθησης Η αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι Ζακ-Αλέν Μιλέρ Η κανονικόμορφη ψύχωση Μικέλ Μπασόλς Το σεμινάριο της Κρήτης ΟΤΑΝ Η ΨYΧΩΣΗ ΔΕΝ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ Έντεκα κλινικές περιπτώσεις ΤΙΜΗ: 12,00

2 Περιοδικό Λακανικής Κλινικής Τεύχος Τρίτο, εκέµβριος 2013 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Βλάσης Σκολίδης, Γεωργία Φουντουλάκη, Μαρίνα Φραγκιαδάκη, ΣΥΝΕΡΓΑΤΙ Α ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ: Έλφη Lefeuvre-Κιλλαχίδου Ευχαριστούµε τους Έλληνες φίλους και συναδέλφους που συνέβαλαν, µε πρωτότυπα κείµενα ή µεταφραστική εργασία, στην υλοποίηση του δεύτερου τεύχους: Ανθή Αθανασιάδου, Γιάννα Αλεξάκη, ηµ. Βεργέτη, Ιωάννα Βεριγάκη, Μιχάλη Βλαστό, Νιν. υοβουνιώτου, Μαρία Θέµελη, Ιουλία Καράλη, Νατάσα Κατσογιάννη, Βάσια Λέκκα, Φρίξο Μαραβέλια, Έλλη Παχού, Ντόρα Περτέση, Γιάννα Σαββίδου. Ευχαριστούµε επίσης τον Κωνσταντίνο Παπαµιχαλόπουλο για την ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών των έργων του, καθώς και την Γκλόρυ Ροζάκη για το φωτογραφικό ρεπορτάζ από το Συνέδριο της Ν.Λ.Σ. στην Αθήνα. ΕΚ ΟΤΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Βλάσης Σκολίδης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Ηλίας Μασούρης EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι. ΠΕΠΠΑΣ ΑΒΕΕ ÂÉÂËÉÏÄÅÓÉÁ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Éditions du Seuil για το γραπτό του Ζακ Λακάν, που δηµοσιεύεται µε την άδεια του Ζακ-Αλέν Μιλέρ. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2013 ISSN X Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χηµικών ουσιών, προερχόµενο αποκλειστικά και µόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευµατικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόµου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήµερα) και τις διεθνείς συµβάσεις περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή µέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανοµή, εκµίσθωση ή δανεισµός, µετάφραση, διασκευή, αναµετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε µορφή (ηλεκτρονική, µηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκµετάλλευση του συνόλου ή µέρους του έργου. ÅÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: ÔáôïÀïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìåôáìüñöùóç Metamorfossi, Greece Âéâëéïðùëåßï: Ìáõñïìé Üëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞíá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3

4 EDITORIAL 5 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΨΕΥ ΑΙΣΘΗΣΗΣ Ζακ Λακάν, Για ένα ζήτηµα προκαταρκτικό σε κάθε δυνατή θεραπεία της ψύχωσης (Μέρος 1ο) 11 Ζακ-Αλέν Μιλέρ, Το υποκείµενο και η φωνή 22 Μετάφραση: Βλάσης Σκολίδης ΚΑΝΟΝΙΚΟΜΟΡΦΗ ΨΥΧΩΣΗ Μαρί-Ελέν Μπρους, Η κανονικόµορφη ψύχωση υπό το φως της λακανικής θεωρίας περί Λόγου. 43 Μετάφραση: Φρίξος Μαραβέλιας Ζακ-Αλέν Μιλέρ, Επιστρέφοντας στην κανονικόµορφη ψύχωση 54 Μετάφραση: Ανθή Αθανασιάδου ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Μικέλ Μπασόλς, Ψύχωση και µελαγχολία: ύο περιπτώσεις 81 Μετάφραση: Γεωργία Φουντουλάκη Μικέλ Μπασόλς, Η δοµή του υποκειµένου στον ορίζοντα της ψυχωτικής εξέλιξης 92 Συζήτηση δύο κλινικών περιπτώσεων από τις ψυχιατρικές κλινικές Ρεθύµνου και Χανίων 121 Μετάφραση: Βλάσης Σκολίδης ΟΤΑΝ Η ΨΥΧΩΣΗ ΕΝ ΕΚ ΗΛΩΝΕΤΑΙ Έλλη Παχού, Ένα αναρχικό παιδί του Θεού 147 ηµήτρις Βεργέτης, Η Φωτεινή των οραµάτων 153 Μιχάλης Βλαστός, Όταν η ζωή γίνεται το σύµπτωµα 162

5 Μαρία Θέµελη, Αποχωρισµός χωρίς συµβολικά ερείσµατα 170 Νατάσα Κατσογιάννη, Η σεξουαλική πράξη ως απάντηση στο κενό της επιθυµίας 177 Ιουλία Καράλη, Η περίπτωση της Βάσως 189 Ντόρα Περτέση, Ο καθηγητής 197 Γιάννα Αλεξάκη, Η ψυχωτική δοµή ως αβεβαιότητα σεξουαλικής ταυτότητας 203 Ιωάννα Βεριγάκη, Ποια σπονδυλική στήλη µε στηρίζει; 211 Μαρίνα Φραγκιαδάκη, Ένα υποκείµενο σε κοινωνική απόσυρση 218 Ρουζάνα Χακοµπιάν, Η λύση µέσω της µοντέρνας τέχνης: Μαρίνα Αµπράµοβιτς 225 Μετάφραση: Γιάννα Σαββίδου LEONARDO Ζακ Λακάν, «Η φαντασιακή αναστροφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι» 231 Μετάφραση: Νινέττα υοβουνιώτου Βλάσης Σκολίδης, Το σύνθωµα του Λεονάρντο 243 ΛΑΚΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Βάσια Λέκκα, Η γέννηση του ιατρικού βλέµµατος 277

6 Η ΑΦΑΝΗΣ ΨΥΧΩΤΙΚΗ ΟΜΗ Ο ψυχωτικός είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας! Και δεν είναι διόλου καταδικασµένος! Αυτό το συµπέρασµα θα αποκόµιζε κανείς διαβάζοντας τις κλινικές περιπτώσεις που παρουσιάζονται στο παρόν τεύχος. Πράγµατι, αν υπάρχει κάτι µε το οποίο πρέπει να εξοικειωθεί ο σηµερινός ψυχίατρος, ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής, είναι ότι η ψυχωτική δοµή δεν προ ποθέτει οπωσδήποτε παραλήρηµα ή ψευδαισθήσεις, ούτε απαιτεί υποχρεωτικά φαρµακευτική αγωγή. Οι λακανικοί ψυχαναλυτές είναι προ πολλού εξοικειωµένοι µε αυτή την προσέγγιση και την υπερασπίζονται µε σθένος. Ο Λακάν είχε φροντίσει να πει ότι ο ψυχαναλυτής δεν πρέπει να οπισθοχωρεί µπροστά στην ψύχωση. Αυτό δεν σηµαίνει απλώς ότι η ψυχοθεραπευτική στήριξη είναι χρήσιµη επικουρία της ψυχιατρικής παρακολούθησης, όπως συνήθως περιορίζονται να αναφέρουν τα εγχειρίδια. Σηµαίνει ότι µια ολόκληρη κατηγορία ψυχωτικών υποκειµένων είναι σε θέση να επωφεληθεί από την παρουσία ενός ψυχαναλυτή, µε τρόπο που να επιτρέπει µια πολύ ικανοποιητική αντιµετώπιση του πραγµατικού της ύπαρξης. Ο γενικός τίτλος του κλινικού µας αφιερώµατος, «Όταν η ψύχωση δεν εκδηλώνεται», αντικατοπτρίζει τις ποικίλες εκφάνσεις µιας λίγο-πολύ αντισταθµιζόµενης ψυχωτικής δοµής. Οι πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις είναι αναµφίβολα εκείνες (πρβλ. τις τέσσερις πρώτες) όπου το ψυχιατρικό βλέµµα δεν θα αναγνώριζε τίποτε περισσότερο από µια χαρακτηρολογική ιδιο- µορφία ή µια διακύµανση του θυµικού. Εδώ, µόνο η λεπτή εξέταση της λογικής του υποκειµένου, σύµφωνα µε τον λακανικό προσανατολισµό, είναι σε θέση να διαγνώσει εκείνη τη «διατάραξη στον πιο ενδόµυχο αρµό του αισθήµατος της ζωής» που προδίδει το δοµικό πρόβληµα. Η έννοια της κανονικόµορφης, ή κοινότοπης, ψύχωσης (Μιλέρ) έρχεται να βελτιώσει τον θεωρητικό εξοπλισµό του κλινικού απέναντι σε φαινόµενα που ως τώρα συνοψίζονταν στους ασαφείς προσδιορισµούς της ναρκισσιστικής διαταραχής ή της µεταιχµιακής προσωπικότητας. 7

