ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ"

Transcript

1 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, COM(2013) 517 final ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Γνωμοδοτική ανακοίνωση για την αειφόρο χρήση του φωσφόρου (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) EL EL

2 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Γνωμοδοτική ανακοίνωση για την αειφόρο χρήση του φωσφόρου (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο φωσφόρος αποτελεί σημαντικό συστατικό στοιχείο της ζωής. Είναι μια αναντικατάστατη συνιστώσα της σύγχρονης γεωργίας, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν υποκατάστατα για τη χρήση του σε ζωοτροφές και λιπάσματα. Η υφιστάμενη σήμερα κατάσταση, με τη δημιουργία αποβλήτων και τις απώλειες σε κάθε στάδιο του κύκλου ζωής του φωσφόρου, εντείνει τις ανησυχίες όσον αφορά τον εφοδιασμό στο μέλλον και τη ρύπανση των υδάτων και του εδάφους, τόσο στην ΕΕ όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Με αποδοτική παραγωγή και χρήση, καθώς και με ανακύκλωση και ελαχιστοποίηση των αποβλήτων, θα μπορούσαν να γίνουν σημαντικά βήματα προς την αειφόρο χρήση του φωσφόρου, ώστε η ανθρωπότητα να ακολουθήσει μια πορεία προς την αποδοτικότητα των πόρων και να εξασφαλιστεί ότι θα υπάρχουν ακόμη αποθέματα διαθέσιμα για τις επόμενες γενεές. Σκοπός της παρούσας συμβουλευτικής ανακοίνωσης είναι να επιστήσει την προσοχή στη δυνατότητα αειφόρου χρήσης του φωσφόρου και να δρομολογήσει το δημόσιο διάλογο για την κατάσταση των πραγμάτων και για τα μέτρα που θα πρέπει να εξεταστούν. Δεν αποβλέπει στη θέσπιση συγκεκριμένης νομοθεσίας για τον φωσφόρο. Η δράση αυτή είχε ανακοινωθεί στον χάρτη πορείας για μια αποδοτική, από πλευράς πόρων, Ευρώπη 1, και θα πρέπει να θεωρηθεί ως μέρος της συνολικής προσπάθειας για τη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης των πόρων στην ΕΕ και ανά τον κόσμο. Οι πόροι φωσφόρου είναι σχετικά άφθονοι παγκοσμίως και υπάρχουν σημαντικά αποθέματα. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που, εφόσον ληφθούν υπόψη στο σύνολό τους, συνεπάγονται για την ΕΕ ότι θα πρέπει να παρακολουθούνται τα ζητήματα που επηρεάζουν την ασφάλεια του εφοδιασμού. Πρώτον, εντός της ΕΕ, υπάρχουν μικρά μόνο αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων. Δεύτερον, προσφάτως σημειώθηκε μεγάλη αστάθεια των τιμών το 2008, οι τιμές των φωσφορικών πετρωμάτων αυξήθηκαν κατά 700 % σε διάστημα λίγο μεγαλύτερο του ενός έτους, γεγονός που συνέβαλε σε αυξήσεις των τιμών των λιπασμάτων. Τρίτον, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια στροφής από τις λιγότερο στις περισσότερο σημαντικές χρήσεις του φωσφόρου, δεδομένου ότι για τη βασική χρήση του σε ζωοτροφές και λιπάσματα καταναλώνεται ήδη το 90 % περίπου του συνόλου των εξορυσσόμενων ποσοτήτων. Η βελτίωση της χρήσης του ανακυκλωμένου φωσφόρου στην ΕΕ και παγκοσμίως θα συνέβαλλε στη διασφάλιση του εφοδιασμού σε αυτή τη βασική πρώτη ύλη και θα ενθάρρυνε την πιο ομοιογενή κατανομή του φωσφόρου, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Από οικονομική άποψη, η διαφοροποίηση της προσφοράς φωσφορικών ενώσεων στις επιχειρήσεις της ΕΕ που εξαρτώνται από αυτές θα μπορούσε να βελτιώσει την ανθεκτικότητά των επιχειρήσεων απέναντι σε κάθε μελλοντική αστάθεια των τιμών και σε άλλες εξελίξεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές. 1 COM/2011/0571 τελικό. EL 2 EL

3 Επιπλέον, με την αύξηση της αποδοτικότητας και τη μείωση των απωλειών θα προέκυπταν σημαντικά οφέλη όσον αφορά το περιβάλλον και τη χρήση των πόρων. Η τρέχουσα χρήση του φωσφόρου είναι αναποτελεσματική σε πολλά στάδια του κύκλου ζωής του, καθώς προκαλεί προβληματική ρύπανση των υδάτων και σπατάλη ευρέος φάσματος συναφών πόρων. Οι προσμείξεις της πρώτης ύλης, όπως κάδμιο και ουράνιο, μπορούν επίσης να προκαλέσουν προβλήματα στην υγεία και το περιβάλλον. Ανεξάρτητα από τον συνολικό διαθέσιμο όγκο των εξορυσσόμενων φωσφορικών ορυκτών και τις πτυχές της ασφάλειας του εφοδιασμού, τα οφέλη αυτά από μόνα τους θα δικαιολογούσαν την ανάληψη δράσης με σκοπό την αποδοτικότερη χρήση και ανακύκλωση του φωσφόρου. Τα λαμβανόμενα μέτρα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας όσον αφορά τη χρήση και την ανακύκλωση του φωσφόρου θα μπορούσαν να προσφέρουν και πολλά άλλα πλεονεκτήματα για παράδειγμα, η καλύτερη διαχείριση του εδάφους θα ήταν επωφελής για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα. Η αντιμετώπιση των θεμάτων αυτών δεν είναι απλή υπόθεση. Οι περιφέρειες της ΕΕ με αροτραίες καλλιέργειες τείνουν προς την κατεύθυνση της σταθεροποίησης των επιπέδων φωσφόρου στο έδαφος, αλλά συνεχίζουν να εξαρτώνται από τη χρήση ανόργανων φωσφορικών λιπασμάτων. Η εντατική κτηνοτροφική παραγωγή είναι συγκεντρωμένη σε συγκεκριμένες περιοχές κοντά σε λιμάνια, πυκνοκατοικημένες περιοχές όπου υπάρχει διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και ειδίκευση. Η συγκέντρωση αυτή έχει οδηγήσει σε υπερπροσφορά κοπριάς σε αυτές τις περιοχές, με σταδιακή συσσώρευση φωσφόρου στα εδάφη και αύξηση των κινδύνων ρύπανσης των υδάτων. Ομοίως, λόγω της ανάπτυξης των μεγάλων πόλεων, τα λύματα και τα απορρίμματα τροφίμων που περιέχουν φωσφόρο βρίσκονται σε ολοένα μεγαλύτερη απόσταση από τις αροτραίες καλλιέργειες για τις οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μετά από κατάλληλη επεξεργασία. Παρόλα αυτά, υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης της κατάστασης. Στις μεγάλες οδούς απώλειας αξιοποιήσιμου φωσφόρου συγκαταλέγονται η διάβρωση και η απόπλυση του εδάφους, καθώς και η μη αποδοτική χρήση της κοπριάς, των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων και των λυμάτων. Αναλύσεις ροής από τη Γαλλία, για παράδειγμα, δείχνουν ότι το 50 % του ολικού χρησιμοποιούμενου φωσφόρου χάνεται περίπου το 20 % σε λύματα, το ίδιο ποσοστό μέσω της διάβρωσης και της απόπλυσης του εδάφους και το 10 % με τη μορφή απορριμμάτων τροφίμων ή άλλων βιοαποβλήτων 2. Η αειφόρος χρήση του φωσφόρου αποτελεί πλέον αντικείμενο πολλών ερευνών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε μελέτη που εκπονήθηκε για το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων, ο φωσφόρος χαρακτηρίστηκε ως σημαντικός μελλοντικός κίνδυνος όσον αφορά τους πόρους για τη γεωργία, τον οποίο κανένα κράτος μέλος, από μόνο του, δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει επαρκώς 3. Σε πολυάριθμες επιστημονικές δημοσιεύσεις αναφέρονται οι κίνδυνοι και το κόστος της σημερινής μας προσέγγισης Έχουν ήδη ληφθεί μέτρα σε εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, κυρίως για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ρύπανσης των υδάτων από φωσφόρο και για τη μείωση των απορριμμάτων υλικών όπως τα τρόφιμα και άλλα βιοαποδομήσιμα απόβλητα που επίσης περιέχουν φωσφόρο. Ωστόσο, αυτά τα μέτρα έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα την πρόληψη της ρύπανσης των υδάτων ή άλλους στόχους πολιτικής και όχι για τις ανάγκες της ανακύκλωσης και εξοικονόμησης φωσφόρου. Πρωτοβουλίες που να εστιάζονται άμεσα στην αποδοτικότητα του φωσφόρου και την ανάκτησή του παραμένουν διάσπαρτες και σπανίως λαμβάνονται υπόψη κατά τη χάραξη πολιτικών. Εξαίρεση αποτελεί η Σουηδία, όπου καθορίστηκε εθνικός 2 3 _scale Review of the future resource risks faced by UK Business and an assessment of future viability, AEA, 2010 EL 3 EL

4 ενδιάμεσος στόχος: «Έως το 2015, τουλάχιστον το 60 % των ενώσεων φωσφόρου των λυμάτων θα ανακτάται για χρήση σε παραγωγική γη. Τουλάχιστον το ήμισυ αυτής της ποσότητας θα πρέπει να επιστρέφει σε αρόσιμη γη». Οι Κάτω Χώρες κατάρτισαν συμφωνία για αξιακή αλυσίδα των φωσφορικών ενώσεων, βάσει της οποίας μια σειρά ενδιαφερόμενοι έχουν δεσμευτεί στην επίτευξη στόχων όπως η χρήση συγκεκριμένου ποσοστού ανακυκλωμένου φωσφόρου στην παραγωγική τους διαδικασία 4. Η Γερμανία επεξεργάζεται νομοθεσία με στόχο τη μείωση της σπατάλης φωσφόρου. Μετά την πρώτη ευρωπαϊκή διάσκεψη για τον αειφόρο φωσφόρο, συστάθηκε Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Φωσφόρου από τα ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να δημιουργηθεί μια ευρωπαϊκή αγορά ανακυκλωμένου φωσφόρου και να επιτευχθεί πιο αειφόρος χρήση του φωσφόρου 5. Η πλήρης αντικατάσταση στην ΕΕ των εξορυσσόμενων ορυκτών από ανακυκλωμένο φωσφόρο στην ΕΕ δεν είναι ούτε εφικτή ούτε αναγκαία στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, η αύξηση της ανακύκλωσης και της χρήσης φωσφόρου οργανικής προέλευσης όπου είναι αναγκαίο θα μπορούσε να σταθεροποιήσει τις απαιτούμενες ποσότητες από εξόρυξη και να μετριάσει τα προβλήματα της μόλυνσης του εδάφους και της ρύπανσης των υδάτων. Με τον τρόπο αυτό θα ακολουθήσουμε τη σωστή πορεία ώστε να κλείσει ο κύκλος του φωσφόρου μακροπρόθεσμα, όταν η φυσική μείωση του συγκεκριμένου πόρου θα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. 2. Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 ΚΑΙ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ Ιστορικά, τα πρώτα φωσφορικά λιπάσματα προέρχονταν από βιολογικές πηγές κυρίως κοπριά, μέσω μεικτών συστημάτων γεωργικής παραγωγής, και στη συνέχεια από το οστεάλευρο και το γκουανό, τα πρώτα λιπάσματα που αποτέλεσαν σημαντικό εμπορεύσιμο προϊόν. Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν αποδοτικές τεχνικές εξόρυξης και βιομηχανικής παραγωγής λιπασμάτων από φωσφορικά πετρώματα, η οποία ήταν μία από τις συνθήκες που κατέστησαν δυνατή την «πράσινη επανάσταση» στην παραγωγικότητα της γεωργίας από τη δεκαετία του 1940 και κατόπιν. Μολονότι η ζωική κοπριά εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει σημαντικό τμήμα της προσφοράς φωσφόρου για λίπανση (στην ΕΕ αποτελεί βασική πηγή 4,7 εκατομμύρια τόνοι κοπριάς χρησιμοποιούνται ως λίπασμα ετησίως 6 ), τα ανόργανα φωσφορικά λιπάσματα αποτελούν πλέον την κύρια πηγή φωσφόρου για τη φυτική παραγωγή σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και την αρχική πηγή όλου του νεοεισερχόμενου στον κύκλο φωσφόρου Phosphorous imports, exports, fluxes and sinks in Europe, Richards and Dawson 2008 EL 4 EL

