ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα & Πνηόηεηα Εωήο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα & Πνηόηεηα Εωήο"

Transcript

1 1 ΑΡΗΣΟΣΔΛΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΣΜΖΜΑ ΔΠΗΣΖΜΖ ΦΤΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΚΑΗ ΑΘΛΖΣΗΜΟΤ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΓΧΝ Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα & Πνηόηεηα Εωήο Μεηαπηπρηαθή δηαηξηβή πνπ ππνβάιιεηαη ζην θαζεγεηηθφ ζψκα γηα ηελ νινθιήξσζε ησλ απαηηήζεσλ γηα ηελ απφθηεζε ηνπ κεηαπηπρηαθνχ ηίηινπ ζπνπδψλ. Ζ ζρέζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο κε ην θάπληζκα θαη κε ηηο δηαζηάζεηο ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηαο δσήο ζηνπο κεζήιηθεο θαπληζηέο. Μπιάηζεο Πέηξνο Θεζζαινλίθε, 2011 Δγθεθξηκέλε απφ ην θαζεγεηηθφ ζψκα 1 νο Δπηβιέπσλ: Αιεμαλδξήο Κσλζηαληίλνο, Δπίθνπξνο Καζεγεηήο... 2 νο Δπηβιέπσλ: Παπαδφπνπινο Παλαγηψηεο, Λέθηνξαο νο Δπηβιέπσλ: Γξνχτνο Γεψξγηνο, Καζεγεηήο....

2 2 ΠΔΡΗΛΖΦΖ Τπάξρνπλ αληηθαηηθά δεδνκέλα ζηε δηεζλή βηβιηνγξαθία, πνπ αθνξνχλ ηε ζρέζε αλάκεζα ζην θάπληζκα θαη ηε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα (ΦΓ). Ο ζθνπφο απηήο ηεο έξεπλαο ήηαλ λα εθηηκεζεί ν βαζκφο ζηνλ νπνίν ε ΦΓ ζρεηίδεηαη κε ην θάπληζκα, ζπλεθηηκψληαο θαη άιιεο παξακέηξνπο πνπ θαζνξίδνπλ ηε ΦΓ. Να πξνζδηνξηζζνχλ νη δηαζηάζεηο ηεο ρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηαο δσήο (HRQoL) πνπ ζρεηίδνληαη πεξηζζφηεξν κε ηε ΦΓ ζε κεζήιηθεο θαπληζηέο θαη κε θαπληζηέο. Μέθοδορ: Ζ ΦΓ κεηξήζεθε κε ην επηηαρπλζηφκεηξν RT3 θαη ην εξσηεκαηνιφγην Baecke. Ζ HRQoL κεηξήζεθε κε ην εξσηεκαηνιφγην MOS SF-36. Αποηελέζμαηα: εκαληηθά κεγαιχηεξεο ηηκέο ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο ηεο ΦΓ θαη ηεο HRQoL θαηαγξάθεθαλ ζηνπο κε θαπληζηέο. Οη θαπληζηέο παξνπζίαζαλ ζεκαληηθφηεξε ζπζρέηηζε αλάκεζα ζηε ΦΓ θαη ζηηο δηαζηάζεηο ηεο ζσκαηηθήο πγείαο (PH), ελψ νη κε θαπληζηέο έδεημαλ κεγαιχηεξε ζπζρέηηζε αλάκεζα ζηε ΦΓ ειεχζεξνπ ρξφλνπ κε ζηηο δηαζηάζεηο ςπρηθήο πγείαο (GMH). Ζ αλάιπζε παιηλδξφκεζεο έδεημε φηη κεηαμχ ησλ παξαγφλησλ πνπ επεξεάδνπλ ηε ΦΓ, φπσο ε αζιεηηθή εκπεηξία, ν δείθηεο κάδαο ζψκαηνο (ΒΜΗ), θαη νη αυπλίεο, ην θάπληζκα παξνπζίαζε ηε κεγαιχηεξε αξλεηηθή ζρέζε κε ηε ΦΓ. Σςμπεπάζμαηα: Ζ ΦΓ ειεχζεξνπ ρξφλνπ ησλ κε θαπληζηψλ εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηε ςπρηθή ηνπο πγεία θαη αληίζηξνθα. Οη θαπληζηέο είλαη δπλαηφ λα βειηηψζνπλ ηε ζσκαηηθή ηνπο ιεηηνπξγία (Physical functioning, PF) κε ηελ αχμεζε ηεο ΦΓ. Λέξειρ Κλειδιά: Δπηηαρπλζηφκεηξα, επίπεδα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, ζσκαηηθή ιεηηνπξγία, ςπρηθή πγεία.