7 8 Ο γενικός τίτλος καλύπτει, ωστόσο, κι εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες η ψύχωση πιθανολογείται µε µεγαλύτερη ευκρίνεια: στις ανακοινώσεις των Καράλη, Περτέση, Αλεξάκη, Βεριγάκη, τα παραληρηµατικά ή ψευδαισθητικά στοιχεία δεν απουσιάζουν εντελώς. Όµως, όλα αυτά τα υποκείµενα αντιµετωπίζουν τα σοβαρά προβλήµατά τους χωρίς προσφυγή στο χηµικό οπλοστάσιο της τρέχουσας ψυχιατρικής, χάρη στη γνώση που αποκοµίζουν από την ψυχαναλυτική διαδικασία και στις επινοήσεις που αυτή τους επιτρέπει. Παρότι, λοιπόν, µπορούµε να εντοπίσουµε εκλυτικές συγκυρίες, στο κοινωνικό επίπεδο η ψύχωση παραµένει αφανής. Η χρήση του ψυχαναλυτή, σε τούτες τις περιπτώσεις, δεν είναι καθόλου τυποποιηµένη: η Φωτεινή (Βεργέτης), ο Γιάννης (Θέµελη), ο Φρανκ (Φραγκιαδάκη) θα κάνουν αυτό που άλλοι αποκαλούν «µια βραχεία ψυχοθεραπεία» η Λένα (Κατσογιάννη) και ο Τεντ (Περτέση) θα αποκοµίσουν ένα συγκεκριµένο θεραπευτικό αποτέλεσµα που θα τους επιτρέψει να «ξαναµπαρκάρουν µε τα σπασµένα τους κουπιά», που θα λεγε ο ποιητής σε άλλους ασθενείς, η ψυχαναλυτική σχέση τείνει να γίνει µακροχρόνια (βλ. Αλεξάκη, Βεριγάκη, Βλαστός), σε κάποιες περιπτώσεις µάλιστα εξελίσσεται, κατά κάποιον τρόπο, σε σχέση ζωής (βλ. Παχού, Καράλη). Η κλινική του υποκειµένου είναι µια κλινική της ιδιαιτερότητας, της απόλυτης ενικότητας του κάθε ασθενούς. Κάθε προσπάθεια τυποποίησης ή κατηγοριοποίησης είναι µάταιη. Στο θεµελιώδες κείµενο του Ζακ-Αλέν Μιλέρ, «Επιστρέφοντας στην κανονικόµορφη ψύχωση», καθώς και σ εκείνα της Μαρί-Ελέν Μπρους και του Μικέλ Μπασόλς, θα βρει ο αναγνώστης τις κρίσιµες θεωρητικές επισηµάνσεις που καθοδηγούν τη θεραπεία. Τα άρθρα του κλινικού αφιερώµατος προέρχονται από παρουσιάσεις που έγιναν στις «Κλινικές βραδιές» του Κέντρου Ψυχαναλυτικών Ερευνών την τριετία , από ανακοινώσεις στο 11ο Συνέδριο της Νέας Λακανικής Σχολής (Αθήνα, Μάιος 2013) και από παρουσιάσεις στο τακτικό εκπαιδευτικό σεµινάριο της Ελληνικής Εταιρείας της Ν.Λ.Σ. στο Ηράκλειο (υπεύθυνη η Γεωργία Φουντουλάκη). Η παρουσία της Μεγαλονήσου στο ανά χείρας τεύχος είναι αναβαθµισµένη: τα πλήρη πρακτικά της διδασκαλίας του Μικέλ Μπασόλς, προσεχούς προέδρου της Παγκόσµιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης, στοιχειοθετούν µια πολύπλευ-

8 ρη και καθόλου δυσνόητη προσέγγιση του ψυχωτικού φαινοµένου. Το πιο απαιτητικό κείµενο του παρόντος τεύχους είναι οπωσδήποτε το λακανικό γραπτό «Για ένα ζήτηµα προκαταρκτικό σε κάθε δυνατή θεωρία της ψύχωσης», του οποίου δηµοσιεύουµε το πρώτο µέρος, µαζί µε τον πολύτιµο, και δυσεύρετο, σχολιασµό του από τον Μιλέρ. Καταγγέλλοντας το ενοποιητικό υποκείµενο της ψυχολογίας και προάγοντας την αυτονοµία της φωνής ως ενύπαρκτου στοιχείου της γλωσσικής δοµής, ο Λακάν δίνει µια ρηξικέλευθη λύση στο πρόβληµα της ψευδαίσθησης. Η τελευταία είναι µια ακραία εκδήλωση του γεγονότος ότι το υποκείµενο πάσχει από τη σηµαίνουσα αλυσίδα και «µιλάει» χωρίς να το ξέρει. Οι φωνές των ακουστικών ψευδαισθήσεων δεν είναι ήχοι είναι η µη αισθητηριακή φωνητική διάσταση της σηµαίνουσας αλυσίδας, η «άφωνη» φωνή του Άλλου ως τέτοια. Με τη δηµοσίευση του πρώτου µέρους από το «Προκαταρκτικό ζήτηµα» συµπληρώνεται ένα σηµαντικό κοµµάτι στο παζλ των µεταφρασµένων λακανικών αναφορών περί ψυχώσεων, δίπλα στο φερώνυµο Τρίτο Σεµινάριο. Ο άλλος πόλος της λακανικής προσέγγισης του ψυχωτικού υποκειµένου περιστρέφεται, όπως ξέρουµε, γύρω από τις µεταγενέστερες έννοιες του συνθώµατος και του βορρόµειου κόµβου. Τόσο στο Σεµινάριο της Κρήτης όσο και στην ανάλυση του Λεονάρντο ντα Βίντσι (Σκολίδης), θα βρει ο αναγνώστης χρήσιµες σχετικές επισηµάνσεις. Το καλλιτεχνικό σύµπτωµα, και η αντισταθµιστική, συνθωµατική, διάστασή του, φωτίζονται ιδιαίτερα από τρεις κλινικές περιπτώσεις (βλ. Βεριγάκη, Φραγκιαδάκη, Χακοµπιάν). Το τεύχος κλείνει µε µια επιστηµολογική υπόµνηση της γέννησης του ιατρικού βλέµµατος (Λέκκα), κάτι αρκετά πρόσφατο στην ιστορία του πολιτισµού µας. εν υπάρχει αµφιβολία ότι το φρο δικό διάβηµα εισάγει µια υπέρβαση αυτού του βλέµµατος, υπέρβαση που η λακανική διδασκαλία έρχεται να διατρανώσει. Κάθε νέος ψυχαναλυτής εγκαλείται να υλοποιήσει για δικό του λογαριασµό το ίδιο βήµα: να ξεπεράσει την τροχοπέδη του επιστηµονισµού και του ψυχολογισµού και να εµπιστευθεί το υποκείµενο ως «µια απάντηση του πραγµατικού». Επωµιζόµενος παράλληλα το κόστος του άγχους που κάθε ανάληψη επιθυµίας ενέχει. Η ΣΥΝΤΑΞΗ 9