5 Σχήμα 1: Ιστορικές παγκόσμιες πηγές φωσφορικών λιπασμάτων 7 Ιστορικές παγκόσμιες πηγές φωσφορικών λιπασμάτων ( ) Φωσφορικά πετρώματα Γκουανό Ανθρώπινα περιττώματα Κοπριά Έτος Φωσφόρος (εκατ. τόνοι/έτος) 2.1. Η προσφορά φωσφόρου Η τρέχουσα παραγωγή ορυκτού φωσφόρου είναι συγκεντρωμένη σε μικρό αριθμό χωρών. Καμία από αυτές δεν βρίσκεται στην ΕΕ, με εξαίρεση τη Φινλανδία με μικρό όγκο παραγωγής. Το 2011, το ποσοστό εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ήταν περίπου 92 % 8. Τα δύο τρίτα των διαθέσιμων σήμερα αποθεμάτων φωσφορικών πετρωμάτων προέρχονται, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη μελέτη επί του θέματος την οποία εκπόνησε το Διεθνές Κέντρο Ανάπτυξης Λιπασμάτων (IFDC) 9, από το Μαρόκο/Δυτική Σαχάρα, την Κίνα και τις ΗΠΑ, αν και υπάρχουν πολλές χώρες που διαθέτουν αποθέματα, σε μικρότερες όμως ποσότητες. Στην εν λόγω έκθεση, τα στοιχεία για τα μεγάλα νέα αποθέματα που The Story of phosphorus: Global food security and food for thought, Cordell et al, 2009 Η εξάρτηση από τις εισαγωγές υπολογίζεται ως: καθαρές εισαγωγές / (καθαρές εισαγωγές + παραγωγή στην ΕΕ) μεθοδολογία από το έγγραφο COM(2011) 25 «Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες» World Phosphate rock reserves and resources, IFDC, 2010 EL 5 EL

6 εντοπίστηκαν στο Μαρόκο/Δυτική Σαχάρα συνοδεύονται από την παρατήρηση «με επιφύλαξη». Κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να προβλεφθεί επακριβώς το μέγεθος της προσφοράς φωσφορικών πετρωμάτων και το κατά πόσον αυτή θα είναι ικανή να ικανοποιήσει τη ζήτηση μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, από τα πλέον αξιόπιστα στοιχεία προκύπτει ότι υπάρχουν αρκετά αποθέματα για πολλές γενεές και ότι εντοπίζονται συνεχώς νέα αποθέματα, με σαφή τάση προς διεύρυνση της γεωγραφικής περιοχής της μελλοντικής παραγωγής. Θα υπάρξει κάποια στιγμή στο μέλλον όπου θα αρχίσει η μείωση της προσφοράς, αλλά αυτό δεν θα συμβεί άμεσα. Ορισμένα στατιστικά στοιχεία για τη χρήση των λιπασμάτων σε παγκόσμια κλίμακα συγκεντρώνονται από τον FAO, αλλά αυτά δεν αφορούν τους πόρους και τα αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων. Τα αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων που διαθέτουν οι επιχειρήσεις καλύπτονται, για εμπορικούς σκοπούς, από τον αυστραλιανό κώδικα JORC 10 ή ισοδύναμό του, ένα βιομηχανικό πρότυπο ταξινόμησης και εναρμόνισης των περιγραφών αποθεμάτων, το οποίο όμως δεν προορίζεται να χρησιμοποιείται ως βάση για τον υπολογισμό των εθνικών ή διεθνών αποθεμάτων. Πηγή αναφοράς για στοιχεία αυτού του είδους ανέκαθεν αποτελεί η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (United States Geological Survey / USGS) αλλά, από το 1990 έως το 2010, τα στατιστικά στοιχεία της USGS δεν επικαιροποιούνταν πλήρως με στοιχεία από μη κυβερνητικές πηγές. Όπως προαναφέρθηκε, το 2010 το Διεθνές Κέντρο Ανάπτυξης Λιπασμάτων (IFDC) ανέφερε νέες, σημαντικά ανώτερες εκτιμήσεις των αποθεμάτων, βάσει στοιχείων προερχόμενων από τη βιομηχανία και για το λόγο αυτό, το 2011, η USGS επικαιροποίησε αναλόγως τις εκτιμήσεις της για τους πόρους 11. Τα εν λόγω στοιχεία, καθώς και οι ορισμοί της USGS για τους πόρους και τα αποθέματα έχουν χρησιμοποιηθεί στο μέτρο του δυνατού στο παρόν έγγραφο. Το σχήμα 2 δείχνει τη μεταβολή των εκτιμήσεων των αποθεμάτων Joint Ore Reserves Committee - Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στη διεύθυνση EL 6 EL

7 Σχήμα 2: Αντίκτυπος της αναθεώρησης των αποθεμάτων φωσφορικών πετρωμάτων σε δισεκατομμύρια τόνους P USGS 2010 IFDC 2011 USGS Morocco/ W. Sahara China Other Μαρόκο/Δ. Σαχάρα Κίνα Άλλο USGS (United States Geological Survey Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ) IFDC (International Fertilizer Development Center Διεθνές Κέντρο Ανάπτυξης Λιπασμάτων) Το ερώτημα κατά πόσον είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένα επίσημο σύστημα υποβολής στοιχείων και στατιστικής παρακολούθησης τέθηκε σε διάφορες ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις. Ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να επιτρέπει τη συγκέντρωση των πληροφοριών με τρόπο ώστε να τηρείται το εμπορικό απόρρητο, αλλά ταυτοχρόνως να παρέχεται στους δημόσιους φορείς και άλλους ενδιαφερομένους εμπιστοσύνη ότι διαθέτουν ακριβείς πληροφορίες. Η ενσωμάτωση των υφιστάμενων εθνικών οργανισμών γεωλογικών ερευνών θα είναι ζωτικής σημασίας παράγοντας. Οι οργανικές πηγές φωσφόρου είναι συχνά βαριά και ογκώδη υλικά, όπως κοπριά ή ιλύς καθαρισμού λυμάτων, τα οποία δεν μπορούν να μεταφερθούν εύκολα σε μεγάλες αποστάσεις. Ωστόσο, οι διαθέσιμες ποσότητες θα μπορούσαν να κατανέμονται καλύτερα σε περιφερειακό επίπεδο και η διαθεσιμότητα των υλικών θα μπορούσε να βελτιωθεί, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Το ζήτημα αυτό εξετάζεται περαιτέρω στο τμήμα Αυξημένη ζήτηση λιπασμάτων για την κάλυψη των παγκόσμιων αναγκών σε τρόφιμα Οι προβλέψεις του FAO για την παγκόσμια ζήτηση λιπασμάτων δείχνουν ότι η χρήση τους παγκοσμίως θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αναφέρουν προβλεπόμενη αύξηση των φωσφορικών ενώσεων ως θρεπτικού συστατικού λιπασμάτων κατά 43,8 εκατ. τόνους ετησίως το 2015 και 52,9 εκατ. τόνους το Τα στοιχεία αυτά βασίζονται στην υπόθεση ότι θα διατηρηθεί η ανεπιθύμητη κατάσταση της εξαιρετικά χαμηλής χρήσης λιπασμάτων σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως στη υποσαχάρια Αφρική. Όσον αφορά τον φωσφόρο, η σημερινή παγκόσμια κατανάλωση είναι περίπου 20 εκατ. τόνοι ετησίως. Η ζήτηση για Προσαρμογή παρουσίασης από Blanco, 2011 Forecasting Long-term Global Fertiliser Demand, FAO, EL 7 EL

8 φωσφόρο στις ζωοτροφές προβλέπεται επίσης να αυξηθεί, ως επακόλουθο της μεγάλης αύξησης της ζωικής παραγωγής 14. Μακροπρόθεσμα, ορισμένοι παράγοντες υποδηλώνουν ότι η ζήτηση είναι πιθανόν να συνεχίσει να αυξάνεται. Ο παγκόσμιος πληθυσμός προβλέπεται να αυξηθεί σε πάνω από εννέα δισεκατομμύρια μέχρι το Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, οδήγησε τον FAO να προβλέψει ζήτηση για κατά 70 % 15 περισσότερα τρόφιμα έως την εν λόγω ημερομηνία, εάν συνεχιστούν οι σημερινές, μη βιώσιμες, τάσεις. Με τη σειρά του, αυτό μπορεί να σημαίνει περισσότερες εκτάσεις για γεωργική παραγωγή και/ή μεγαλύτερη εντατικοποίηση της παραγωγής στις υφιστάμενες γεωργικές εκτάσεις. Επακόλουθο θα είναι η ώθηση στη ζήτηση λιπασμάτων. Η αύξηση της ζήτησης λιπασμάτων θα είναι επίσης επακόλουθο της αύξησης της παγκόσμιας παραγωγής βιοκαυσίμων 16. Το 2007/8, η χρήση λιπασμάτων που συνδεόταν με την παραγωγή βιοκαυσίμων είχε ήδη εκτιμηθεί σε τόνους φωσφορικών ενώσεων ετησίως Rosegrant et al, 2009: Προβλέψεις για την αύξηση του ζωικού κεφαλαίου Σύμφωνα με νέες εκτιμήσεις, το ποσοστό προσεγγίζει μάλλον το 60% - βλ. μελέτη προβλέψεων του JRC για τα λιπάσματα NPK, 2012 The Impact of First-Generation Biofuels on the Depletion of the Global Phosphorus Reserve, Hein and Leemans, 2012 Medium Term Outlook for Global Fertilizer Demand, Supply and Trade Heffer and Prud'homme, 2008 EL 8 EL