3 3 ABSTRACT Background: There are contradictory results regarding the relationship between smoking and physical activity. Objectives: To estimate the extent to which Physical activity (PA) is related with smoking, by co-estimating other determinants of PA. To estimate the dimensions of Health Related Quality of Life (HRQoL), more associated with PA in middle-aged smokers and non smokers. Methods: PA was measured with the accelerometer RT3 and the Baecke questionnaire. HRQoL was measured with the questionnaire MOS SF- 36. Results: Significantly higher rates in all PA and HRQoL variables, were recorded in the non smoking group. Smokers showed a more significant relationship of PA with physical health dimensions (PH), whereas non smoker s leisure time PA (LTPA) was associated with general mental health (GMH). The multivariate regression analysis indicated that, among other determinants of PA, such as sport experience, insomnia and BMI, smoking had the strongest association with PA. Conclusions: Non smoker s LTPA was more dependable on GMH, and vise versa. Smokers could improve their physical health (PH) with an increase in PA. Key Words: Accelerometers, Intensity levels of Physical Activity, physical functioning, mental health

4 4 ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΑ Κεθάιαην I. ΔΗΑΓΧΓΖ.8 Δπηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ πγεία 8 Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε θπζηθή θαηάζηαζε.8 Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα..10 Σα επηηαρπλζηφκεηξα σο φξγαλα κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο 11 Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο.12 θνπφο ηεο έξεπλαο.12 εκαζία...13 Οξηνζεηήζεηο ηεο έξεπλαο...14 Πεξηνξηζκνί.15 Οξηζκνί...16 Βηβιηνγξαθηθνί νξηζκνί...16 Λεηηνπξγηθνί νξηζκνί..17 Τπνζέζεηο 18 II. ΑΝΑΚΟΠΖΖ ΣΖ ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΑ...19 Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα θαη θπζηθή θαηάζηαζε...19 Οη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα...21 Ζ επίδξαζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζηε ζσκαηηθή θαη ςπρηθή πγεία...23 Δπίπεδα έληαζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο θαη καθξνδσΐα...28 πζηάζεηο γηα Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα...30 Μέηξεζε θαη Αμηνιφγεζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο 32 Κάπληζκα θαη πγεία....37

5 5 Ζ ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο θαη ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο κε ηε ιεηηνπξγηθή ηθαλφηεηα θαη ην πξνζδφθηκν δσήο.40 Κάπληζκα θαη κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε 43 Ζ αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα...45 Κάπληζκα θαη ρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο Αξλεηηθέο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηε HRQoL..54 VIII. ΜΔΘΟΓΟΛΟΓΗΑ ΣΖ ΔΡΔΤΝΑ Γείγκα 56 Όξγαλα κέηξεζεο...57 Γηαδηθαζία κεηξήζεσλ...63 ρεδηαζκφο ηεο έξεπλαο 65 IV. ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ...67 V. ΤΕΖΣΖΖ-ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ..84 Πξνηάζεηο γηα κειινληηθή έξεπλα 91 VI. ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ Α. Δξσηεκαηνιφγην ηεο ρεηηδφκελεο κε ηελ Τγεία Πνηφηεηαο Εσήο 93 VII. ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ Β. Δξσηεκαηνιφγην ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο Baecke..98 VIII. ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΑ...100

6 6 ΚΑΣΑΛΟΓΟ ΠΗΝΑΚΧΝ Πίλαθαο 1: Πεξηγξαθηθή ηαηηζηηθή 68 Πίλαθαο 2: Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ εμαξηεκέλσλ κεηαβιεηψλ ηηκέο (Η) Φ Γ ζπλνιηθά θαη ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο θαη (ΗΗ) Λεπηά Φ Γ ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο..69 Πίλαθαο 3: Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ ηηκψλ ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηαο δσήο θαη ησλ παξακέηξσλ ηεο 70 Πίλαθαο 4: Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ ηηκψλ ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Baecke...70 Πίλαθαο 5:Σηκέο ινμφηεηαο, θχξησζεο θαη ηνπ πειίθνπ ηνπο πξνο ην ηππηθφ ζθάικα γηα φιεο ηηο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο 71 Πίλαθαο 6: Σηκέο ινμφηεηαο, θχξησζεο θαη ηνπ πειίθνπ ηνπο πξνο ην ηππηθφ ζθάικα γηα φιεο ηηο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο κε ηξνπνπνηεκέλεο ηηκέο 72 Πίλαθαο 7: Έιεγρνο θαλνληθφηεηαο ηηκψλ ησλ κεηαβιεηψλ κε ηέζη Kolmogorov-Smirnov...73 Πίλαθαο 8: Γηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ ζε φιεο ηηο κεηαβιεηέο ηεο ΦΓ θαη HRQOL..76 Πίλαθαο 9: πζρεηίζεηο αλάκεζα ζηηο ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ ηεο ΦΓ θαη ηεο HRQoL ζηνπο θαπληζηέο 77 Πίλαθαο 10: Αλάιπζε ζπζρέηηζεο αλάκεζα ζηηο ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ ηεο ΦΓ θαη ηεο HRQoL ζηνπο κε θαπληζηέο.78 Πίλαθαο 11: Αλάιπζε κεξηθήο ζπζρέηηζεο ζηε νκάδα ησλ θαπληζηψλ αλάκεζα ζηηο κεηαβιεηέο έιεγρν ηεο πνζφηεηαο θαηαλάισζεο ηζηγάξσλ 79 Πίλαθαο 12: Αλάιπζε κεξηθήο ζπζρέηηζεο ζηε νκάδα ησλ κε θαπληζηψλ αλάκεζα ζηηο κεηαβιεηέο κε έιεγρν ηεο πνζφηεηαο θαηαλάισζεο ηζηγάξσλ...80 Πίλαθαο 13: Αλάιπζε δηαζπνξάο ηεο παιηλδξφκεζεο..81 Πίλαθαο 14: Αλάιπζε παιηλδξφκεζεο ππνινγηζκνχ ηνπ βαζκνχ επίδξαζεο ησλ