9

10 ΖΑΚ ΛΑΚΑΝ ΓΙΑ ΕΝΑ ΖΗΤΗΜΑ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΣΕ ΚΑΘΕ ΥΝΑΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΩΣΗΣ (ΜΕΡΟΣ 1Ο) Hoc quod triginta tres per annos in ipso loco studui, et Sanctae Annae Genio loci, et dilectae juventuti, quae eo me sectata est, diligenter dedico. 1 [531] 1. Προς τον Φρόιντ 1. Μισός αιώνας εφαρµογής του φρο δισµού στην ψύχωση αφήνει το πρόβληµά της προς επαναστοχασµό, µε άλλα λόγια στο statu quo ante. Θα µπορούσαµε να πούµε ότι πριν από τον Φρόιντ η συζήτηση περί ψύχωσης δεν αποµακρύνεται από ένα θεωρητικό υπόβαθρο που προσφέρεται ως ψυχολογία και που δεν είναι παρά ένα «εκλα κευµένο» κατάλοιπο αυτού που θα αποκαλέσουµε µακρά µεταφυσική µαγειρική της επιστήµης στη Σχολή της σχο- 1. Βλ. εδώ τη σηµ. της σ. 25 (Σ.τ.µ.) Η βιβλιογραφική αναφορά είναι: Jacques Lacan, «D une question préliminaire à tout traitement possible de la psychose» (1958), Écrits, Seuil, Παρίσι 1966, σσ , από τις οποίες µεταφράζονται στο παρόν τεύχος οι σσ , που αντιστοιχούν στο πρώτο από τα πέντε διακριτά µέρη του εκτενούς άρθρου. Το «Προκαταρκτικό ζήτηµα», όπως είθισται να συντοµογραφείται στους λακανικούς κύκλους, αποτυπώνει εν πολλοίς τα πορίσµατα του τρίτου σεµιναρίου (Οι ψυχώσεις, µετ. Ρ. Χριστοπούλου Βλ. Σκολίδης, Ψυχογιός, Αθήνα 2005, 2013), όπως δηλώνει ο ίδιος ο Λακάν σε εισαγωγικό σηµείωµα που δεν αναπαράγεται εδώ. Περιττεύει να παρουσιάσουµε το διάσηµο αυτό κείµενο, κορυφαία στιγµή θεωρητικής σύνθεσης στη διαδροµή του συγγραφέα και αδιαµφισβήτητο σηµείο αναφοράς της κλασικής λακανικής προσέγγισης της ψύχωσης. Ας περιοριστούµε να υπογραµµίσουµε ότι το πρώτο µέρος που δηµοσιεύουµε σήµερα, δεν αποτελεί απλό κολόβωµα του άρθρου, αλλά διατηρεί µια αυτοτέλεια που επιτρέπει τη διακριτή παρουσία του. Απόδειξη, η ανάλυση που του κάνει ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ στο αµέσως επόµενο άρθρο, αναδεικνύοντας την εντελώς ρηξικέλευθη λακανική προσέγγιση του ψευδαισθητικού φαινοµένου. 11

11 Ζακ Λακάν λαστικής φιλοσοφίας (µε κεφαλαίο Σ, όπως επιβάλλει ο σεβασµός µας). Παρότι, όµως, η δική µας επιστήµη, όσον αφορά την φύσιν, µέσα από την όλο και πιο καθαρή µαθηµατικοποίησή της, δεν κρατάει από εκείνη τη µαγειρική παρά µια οσµή τόσο διακριτική ώστε να µπορεί κανείς νόµιµα να διερωτηθεί µήπως υπήρξε υποκατάσταση προσώπου, δεν ισχύει το ίδιο όσον αφορά την αντίφυσιν (δηλαδή τον έµβιο µηχανισµό που θεωρείται ικανός να σταθµίσει την εν λόγω φύσιν), που µυρίζει σαν να κάηκε στο ψήσιµο προδίδοντας χωρίς καµία αµφιβολία την παµπάλαια πρακτική µε την οποία προετοίµαζε τα µυαλά η εν λόγω µαγειρική. Κι έτσι η θεωρία της αφαίρεσης, αναγκαία προκειµένου να εξηγηθεί η γνώση, παγιώθηκε σε µια αφηρηµένη θεωρία των ικανοτήτων του υποκειµένου, ικανοτήτων που οι ριζοσπαστικότερες αισθησιοκρατικές αιτιάσεις δεν µπόρεσαν να τις καταστήσουν πιο λειτουργικές σε ό,τι αφορά τα υποκειµενικά επιτελέσµατα. Οι διαρκώς ανανεούµενες απόπειρες να διορθωθούν τα αποτελέσµατα [532] µέσα από τα ποικίλα αντίβαρα του συναισθή- µατος, θα παραµείνουν όντως µάταιες, όσο παραλείπει κανείς να διερευνήσει εάν το συναισθηµατικό πάθος αφορά το ίδιο υποκείµενο. 2. Ο συγγραφέας χρησιµοποιεί εδώ συστη- µατικά τους λατινικούς όρους της σχολαστικής φιλοσοφίας. Percipiens είναι ο αντιλαµβανόµενος, ο φορέας της αντίληψης, και perceptum το αντιληπτόν, αυτό που αντιλαµβανόµαστε. Λίγο παρακάτω, τo sensorium είναι το αισθητόν, αυτό που αισθανόµαστε µε τα αισθητήρια όργανα. (Σ.τ.µ.) 2. Είναι το ερώτηµα που όταν καθίσει κανείς στα θρανία του σχολείου (µε µικρό σ) µαθαίνει να το παρακάµπτει µια για πάντα: διότι ακόµη και αν δεχτούµε τις εναλλαγές ταυτότητας του percipiens, η λειτουργία του να συγκροτεί την ενότητα του perceptum δεν συζητείται. 2 Οπότε η δοµική ποικιλοµορφία του perceptum δεν αφορά µέσα στον percipiens παρά µια ποικιλοµορφία πεδίου αναφοράς, σε τελική ανάλυση την ποικιλοµορφία των sensoriums. Κατά κανόνα η ποικιλοµορφία αυτή ξεπερνιέται πάντοτε, εάν ο percipiens σταθεί στο ύψος της πραγµατικότητας. Να γιατί εκείνοι που είναι επιφορτισµένοι να απαντήσουν στο ερώτηµα που θέτει η ύπαρξη του τρελού, δεν έχασαν την ευκαιρία να παρεµβάλουν ανάµεσα στο ερώτηµα και στους ίδιους τα θρανία του σχολείου, τα οποία µετέτρεψαν στη συγκεκριµένη περίπτωση σε φρούριο κατάλληλο για να κρυφτούν. Εµείς τολµούµε πράγµατι να τσουβαλιάσουµε µαζί, αν µπορούµε να πούµε, όλες τις [θεωρητικές] τοποθετήσεις επί του θέ- µατος είτε είναι µηχανιστικές είτε δυναµικές, είτε θεωρούν τη γένεση της τρέλας προερχόµενη από το οργανικό υπόστρωµα ή από τον ψυχισµό, και τη δοµή της απόρροια της αποδιοργάνω- 12