9 Παγκόσμιες ανισορροπίες στη χρήση του φωσφόρου Σχήμα 3: Παγκόσμιος χάρτης ανισορροπιών στη γεωπονική χρήση φωσφόρου για το έτος Ελλείμματα P (kg P ha -1 yr -1 ) Κατώτατο τεταρτημόριο (0 έως -0,8) Κατώτερο -μεσαίο τεταρτημόριο (-0,8 έως -1,9) Ανώτερο-μεσαίο τεταρτημόριο (-1,9 έως -3,2) Ανώτατο τεταρτημόριο (-3,2 έως -39,0) Πλεονάσματα P (kg P ha -1 yr -1 ) Κατώτατο τεταρτημόριο (0 έως 2,5) Κατώτερο -μεσαίο τεταρτημόριο (2,5 έως 6,2) Ανώτερο-μεσαίο τεταρτημόριο (6,2 έως 13,0) Ανώτατο τεταρτημόριο (13,0 έως 840,0) Το σχήμα 3 έχει προκύψει από μελέτη με αντικείμενο τον υπολογισμό των ισορροπιών όσον αφορά το φωσφόρο, παγκοσμίως. Το σχήμα δείχνει ότι σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες υπάρχουν σημαντικά ελλείμματα σε φωσφόρο 19. Τα επίπεδα φωσφόρου σε αυτές είναι κατώτερα από εκείνα που θα ήταν απαραίτητα για τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης παραγωγικότητας των εδαφών και την αναγκαία βελτίωση των αποδόσεων των καλλιεργειών. Ορισμένες από αυτές τις πρόσθετες ανάγκες θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν με την καλύτερη χρήση των τοπικών οργανικών πηγών, αλλά είναι πιθανό ότι μεγάλο μέρος της ζήτησης αυτής θα πρέπει να καλυφθεί από φωσφορικά πετρώματα. Καθώς η αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού προβλέπεται ότι θα σημειωθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες, η μεγαλύτερη ανάγκη για αύξηση των ποσοτήτων φωσφορικών λιπασμάτων θα παρατηρηθεί στις περιοχές των οποίων τα εδάφη σήμερα έχουν τη μικρότερη περιεκτικότητα σε φωσφόρο. Οι αυξήσεις της ζήτησης σε παγκόσμιο επίπεδο θα επιβραδυνθούν εν μέρει λόγω μείωσης της χρήσης φωσφόρου γύρω από περιοχές εντατικής ζωικής παραγωγής, όπου τα εδάφη σήμερα περιέχουν περισσότερο διαθέσιμο φωσφόρο από τον απαιτούμενο για την φυτική παραγωγή, λόγω υπερβολικής διασποράς κοπριάς (τμήματα της ΕΕ, των ΗΠΑ, της Κίνας). Η μείωση αυτή μπορεί να οφείλεται σε οικονομικούς παράγοντες, δεδομένου ότι ο επιπλέον φωσφόρος Agronomic P imbalances across the world's croplands, Macdonald et al, 2011 Βλ. επίσης EL 9 EL

10 σε κορεσμένες εκτάσεις δεν αποφέρει κανένα όφελος για τις καλλιέργειες, ή σε περιβαλλοντικούς κανονισμούς που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της ρύπανσης των υδάτων. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, εφόσον δεν υπάρξει μείωση της ζωικής παραγωγής στις εν λόγω περιοχές, η ζήτηση για φωσφόρο μέσω των ζωοτροφών δεν θα μεταβληθεί Ισορροπία προσφοράς και ζήτησης Από την έναρξη της βιομηχανικής παραγωγής λιπασμάτων, η συνεχής αύξηση της ζήτησης λιπασμάτων καλυπτόταν σταθερά από την αύξηση του όγκου των εξορυσσόμενων φωσφορικών πετρωμάτων. Περιστασιακά σημειώθηκαν κάποιες στιγμιαίες μειώσεις λόγω ευρύτερων γεωπολιτικών περιστατικών, ιδίως όταν η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, τη δεκαετία του 1990, οδήγησε σε προσωρινή πτώση της παγκόσμιας ζήτησης λιπασμάτων, αλλά κατά τα άλλα η αύξηση υπήρξε συνεχής Ραγδαία αύξηση των τιμών το 2008 Από το , η τιμή των φωσφορικών πετρωμάτων αυξήθηκε κατά περισσότερο από 700 % σε μια περίοδο 14 μηνών. Το 2008, η Κίνα επέβαλε εξαγωγικό δασμό % επί των φωσφορικών πετρωμάτων, ο οποίος στη συνέχεια μειώθηκε σταδιακά έως το επίπεδο του έφτασε κοντά στο μέγιστο δυνατό. Αυτή η υψηλή τιμή προσέλκυσε σημαντικό ενδιαφέρον από τον Τύπο και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Την ραγδαία αυτή αύξηση ακολούθησε η κατάρρευση κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας ύφεσης, αν και οι τιμές αυξάνονται και πάλι από τις αρχές του Οι αυξήσεις των τιμών των φωσφορικών πετρωμάτων είναι κυρίως συνάρτηση της προσφοράς και της ζήτησης, με την αυξανόμενη ζήτηση που οφείλεται στις καλλιέργειες παραγωγής βιοκαυσίμων να αποτελεί έναν παράγοντα. Αντανακλούν επίσης τις τιμές των τροφίμων και μπορεί να αποτελούν έναν ελάσσονα παράγοντα που συντελεί στην άνοδο των τιμών των τροφίμων, αν και σε πολύ μικρότερο βαθμό από τις τιμές του πετρελαίου Η συζήτηση σχετικά με την «κορύφωση φωσφόρου» και την ασφάλεια του εφοδιασμού Βάσει των στατιστικών της USGS, οι οποίες ήταν η μόνη διαθέσιμη στο κοινό πηγή στοιχείων την εποχή εκείνη, ορισμένοι πανεπιστημιακοί και άλλοι σχολιαστές προέβλεπαν ότι η «κορύφωση φωσφόρου», δηλαδή το χρονικό σημείο όπου η παγκόσμια παραγωγή ορυκτού φωσφόρου θα κορυφωθεί και θα αρχίσει να ελαττώνεται, ενδέχεται να επέλθει μεσοπρόθεσμα 20 ή ακόμη και να έχει ήδη παρέλθει. 21 Έκτοτε, η USGS επικαιροποίησε τις εκτιμήσεις της για τα αποθέματα και οι υπολογισμοί αυτοί δεν έχουν πλέον ουσιαστική σημασία. Επιπλέον, μια σειρά σχολιαστές από την ακαδημαϊκή κοινότητα υποστηρίζουν ότι η εξέταση των αποθεμάτων με χρήση της καμπύλης του Hubbert είναι ουσιαστικά ακατάλληλη για το φώσφορο, 22 ιδίως λόγω του γεγονότος ότι ο φωσφόρος μπορεί να ανακυκλωθεί. Υποστηρίζουν επίσης ότι, καθώς η τιμή του αυξάνεται, θα αναζητηθούν άλλες πηγές πόρων, ακόμη και αν σε ορισμένες από αυτές η εξόρυξη είναι πιο πολύπλοκη ή το ορυκτό περιέχει περισσότερες προσμείξεις. Ενώ η κορύφωση φωσφόρου λόγω εξάντλησης των φωσφορικών πετρωμάτων δεν φαίνεται πιθανό να αποτελεί πρόβλημα για τις επερχόμενες γενεές, τα ζητήματα ασφάλειας του εφοδιασμού που προέκυψαν από την εν λόγω συζήτηση εξακολουθούν να είναι επίκαιρα A rock and a hard place peak phosphorus and the threat to our food security, Soil Association, 2010 'Peak P' what it means for farmers, Déry and Anderson, 2007 Η καμπύλη του Hubbert είναι κατά προσέγγιση υπολογισμός της ικανότητας παραγωγής ενός πόρου σε συνάρτηση με το χρόνο. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την πρόγνωση της κορύφωσης της παραγωγής πετρελαίου και έκτοτε εφαρμόζεται για την εκτίμηση της εξάντλησης άλλων πόρων (ορισμός από τη Wikipedia). EL 10 EL

11 Μολονότι αναπτύσσονται τα νέα ορυχεία και τεχνολογίες ιδίως πόροι από το θαλάσσιο βυθό και αναφέρονται νέα αποθέματα, άλλες πηγές μειώνονται. Υπό τις υφιστάμενες τεχνολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, τα ορυχεία στις ΗΠΑ δεν μπορούν να έχουν διάρκεια ζωής πολύ πέραν των πενήντα ετών περίπου. Η διάρκεια ζωής της εγχώριας παραγωγής της Κίνας δεν είναι σαφής, αλλά δεδομένων των τεράστιων εσωτερικών αναγκών, διαφαίνεται μικρή πιθανότητα να είναι αυτή η πηγή διαθέσιμη για εξαγωγές σημαντικών ποσοτήτων στο μέλλον Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες Το 2010, μια ομάδα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέτασε 41 πρώτες ύλες με στόχο να προσδιοριστούν οι ύλες που έχουν κρίσιμη σημασία για την ΕΕ. Μετά την αξιολόγηση, από την ομάδα εργασίας, της οικονομικής σημασίας, του κινδύνου όσον αφορά τον εφοδιασμό και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων καθεμιάς από αυτές τις ύλες, η Επιτροπή ενέκρινε κατάλογο 14 πρώτων υλών που έκρινε ως κρίσιμης σημασίας. Η εξέταση αυτή θα επαναληφθεί το 2013 και θα περιλαμβάνει αξιολόγηση των φωσφορικών πετρωμάτων Ποιότητα των αποθεμάτων φωσφορικών πετρωμάτων Περισσότερο από το μέγεθος και τη θέση των αποθεμάτων, δυνητική πηγή ανησυχίας αποτελεί η περιεκτικότητα σε βαρέα μέταλλα των απομενόντων κοιτασμάτων. Τα φωσφορικά πετρώματα είναι γενικά μολυσμένα σε κάποιο βαθμό από κάδμιο, που είναι τοξικό στοιχείο. Τα φωσφορικά πετρώματα τα οποία εξορύσσονται στη Φινλανδία, τη Ρωσία και τη Νότια Αφρική είναι πυριγενή και έχουν πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε κάδμιο (ορισμένες φορές μικρότερη των 10 mg καδμίου/kg P 2 O 5 ). Αντιθέτως, αυτά που απαντώνται στη Βόρεια και Δυτική Αφρική και στη Μέση Ανατολή είναι ιζηματογενή και έχουν γενικά πολύ υψηλότερη περιεκτικότητα σε κάδμιο, πάνω από 60 mg καδμίου/kg P 2 O 5 στις χειρότερες περιπτώσεις. Η ανάγκη να ελεγχθεί η μόλυνση του εδάφους από κάδμιο προερχόμενο από λιπάσματα (σημείο 3.3) σημαίνει ότι, εάν εξαντληθούν οι καθαρότερες πηγές, το κόστος παραγωγής λιπασμάτων τα οποία πληρούν τα πρότυπα προστασίας του εδάφους είναι ενδεχόμενο να αυξηθεί ή, λόγω των αυστηρότερων προτύπων της ΕΕ, τα υλικά με μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε κάδμιο θα καταλήξουν να πωλούνται αλλού στον κόσμο. Η αναποτελεσματική χρήση των καθαρών αποθεμάτων θα οδηγήσει ταχύτερα στο σημείο αυτό, εκτός εάν οι τεχνολογίες αποκαδμίωσης 23 καταστούν οικονομικά βιώσιμες. Q1 Θεωρείτε ότι τα ζητήματα της ασφάλειας εφοδιασμού για την ΕΕ σε σχέση με την κατανομή των φωσφορικών πετρωμάτων αποτελούν πηγή ανησυχίας; Αν ναι, πως θα πρέπει να επιδιωχθεί η συνεργασία με τις χώρες παραγωγής ώστε να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα αυτά; Q2 Είναι ακριβής η εικόνα της προσφοράς και της ζήτησης που παρουσιάζεται στο παρόν έγγραφο; Τι θα μπορούσε να κάνει η ΕΕ για να ενθαρρύνει τον μετριασμό των κινδύνων εφοδιασμού μέσω, π.χ., της προώθησης της αειφόρου εξόρυξης ή της χρήσης νέων τεχνολογιών εξόρυξης; Q3 Θεωρείτε ότι η πληροφόρηση σχετικά με την παγκόσμια προσφορά και ζήτηση φωσφορικών πετρωμάτων και λιπασμάτων είναι επαρκής, διαφανής και αξιόπιστη; Εάν όχι, ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για την απόκτηση πιο διαφανών και αξιόπιστων πληροφοριών σε ενωσιακό και παγκόσμιο επίπεδο; 23 Αφαίρεση του καδμίου από το επεξεργασμένο προϊόν EL 11 EL