7 7 θαηεγνξηθψλ κεηαβιεηψλ ζηα επίπεδα ΦΓ..82 ΚΑΣΑΛΟΓΟ ΓΡΑΦΖΜΑΣΧΝ Γξάθεκα 1: Γηαθνξέο κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε ζηηο ηηκέο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο θαη ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο ζπλνιηθά 74 Γξάθεκα 2: Γηαθνξέο κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε ζηα ιεπηά ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζηελ δηάξθεηα ησλ 4 εκεξψλ Γξάθεκα 3: Γηαθνξέο ζηηο ηηκέο ηεο HRQOL θαη ησλ παξακέηξσλ ηεο..75 Γξάθεκα 4. πζρεηίζεηο επηπέδσλ ΦΓ κε ηηκέο Φπζηθήο ιεηηνπξγίαο PF ζηνπο θαπληζηέο...83 Γξάθεκα 5. πζρεηίζεηο επηπέδσλ ΦΓ κε ηηκέο Φπζηθήο ιεηηνπξγίαο PF ζηνπο κε θαπληζηέο.83

8 8 Ζ ΥΔΖ ΣΖ ΦΤΗΚΖ ΓΡΑΣΖΡΗΟΣΖΣΑ ΜΔ ΣΟ ΚΑΠΝΗΜΑ ΚΑΗ ΜΔ ΣΗ ΓΗΑΣΑΔΗ ΣΖ ΥΔΣΗΕΟΜΔΝΖ ΜΔ ΣΖΝ ΤΓΔΗΑ ΠΟΗΟΣΖΣΑ ΕΧΖ ΣΟΤ ΜΔΖΛΗΚΔ ΚΑΠΝΗΣΔ Κεθάιαην Η. Δηζαγωγή. Δπηπηώζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ πγεία. Δίλαη γλσζηέο νη επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζην αλαπλεπζηηθφ θαη θαξδηαγγεηαθφ ζχζηεκα, κε ηελ πξφθιεζε αζζελεηψλ πνπ νδεγνχλ ζε κφληκεο θαη αλεπαλφξζσηεο βιάβεο ησλ δσηηθψλ νξγάλσλ ησλ παξαπάλσ ζπζηεκάησλ, ρεηξνηεξεχνληαο ηελ πνηφηεηα δσήο ησλ θαπληδφλησλ (Brodish, 1998). Σν θάπληζκα ζεσξείηαη ν βαζηθφηεξνο παξάγνληαο θηλδχλνπ γηα ηελ πξφθιεζε θαξθίλνπ ησλ πλεπκφλσλ θαη ρξφληαο απνθξαθηηθήο πλεπκνλνπάζεηαο, θαη ζεσξείηαη ππεχζπλν γηα ηελ δεκηνπξγία θαξθίλσλ ζε δηάθνξα δσηηθά φξγαλα ηνπ αλζξσπίλνπ ζψκαηνο. Οη ζπλέπεηεο γηα ηελ πγεία ησλ θαπληζηψλ είλαη αλακθηζβήηεηεο θαη επηβεβαηψλνληαη θαη απφ ζηνηρεία πνπ έρνπλ δεκνζηεπηεί απφ ηνλ Παγθφζκην Οξγαληζκφ Τγείαο (W.Ζ.Ο) (Ezzati, & Lopez, 2000). ρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ηελ πνηφηεηα δσήο ησλ αλζξψπσλ, ζπλδέεηαη κε ηελ κείσζε ηνπ πξνζδφθηκνπ νξίνπ δσήο θαη κε ηελ πξφσξε εκθάληζε αλαπεξίαο εμαηηίαο ησλ αζζελεηψλ πνπ εθδειψλνληαη (Ferucci, et al, 1999). Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ θπζηθή θαηάζηαζε. Πνιιέο έξεπλεο έδεημαλ φηη ην θάπληζκα ζρεηίδεηαη κε ηελ κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε. Απφ ηα απνηειέζκαηά ηνπο πξνέθπςε φηη ππάξρνπλ ζεκαληηθέο δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε, πνπ αθνξνχλ δηάθνξεο παξακέηξνπο ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο. Όζνλ αθνξά ηελ θαξδηναλαπλεπζηηθή αληνρή, έρνπλ αλαθεξζεί κεησκέλεο ηηκέο ηεο κέγηζηεο πξφζιεςεο Ομπγφλνπ (VO2max) (Hansen, & Kristensen 1977; Satipati, Swapan, & Samir, 1987; Bernards, et al., 2003.). Τπάξρνπλ κειέηεο πνπ έδεημαλ κείσζε ηνπ φγθνπ ηνπ αέξα πνπ εθπλέεηαη κεηά απφ κέγηζηε πξνζπάζεηα 1 (Forced Expiratory Volume in 1 - FEV1), κείσζε ηνπ φγθνπ ηνπ αέξα πνπ εθπλέεηαη κεηά απφ πιήξε εηζπλνή ( Forced Expiratory Vital Capacity - FVC) (Morton & Holmik, 1985), θαη κείσζε ηνπ κέγηζηνπ αξηζκνχ