12 Για τη θεραπεία της ψύχωσης σης ή της ψυχοσύγκρουσης, ναι, όλες, όσο εφευρετικές κι αν φαίνονται, στον βαθµό που εν ονόµατι του, προφανούς, δεδοµένου ότι µια ψευδαίσθηση είναι ένα perceptum χωρίς αντικείµενο, οι τοποθετήσεις αυτές περιορίζονται στο να ζητήσουν τον λόγο από τον percipiens για τούτο το perceptum, χωρίς κανένας να αντιλαµβάνεται ότι σε αυτή την αναζήτηση έχουν πηδήξει ένα χρόνο, τον χρόνο της διερώτησης για το εάν το ίδιο το perceptum αφήνει µονοσήµαντο νόηµα στον percipiens που καλείται εδώ να το εξηγήσει. Ο χρόνος αυτός θα έπρεπε ωστόσο να θεωρηθεί θεµιτή προ πόθεση σε κάθε απροκατάλειπτη εξέταση της λεκτικής ψευδαίσθησης, επειδή η τελευταία δεν είναι αναγώγιµη, όπως θα δού- µε, ούτε σε ένα επιµέρους sensorium, ούτε κυρίως σε έναν percipiens που θα της παρείχε την ενότητά του. Είναι όντως σφάλµα να εκλαµβάνεται ως ακουστικής φύσεως η ψευδαίσθηση, τη στιγµή που µπορούµε να αντιληφθούµε ότι οριακά δεν είναι σε κανένα βαθµό ακουστική (για παράδειγµα σ έναν κωφάλαλο, ή σε οποιονδήποτε µη ακουστικό τοµέα ψευδαισθητικού συλλαβισµού), αλλά κυρίως διαπιστώνοντας ότι η πράξη τού ακούειν δεν είναι η ίδια, ανάλογα µε το αν αποσκοπεί στη συνοχή της λεκτικής αλυσίδας, και συγκεκριµένα στον επικαθορισµό της κάθε στιγµή από τα επακόλουθα της αλληλουχίας της, καθώς και στην εξάρτηση κάθε στιγµή της αξίας της από την έλευση ενός νοήµατος [533] που είναι πάντα έτοιµο προς επαναγωγή, ή ανάλογα µε το εάν προσαρµόζεται κατά την οµιλία στην ηχητική διαβάθµιση, για τον εκάστοτε σκοπό της ακουστικής ανάλυσης, τονικό ή φωνητικό, είτε της µουσικής ισχύος. Τούτες οι πολύ συνοπτικές υποµνήσεις θα αρκούσαν ώστε να αναδείξουν τη διαφορά των υποκειµενικοτήτων που υπεισέρχονται στη στόχευση του perceptum (και το πόσο αυτή παραγνωρίζεται στα ερωτηµατολόγια που υφίστανται οι ασθενείς και στη νοσολογία των «φωνών»). Θα µπορούσε ωστόσο κάποιος να ισχυριστεί ότι περιορίζει αυτή τη διαφορά σ ένα επίπεδο αντικειµενικοποίησης µέσα στον percipiens. Όµως τίποτε τέτοιο δεν συµβαίνει. ιότι ακριβώς στο επίπεδο όπου η υποκειµενική «σύνθεση» χορηγεί το πλήρες νόηµά της στην οµιλία, είναι που το υποκείµενο εκδηλώνει όλα τα παράδοξα από τα οποία πάσχει κατά την ιδιότυπη αυτή αντίληψη. Το ότι τα παράδοξα εµφανίζονται ήδη όταν την οµιλία την εκφέρει ο άλλος, είναι κάτι που κάνει αρκετά φανερή για το υποκείµενο την πιθανότητα να υπακούσει σε αυτήν η οποία κυβερνά το άκουσµά του και την επιφυλακή του, διότι και µόνο που µπαίνει 13

13 Ζακ Λακάν στο πεδίο ακρόασής της, το υποκείµενο υποκύπτει σε µια υποβολή από την οποία δεν ξεφεύγει παρά µόνο περιορίζοντας τον άλλο να είναι το φερέφωνο ενός λόγου που δεν είναι δικός του ή µιας πρόθεσης που υποκρύπτεται. Ακόµη όµως πιο εντυπωσιακή είναι η σχέση του υποκειµένου µε τη δική του οµιλία, όπου το σηµαντικό συγκαλύπτεται µάλλον από το καθαρά ακουστικό δεδοµένο ότι δεν γίνεται να µιλάει δίχως ν ακούει τον εαυτό του. Το ότι δεν µπορεί να ακροάται τον εαυτό του χωρίς να διχάζεται δεν συνιστά τίποτε το προνοµιακό στις συµπεριφορές της συνείδησης. Οι κλινικοί έκαναν ένα καλύτερο βήµα ανακαλύπτοντας τη λεκτική κινητική ψευδαίσθηση όταν ανίχνευσαν κάποιες αρχόµενες φωνητικές κινήσεις. Ωστόσο, δεν άρθρωσαν παρ όλα αυτά σε τι έγκειται το κρίσιµο ση- µείο, διότι καθώς το sensorium είναι αδιάφορο κατά την παραγωγή µιας σηµαίνουσας αλυσίδας: 1ον η τελευταία επιβάλλεται από µόνη της στο υποκείµενο µε τη διάσταση που έχει της φωνής 2ον αποκτά ως σηµαίνουσα αλυσίδα µια πραγµατικότητα ευθέως ανάλογη του χρόνου όπως επιβεβαιώνει καθαρά η εµπειρία που ενέχει η υποκειµενική της 3 απόδοση 3ον η δοµή σηµαίνοντος που έχει είναι καθοριστική γι αυτή την απόδοση, η οποία, κατά κανόνα, είναι διανεµητική, δηλαδή πολυφωνική, και η οποία συνεπώς θέτει τον, δήθεν ενοποιητικό, percipiens ως διφορούµενο. 3. ηλαδή η απόδοσή της σε κάποιο υποκεί- µενο εκφοράς. (Σ.τ.µ.) 4. Για όλη την τρίτη ενότητα, βλ. Οι ψυχώσεις, ό.π., σσ (Σ.τ.µ.) [534] 3. Θα εικονογραφήσουµε τα προαναφερθέντα µε ένα φαινόµενο που αντλούµε από µια δική µας κλινική παρουσίαση ασθενούς του έτους , δηλαδή του ίδιου έτους µε τη σεµιναριακή εργασία που επικαλούµαστε εδώ. 4 Ας διευκρινίσουµε ότι παρόµοιο εύρηµα δεν µπορεί να είναι παρά το αντίτιµο µιας ολοκληρωτικής υποταγής, όχι ανυποψίαστης πάντως, στις καθαυτό υποκειµενικές θέσεις του αρρώστου, θέσεις που πολύ συχνά στη συνοµιλία κάποιοι τις ανάγουν βεβιασµένα στη νοσηρή διεργασία, επιτείνοντας έτσι τη δυσκολία προσπέλασής τους µε την επιφυλακτικότητα που όχι αβάσιµα προκαλούν στο υποκείµενο. Επρόκειτο όντως για ένα από εκείνα τα δυαδικά παραληρή- µατα [délires à deux] που έχουµε δείξει από καιρό την τυπική τους µορφή στο ζεύγος µητέρας-κόρης, και στο οποίο το αίσθη- µα παρείσδυσης, που είχε εξελιχθεί σε παραλήρηµα επιτήρησης, δεν αποτελούσε παρά το ανάπτυγµα της άµυνας που χαρακτηρίζει ένα συναισθηµατικό δίπολο, εκτεθειµένο καθώς είναι στην οποιαδήποτε αλλοτρίωση. 14