12 3. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΘ ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΟΥ ΦΩΣΦΟΡΟΥ Η αειφόρος χρήση του φωσφόρου δεν είναι ζήτημα που αφορά αυτό το στοιχείο και μόνον αλλά έχει ευρύτερες διαστάσεις. Όταν ο φωσφόρος σπαταλάται, η ενέργεια, το νερό και άλλοι πόροι, οι οποίοι καταναλώνονται στη διάρκεια του κύκλου παραγωγής του σπαταλώνται ταυτόχρονα. Επιπλέον, ο φωσφόρος που καταλήγει σε υδατικά συστήματα προκαλεί τα δικά του περιβαλλοντικά προβλήματα, ιδίως υπό τη μορφή του ευτροφισμού. Το σχήμα 4 δείχνει την κλίμακα αναποτελεσματικότητας κατά μήκος της αλυσίδας. Σχήμα 4: Απώλειες κατά μήκος της αλυσίδας του φωσφόρου 24 Φωσφόρος στο φλοιό της Γης = 4x10 15 τόνοι Πόροι φωσφορικών πετρωμάτων Αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων = 2x10 9 τόνοι φωσφόρου Επαρκής συγκέντρωση (% φωσφόρου) Εντοπισμένα και φυσικώς προσβάσιμα Οικονομικώς, ενεργειακώς και γεωπολιτικώς εφικτά Διαθέσιμα για λίπασμα (πλην σημαντικών απωλειών από το ορυχείο στον αγρό) Διαθέσιμα για τα φυτά (φωσφόρος σε εδαφικά διαλύματα) Διαθέσιμα για τρόφιμα (πλην σημαντικών απωλειών από τον αγρό στο τρόφιμο) Διαθέσιμα για κατανάλωση (πλην σπαταλώμενων τροφίμων) Φωσφόρος καταναλωνόμενος μέσω των τροφίμων από τον παγκόσμιο πληθυσμό 3 x 10 6 τόνοι φωσφόρου/έτος 3.1. Εξόρυξη, επεξεργασία και μετατροπή σε λίπασμα ή ζωοτροφή Η σύγχρονη εξόρυξη φωσφορικών ορυκτών εκτελείται κυρίως σε υπαίθρια ορυχεία. Αυτού του είδους οι μεταλλευτικές δραστηριότητες απαιτούν μεγάλες εκτάσεις γης 25. Επιπλέον των Sustainable use of phosphorus, Cordell et al, 2010 στοιχεία από την ημερομηνία δημοσίευσης Η εξόρυξη φωσφορικών ορυκτών στη Φλόριδα διαταράσσει περίπου 5,000 6,000 acre ετησίως, με απόδοση αμερικανικούς τόνους ανά acre έκτασης εξόρυξης. EL 12 EL

13 εκτάσεων εξόρυξης, απαιτούνται επίσης εκτάσεις για τους σωρούς στείρων υλικών και τις δεξαμενές καθίζησης αργίλου. Οι συνολικές ποσότητες στερεών αποβλήτων που παράγονται ενδέχεται να είναι μεγάλες, αλλά διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των βιομηχανικών μονάδων από τα πορίσματα μίας μελέτης προκύπτει ότι, για έναν τόνο παραγόμενου φωσφορικού οξέος, απαιτούνται 9,5 τόνοι φωσφορικού μεταλλεύματος και παράγονται 21,8 τόνοι διαφόρων αποβλήτων και 6,5 τόνοι απορριμμάτων κατεργασίας 26. Οι μονάδες παραγωγής φωσφορικού οξέος παράγουν επίσης μεγάλες ποσότητες ενός παραπροϊόντος, του φωσφογύψου. Σε ορισμένες χώρες ο φωσφογύψος αποθηκεύεται σε μεγάλους σωρούς λόγω κανονιστικής ρύθμισης των επιπέδων ραδιενέργειας ή επειδή τα εναλλακτικά υλικά (φυσικός γύψος και γύψος απαερίων) είναι πιο ανταγωνιστικά. Σε λίγες μόνο χώρες, όπως η Βραζιλία και η Κίνα, χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο στους τομείς των κατασκευών και της γεωργίας 27. Για την εξόρυξη και την επεξεργασία των φωσφορικών πετρωμάτων καταναλώνονται επίσης μεγάλες ποσότητες νερού. Παρόλο που τα σύγχρονα ορυχεία μπορούν να επαναχρησιμοποιούν έως το 95 % του νερού που καταναλώνουν, αυτό το επίπεδο αποδοτικότητας δεν είναι σε καμία περίπτωση καθολικό. Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει κίνδυνος έκχυσης ή διαρροής πολύ όξινου νερού διεργασιών, ιδίως από τις δεξαμενές στους σωρούς φωσφογύψου, με αποτέλεσμα ενδεχόμενη ρύπανση των υδάτινων οικοσυστημάτων. Καθώς οι αποθέσεις φωσφορικών πετρωμάτων συχνά βρίσκονται σε περιοχές με έλλειμμα υδατικών πόρων, η προμήθεια νερού μπορεί να αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη της εξόρυξης φωσφορικών ορυκτών. Οι εργασίες εξόρυξης παρουσιάζουν επίσης υψηλή ένταση ενέργειας. Οι μόνες διεξοδικές έρευνες σχετικά με τη χρήση ενέργειας σε ολόκληρο τον κλάδο είναι πλέον αρκετά παρωχημένες, αλλά αναφέρουν την ποσότητα των 2,4 GJ απαιτούμενης πρωτογενούς ενέργειας ανά τόνο τελικού προϊόντος η οποία θα ήταν διπλάσια εάν λαμβανόταν υπόψη και η μεταφορά προς την Ευρώπη 28. Η πρόσφατη βελτίωση της αποδοτικότητας στα ορυχεία φωσφορικών ορυκτών είναι πιθανό να έχει βελτιώσει την κατάσταση αυτή, η οποία σε κάθε περίπτωση ποικίλλει μεταξύ των ορυχείων. Κάθε έτος, εκατομμύρια τόνοι πετρωμάτων και λιπασμάτων μεταφέρονται παγκοσμίως, με το συνακόλουθο περιβαλλοντικό κόστος της μεταφοράς Ρύπανση των υδάτων από τη γεωργία και τα λύματα Η περίσσεια φωσφόρου, κυρίως από την εντατική γεωργία και παραγωγή οπωροκηπευτικών, είναι μία από τις κύριες αιτίες ευτροφισμού των λιμνών και ποταμών. Η ανεξέλεγκτη ή ελλιπώς ελεγχόμενη απόρριψη των λυμάτων από ανθρώπινα περιττώματα και άλλες οικιακές χρήσεις, καθώς και η βιομηχανική ρύπανση, συμβάλλουν επίσης σημαντικά σε αυτά τα προβλήματα. Τα ανόργανα λιπάσματα αποτελούν σπανιότερα την αιτία των τοπικών ανισορροπιών οι οποίες είναι συμπτώματα αυτών των προβλημάτων, αλλά, σε ορισμένες περιοχές, μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνισή τους. Λόγω της διάβρωσης του εδάφους είναι δυνατόν να μεταφέρονται στα επιφανειακά ύδατα σημαντικές ποσότητες εδαφικού φωσφόρου. Βάσει πρόσφατου μοντέλου διάβρωσης του εδάφους από το νερό, το οποίο εκπονήθηκε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC), η έκταση Global phosphorus flows in the industrial economy from a production perspective, Villalba et al, 2008 Σημειωτέον ότι τα επίπεδα φυσικής ραδιενέργειας στα φωσφορικά πετρώματα είναι δυνατόν να παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές, ανάλογα με τα γεωλογικά χαρακτηριστικά του ορυχείου. Materials flow and energy required for the production of selected mineral commodities, Kippenberger, 2001 (ωστόσο, τα στοιχεία για την ενέργεια χρονολογούνται από το 1994) EL 13 EL