9 9 θαξδηαθψλ παικψλ θαη ησλ παικψλ κεηά απφ ππνκέγηζηε πξνζπάζεηα (Bernards et al, 2003). Δξγαζηεξηαθά έρεη θαηαγξαθεί κηθξφηεξν ζπλνιηθά παξαγφκελν έξγν κεηξνχκελν ζε (KJoul), κηθξφηεξε ζσκαηηθή ηθαλφηεηα παξαγσγήο έξγνπ (Watts), κηθξφηεξε ζπλνιηθή δηάξθεηα εθηέιεζεο δξαζηεξηφηεηαο, θαη κεησκέλε ζσκαηηθή απφδνζε εθθξαδφκελε κε ηηκέο KJoul/Kgr ζσκαηηθνχ βάξνπο, ζε άλδξεο κέζεο ειηθίαο εηψλ (Sandvik, Erikssen & Thaulow, 1995). Με ηελ αχμεζε ηεο ειηθίαο ε θζίλνπζα πνξεία ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο ησλ θαπληζηψλ είλαη κεγαιχηεξε απφ απηή ησλ κε θαπληζηψλ. Παξφκνηεο έξεπλεο έδεημαλ φηη νη κή θαπληζηέο έρνπλ ζεκαληηθή δηαθνξά ζε ζρέζε κε ηνπο θαπληζηέο, ζηα απνηειέζκαηα θαξδηναλαπλεπζηηθήο αληνρήο, πνπ πέηπραλ κεηά απφ ζπκκεηνρή ζε δξφκν 1.5 κηιίνπ θαη κεηά απφ εθηέιεζε δπλακηθψλ αζθήζεσλ θνηιηαθψλ δηάξθεηαο 2 ιεπηψλ (Conway & Cronan, 1992). Πξφζθαηεο κειέηεο (Wust, et al, 2008; Morse, et al, 2007; Orlander, Kiessling & Larsson, 1979) έδεημαλ φηη ην θάπληζκα ζρεηίδεηαη άκεζα κε ηελ κεησκέλε πεξηθεξεηαθή αληίζηαζε ζηελ θφπσζε. Οη κχεο ησλ θαπληζηψλ θνπξάδνληαη γξεγνξφηεξα θαη απηφ πηζαλφλ λα νθείιεηαη ζηελ απμεκέλε πεξηεθηηθφηεηα ηνπ αίκαηνο ησλ θαπληζηψλ ζε κνλνμείδην ηνπ άλζξαθα (CO), θπάλην, πίζζα θαη ππεξνμείδηα ηνπ Ο 2. Απηά δπζρεξαίλνπλ ηελ ιεηηνπξγία ησλ κηηνρνλδξίσλ, ζηα νπνία πξαγκαηνπνηνχληαη νη αεξφβηεο δηαδηθαζίεο παξαγσγήο ελέξγεηαο (ATP). Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Ζ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα πνπ ζπλδέεηαη κε ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ έρεη απνηειέζεη αληηθείκελν πνιιψλ εξεπλψλ (Conway & Cronan, 1992; Larson, Orlander, 1984; Rapuri, Gallagher, & Smith 2007.). Οη πεξηζζφηεξεο έδεημαλ φηη νη κε-θαπληζηέο ζπκκεηέρνπλ πεξηζζφηεξν απφ ηνπο θαπληζηέο ζε νξγαλσκέλα πξνγξάκκαηα άζθεζεο, θαη γπκλάδνληαη ζπρλφηεξα ζηε δηάξθεηα ηεο εβδνκάδαο (Conway & Cronan,1992). Ο ζπλνιηθφο ρξφλνο άζθεζήο ηνπο είλαη πεξηζζφηεξνο, θαη ε έληαζε ησλ αζθήζεσλ πνπ επηιέγνπλ κεγαιχηεξε. Δπηπξφζζεηα ρξεζηκνπνηνχλ ζηα πξνγξάκκαηά ηνπο κεγαιχηεξν αξηζκφ αζθήζεσλ. Σν θάπληζκα απνηειεί έλαλ θαζνξηζηηθφ παξάγνληα πνπ ζπκβάιιεη ζηελ θαθή θπζηθή θαηάζηαζε ησλ θαπληζηψλ (Sandvik, Erikssen & Thaulow, 1995; Bernards et al, 2003; Morton & Holmik, 1985). Χζηφζν πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη επηδξά αξλεηηθά ζηε