14 Για τη θεραπεία της ψύχωσης Η κόρη ήταν εκείνη που, όταν την εξετάζαµε, µας έδωσε ως απόδειξη των ύβρεων µε τις οποίες ήταν αµφότερες στοχοποιη- µένες από τους γείτονές τους, ένα γεγονός σχετικό µε τον φίλο της γειτόνισσας, η οποία υποτίθεται ότι τις παρενοχλούσε µε τις επιθέσεις της από τότε που χρειάστηκε να θέσουν τέρµα σε µια οικειότητα µαζί της που τους ήταν αρχικά ευπρόσδεκτη. Αυτός ο άνδρας, που άρα συµµετείχε στην κατάσταση εµµέσως, και ήταν κατά τα άλλα µια φιγούρα κάπως αµυδρή µέσα στους ισχυρισµούς της ασθενούς, είχε πετάξει, κατά τα λεγόµενά της, απευθυνόµενος σ εκείνη όταν τη συνάντησε στον διάδροµο της πολυκατοικίας, την κακόηχη λέξη: «Σκρόφα!» Οπότε, εµείς, απρόθυµοι να αναγνωρίσουµε εκεί την ανταπόδοση σ ένα «Γουρούνι!» που εύκολα θα πιθανολογούσε κανείς εν ονόµατι της προβολής, η οποία σε παρόµοιες περιπτώσεις δεν αντιπροσωπεύει παρά την προβολή του ψυχιάτρου, τη ρωτήσαµε αβίαστα τι συνέβη να ειπωθεί µέσα της την αµέσως προηγούµενη στιγµή. Με επιτυχία: διότι παραδέχτηκε χαµογελώντας ότι είχε πράγµατι ψιθυρίσει όταν αντίκρισε τον άνδρα τα εξής λόγια, που καθώς λέει δεν θα τον έκαναν να δυσανασχετήσει: «Έρχοµαι απ τον χασάπη» Ποιον στόχευαν; υσκολευόταν πολύ να το πει, δίνοντάς µας έτσι το δικαίωµα να τη βοηθήσουµε. Ως προς το κειµενικό τους νόηµα, δεν γίνεται να παραβλέψουµε το γεγονός, µεταξύ άλλων, ότι η ασθενής έφυγε εντελώς ξαφνικά από τον άνδρα της και τα πεθερικά της, δίνοντας έτσι σ ένα γάµο που η µητέρα της αποδοκίµαζε µια έκβαση που παρέµενε έκτοτε χωρίς επίλογο, επειδή είχε αποκτήσει την πεποίθηση ότι αυτοί οι χωριάτες σκόπευαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, προκειµένου να ξεµπερδεύουν [535] µ αυτή την ανεπρόκοπη πρωτευουσιάνα, να την κατακρεουργήσουν κανονικά. Τι σηµασία έχει εντούτοις το αν πρέπει ή όχι να καταφύγου- µε στη φαντασίωση του κατακερµατισµένου σώµατος για να καταλάβουµε µε ποιον τρόπο η ασθενής, δέσµια της δυαδικής σχέσης, απαντάει εκ νέου εδώ σε µια κατάσταση που την ξεπερνά. Για τον τωρινό σκοπό µας, είναι αρκετό που η ασθενής οµολόγησε ότι η φράση ήταν υπαινικτική, χωρίς ωστόσο να µπορεί να δείξει τίποτε άλλο από αµηχανία σχετικά µε το ποιον κάποιον από τους δύο παρόντες ή την απούσα; αφορούσε ο υπαινιγµός, διότι καθίσταται έτσι φανερό ότι το αντωνυµικό εγώ [le je], ως υποκείµενο της φράσης σε ευθύ λόγο, άφηνε σε εκκρεµότητα, σύµφωνα µε τη λειτουργία που έχει ως shifter στη γλωσσολογία, 5 τον προσδιορισµό του οµιλούντος υποκειµένου, για όσο διάστη- µα ο υπαινιγµός, µε την εξορκιστική πρόθεσή του πιθανότατα, 5. Ο Ρόµαν Γιάκοµπσον δανείζεται από τον Γιέσπερσεν [Jespersen] αυτόν τον όρο για να προσδιορίσει εκείνες τις λέξεις του κώδικα που αποκτούν νόηµα µόνο µέσω των παραµέτρων (απόδοση, χρονολόγηση, τόπος εκποµπής) του µηνύµατος. Αναγόµενες στην κατάταξη του Πίρς [Pierce], πρόκειται για σύµβολαδείκτες. Το κατ εξοχήν παράδειγµα είναι οι προσωπικές αντωνυµίες: τόσο οι δυσκολίες προσκτήσεως τους όσο και τα λειτουργικά τους ελλείµµατα εικονογραφούν την προβληµατική που γεννούν στο υποκείµενο αυτά τα σηµαίνοντα. (Roman Jakobson, Shifters, verbal categories, and the Russian verb, Russian language project, Department of Slavic languages and litteratures, Harvard University, 1957). 15

15 Ζακ Λακάν παρέµενε κι αυτός αµφιταλαντευόµενος. Αυτή η αβεβαιότητα έλαβε τέλος, µετά την παύση, µε την παράθεση της λέξης «σκρόφα», που παραείναι προσβλητική για να ακολουθήσει ισοχρονικά την αµφιταλάντευση. Έτσι, ο λόγος έρχεται να πραγµατώσει την απορριπτική πρόθεσή του µέσα στην ψευδαίσθηση. Στον τόπο όπου το άφατο αντικείµενο απορρίπτεται στο πραγµατικό, ακούγεται µια λέξη, επειδή, ερχόµενη στη θέση αυτού που δεν έχει όνοµα, δεν µπόρεσε να ακολουθήσει την πρόθεση του υποκειµένου δίχως να αποκοπεί από αυτήν µέσω της παύλας της ανταπάντησης: αντιπαραθέτοντας την υβριστική αντέγκληση στον γογγυσµό της έγκλησης που αποδίδεται πλέον στην ασθενή µε τον δείκτη του αντωνυµικού εγώ, και συναντώντας µε την αδιαφάνειά της τα επιφωνήµατα του έρωτα, που όταν ξεµένει από σηµαίνοντα για να προσφωνήσει το αντικείµενο του υµεναίου, χρησιµοποιεί σαν ενδιάµεσο το φαντασιακό σε όλη του την ωµότητα: «Θα σε φάω Λαχανάκι!» «Θα λιώσεις Ποντικάκι!» 6. Πρβλ. το σεµινάριο της 8ης Φεβρουαρίου 1956, όπου αναπτύξαµε το παράδειγµα του «κανονικού» φωνηεντισµού τού: η γαλήνη του δειλινού. [Πρβλ. Οι ψυχώσεις, ό.π., σσ ]. 7. Denkwürdigkeiten eines Nervenkranken, von Dr. jur. Daniel- Paul Scheber, Senätspräsident beim kgl. Oberlandesgericht Dresden a D. Oswald Mutze in Leipzig, 1903, του οποίου τη γαλλική µετάφραση ετοιµάσαµε για χρήση της [ψυχαναλυτικής] οµάδας µας. 4. Τούτο το παράδειγµα δεν προάγεται εδώ παρά για να συλλάβουµε ζωντανά πως η λειτουργία της αποπραγµάτωσης [irréalisation] δεν συνιστά το άπαν του συµβόλου. ιότι για να είναι αδιαµφισβήτητη η ανάδυσή του µέσα στο πραγµατικό, αρκεί απλώς να εµφανιστεί, όπως κοινώς γίνεται, υπό µορφή σπασµένης αλυσίδας. 6 [536] Εδώ αγγίζει κανείς επίσης το αποτέλεσµα που έχει κάθε σηµαίνον άπαξ και γίνει αντιληπτό, να επιφέρει στον percipiens µια συγκατάθεση προκαλούµενη από την αφύπνιση της κρυφής διπροσωπίας του δεύτερου από την έκδηλη αµφισηµία του πρώτου. Φυσικά, όλα αυτά µπορεί να θεωρηθούν αποτελέσµατα πλάνης στο πλαίσιο της κλασικής προοπτικής του ενοποιητικού υποκειµένου. Το εντυπωσιακό ωστόσο είναι ότι αυτή η προοπτική, περιορισµένη στον εαυτό της, δεν παρέχει για την ψευδαίσθηση λόγου χάριν, παρά κάτι απόψεις τόσο πενιχρές ώστε η εργασία ενός τρελού ενός πολύ αξιόλογου τρελού βέβαια, όπως δείχνει να είναι ο Πρόεδρος Σρέµπερ στα Αποµνηµονεύµατα ενός νευροπαθούς 7 να µπορεί, αφού γνώρισε, ήδη πριν από τον Φρόιντ, την εξαιρετική υποδοχή των ψυχιάτρων, να θεωρείται ακόµη και µετά από αυτόν, ένα σύγγραµµα που συνιστάται ως εισαγωγή στη φαινοµενολογία της ψύχωσης, και όχι µόνο για τον αρχάριο. Το βιβλίο αυτό αποτέλεσε, και για εµάς, το υπόβαθρο µιας 16