14 που πλήττεται στην ΕΕ-27 εκτιμήθηκε σε 1,3 εκατ. τετραγ. χλμ. 29. Σχεδόν το 20 % αυτής της έκτασης υφίσταται απώλεια εδάφους που υπερβαίνει τους 10 τόνους ανά εκτάριο και ανά έτος. Οι επιφανειακές απορροές από πρόσφατη διασπορά λιπασμάτων ή κοπριάς είναι δυνατόν να συμβάλουν περαιτέρω στη ρύπανση των υδάτων. Η φόρτιση των εδαφών με πολύ υψηλά επίπεδα φωσφορικών ενώσεων κατά κανόνα δεν βλάπτει την ανάπτυξη των καλλιεργειών, αλλά ενδέχεται να επιδράσει στη φυτική βιοποικιλότητα των φυσικών οικοσυστημάτων, ενώ η αυξημένη μεταφορά φωσφορικών ενώσεων σε γειτονικά υδατικά συστήματα διαταράσσει επίσης τη βιολογική ισορροπία. Επιπλέον των έμμεσων απωλειών, η κοπριά εξακολουθεί να απορρίπτεται απευθείας στα υδατορρεύματα ή στο αποχετευτικό σύστημα σε ορισμένα μέρη του πλανήτη, αυξάνοντας τη ρύπανση από τα αστικά λύματα. Ενώ η διάβρωση του εδάφους αποτελεί την κύρια οδό εισόδου φωσφορικών ενώσεων στα ύδατα, στις περιοχές με αμμώδες έδαφος ή με κλιτύες χωρίς βλάστηση, η απόπλυση στα επιφανειακά ύδατα μπορεί επίσης να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα σε κορεσμένες περιοχές. Σύμφωνα με την έκθεση SOER , οι εκπομπές φωσφόρου γεωργικής προέλευσης σε γλυκά ύδατα υπερβαίνουν το 0,1 kg φωσφόρου ανά εκτάριο ετησίως στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, αλλά φθάνουν σε επίπεδα άνω του 1,0 kg ανά εκτάριο ετησίως σε ορισμένα συγκεκριμένα σημεία. Κατά συνέπεια, διάφορα θαλάσσια και παράκτια ύδατα σε όλη την ΕΕ παρουσιάζουν υψηλές ή πολύ υψηλές συγκεντρώσεις φωσφόρου. Από τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της αξιολόγησης των σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών 31 προκύπτει ότι, στο 82 % των λεκανών απορροής, η γεωργία ασκεί σημαντική πίεση λόγω φωσφόρου στα υδατορεύματα. Ορισμένες μελέτες 32 έχουν υποστηρίξει ότι έχουμε ήδη υπερβεί τα πλανητικά όρια ρύπανσης των γλυκών υδάτων από φωσφόρο. Οι απώλειες φωσφόρου και άλλων θρεπτικών στοιχείων μέσω αυτών των οδών και λόγω ρύπανσης από λύματα μπορούν να προκαλέσουν αύξηση της ανάπτυξης των φυτών και των φυκών (αλγών). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον ευτροφισμό, ο οποίος είναι δυνατόν να οδηγήσει στη συνέχεια σε ανισορροπία μεταξύ των διαδικασιών παραγωγής και κατανάλωσης φυτών/φυκών, με αρνητικές επιπτώσεις στην ποικιλότητα των ειδών και στην καταλληλότητα του νερού για ανθρώπινη χρήση. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε πολύ σοβαρή φυτοπλαγκτονική άνθηση, ορισμένα από τα είδη της οποίας είναι επιβλαβή είδη που προκαλούν το θάνατο των ψαριών και άλλων ειδών θαλάσσιας πανίδας και μετά την αποσύνθεσή τους είναι δυνατόν να προκαλέσουν δηλητηρίαση σε ανθρώπους και ζώα λόγω εκπομπών υδροθείου. Η επανόρθωση αυτής της κατάστασης απαιτεί πολλά έτη, ακόμη και όταν η πηγή της ρύπανσης έχει εξαλειφθεί, επειδή ο φωσφόρος γίνεται τμήμα των ιζημάτων τα οποία συχνά διαταράσσονται, ενεργοποιώντας την επανάληψη της διαδικασίας ευτροφισμού Μόλυνση του εδάφους Η πρόσμειξη των φωσφορικών λιπασμάτων που αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας (εκτός εάν έχει αφαιρεθεί με τεχνολογίες αποκαδμίωσης) είναι το κάδμιο, παρόλο που και άλλα βαρέα μέταλλα απαιτούν ενδεχομένως παρακολούθηση. Το κάδμιο που περιέχεται στο έδαφος δεν είναι δυνατόν να απομακρυνθεί εύκολα, αλλά μπορεί να μεταναστεύσει και να συσσωρευτεί στα φυτά. Ορισμένα φυτά (ηλίανθος, αγριοκράμβη, καπνός, κ.λπ.) τείνουν να συγκεντρώνουν μεγαλύτερες ποσότητες καδμίου Εφαρμογή της θεματικής στρατηγικής για το έδαφος και τρέχουσες δραστηριότητες, έγγραφο COM(2012) 46 final Το ευρωπαϊκό περιβάλλον Κατάσταση και προοπτικές το 2010: Με βάση 38 σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής Reconsideration of the planetary boundaries for phosphorus, Carpenter and Bennett 2011 EL 14 EL

15 Το 2002 η Επιτροπή ζήτησε γνωμοδότηση από την επιστημονική επιτροπή για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον (SCTEE) 33 σχετικά με την πιθανότητα συσσώρευσης καδμίου στα εδάφη λόγω της χρήσης φωσφορικών λιπασμάτων. Βάσει μελετών εκτίμησης κινδύνου που εκπονήθηκαν από οκτώ κράτη μέλη της ΕΕ (και τη Νορβηγία) και συμπληρωματικής ανάλυσης, η SCTEE εκτίμησε ότι τα φωσφορικά λιπάσματα που περιέχουν 60 mg καδμίου/kg P 2 O 5 και άνω αναμένεται να επιφέρουν συσσώρευση καδμίου στα περισσότερα εδάφη της ΕΕ, ενώ τα φωσφορικά λιπάσματα που περιέχουν έως 20 mg καδμίου/kg P 2 O 5 δεν αναμένεται να προκαλέσουν μακροπρόθεσμη συσσώρευση στο έδαφος σε βάθος 100ετίας, εάν δεν ληφθούν υπόψη άλλες εισροές καδμίου. Ορισμένα εδάφη εκ φύσεως περιέχουν υψηλά επίπεδα καδμίου και, ως εκ τούτου, απαιτείται πιο επιφυλακτική προσέγγιση στις περιοχές αυτές. Όσον αφορά τις επιπτώσεις στην υγεία, τον Δεκέμβριο του 2007 εκδόθηκε η ενωσιακή έκθεση εκτίμησης κινδύνου 34 σχετικά με το κάδμιο και το οξείδιο του καδμίου. Σύμφωνα με την έκθεση, ο σημαντικότερος κίνδυνος από το κάδμιο είναι η βλάβη στους νεφρούς μέσω της κατανάλωσης τροφής και του καπνίσματος. Στο πλαίσιο της στρατηγικής για τη μείωση των κινδύνων από το κάδμιο και το οξείδιο του καδμίου διατυπώθηκαν συστάσεις για λήψη μέτρων μείωσης της περιεκτικότητας σε κάδμιο των τροφίμων, των μιγμάτων καπνού και των φωσφορικών λιπασμάτων, στις οποίες ελήφθησαν υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν ανά την ΕΕ 35. Οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώθηκαν από τις εκτιμήσεις κινδύνου για το κάδμιο στα τρόφιμα που διενήργησε η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕΑΑΤ) το και το , καθώς και από τα συμπεράσματα της κοινής επιτροπής εμπειρογνωμόνων FAO/ΠΟΥ για τα πρόσθετα τροφίμων (JECFA) 38 το Μέχρι στιγμής, οι προπαρασκευαστικές εργασίες για τα περισσότερα από τα μέτρα αυτά δεν έχουν ολοκληρωθεί, αλλά έχουν ληφθεί αποφάσεις για τη διαχείριση του κινδύνου, με βάση τα ανώτατα όρια καταλοίπων στα τρόφιμα και στις ζωοτροφές. Μόλυνση του εδάφους και των υπογείων υδάτων από ουράνιο οφειλόμενη κυρίως στην φυσική παρουσία συγκεντρώσεων υποβάθρου, αλλά ενδεχομένως διογκούμενη λόγω της παρουσίας ουρανίου στα φωσφορικά λιπάσματα 39 έχει αναφερθεί σε περιοχές με αμμώδες έδαφος στη Γερμανία, με συνέπειες για την επεξεργασία του πόσιμου νερού σε ορισμένες περιπτώσεις. Η μόλυνση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στη λήψη πρόσθετων μέτρων ασφαλείας και σε αύξηση του κόστους στους τομείς του πόσιμου νερού και της γεωργίας. Q4 Πώς πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο μόλυνσης του εδάφους που συνδέεται με τη χρήση του φωσφόρου στην ΕΕ; 4. ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΕΡΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΥΤΗ ΠΡΟΣΚΡΟΥΕΙ Από τις αναλύσεις ροής και τις έρευνες που έχουν διεξαχθεί προέκυψε ότι υπάρχει μια σειρά από βασικά σημεία στον κύκλο χρήσης του φωσφόρου, στα οποία σημειώνεται σήμερα απώλεια σημαντικών ποσοτήτων. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης τεχνικές με τις οποίες είναι OJ C 149, , p. 6 EFSA Journal (2009) 980, 1-139; EFSA Journal (2011); 9(2):1975; WHO Food Additives Series 64, 73 η συνεδρίαση της κοινής επιτροπής εμπειρογνωμόνων FAO/ΠΟΥ για τα πρόσθετα τροφίμων (JECFA), Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, Γενεύη, 2011 Rock phosphates and P fertilizers as sources of U contamination in agricultural soils, Kratz and Schnug, 2006 EL 15 EL

16 δυνατή η ανάκτηση του φωσφόρου ή η βελτίωση της αποδοτικότητας της χρήσης του 40. Όταν, το 2008, οι τιμές του ορυκτού φωσφόρου και των παραγώγων του εκτινάχθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα, ορισμένες νέες εναλλακτικές πηγές ανακυκλωμένου φωσφόρου έγιναν οικονομικά συμφέρουσες. Έκτοτε, οι τιμές φαίνεται να έχουν σταθεροποιηθεί σε ένα νέο επίπεδο, στα 200 δολάρια ανά τόνο. Οι περισσότερες από τις παλαιότερες αναλύσεις της σχέσης κόστους-απόδοσης της ανακύκλωσης του φωσφόρου χρονολογούνται από την εποχή πριν από την αύξηση της τιμής του ορυκτού φωσφόρου και, ως εκ τούτου, είναι πλέον παρωχημένες. Το κυριότερο, καθώς βελτιώνεται η τεχνολογία επεξεργασίας των πλέον ελπιδοφόρων πηγών ανακυκλωμένου φωσφόρου και αρχίζουν να επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακας, το κόστος μειώνεται. Εκτός από τα ζητήματα της τιμής, το σημαντικότερο οικονομικό πλεονέκτημα από τη χρήση ανακυκλωμένου φωσφόρου αφορά την ανθεκτικότητα σταθερές ροές από τοπική πηγή και χωρίς την αστάθεια των τιμών που συνεπάγεται η χρήση φωσφορικών πετρωμάτων. Από τη μοντελοποίηση που διενεργήθηκε στο πλαίσιο της αποδοτικότητας των πόρων προκύπτει ότι η συνολική αύξηση της χρήσης φωσφορικών λιπασμάτων από πρωτογενείς πηγές θα μπορούσε να περιοριστεί σε 11 % έως το 2050, ενώ κατά το σενάριο διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης θα ανέρχεται σε 40 %. 41. Από την οικονομική μοντελοποίηση της κατάστασης στις ΗΠΑ προκύπτει ότι, εάν οι τιμές των ανόργανων λιπασμάτων αυξηθούν και η φορολογία αναπροσαρμοστεί ώστε να καλύπτει έστω και μικρό τμήμα του εξωτερικού κόστους της υπερβολικής χρήσης φωσφόρου, η χρήση φωσφόρου από ανακυκλωμένες πηγές θα εξαπλωθεί σε μεγάλες εκτάσεις αρόσιμης γης 42. Οι εργασίες στο πλαίσιο του έργου του JRC με αντικείμενο την ανάλυση προοπτικών για τα λιπάσματα NPK συνέβαλαν στη διεύρυνση της βάσης γνώσεων σχετικά με τις πιθανές εξελίξεις 43. Στο σχήμα 5 παρουσιάζεται ανάλυση των ροών και των απωλειών σε παγκόσμιο επίπεδο από ορισμένες απόψεις, η εικόνα της ΕΕ θα είναι σημαντικά διαφορετική, ιδίως όσον αφορά τις απώλειες κατά την καλλιέργεια και μετά τη συγκομιδή. Άλλες παγκόσμιες, εθνικές και περιφερειακές αναλύσεις μπορεί να εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά και ορισμένες από τις απώλειες που ανακοινώθηκαν αμφισβητούνται. Βρίσκονται σε εξέλιξη πανεπιστημιακές μελέτες με τις οποίες επιδιώκεται η βελτίωση της συνολικής εικόνας Ορισμένες από τις τεχνικές αυτές παρατίθενται στον ιστότοπο EU Resource Efficiency Perspectives in a Global Context, PBL, 2011 Shakhramanyan et al, έγγραφο εργασίας, EL 16 EL