10 10 θπζηθή ηνπο θαηάζηαζε, αλεμάξηεηα απφ ηελ κεησκέλε ζπκκεηνρή ηνπο ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα (Conway & Cronan, 1992). Κάπληζκα θαη ειιηπήο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα είλαη δχν αλεμάξηεηεο ζπληζηψζεο πνπ επεξεάδνπλ ην επίπεδν ηεο θπζηθήο ηνπο θαηάζηαζεο, αλεμάξηεηα ε κία απφ ηελ άιιε. Πνιιέο έξεπλεο κειέηεζαλ ηε ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε ζπλνιηθή εκεξήζηα Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα (Kaczynsky et al., 2008; Conway & Cronan, 1992; Frisk et al., 1997; Lockery, & Stanford, 1996; Perkings et al., 1993). Χο εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα νξίδεηαη ην ζχλνιν ησλ ζσκαηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ απαηηνχλ ελέξγεηα γηα λα πξαγκαηνπηεζνχλ θαη ζπλεπψο νδεγνχλ ζηε θαηαλάισζε ζεξκίδσλ. Ζ πιεηνςεθία ησλ εξεπλψλ πνπ κειεηήζεθαλ ζηελ αλαζθφπεζε ησλ Kaczynsky, Manske, Mannell, & Grewal (2008), έδεημε φηη ην θάπληζκα ζρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. ην 40% ησλ κειεηψλ δελ δηαπηζηψζεθε θακία ζρέζε, ελψ ππήξμε θαη έλαο κηθξφο αξηζκφο εξγαζηψλ πνπ έδεημε ζεηηθή ζρέζε. Ζ δηαθσλία ζηα απνηειέζκαηα απνδίδεηαη ζηε δηαθνξεηηθή πξνζέγγηζε ζηνλ νξηζκφ ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, πνπ ηειηθά νδήγεζε ζηε ρξήζε δηαθνξεηηθνχ ηχπνπ εξσηεκαηνινγίσλ. ε θάπνηεο κειέηεο εμεηάζηεθε ε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα πνπ ζπλδέεηαη κε ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ, ελψ ζε άιιεο κειεηήζεθε ε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ειεχζεξνπ ρξφλνπ, πνπ πεξηιακβάλεη θαη άιιεο δξαζηεξηφηεηεο. Ζ ρξήζε εξσηεκαηνινγίσλ δηαθνξεηηθνχ ηχπνπ, νδήγεζε ζε απνηειέζκαηα, πνπ άιινηε ζρεηίδνληαλ κε ηελ κέηξεζε ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο απφ ηε ζπκκεηνρή ζε αζιεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη άιινηε κε ην ρξφλν ζπκκεηνρήο ζε απηέο. Έλα αθφκε ζηνηρείν πνπ δηαθνξνπνηεί ηηο έξεπλεο κεηαμχ ηνπο είλαη ηα δηαθνξεηηθά επίπεδα έληαζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ κεηξήζεθαλ ζε θάζε έξεπλα. Ο δηαθνξεηηθφο νξηζκφο ζηηο έλλνηεο ηνπ θαπληζηή θαη ηνπ κε θαπληζηή είρε ζαλ απνηέιεζκα ηελ ζχζηαζε ησλ αληίζηνηρσλ νκάδσλ ζπκκεηνρήο κε δηαθνξεηηθά θαηά πεξίπησζε θξηηήξηα. Ζ δηαθσλίεο ζηα απνηειέζκαηα νθείινληαη επίζεο ζε κεζνδνινγηθά ιάζε θαηά ηε ζπιινγή δεδνκέλσλ, θαη ζηε ζηαηηζηηθή αλάιπζε. Απφ ηελ κειέηε ηεο ζρεηηθήο βηβιηνγξαθίαο, ζπκπεξαίλεηαη φηη κέρξη ζηηγκήο δελ ππάξρεη δεκνζηεπκέλε αληίζηνηρε έξεπλα πνπ λα έρεη ρξεζηκνπνηήζεη ην επηηαρπλζηφκεηξν ζηε κέηξεζε ηεο θπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο. Σν επηηαρπλζηφκεηξν είλαη έλα αμηφπηζην θαη έγθπξν φξγαλν κέηξεζεο πνπ θαηαγξάθεη ζπλνιηθά ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα θαη ηα επίπεδα ηεο έληαζήο ηε ζηηγκή πνπ απηή πξαγκαηνπνηείηαη ζηε δηάξθεηα ηεο εκέξαο. Ζ