16 Για τη θεραπεία της ψύχωσης δοµικής ανάλυσης, όταν στο σεµινάριό µας του έτους για τις φρο δικές δοµές στις ψυχώσεις, ακολουθώντας τη συµβουλή του Φρόιντ, επιχειρήσαµε την επανεξέτασή του. Η σχέση µεταξύ του σηµαίνοντος και του υποκειµένου που αυτή η ανάλυση αποκαλύπτει, συναντάται ήδη, όπως βλέπουµε µε τούτο το προοίµιο, στην όψη των φαινοµένων, εάν, ανακά- µπτοντας από την εµπειρία του Φρόιντ, ξέρει κανείς το σηµείο όπου αυτή οδηγεί. Πάντως, µε το φαινόµενο ως αφετηρία, και συνεχίζοντας καταλλήλως, θα εύρισκε κανείς το σηµείο αυτό, όπως συνέβη µε εµάς όταν µια πρώτη µελέτη της παράνοιας µας έφερε πριν από τριάντα χρόνια στο κατώφλι της ψυχανάλυσης. 8 Πράγµατι, πουθενά η απατηλή αντίληψη περί µιας ψυχικής διεργασίας [processus psychique] [537] υπό την έννοια του Γιάσπερς, ένδειξη της οποίας αποτελεί το σύµπτωµα, δεν είναι τόσο ανυπόστατη όσο στην προσέγγιση της ψύχωσης, διότι πουθενά το σύµπτωµα, εάν ξέρει κανείς να το διαβάσει, δεν είναι πιο ξεκάθαρα συναρθρωµένο µε την ίδια τη δοµή. Τούτο µας επιβάλλει να ορίσουµε αυτή τη διεργασία µέσα από τις πολύ ριζοσπαστικές ορίζουσες της σχέσης του ανθρώπου µε το σηµαίνον. 5. Όµως δεν είναι ανάγκη να φτάσουµε εκεί για να στρέψουµε το ενδιαφέρον µας στην ποικιλοµορφία µε την οποία εµφανίζονται οι λεκτικές ψευδαισθήσεις στα Αποµνηµονεύµατα του Σρέ- µπερ, ούτε για να αναγνωρίσουµε εκεί κάποιες διαφορές πολύ αλλιώτικες από εκείνες µε τις οποίες ταξινοµούνται «κλασικά», ανάλογα µε τον τρόπο εµπλοκής τους στον percipiens (ο βαθµός της «πεποίθησής» του) ή στην πραγµατικότητα του τελευταίου («η ακουστικοποίηση»): δηλαδή πολύ περισσότερο τις διαφορές που αφορούν την οµιλιακή δοµή των ψευδαισθήσεων, εφόσον αυτή η δοµή είναι ήδη µέσα στο perceptum. Εξετάζοντας το κείµενο και µόνο των ψευδαισθήσεων, προκύπτει αµέσως για τον γλωσσολόγο µια διάκριση µεταξύ φαινο- µένων του κώδικα και φαινοµένων του µηνύµατος. Στα φαινόµενα του κώδικα ανήκουν σύµφωνα µε αυτή την προσέγγιση [του γλωσσολόγου] οι φωνές που µεταχειρίζονται την Grundsprache, την οποία µεταφράζουµε ως βασική γλώσσα, και που ο Σρέµπερ την περιγράφει (S. 13-Ι) 9 ως «γερµανικά κάπως αρχα κά αλλά πάντοτε ακριβέστατα, τα οποία διακρίνονται ιδίως για τον µεγάλο τους πλούτο σε ευφηµισµούς». Σε άλλο ση- µείο (S. 167-ΧΙΙ) αναφέρεται µε θλίψη «στην αυθεντικότητα της 8. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή µας στην ιατρική, µε τίτλο Περί της παρανο κής ψυχώσεως ως προς τις σχέσεις της µε την προσωπικότητα, την οποία ο δάσκαλός µας Εγιέ [Heuyer], σε επιστολή του προς το πρόσωπό µας, έκρινε µε µεγάλη ευστοχία ως εξής: «Ένα χελιδόνι δεν φέρνει την άνοιξη» προσθέτοντας δε σχετικά µε τη βιβλιογραφία: «Αν τα διαβάσατε όλα αυτά, σας λυπάµαι». Τα είχα, όντως, διαβάσει όλα. 9. Οι παρενθέσεις που περιλαµβάνουν το γράµµα S ακολουθού- µενο από δύο αριθ- µούς (αραβικός ο µεν, ρωµα κός ο δε) θα χρησιµοποιηθούν στο παρόν κείµενο για να παραπέµπουν αντιστοίχως στη σελίδα και στο κεφάλαιο των Denkwürdigkeiten στην πρωτότυπη έκδοση, σελιδαρίθµηση που ευτυχώς έχει µεταφερθεί στα περιθώρια της αγγλικής έκδοσης. 17

17 Ζακ Λακάν µορφής τους, που χαρακτηρίζεται από ευγένεια και απλότητα». Αυτό το τµήµα των φαινοµένων εξειδικεύεται σε φράσεις νεολογικές ως προς τη µορφή τους (νέες σύνθετες λέξεις, αλλά σύνθεση εδώ συµβατή µε τους κανόνες της γλώσσας του ασθενούς) και ως προς τη χρήση τους. Οι ψευδαισθήσεις πληροφορούν το υποκείµενο για τις µορφές και τις χρήσεις που συγκροτούν τον νεοκώδικα: το υποκείµενο οφείλει στις ψευδαισθήσεις, για παράδειγµα, κατά πρώτον, την επονοµασία Grundsprache για να τον υποδηλώσει. Πρόκειται για κάτι αρκετά παρεµφερές µε εκείνα τα µηνύ- µατα που οι γλωσσολόγοι ονοµάζουν αυτώνυµα, καθότι το ίδιο το σηµαίνον (και όχι αυτό που σηµαίνει) αποτελεί το αντικείµενο της επικοινωνίας. [538] Αυτή όµως η, ιδιόµορφη αλλά φυσιολογική, σχέση του µηνύµατος προς τον εαυτό του αναδιπλασιάζεται εδώ από το ότι αυτά τα µηνύµατα φαίνεται να υποστηρίζονται από κάποια όντα, τις σχέσεις των οποίων δηλώνουν τα ίδια [τα µηνύµατα] µε τρόπους που φαίνονται να είναι πολύ ανάλογοι µε τις διασυνδέσεις του σηµαίνοντος. Ο όρος Nervenanhang, που τον µεταφράζουµε ως πρόσφυση νεύρων, και που προέρχεται επίσης από αυτά τα µηνύµατα, εικονογραφεί την εν λόγω παρατήρηση, επειδή πάθος και δράση µεταξύ αυτών των όντων ανάγεται σε προσφυόµενα ή αποπροσφυόµενα νεύρα, αλλά και επειδή τα τελευταία καθώς και οι θε κές ακτίνες (Gottesstrahlen), µε τις οποίες είναι οµοιογενή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η οντοποίηση των λόγων που υποστηρίζουν (S. 130-Χ : το οποίο οι φωνές διατυπώνουν ως εξής: «Μην ξεχνάτε ότι η φύση των ακτίνων είναι ότι οφείλουν να µιλούν»). Συσχέτιση εδώ του συστήµατος µε τη δική του συγκρότηση από σηµαίνον που θα έπρεπε να υπαχθεί στον φάκελο του ζητή- µατος της µεταγλώσσας, και η οποία τείνει κατά την άποψή µας να καταδείξει την ακαταλληλότητα αυτής της έννοιας εάν αποσκοπεί να ορίσει κάποια διαφοροποιηµένα στοιχεία µέσα στη γλώσσα. Ας παρατηρήσουµε αφετέρου ότι βρισκόµαστε εδώ µπροστά σ εκείνα τα φαινόµενα που κακώς αποκαλούνται διαισθητικά, επειδή το σηµασιακό επιτέλεσµα προηγείται της αναπτύξεως της σηµασίας. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αποτέλεσµα του ση- µαίνοντος, αφού ο βαθµός βεβαιότητάς του (δεύτερος βαθµός: σηµασία σηµασίας) αποκτά βαρύτητα ευθέως ανάλογη µε το αινιγµατικό κενό που εµφανίζεται αρχικά στη θέση της ίδιας της σηµασίας. Το διασκεδαστικό στη συγκεκριµένη περίπτωση είναι πως όσο περισσότερο τείνει να πέφτει για το υποκείµενο η υψηλή τά- 18