17 Σχήμα 5: Παγκόσμιες ροές φωσφόρου μέσω των γεωργικών, διατροφικών και αποχετευτικών συστημάτων (οι αριθμοί έχουν στρογγυλοποιηθεί) Global phosphorus flows through the agricultural, food and sewage systems, Van Vuuren et al. (2010) EL 17 EL

18 Παγκόσμιες ροές φωσφόρου, 2000 Εκατομμύρια τόνοι φωσφόρου ανά έτος Αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων Ορυκτός φωσφόρος Λίπασμα Πρόσθετα τροφίμων Απώλειες Αποθέματα αρόσιμων γαιών +5.5 Αποθέματα λιβαδικών εκτάσεων -0.5 Απορρυπαντικά Χρήσεις /απώλειες εκτός τροφίμων Απορρίμματα τροφίμων Εκτός αποχετευτικού δικτύου Καλλιέργειες Διατροφή του ανθρώπου Ανθρώπινα περιττώματα Αποχετευτικό δίκτυο Υπολείμματα καλλιεργειών Ζωικό κεφάλαιο Ανθρώπινα περιττώματα Επεξεργασία λυμάτων Ιλύς λυμάτων Επιφανειακά ύδατα Q5 - Ποιες τεχνολογίες ενέχουν το μεγαλύτερο συνολικό δυναμικό βελτίωσης της αειφόρου χρήσης του φωσφόρου; Ποιο το κόστος και ποια τα οφέλη; Q6 Τι θα πρέπει να προωθήσει η ΕΕ όσον αφορά την περαιτέρω έρευνα και καινοτομία στο πεδίο της αειφόρου χρήσης του φωσφόρου; 4.1. Αποδοτικότερη εξόρυξη, επεξεργασία και βιομηχανική χρήση Από προγενέστερη πανεπιστημιακή ανάλυση της αποδοτικότητας της εξόρυξης φωσφορικών ορυκτών έχει προκύψει ότι έως το ένα τρίτο του συνολικού πετρώματος μπορεί να χαθεί κατά τις εργασίες εξόρυξης, επεξεργασίας και εμπλουτισμού 45 και ένα επιπλέον 10 % μέσω της μεταφοράς και διακίνησης 46. Ωστόσο, οι πρόσφατες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν ως αποτέλεσμα της αύξησης των τιμών οδήγησαν σε σημαντική αύξηση της αποδοτικότητας σε ορισμένα ορυχεία. Εφαρμόζονται ή βρίσκονται σε εξέλιξη πολυάριθμες τεχνολογικές καινοτομίες χάρη στις οποίες αποφεύγεται η σπατάλη προϊόντος ή παραπροϊόντων, παράγεται καθαρότερο προϊόν ή εξοικονομούνται ενέργεια, νερό ή χημικές ουσίες. Κινητήρια δύναμη για τις βελτιώσεις αυτές θα είναι το πιθανότερο οι υψηλότερες τιμές και η εξάντληση της βέλτιστων αποθεμάτων, αλλά και οι απαιτήσεις όσον αφορά την κατανάλωση στην ΕΕ (ιδίως την απομόλυνση) μπορεί επίσης να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο. Συνεχίζονται επίσης οι εργασίες για τη βελτίωση της ασφάλειας των λιπασμάτων και της ποιότητας και της διαφάνειας των συστατικών τους μέσω της επισήμανσης, ιδίως στο πλαίσιο της αναθεώρησης του κανονισμού για τα λιπάσματα. Η πρόσφατα εγκριθείσα αναθεώρηση του κανονισμού για τα απορρυπαντικά, με την οποία επιβάλλονται περιορισμοί στη χρήση φωσφορικών αλάτων Kippenberger 2001 Phosphate rock, Lauriente EL 18 EL

19 και άλλων φωσφορικών ενώσεων στα απορρυπαντικά οικιακών πλυντηρίων ρούχων και αυτόματων πλυντηρίων πιάτων θα συντελέσει επίσης στη μείωση των μη βασικών χρήσεων και στον περιορισμό των απορρίψεων φωσφόρου προερχόμενου από τη χρήση απορρυπαντικών Αποδοτικότερη χρήση και διατήρηση στη γεωργία Ως αποδοτική φυτική παραγωγή νοείται η ύπαρξη στο έδαφος διαθέσιμου φωσφόρου σε επαρκείς ποσότητες (κρίσιμο επίπεδο) ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες του φυτού καθ όλη την ανάπτυξή του, αλλά όχι περισσότερου 47. Εντός της ΕΕ, πολλές πρωτοβουλίες έχουν ήδη οδηγήσει σε αποδοτικότερη χρήση του φωσφόρου και σε περιορισμό των απωλειών φωσφόρου στη γεωργία. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι κώδικες πρακτικής και τα προγράμματα δράσης βάσει της οδηγίας για τη νιτρορρύπανση 48, καθώς και τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα στο πλαίσιο της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την προστασία του εδάφους, το οποίο καλλιεργεί η θεματική στρατηγική για την προστασία του εδάφους, σε συνδυασμό με το σχετικό με το έδαφος τμήμα της καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης 49 στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης που προβλέπει η Κοινή Γεωργική Πολιτική, συμβάλλουν στη βελτίωση της διαχείρισης του εδάφους και στον περιορισμό της μείωσης και της διάβρωσης της οργανικής ύλης, στις οποίες οφείλεται εν μέρει η απώλεια φωσφόρου. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για περαιτέρω βελτιώσεις στη χρήση του φωσφόρου και την αποδοτικότητά της σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης 50. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι τεχνικές «γεωργίας ακριβείας», όπως η έγχυση κοπριάς και η προσθήκη ανόργανων λιπασμάτων, παρότι οι αναλύσεις της περιεκτικότητας των αγρών σε φωσφόρο και κοπριά είναι επίσης σημαντικές για να εξασφαλιστεί ότι χρησιμοποιείται η σωστή ποσότητα λιπάσματος στον σωστό τόπο και στο σωστό χρόνο με αποτέλεσμα να φθάνει ο φωσφόρος στο κρίσιμο επίπεδο. Μεγαλύτερες προσπάθειες για περιορισμό της διάβρωσης από τον άνεμο και το νερό, καθώς και αυξημένη αμειψισπορά, θα συμβάλουν γενικά στη μείωση των απωλειών εδάφους και του φωσφόρου που αυτό περιέχει. Η χρήση λιπασμάτων στις καλλιέργειες οπωροκηπευτικών μπορεί επίσης να βελτιωθεί, ιδίως με κλειστά συστήματα. Ορισμένες νέες τεχνολογίες που είτε κυκλοφορούν ήδη στο εμπόριο είτε πρόκειται σύντομα να κυκλοφορήσουν θα μπορούσαν να αυξήσουν την αποδοτικότητα των λιπασμάτων, ιδίως μέσω ενζυμικών τεχνικών, όπως οι καινοτομίες για τη βελτίωση της ανάπτυξης του ριζικού συστήματος και η χρήση μικροβιακών μέσων εμβολιασμού, οι οποίες αποσκοπούν στην αποδοτικότερη πρόσληψη του φωσφόρου από τα φυτά. Οι τεχνικές για τη βελτίωση της αποδοτικότητας του φωσφόρου κατά τη χρήση του στην κτηνοτροφία έχουν διαδοθεί περισσότερο. Ειδικότερα, η περιεκτικότητα του σιτηρεσίου σε φωσφόρο έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες των ζώων κατά τις διαφορετικές φάσεις της ζωής τους («διατροφή αναλόγως της φάσης») και το ένζυμο φυτάση προστίθεται πλέον στις ζωοτροφές που προορίζονται για μονογαστρικά ζώα. Οι προσεγγίσεις αυτές συμβάλλουν στη μείωση της περιεκτικότητας των ζωοτροφών σε φωσφόρο διότι τα ζώα αφομοιώνουν τον φωσφόρο με αποδοτικότερο τρόπο. Ωστόσο, οι προσεγγίσεις αυτές δεν έχουν ακόμη Efficiency of soil and fertilizer phosphorus use, Syers, et al, 2008 Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης Καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση είναι ένας κατάλογος προτύπων που προορίζονται να εξασφαλίσουν τη διατήρηση καλών γεωργικών και περιβαλλοντικών συνθηκών στο σύνολο των γεωργικών εκτάσεων και αποτελεί τμήμα του συστήματος πολλαπλής συμμόρφωσης. Improved phosphorus use efficiency in agriculture: A key requirement for its sustainable use, Schroder et al, 2011 EL 19 EL