11 11 πξσηνηππία ηεο έξεπλαο απηήο είλαη ε ρξήζε ηεο ζπζθεπήο απηήο, σο φξγαλν αθξηβέζηεξεο θαηαγξαθήο ηεο εκεξήζηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Σα επηηαρπλζηόκεηξα σο όξγαλα κέηξεζεο ηεο Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηαο. Σα επηηαρπλζηφκεηξα είλαη πνιχ κηθξέο ζε κέγεζνο, θαη εχρξεζηεο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο, νη νπνίεο πεξηιακβάλνπλ ζην κεραληζκφ ηνπο πηεζν-ειεθηξηθνχο αηζζεηήξεο, ηθαλνχο λα ελεξγνπνηνχλ ηελ ζπζθεπή ζε θάζε θίλεζε. Καηαγξάθνπλ κε απηφ ην ηξφπν ηελ επηηάρπλζε, θαη απνζεθεχνπλ ηα δεδνκέλα ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο. Τπάξρνπλ κνλνδηάζηαηα (uniaxal accelerometers) θαη ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα (triaxal accelerometers), ηα νπνία κεηξνχλ ηελ επηηάρπλζε ζην πξνζζηνπίζζην, ζην πιαγηνκεησπηθφ θαη ζηνλ θάζεην άμνλα. Σα ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα παξέρνπλ πεξηζζφηεξε πιεξνθφξεζε, θαη έρεη απνδεηρζεί φηη απνδίδνπλ θαιχηεξα ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, ζε ζρέζε κε ηα κνλνδηάζηαηα. Σα πεξηζζφηεξα ζχγρξνλα ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα απνδείρηεθε φηη έρνπλ έλα πςειφ βαζκφ ζπζρέηηζεο (r= ) κε ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε θαηά ην βάδηζκα, ην ηξέμηκν ζην δαπεδνεξγφκεηξν (Westerterp, 1999,). Τπάξρνπλ έξεπλεο, ζηηο νπνίεο δηαπηζηψλεηαη φηη ηα εξσηεκαηνιφγηα είλαη ιηγφηεξν έγθπξα κέζα κέηξεζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, ζε ζχγθξηζε κε ηα επηηαρπλζηφκεηξα (Ferrari, Friedenreich, Mathews, 2007; Westerterp, Plasqui, 2004). ηελ έξεπλα ησλ Ferrari, et al (2007), αμηνινγήζεθαλ σο πξφο ηελ εγθπξφηεηά ηνπο, ηα εξσηεκαηνιφγηα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ησλ 7 εκεξψλ (PAQ) θαη Physical activity log (Friedenreich, Courneya, & Neilson, et al., 2006), ζε ζρέζε κε ην επηηαρπζηφκεηξν ζε γπλαίθεο θαη άλδξεο ειηθίαο εηψλ. Απφ ηα απνηειέζκαηα πξνέθπςε φηη ν βαζκφο ζπζρέηηζεο ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο πνπ κεηξήζεθαλ κε ηα επηηαρπλζηφκεηξα, κε ηηο πξαγκαηηθέο ηηκέο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ήηαλ: 0.81, κε 95% δηάζηεκα εκπηζηνζχλεο (CI:0.76, 0.85). Όζνλ αθνξά ηα εξσηεκαηνιφγηα, θαη αθνχ έγηλε ν ππφινγηζκφο ησλ ΜΔΣs/εβδνκάδα, κε ην compendium of physical activities (Ainsworth, Haskell, Whitt, 2000), βξέζεθε φηη ν βαζκφο ζπζρέηηζεο κε ηηο πξαγκαηηθέο ηηκέο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (ΜΔΣs/εβδνκάδα) ήηαλ 0.26, κε 95% δηάζηεκα εκπηζηνζχλεο (CI: 0.12, 0.40) γηα ην εξσηεκαηνιφγην PAQ θαη 0.57, κε 95% βαζκφο εκπηζηνζχλεο (CI: 0.47, 0.66), γηα ην εξσηεκαηνιφγην Physical Activity Log (PAL), (Friedenreich, et al., 2006).

12 12 Αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ ρεηηδόκελε κε ηελ Τγεία Πνηόηεηα Εσήο. Μηα αθφκε παξάκεηξνο πνπ ζρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ην θάπληζκα είλαη ε πνηφηεηα δσήο, πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία «Health-related Quality of Life» (HRQoL), αιιά θαη κε ηελ πνηφηεηα δσήο γεληθφηεξα «Quality of Life» (QoL) (Heikkinen, et al., 2008; Tillmann, & Silkock, 1997; Wilson, Parsons, & Wakefield, 1999; Maxwell & Hirdes, 1993; Mody, & Smith, 2006). Ζ πνηφηεηα δσήο είλαη έλαο γεληθφηεξνο φξνο θαη πεξηιακβάλεη έλα πιήζνο ζηνηρείσλ, ηα νπνία επεξεάδνπλ ηελ επηπρία ηνπ αηφκνπ, ζχκθσλα κε ηνλ Παγθφζκην Οξγαληζκφ Τγείαο (W.H.O) (World Health Organization, 1998). Ζ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQoL), είλαη κηα πην εμεηδηθεπκέλε έλλνηα πνπ πεξηιακβάλεη ηηο βαζηθέο πηπρέο ηεο πνηφηεηαο δσήο πνπ επεξεάδνληαη απφ ηελ πγεία (Heikkinen, et al., 2008). Ζ εθηίκεζε ηεο HRQoL πξαγκαηνπνηείηαη κε ηελ κέηξεζε θαη αμηνιφγεζε ησλ δχν βαζηθφηεξσλ παξαγφλησλ πνπ πξνζδηνξίδνπλ ηελ πγεία ελφο αηφκνπ: ηελ ζσκαηηθή θαη ςπρηθή πγεία. Σν θάπληζκα ζχκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα δηαθφξσλ εξεπλψλ επηδξά αξλεηηθά ζηνλ παξάγνληα HRQoL, ζε λένπο αλζξψπνπο (Badidini-Martinez, et al., 2004) ζε άηνκα κέζεο ειηθίαο θαη ειηθησκέλνπο (Laaksonen, et al., 2006), θαη κεηψλεη ηελ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQoL) αλδξψλ θαη γπλαηθψλ (Wilson, Parsons, & Wakefield, 1999). Μηα απφ ηηο πην ζπρλά ρξεζηκνπνηνχκελεο κεζφδνπο γηα ηελ κέηξεζε ηεο HRQoL, είλαη ην εξσηεκαηνιφγην SF-36 (Ware, & Gandek, 1998). Έρεη ρξεζηκνπνηεζεί επξέσο ζε έξεπλεο πνπ ζπλέθξηλαλ ηηο επηπηψζεηο ηνπ ηζηγάξνπ ζηελ HRQoL ησλ θαπληδφλησλ θαη κή (Laaksonen, et al, 2006; Gayuela, Rodriguez & Otero, 2006; Badidini Martinez et al, 2004; Wilson, Parsons, & Wakefield, 1999). Σν εξσηεκαηνιφγην SF-36 δνκείηαη πάλσ ζε έλα επξχ θάζκα εξσηεκάησλ, ηα νπνία ζπλδένληαη κε 8 παξακέηξνπο, ζρεηηδφκελεο κε ηελ ζσκαηηθή θαη ςπρηθή πγεία. Απαληψληαο ζην εξσηεκαηνιφγην νη εζεινληέο πξαγκαηνπνηνχλ κηα απηνεθηίκεζε ηεο ζσκαηηθήο θαη ςπρηθήο ηνπο πγείαο. Ο ζθνπόο ηεο έξεπλαο. Σα δεδνκέλα πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηα απνηειέζκαηα ησλ εξεπλψλ πνπ αζρνινχληαη κε ην θάπληζκα, επηβεβαηψλνπλ ζηε πιεηνλφηεηά ηνπο ηελ αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ θπζηθή θαηάζηαζε (Conway & Cronan, 1992; Sandvik, Erikssen &