18 Για τη θεραπεία της ψύχωσης ση του σηµαίνοντος, δηλαδή όσο οι ψευδαισθήσεις περιορίζονται σε επωδούς, σε ψιθυρίσµατα, που η κενότητά τους καταλογίζεται σε όντα δίχως ευφυ α και προσωπικότητα, είτε εντελώς ξεγραµµένα από το πεδίο του όντος, τόσο περισσότερο λοιπόν, λέµε εµείς, αναφέρονται οι φωνές στην Seelenauffassung, στην αντίληψη των ψυχών (σύµφωνα µε τη βασική γλώσσα), η οποία αντίληψη εκδηλώνεται ως ένας κατάλογος σκέψεων που είναι αντάξιος ενός βιβλίου κλασικής ψυχολογίας. Κατάλογος που συνδέεται στις φωνές µε µια πρόθεση λογιωτατισµού, πράγµα που δεν εµποδίζει το υποκείµενο να προσθέτει εκεί πολύ εύστοχα σχόλια. Ας σηµειώσουµε ότι σε αυτά τα σχόλια η πηγή των όρων διαχωρίζεται πάντοτε προσεκτικά, όταν για παράδειγµα το υποκείµενο χρησιµοποιεί τη λέξη Instanz (S. σηµείωση του 29-ΙΙ πρβλ. σηµειώσεις [539] από 11 έως 21-Ι) τονίζει σε υποσηµείωση: τούτη η λέξη είναι δική µου. Παροµοίως, δεν του διαφεύγει η πρωταρχική σπουδαιότητα στην ψυχική οικονοµία των σκέψεων µνήµης (Erinnerungsgedanken), και σπεύδει να επισηµάνει τη σχετική απόδειξη µε την ποιητική και µουσική χρήση της µετατονικής επανάληψης. Ο ασθενής µας, ο οποίος χαρακτηρίζει αµίµητα αυτή την «αντίληψη των ψυχών» ως «την κάπως εξιδανικευµένη αναπαράσταση που σχηµάτισαν οι ψυχές για την ανθρώπινη ζωή και σκέψη» (S. 164-ΧΙΙ), πιστεύει πως έχει έτσι «κατακτήσει απόψεις για την ουσία της διαδικασίας της σκέψης και του συναισθήµατος στον άνθρωπο για τις οποίες πολλοί ψυχολόγοι θα τον ζήλευαν» (S. 167-ΧΙΙ). Του το αναγνωρίζουµε πολύ ευχαρίστως, πόσο µάλλον που, σε αντίθεση µε τους ψυχολόγους, τις γνώσεις αυτές που τόσο χιουµοριστικά αξιολογεί, δεν φαντάζεται ότι τις αντλεί από τη φύση των πραγµάτων, και που, αν πιστεύει ότι πρέπει να τις αξιοποιήσει, το κάνει, όπως προαναφέραµε, µε βάση µια σηµασιολογική ανάλυση! 10 Όµως, για να ξαναπιάσουµε το νήµα µας, ας έρθουµε στα φαινόµενα που θα αντιτάξουµε στα προηγούµενα ως φαινόµενα του µηνύµατος. Πρόκειται για διακοπτόµενα µηνύµατα, στα οποία στηρίζεται µια σχέση του υποκειµένου µε τον θε κό συνοµιλητή του, και που εκείνα της δίνουν τη µορφή ενός challenge ή µιας δοκιµασίας αντοχής. Η φωνή του [θε κού] παρτενέρ περιορίζει πράγµατι τα εν λόγω µηνύµατα σ ένα αρχίνισµα φράσης, που το νοηµατικό συ- µπλήρωµά της δεν παρουσιάζει µάλιστα δυσκολία για το υποκείµενο, εκτός από την πιεστική, επιθετική πλευρά της, πολύ συ- 10. Ας σηµειώσουµε ότι ο έπαινός µας εδώ επιτείνει εκείνον του Φρόιντ, ο οποίος δεν διστάζει να αναγνωρίσει στο ίδιο το παραλήρηµα του Σρέ- µπερ ένα προανάκρουσµα της θεωρίας της Λίµπιντο (G.W., VIII, σ. 315). 19

19 Ζακ Λακάν 11. Πρβλ. σ [Ο Λακάν παραπέµπει στη σελίδα της γαλλικής έκδοσης των Γραπτών όπου απεικονίζεται το λεγόµενο Γράφηµα της επιθυµίας. (Σ.τ.µ)] χνά τόσο βλακώδη που τον αποθαρρύνει. Η γενναιότητα που επιδεικνύει ώστε να µην αποτύχει στην ανταπάντησή του, ή να αχρηστέψει τις παγίδες που του στήνουν, δεν είναι ήσσονος ση- µασίας για τη δική µας ανάλυση του φαινοµένου. Θα σταθούµε όµως εδώ πάλι στο ίδιο το κείµενο της ψευδαισθητικής πρόκλησης (ή καλύτερα πρόταξης), όπως θα µπορούσαµε να την ονοµάσουµε. Για την εν λόγω δοµή, το υποκείµενο µας δίνει τα εξής παραδείγµατα (S. 217-ΧVI): 1) Nun will ich mich (Τώρα εγώ θα ) 2) Sie sollen nämlich (Εσείς θα έπρεπε ) 3) Das will ich mir (Εγώ πρόκειται ), για να περιοριστούµε σε τούτα, [540] στα οποία οφείλει να ανταπαντήσει µε το σηµασιακό τους συµπλήρωµα, υπεράνω αµφιβολίας για τον ίδιο, δηλαδή: 1ον, παραδεχτώ το γεγονός ότι είµαι ηλίθιος 2ον, από την πλευρά σας να εκτεθείτε (λέξη της βασικής γλώσσας) ως αρνητής του Θεού και να επιδοθείτε σε µια φιλήδονη ελευθεριότητα, χωρίς να µιλήσουµε για τα υπόλοιπα 3ον, να το καλοσκεφτώ. Μπορούµε να παρατηρήσουµε ότι η φράση διακόπτεται στο σηµείο όπου τελειώνει η οµάδα των λέξεων τις οποίες θα µπορούσαµε να ονοµάσουµε όρους-δείκτες, δηλαδή οι λέξεις εκείνες που η λειτουργία τους µέσα στο σηµαίνον τις προσδιορίζει, σύµφωνα µε τον προαναφερθέντα όρο, ως shifters, δηλαδή συγκεκριµένα οι όροι που, µέσα στον κώδικα, υποδεικνύουν τη θέση του υποκειµένου µε βάση το ίδιο το µήνυµα. Οπότε, το καθαρά λεξιλογικό τµήµα της φράσης, µε άλλα λόγια εκείνο που περιλαµβάνει τις λέξεις που ο κώδικας ορίζει µέσω της χρήσης τους, είτε πρόκειται για τον κοινό κώδικα είτε για τον παραληρηµατικό κώδικα, παραµένει αφανές. Πώς να µην εντυπωσιαστεί κανείς από την επικυριαρχία της λειτουργίας του σηµαίνοντος σε αυτές τις δύο τάξεις φαινοµένων, και πώς να µην παρακινηθεί να αναζητήσει τι υπάρχει στο βάθος της σύµπραξης που στοιχειοθετούν: σύµπραξη ενός κώδικα συγκροτηµένου από µηνύµατα περί του κώδικα, και ενός µηνύµατος συρρικνωµένου σε όσα µέσα στον κώδικα υποδηλώνουν το µήνυµα. Όλα αυτά θα χρειαζόταν να µεταφερθούν µε πολύ µεγάλη προσοχή σε ένα γράφηµα, 11 στο οποίο επιχειρήσαµε ετούτη µάλιστα τη χρονιά να αναπαραστήσουµε τις διασυνδέσεις στο εσωτερικό του σηµαίνοντος όπως αυτές δοµούν το υποκείµενο. ιότι υπάρχει εκεί µια τοπολογία, η οποία είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη που θα µπορούσε να µας κάνει να φανταστούµε η απαίτηση για έναν άµεσο παραλληλισµό της µορφής των φαινοµένων µε τις οδούς αγωγιµότητάς τους στον νευράξονα. 20

20 Για τη θεραπεία της ψύχωσης Αυτή όµως η τοπολογία, που ακολουθεί τη γραµµή που εγκαινίασε ο Φρόιντ, όταν επιχείρησε, αφού είχε διανοίξει µε τα όνειρα το πεδίο του ασυνειδήτου, να περιγράψει τη δυναµική του, νιώθοντας απερίσπαστος από κάθε µέριµνα για εντοπισµό στον [εγκεφαλικό] φλοιό, είναι ακριβώς κάτι που µπορεί να προετοι- µάσει καλύτερα τα ερωτήµατα µε τα οποία θα διερευνήσει κανείς την επιφάνεια του φλοιού. ιότι µόνο ύστερα από τη γλωσσολογική ανάλυση του φαινοµένου της γλώσσας µπορεί κανείς να προσδιορίσει νόµιµα τη σχέση που η γλώσσα συγκροτεί µέσα στο υποκείµενο, και ταυτόχρονα να οριοθετήσει την τάξη των «µηχανών» [541] (µε την καθαρά προσεταιριστική έννοια που έχει ο όρος στη µαθηµατική θεωρία των δικτύων) που µπορούν να πραγµατοποιήσουν αυτό το φαινόµενο. Εξίσου αξιοσηµείωτο είναι το γεγονός ότι η φρο δική εµπειρία είναι που οδήγησε τον συντάκτη αυτών των γραµµών στην κατεύθυνση που εκτίθεται εδώ. Ας περάσουµε λοιπόν στο τι προσφέρει αυτή η εµπειρία στο ζήτηµά µας Ακολουθούν άλλα τέσσερα αριθµηµένα µέρη, τα εξής: 2. Μετά τον Φρόιντ 3. Μαζί µε τον Φρόιντ 4. Από την πλευρά του Σρέµπερ 5. Υστερόγραφο. (Σ.τ.µ.) 21