20 αξιοποιηθεί πλήρως. Νέες φυτάσες εγκρίνονται συνεχώς για χρήση στην ΕΕ ως πρόσθετα ζωοτροφών. Το κόστος και η πρακτική δυνατότητα χρήσης αποτελούν τα κύρια εμπόδια που παρεμβάλλονται στην ευρύτερη υιοθέτηση των τεχνολογιών αυτών. Ενώ η χρήση της φυτάσης είναι ήδη ευρέως αποδεκτή, άλλες τεχνολογίες θα απαιτήσουν σοβαρή έρευνα συμπεριλαμβανομένων και ειδικών επιτόπιων δοκιμών προκειμένου να καταστούν πρότυπα. Από την άποψη αυτή, το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας για την περίοδο και η επικείμενη ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για τη γεωργική παραγωγικότητα και αειφορία θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων λύσεων για μια αποδοτικότερη χρήση και διατήρηση του φωσφόρου στη γεωργία. Q7 Θεωρείτε ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την αποδοτικότητα της χρήσης του φωσφόρου και της χρήσης ανακυκλωμένου φωσφόρου στη γεωργία είναι επαρκείς; Εάν όχι, ποια επιπλέον στατιστικά στοιχεία ενδέχεται να είναι αναγκαία; Q8 Με ποιο τρόπο θα μπορούσε η ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για την «γεωργική παραγωγικότητα και αειφορία» να συμβάλει στην προώθηση της αειφόρου χρήσης του φωσφόρου; Καλύτερη χρήση της κοπριάς Κατά την τελευταία δεκαετία, η εφαρμογή της οδηγίας για τη νιτρορρύπανση αποτέλεσε κινητήρια δύναμη για πολύ καλύτερη διαχείριση της κοπριάς. Σημειώθηκε ραγδαία αύξηση του ενδιαφέροντος για την επεξεργασία της κοπριάς και τη μετατροπή του πλούσιου σε φωσφόρο στερεού υπολείμματος της επεξεργασμένης κοπριάς σε εμπορεύσιμο προϊόν εκτός της περιοχής παραγωγής του, όπου οι αγροί συχνά είναι κορεσμένοι με θρεπτικά στοιχεία. Παρόλο που η υγρή κοπριά αρχικά έχει περιεκτικότητα σε νερό περίπου 95 %, με την επεξεργασία το στερεό κλάσμα μπορεί να μειωθεί σε περίπου 30 % της αρχικής υγρής κοπριάς, εξακολουθούν όμως να υφίστανται μια σειρά εμπόδια στις εξαγωγές επεξεργασμένης κοπριάς, όπως το κόστος (μεταφορά, ενέργεια). Η αποδοχή από τις εκμεταλλεύσεις αποδέκτες αποτελεί επίσης πρόβλημα. Για τα 15 από τα 22 κράτη μέλη 51, η κύρια πηγή παροχής φωσφόρου στις γεωργικές γαίες είναι ήδη ο ανακυκλωμένος φωσφόρος κοπριάς. Ωστόσο, στα υπόλοιπα κράτη μέλη και σε πολλές περιφέρειες σε όλη την ΕΕ, δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί πλήρως οι δυνατότητες επεξεργασίας της κοπριάς σε μεγαλύτερο βαθμό και χρήσης της αντί των ανόργανων λιπασμάτων. Q9 Τι μπορεί να γίνει για να εξασφαλιστεί η καλύτερη διαχείριση και η αυξημένη επεξεργασία κοπριάς σε περιοχές υπερπαραγωγής και να ενθαρρυνθεί η αύξηση της χρήσης επεξεργασμένης κοπριάς εκτός αυτών των περιοχών; 4.3. Πιθανά οφέλη που συνδέονται με την πρόληψη και την ανάκτηση των απορριμμάτων τροφίμων Κάθε μείωση της σπατάλης τροφίμων στο στάδιο της παραγωγής και της κατανάλωσης θα μειώσει την ανάγκη εισαγωγής νέου φωσφόρου στο σύστημα από τους ορυκτούς πόρους. Η κατάσταση σε σχέση με την σπατάλη τροφίμων έχει μελετηθεί εκτενέστατα. Η σπατάλη στην ΕΕ ανά άτομο ανέρχεται, κατά μέσο όρο, σε 180 kg τροφίμων ετησίως 52. Ο τρόπος με τον οποίο παράγουμε και καταναλώνουμε τα τρόφιμα, ο τύπος και η ποσότητα τροφής που τρώμε Δεν υπάρχουν στοιχεία για την Κύπρο, το Λουξεμβούργο, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Μάλτα Προπαρασκευαστική μελέτη της ΕΕ «EU Preparatory Study on food waste in EU 27», BIO IS, Οκτώβριος του 2010 EL 20 EL

21 και το τμήμα της που πετάμε στα σκουπίδια έχουν σημαντική επίπτωση στην αειφόρο χρήση του φωσφόρου, γεγονός που καθιστά τον τομέα αυτό πεδίο με μεγάλο δυναμικό βελτίωσης. Το συγκεκριμένο θέμα θα διερευνηθεί περαιτέρω σε ανακοίνωση για τα αειφόρα τρόφιμα, η οποία πρόκειται να εκδοθεί το 2013 και εξαγγέλθηκε στον χάρτη πορείας για την αποδοτικότητα των πόρων, στον οποίο τέθηκε ο στόχος για μείωση κατά το ήμισυ της διάθεσης εδώδιμων αποβλήτων τροφίμων στην ΕΕ, έως το Παράλληλα με την πρόληψη της σπατάλης τροφίμων, θα ήταν επίσης δυνατή η καλύτερη χρήση των απορριμμάτων τροφίμων. Επί του παρόντος, μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων τροφίμων και, γενικότερα, βιοαποδομήσιμων αποβλήτων αποτεφρώνονται και συχνά ο φωσφόρος της τέφρας δεν επαναχρησιμοποιείται. Επιπλέον, σημαντικές απώλειες φωσφόρου σημειώνονται επίσης στους χώρους υγειονομικής ταφής. Η οδηγία περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων 53 απαιτεί από τα κράτη μέλη να μειώσουν σταδιακά, έως το 2016, την υγειονομική ταφή αστικών βιοαποδομήσιμων αποβλήτων σε 35 % της συνολικής ποσότητας των εν λόγω αποβλήτων που είχαν παραχθεί το Η οδηγία έχει αποδώσει πολύ σημαντική αύξηση της ανακύκλωσης βιοαποβλήτων για την παραγωγή βιοαερίου και θρεπτικών στοιχείων για τη βελτίωση του εδάφους και τη γεωργία, αλλά δεν κατευθύνει πάντοτε τον πόρο προς την χρήση με την υψηλότερη αξία. Η χρήση βιοαποδομήσιμων αποβλήτων υπό τη μορφή προϊόντων λιπασματοποίησης (κομπόστ) και χώνευσης ή τέφρας από απόβλητα κήπου ή κουζίνας θα οδηγούσε στην ανακύκλωση σημαντικών ποσοτήτων φωσφόρου, μαζί με άλλα θρεπτικά στοιχεία. Η υιοθέτηση της εν λόγω ροής αποβλήτων προς το παρόν παρεμποδίζεται από εξαιρετικά κατακερματισμένες προσεγγίσεις όσον αφορά την κατάλληλη χρήση και τα πρότυπα ποιότητας για τα βιοαποδομήσιμα απόβλητα στην ΕΕ. Αναπτύσσονται σε κοινοτικό επίπεδο κριτήρια αποχαρακτηρισμού των αποβλήτων, τα οποία ορίζουν πότε ένα είδος βιοαποδομήσιμων αποβλήτων παύει να εμπίπτει στον ορισμό της έννοιας των αποβλήτων. Αυτό θα βοηθήσει να αρθούν τα νομικά εμπόδια. Η αναθεώρηση του κανονισμού για τα λιπάσματα, που προβλέπεται να εγκριθεί το 2013, θα είναι επίσης σημαντική. Σε αυτό το πλαίσιο θα εξεταστεί η δυνατότητα περαιτέρω εναρμόνισης της πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ για τα βιοαποδομήσιμα απόβλητα που πληρούν τα εν λόγω κριτήρια αποχαρακτηρισμού, δεδομένου ότι θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται, στη συνέχεια, ως πρώτες ύλες για οργανικά λιπάσματα και βελτιωτικά εδάφους, στα οποία θα προταθεί να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής του μελλοντικού κανονισμού για τα λιπάσματα. Επιπλέον, υπάρχουν ορισμένες ροές αποβλήτων που προέρχονται από τη γεωργία και ορισμένα υποπροϊόντα της παραγωγής τροφίμων, από τα οποία θα ήταν δυνατόν να ανακυκλώνονται σημαντικές ποσότητες φωσφόρου, εφόσον υπάρξει σωστή διαχείριση. Για ορισμένους από τους εν λόγω πόρους, τα προβλήματα δημόσιας υγείας και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπισή τους έχουν καταστήσει τη διαδικασία αυτή λιγότερο αποδοτική κατά τα τελευταία έτη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα κρεατάλευρα και οστεάλευρα και οι επεξεργασμένες ζωικές πρωτεΐνες, δεδομένου ότι ο φωσφόρος συγκεντρώνεται κυρίως στα οστά. Μολονότι ορισμένα κρεατάλευρα και οστεάλευρα αποτεφρώνονται και η τέφρα χρησιμοποιείται είτε ως λίπασμα, με απευθείας εφαρμογή ως βελτιωτικό εδάφους, ή για την παραγωγή φωσφόρου 54, το μεγαλύτερο μέρος του φωσφόρου απλώς απορρίπτεται. Οι επεξεργασμένες ζωικές πρωτεΐνες επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται σε ζωοτροφές και οργανικά λιπάσματα και είναι διαθέσιμες στην αγορά σε σημαντικές Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων. Thermochemical processing of meat and bone meal, a review, Cascarosa et al, 2011 EL 21 EL

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 11.2.2015 B8-0000/2015 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης για προφορική απάντηση B8-000/2015 σύμφωνα με το άρθρο 128, παράγραφος 5, του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων

Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων Βιολογικές Επεξεργασίες Στερεών Αποβλήτων Κάτια Λαζαρίδη Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο klasaridi@hua.gr 1 ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΚΟΠΟΣ Οδηγία 1999/31/ΕΚ για την Υγειονοµική Ταφή Εναρµόνιση Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Δ. Καλλιδρομίτου 1, Κ. Κορυζή 1, Κ. Αραβώσης 2 1 Εψιλον ΑΕ, Μονεμβασίας 27, 15125, Μαρούσι 2 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Στις ερωτήσεις που σημειώνονται με αστερίσκο πρέπει να δοθεί οπωσδήποτε απάντηση. 1. ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΣΑΣ 1.1 Είστε εγκατεστημένος/η στην παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.10.2014 COM(2014) 632 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Έκθεση σχετικά με τη διαθεσιμότητα στοιχείων-κουμπιών χωρίς υδράργυρο για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015

Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015 Το ΥΜΕΠΠΕΡΑΑ και η διαχείριση προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων στην προγραμματική περίοδο 2014-2020. Εισηγητής : Βασίλης Στοϊλόπουλος Κομοτηνή, 24-4-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ : ΣΤΟΧΟΙ - ΟΡΟΣΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα. Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας

Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα. Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας Η αγροτική Βιομάζα και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στην Ελλάδα Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρίας Ανάπτυξης Βιομάζας 1 Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ και ο ρόλος της Η Ελληνική Εταιρία (Σύνδεσμος) Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης

Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης Καθηγήτρια Μαρία Λοϊζίδου Αθήνα, 3/4/2014 Βιομηχανική Συμβίωση Ως Βιομηχανική Συμβίωση (Industrial

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2007-2013 Ευρωπαϊκή Ένωση Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης «Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές αλλαγές στην επισήμανση & την παραγωγή μελιού

Σημαντικές αλλαγές στην επισήμανση & την παραγωγή μελιού Σημαντικές αλλαγές στην επισήμανση & την παραγωγή μελιού Οδηγία 2014/63/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 2014 για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/110/ΕΚ του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση

Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Παγκόσμια Επισιτιστική Κρίση Τ Tο πρόβλημα της διατροφής του ανθρώπου σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα οξύ και καθημερινά οξύνεται περισσότερο, εξαιτίας του ρυθμού αύξησης του πληθυσμού της γης τον

Διαβάστε περισσότερα

Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων

Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων στον κόσμο Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων Πηγές: Eurostat (SBS), Being wise with waste: the EU s approach to waste management (European Union 2010) Στο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ. Βιο-καύσιμα. Κείμενο Θέσεων

ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ. Βιο-καύσιμα. Κείμενο Θέσεων ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ Βιο-καύσιμα Κείμενο Θέσεων Αθήνα, Νοέμβριος 2007 1. Εισαγωγή Η βιομηχανία τροφίμων και ποτών είναι o μεγαλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

***II ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

***II ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 12.3.2015 2013/0371(COD) ***II ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ σχετικά με τη θέση του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα. Τι είναι η αειφορία, τι είναι πράσινη ανάπτυξη και πως συνδέονται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2014 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

Κυρία Περιφερειάρχη, κυρίες και κύριοι Αντιπεριφερειάρχες, κυρίες και κύριοι σύνεδροι, Καλημέρα σας.