13 13 Thaulow, 1995; Morton & Holmik, 1985; Bernards et al, 2003), θαη κε ηελ ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε (Conway & Cronan, 1992; Frisk et al., 1997; Perkings et al., 1993). Δπηβεβαηψλεηαη επίζεο ζε κεγάιν αξηζκφ εξεπλψλ ε αξλεηηθή ζρέζε ηνπ κε ηελ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα (Kaczynsky et al., 2008;) θαζψο θαη κε ηελ ζρεηηθή κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQoL). Ο ζθνπφο ηεο παξνχζαο έξεπλαο ήηαλ λα δηαπηζησζεί αλ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ ζηε ζπλνιηθή εκεξήζηα θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζηα επίπεδα ηεο έληαζήο ηεο, κε ηε ρξήζε αθξηβέζηεξσλ νξγάλσλ ηα νπνία κεηξνχλ ηε ΦΓ ηε ζηηγκή πνπ απηή πξαγκαηνπνηείηαη (επηηαρπλζηφκεηξα). Να δηαπηζησζεί αλ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν νκάδσλ ζηελ ζπκκεηνρή ηνπο ζηα ζπφξ θαη ζηε θπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ηνπ ειεχζεξνπ ρξφλνπ (εξσηεκαηνιφγην Baecke), θαζψο θαη ζηε ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQOL), θαη ζηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπλζέηνπλ (εξσηεκαηνιφγην SF-36). Γεχηεξνο ζθνπφο ήηαλ λα δηαπηζησζεί πνηεο δηαζηάζεηο ηεο HRQoL ζρεηίδνληαη κε ηα δηαθνξεηηθά επίπεδα έληαζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (RT3), ζε θαπληζηέο θαη κε θαπληζηέο θαη εάλ πθίζηαηαη απηέο νη ζρέζεηο θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηεο πνζφηεηαο ησλ θαηαλαισκέλσλ ηζηγάξσλ (year-pack) θαη ηεο ειηθίαο. Σξίηνο ζθνπφο ήηαλ λα δηαπηζησζεί ν βαζκφο ζηνλ νπνίν επηδξά ην θάπληζκα ζηηο ηηκέο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, ζε ζρέζε κε ηνπο αηνκηθνχο παξάγνληεο ηεο αζιεηηθήο εκπεηξίαο, ησλ αυπληψλ θαη ηνπ δείθηε κάδαο ζψκαηνο (BMI). Ζ θαηλνηνκία ζηελ έξεπλαο ήηαλ ε εηζαγσγή ηνπ επηηαρπλζηφκεηξνπ ζηε κέηξεζε ηεο εκεξήζηαο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ δηαθνξεηηθψλ ηεο εληάζεσλ θαη ε δηεξεχλεζε ηεο επίδξαζεο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζε ζρέζε κε άιινπο παξάγνληεο πνπ ηελ επεξεάδνπλ. Ζ ζεκαζία ηεο έξεπλαο. Ζ απμεκέλε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν θαη ε ζπκκεηνρή ζε πξνγξάκκαηα άζθεζεο ζπλδέεηαη κε ηελ βειηίσζε ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο θαη ηε ζσκαηηθή απφδνζε (Leino-Arjas, et al., 2004). Ζ θαιή θπζηθή θαηάζηαζε εληζρχεη ηελ πγεία, κεηψλνληαο ην θίλδπλν εκθάληζεο θαξδηαθψλ παζήζεσλ (Dylewycz, et al., 2005; Balady, et al., 2004), ηνπ ζαθραξψδε δηαβήηε ηχπνπ II (Hu, G., et al., 2003), θαη βνεζά