21 Όλες οι ψυχώσεις δεν παίρνουν τη μορφή της εκδηλω- μένης, εκρηκτικής ψύχωσης. Υπάρχουν ψυχωτικοί που θα ζήσουν όλη τους τη ζωή εξίσου ήρεμα όπως στην κανονικόμορφη κόμορ ψύχωση. Υπάρχουν ψυχώσεις εν υπνώ- σει, όπως υπάρχουν εν υπνώσει κατάσκοποι, που δεν θα αφυπνιστούν ποτέ. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις ψυ- χώσεις που μπορούν να εκλυθούν και σε αυτές που δεν μπορούν. Η ψύχωση είναι μια εκτεταμένη ταμέ ήπειρος, μια απέραντη ήπειρος. Η κανονικόμορφη ψύχωση συλλαμβάνει την ύπαρξη μιας «διατάραξης στον πιο ενδόμυχο αρμό του αισθήματος της ζωής στο υποκείμενο» (Λακάν). Αυτό σημαίνει ότι όλες τις μικρές λεπτομέρειες, που φαίνονται αι απόμακρες η μία από την άλλη, μπορούμε να τις συνδέσουμε με μια κεντρική κή διατάραξη. Πρέπει λοιπόν να οργανωθεί η κλι- νική περίπτωση. πτωση. Στις λεγόμενες περιπτώσεις borderline, φαίνεται αι να μην είναι ούτε ψύχωση ούτε νεύρωση. Εμείς δεν πιστεύουμε σε κάτι τέτοιο. Η κατηγορία της κανονικό- μορφης ψύχωσης προέρχεται από την πρακτική, από τις πρακτικές κέ δυσκολίες. Αν δεν αναγνωρίζετε μια νεύρωση, αν δεν βλέπετε προφανή σημεία ψύχωσης, τότε αναζη- τήστε τις μικρές ενδείξεις. Πρόκειται ι για μια κλινική των μικρών ενδείξεων της διάκλεισης. Ζακ-Αλέν Μιλέρ

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το λουλουδόπαιδο και άλλες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Θοδωρής

Διαβάστε περισσότερα

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τρελό µου αµαξίδιο ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Μερκούριος Αυτζής ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Χρήστος ηµόπουλος

ÅéêïíïãñÜöçóç: Χρήστος ηµόπουλος TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Χριστούγεννα µε τον Χρήστο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρήστος ηµόπουλος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Χρήστος ηµόπουλος ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

Rose Cooper, 2012 Εικονογράφησης εξωφύλλου: Rose Cooper, 2012 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2013

Rose Cooper, 2012 Εικονογράφησης εξωφύλλου: Rose Cooper, 2012 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2013 TÉÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: SECRETS FROM THE SLEEPING BAG Áðü ôéò Åêäüóåéò Delacorte Press, Νέα Υόρκη 2012 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μυστικά από την κατασκήνωση ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Rose Cooper ÌÅÔÁÖÑÁÓÇ: Κασσιανή Μπουλούκου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2 Εγχειρίδιο Χρήσης Εισαγωγή Το δηµιουργήθηκε µε στόχο να αποτελέσει υποστηρικτικό εργαλείο για τον επαγγελµατία Ασφαλιστικό ιαµεσολαβητή, ο οποίος χρειάζεται να διευκρινίζει και να αναλύει τις ασφαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-505-7

Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-505-7 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μη φεύγεις ÓÕÃÃÑÁÖÅIÓ: Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Ελίζα Βαβούρη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Σταµάτιος

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Χρήστος ηµόπουλος

ÅéêïíïãñÜöçóç: Χρήστος ηµόπουλος TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Κατασκευές από το ουράνιο τόξο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρήστος ηµόπουλος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Χρήστος ηµόπουλος ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Κατερίνα ουρίδα ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-489-0

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-489-0 ÓÅÉÑÁ: ÌÉÊÑÇ ÐÕÎÉÄÁ TIΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE ENGLISH ROSES GOOD-BYE, GRACE? TΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μικρές και Τριανταφυλλένιες Αντίο, Γκρέις; ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Madonna EIKONOΓΡΑΦΗΣΗ: Jeffrey Fulvimari ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ρένα

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Κώστας ούνας Εµπορικός ιευθυντής Medihelm AE Αλλάζοντας τις αντιλήψεις µας, αλλάζει η συµπεριφορά µας και αλλάζουν βελτιώνονται τα αποτελέσµατα µας! κερδοφορίας του φαρµακείου

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (Όχι) για την οικογένεια και τους φίλους μου ΕΙΧΑ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Κείμενο - εικονογράφηση Μάθιου Τζόνστοουν, πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ Πρόλογος 23 Α. Συμπτωματολογία καὶ ψυχοπαθολογικὰ χαρακτηριστικά 33 Ι. Σημειολογία τῶν νευρώσεων 33 Τὸ ἄγχος καὶ οἱ μορφές του 34 Σωματικὲς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ

ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ ΜΙΚΡΕΣ-ΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΕΒΟΟΚ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΜΗ ΣΑΡΑΝΤΑΕΝΑ, ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΕ 10 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ Επιστημονικές Εκδόσεις Επιμέλεια-Διόρθωση: Μαρία Αποστολοπούλου Ηλεκτρονική επεξεργασία: Κατερίνα Βαρουκτσή Εξώφυλλο: ΜΟΤΙΒΟ Α.Ε. 2011 Εκδόσεις Τόπος & Αναστάσιος Σταλίκας

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Έκδοση Εγγράφου: 1.0 Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Εκπαίδευση & ια Βίου Μάθηση» (ΕΚ. ι.βι.μ) Κενή σελίδα 2 Πίνακας περιεχοµένων 1 Εισαγωγή... 6 1.1 ηµιουργία πρότασης...

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

5η Δραστηριότητα. Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας. Περίληψη. Λπν τ φνντ π τν πρτσ. Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά

5η Δραστηριότητα. Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας. Περίληψη. Λπν τ φνντ π τν πρτσ. Ικανότητες. Ηλικία. Υλικά 5η Δραστηριότητα Λύσε το γρίφο Η Θεωρία της Πληροφορίας Περίληψη Πόση πληροφορία περιέχεται σε ένα βιβλίο των 1000 σελίδων; Υπάρχει περισσότερη πληροφορία σε έναν τηλεφωνικό κατάλογο των 1000 σελίδων ή

Διαβάστε περισσότερα

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Σεμινάρια του τμήματος Ψυχολογίας του BCA για το Ακαδημαϊκό έτος 2012/2013 Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Το Τμήμα Ψυχολογίας του BCA σε συνεργασία με το Κέντρο Γνωσιακής και Συστημικής Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014 Δημήτρης Μπίρμπας ΠΠΛ Αγίων Αναργύρων Σοφία Παππά ΠΠΛ Ζάννειο Πειραιά Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά.

Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά. Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά. Ξεκινάµε το ταξίδι µας µε την Alice Miller. Miller, Alice,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης

ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση και µέτρα αντιµετώπισης Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΘΟΡΥΒΟΣ Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 10 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα

Αναπτυξιακές Γλωσσικές ιαταραχές. Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα Εισαγωγή Ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών παρουσιάζουν προβλήµατα κατά τη γλωσσική ανάπτυξη, καθώς η γλωσσική τους συµπεριφορά δεν είναι η αναµενόµενη για τη χρονολογική τους ηλικία (βλέπε, Schwartz, 2008,

Διαβάστε περισσότερα