Κυρία Περιφερειάρχη, κυρίες και κύριοι Αντιπεριφερειάρχες, κυρίες και κύριοι σύνεδροι, Καλημέρα σας. Κυρία Περιφερειάρχη, κυρίες και κύριοι Αντιπεριφερειάρχες, κυρίες και κύριοι σύνεδροι, Καλημέρα σας. Θα ήθελα να συγχαρώ την Περιφέρεια Αττικής και την ΕΔΣΝΑ για τα διοργάνωση του συνεδρίου και να ευχαριστήσω

Διαβάστε περισσότερα

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων βασίζεται στην αντίληψη ότι το νερό είναι ταυτόχρονα: Αναπόσπαστο τμήμα του οικοσυστήματος Φυσικός πόρος

Διαβάστε περισσότερα

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Έξυπνη άντληση Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Οι αυξανόμενες απαιτήσεις για νερό που προκύπτουν από την παγκόσμια αστικοποίηση και οι σχετικές οδηγίες της ΕΕ, καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων υψηλού δυναμικού ρύπανσης,

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

8.2 Περιγραφή του Μέτρου 8.2.0 9. Σύσταση ομάδων και οργανώσεων παραγωγών 8.2.1. Νομική βάση

8.2 Περιγραφή του Μέτρου 8.2.0 9. Σύσταση ομάδων και οργανώσεων παραγωγών 8.2.1. Νομική βάση 8.2 Περιγραφή του Μέτρου 8.2.0 9. Σύσταση ομάδων και οργανώσεων παραγωγών 8.2.1. Νομική βάση [Μέγιστη έκταση:875 χαρακτήρες = περ. 1/4 σελίδες υποχρεωτικό πεδίο επιτρέπεται η χρήση Άρθρο 27 και Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ

ΕΤΑΙΡΙΚΗ * ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ * ΕΥΘΥΝΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η εταιρική κοινωνική ευθύνη αναφέρεται στις ενέργειες των επιχειρήσεων που αποσκοπούν στην συμβολή αντιμετώπισης περιβαλλοντικών και κοινωνικών ζητημάτων. Η Βασιλείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

Βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων: Μία ολοκληρωμένη αποκεντρωμένη προσέγγιση

Βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων: Μία ολοκληρωμένη αποκεντρωμένη προσέγγιση ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ TOMEAΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων: Μία ολοκληρωμένη αποκεντρωμένη προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Κωνσταντίνος Σιούφτας, Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος 19.10.2012 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ EL EL EL ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 5.3.2010 E(2010) 1096 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύµφωνα µε το άρθρο 3 παράγραφος 7 της οδηγίας 2006/118/EΚ περί υπογείων υδάτων, µε αντικείµενο τον καθορισµό ανώτερων

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ι Κ Τ Υ Ο Α Ε Ι Φ Ο Ρ Ω Ν Ν Η Σ Ω Ν Δ Α Φ Ν Η

Δ Ι Κ Τ Υ Ο Α Ε Ι Φ Ο Ρ Ω Ν Ν Η Σ Ω Ν Δ Α Φ Ν Η ΔΙΚΤΥΟ ΑΕΙΦΟΡΩΝ ΝΗΣΩΝ ΔΑΦΝΗ ΜΥΚΟΝΟΣ 1 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΕΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΑΦΝΗ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο σχεδιασμός των δράσεων και η διαμόρφωση των

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΓΕΤ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 (Δρ. Α. ΓΥΠΑΚΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ Οικολογική Εταιρία Ανακύκλωσης Μαμάη 3, 10440, Αθήνα, Τηλ: 210-82.24.481 www.ecorec.gr Κλεισόβης 9, 10677 Αθήνα, Τηλ: 210-38.40.774-5 www.greenpeace.gr Μαμάη 3, 10440 Αθήνα Τηλ: 210 8228795 www.medsos.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τα Σκουπίδια µας. Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα:

Τα Σκουπίδια µας. Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα: Τα Σκουπίδια µας (Αστικά Στερεά Απόβλητα) Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα: Ζυµώσιµα: 44% Η µέση ποιοτική σύσταση των παραγόµενων Χαρτί: 25% αστικών στερεών αποβλήτων στην Ελλάδα, Πλαστικά: 12%

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κουρκούμπας, Γ. Θεοπούλου, Π. Γραμμέλης, Σ. Καρέλλας

Δ. Κουρκούμπας, Γ. Θεοπούλου, Π. Γραμμέλης, Σ. Καρέλλας Chemical Process and Energy Resources Institute Centre for Research and Technology Hellas ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΔΙΑΛΕΓΜΕΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΟΥ ΚΛΑΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΗΣΙ Σάββατο 1 Δεκεμβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Ορισμός «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική

Διαβάστε περισσότερα

Η καινοτομία στο ΠΑΑ 2014-2020

Η καινοτομία στο ΠΑΑ 2014-2020 Η καινοτομία στο ΠΑΑ 2014-2020 Σημαντικότερα εργαλεία καινοτομίας και μεταφοράς γνώσης Μέτρο «Δράσεις μεταφοράς γνώσεων και ενημέρωσης» (αρθ. 15) Μέτρο «Συμβουλευτικές υπηρεσίες» (αρθ. 16) Μέτρο «Συνεργασία»

Διαβάστε περισσότερα

Αναθεώρηση Εθνικού Σχεδιασμού ιαχείρισης Αποβλήτων. Προτεινόμενα Σχέδια ιαχείρισης Αποβλήτων ανά ρεύμα αποβλήτου

Αναθεώρηση Εθνικού Σχεδιασμού ιαχείρισης Αποβλήτων. Προτεινόμενα Σχέδια ιαχείρισης Αποβλήτων ανά ρεύμα αποβλήτου Αναθεώρηση Εθνικού Σχεδιασμού ιαχείρισης Αποβλήτων Προτεινόμενα Σχέδια ιαχείρισης Αποβλήτων ανά ρεύμα αποβλήτου ιαμόρφωση Σχεδίων Συνολικά 18 σχέδια διαχείρισης αποβλήτων Αντικείμενο σχεδίων: Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ Αποφευχθέν CO 2 (Kg / εκτάριο / έτος) Προϊόντα: Υψηλό κόστος σακχαρούχων και αμυλούχων προϊόντων (τεύτλα, καλαμπόκι, κ.ά.) που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις;

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Ανακοίνωση της Επιτροπής Η ΚΑΠ προς το Προκλήσεις 2020 3 στόχοι πολιτικής Οικονομικές για την Προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές.

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Οι συχνές φυσικές καταστροφές που οφείλονται στις κλιματικές αλλαγές έχουν καταστήσει κατανοητό σε όλους ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι μείζονoς

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E «ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E ΠΟΙΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΣΥ.ΔΙ.ΑΠ. Συστήματα Διαχείρισης Απορριμμάτων Αθανάσιος Βλάχος ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Συντάκτης : Σεραφειμίδης Χρυσόστομος 1. ΧΡΗΣΗ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Το πρόβλημα της

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών IP/04/84 Βρυξέλλες, 22 Ιανουάριος 2004 Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαµβάνει ευρέως φάσµατος νοµική δράση µε στόχο να

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας

Διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας Διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας Καθ. Κ. Κομνίτσας Τμήμα Μηχ. Ορυκτών Πόρων Πολ. Κρήτης Ημερίδα Βιώσιμη Διαχείριση Αδρανών» ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης 16 Μαΐου 2011 Οδηγία 2006/21/EC 15 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΟΟΣΑ - FAO Προοπτικές του γεωργικού τομέα 2012

ΟΟΣΑ - FAO Προοπτικές του γεωργικού τομέα 2012 OECD-FAO Agricultural Outlook 2012 Summary in Greek ΟΟΣΑ - FAO Προοπτικές του γεωργικού τομέα 2012 Περίληψη στα ελληνικά Read the full book on: 10.1787/agr_outlook-2012-en Αυτή είναι η δέκατη όγδοη έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στον Ορίζοντα 2020 και Κοινωνική Πρόκληση 2: «Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία και δασοκομία, θαλάσσια έρευνα και ναυτιλία και η

Εισαγωγή στον Ορίζοντα 2020 και Κοινωνική Πρόκληση 2: «Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία και δασοκομία, θαλάσσια έρευνα και ναυτιλία και η Εισαγωγή στον Ορίζοντα 2020 και Κοινωνική Πρόκληση 2: «Επισιτιστική ασφάλεια, βιώσιμη γεωργία και δασοκομία, θαλάσσια έρευνα και ναυτιλία και η βιοοικονομία» Περιεχόμενα Συστάσεις Το Πρόγραμμα Ορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

INTERGEO ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

INTERGEO ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ INTERGEO ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ INTERGEO ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΜΕΛΕΤΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ (ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΛΕΤΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ) ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΙΛΥΟΣ (ΑΣΒΕΣΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ)

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αθήνα 5/ 08 /2009 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ & ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρ. Πρωτ: Δ.ΥΓ2/ 105452 ΠΡΟΣ : Ταχ. Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αναφορών 2004 22 Ιουλίου 2004 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 893/2003 του Antonio Cecoro ιταλικής ιθαγένειας σχετικά µε περιβαλλοντικό ζήτηµα που αφορά την ακτή της

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των απορριμμάτων και επιπτώσεις

Διαχείριση των απορριμμάτων και επιπτώσεις Διαχείριση των απορριμμάτων και επιπτώσεις Κώστας Νικολάου Δρ. Χημικός Περιβαλλοντολόγος Καθηγητής-Σύμβουλος Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού Πόλεων, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο 1 ΑΣΑ: Κυρίαρχο πρόβλημα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πακέτο εργαλείων του έργου «OPTIMES»

Πακέτο εργαλείων του έργου «OPTIMES» Πακέτο εργαλείων του έργου «OPTIMES» Περιεχόμενα 1/ Περιβαλλοντική κατάσταση ανά περιοχή... 2 2/ Ευρωπαϊκοί και εθνικοί κανονισμοί... 2 2.1 Ευρωπαϊκοί κανονισμοί... 2 2.1.1 Διαχείριση των αποβλήτων...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η σχέση και αλληλεξάρτηση µεταξύ γεωργίας και περιβάλλοντος είναι άµεση και δυναµική. Η γεωργία βασίζεται στη διαθεσιµότητα και παραγωγική ικανότητα των φυσικών πόρων,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΓΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΒΙΟΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Συνοπτική παρουσίαση

ΜΕΛΕΤΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΓΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΒΙΟΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Συνοπτική παρουσίαση ΜΕΛΕΤΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΓΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΒΙΟΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Συνοπτική παρουσίαση Dipartimento di Economia e Ingegneria Agrarie Alma Mater Studiorum Università

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές

Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές 3η Ενότητα: «Αγορά Βιοκαυσίμων στην Ελλάδα: Τάσεις και Προοπτικές» Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα, Εμπόδια και Προοπτικές Ηλίας Ντεμιάν Περιβαλλοντολόγος Ερευνητής ΙΟΒΕ Δομή παρουσίασης 1. Αποτύπωση της αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: 80568/4225/91

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: 80568/4225/91 ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: 80568/4225/91 Μέθοδοι, όροι και περιορισμοί για την χρησιμοποίηση στη γεωργία της ιλύος που προέρχεται από επεξεργασία οικιακών και αστικών λυμάτων (ΦΕΚ 641/Β/7-08-1991) ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

Διαβάστε περισσότερα