14 14 ζηελ πξφιεςε δηάθνξσλ κνξθψλ θαξθίλνπ (Kampert, et al., 1996). Ζ απμεκέλε ΦΓ ζπκβάιιεη θαη απηφλ ηνλ ηξφπν ζηε ελίζρπζε ηνπ νξγαληζκνχ, πξνζθέξνληαο καθξνδσΐα (Lee, Hsieh, & Paffenbarger, 1995), θαη ζπλεπψο ζπλδέεηαη κε ηελ κείσζε ηεο ζλεζηκφηεηαο (Erikssen, et al., 1998). Ζ έληαζε ηεο ΦΓ απνηειεί κηα επηπξφζζεηε παξάκεηξν πνπ ζπλδέεηαη κε ηελ θαιή πγεία θαη καθξνδσΐα (Lee, Hsieh, & Paffenbarger, 1995). Σν θάπληζκα απφ ηελ άιιε πιεπξά, ζπκβάιιεη ζηελ κεησκέλε ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε (Frisk et al., 1997), δηαηεξεί ρακειά ην επίπεδν ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο (Conway & Cronan, 1992), θαη ζρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ηελ HRQoL, ζπκβάιινληαο ζηελ αχμεζε ηεο ζλεζηκφηεηαο (Dylewisz et al,. 2005). Ζ έξεπλα απηή δίλεη επηπιένλ ζηνηρεία γηα ηελ ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ ζπλήζε εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα θαη ην βαζκφ ζηνλ νπνίν ηα επίπεδα έληαζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο επεξεάδνληαη απφ ην θάπληζκα. Ζ εκεξήζηα ζπλνιηθή δξαζηεξηφηεηα, ε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα ειεχζεξνπ ρξφλνπ, ε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ, θαζψο θαη ε έληαζε ηεο ΦΓ, είλαη θαζνξηζηηθνί παξάγνληεο πνπ ζπλδένληαη κε ηελ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQoL) (Wilson et al, 2004), θαη ην πξνζδφθηκν φξην δσήο (Ferucci, et al, 1999). Ζ ζεκαζία ηεο έξεπλαο έγθεηηαη ζην γεγνλφο φηη κε ηε ρξήζε ηνπ RT3 δίλνληαη επηπιένλ δεδνκέλα πνπ αθνξνχλ ηηο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ πνηφηεηα δσήο θαη ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα. Οξηνζεηήζεηο. ηελ έξεπλα ζπκκεηείραλ εζεινληέο πνπ εθηεινχλ θαζεκεξηλή θαζηζηηθή εξγαζία (γξαθείνπ) θαη είλαη ηδησηηθνί θαη δεκφζηνη ππάιιεινη ηνπ ίδηνπ λνκνχ. Έηζη εμαζθαιίζηεθε ν έιεγρνο ηνπ παξάγνληα επάγγεικα, πνπ ήηαλ θνηλφο παξαλνκαζηήο γηα φινπο. Οη θσκνπφιεηο ηνπ λνκνχ απφ ηηο νπνίεο πξνέξρνληαλ νη ζπκκεηέρνληεο, δίλνπλ ηηο ίδηεο δπλαηφηεηεο άζθεζεο κέζα απφ ηηο αζιεηηθέο εγθαηαζηάζεηο θαη ηα πξνγξάκκαηα γχκλαζεο πνπ πξνζθέξνληαη. Έηζη ειέγρζεθαλ νη παξάγνληεο ησλ αζιεηηθψλ ρψξσλ θαη ηεο πξνζβαζηκφηεηαο, πνπ είλαη νη ίδηεο γηα φινπο. Σα άηνκα πνπ ζπκκεηείραλ ήηαλ απνιχησο πγηή. Σν δείγκα απνηεινχζαλ άλδξεο θαη γπλαίθεο κέζεο ειηθίαο εηψλ.

15 15 ην δείγκα ζπκπεξηιήθζεθαλ νη θαπληζηέο πνπ θαηαλάισλαλ ηνπιάρηζηνλ 10 ηζηγάξα εκεξεζίσο θαη θάπληδαλ ηνπιάρηζηνλ 10 ρξφληα. Με θαπληζηέο ζεσξήζεθαλ απηνί πνπ δελ θάπληζαλ πνηέ, απηνί πνπ θάπληδαλ ιηγφηεξν απφ 1 ηζηγάξν ηελ εκέξα (Bernaards, et al., 2003), αιιά θαη φζνη δηέθνςαλ ην θάπληζκα ηνπιάρηζηνλ έλα ρξφλν πξηλ ηελ ζπκκεηνρή ζηελ έξεπλα. Οη κεηξήζεηο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ην θζηλφπσξν ηεο ίδηαο ρξνληάο, γηα λα εμαζθαιηζηνχλ θαηά ην δπλαηφλ ίδηεο θαηξηθέο ζπλζήθεο γηα φινπο. Ζ κέηξεζε κε ην επηηαρπλζηφκεηξν δηήξθεζε 4 εκέξεο, εθ ησλ νπνίσλ νη δχν ήηαλ εξγάζηκεο θαη νη άιιεο δχν κέξεο ηνπ αββαηνθχξηαθν. χκθσλα κε ηνπο Coleman & Epstein, (1998), θαη ηνπο Jerome, Young & Laferrier, et al., (2009), ζηνπο ελήιηθεο o ειάρηζηνο αξηζκφο εκεξψλ γηα ηελ αμηφπηζηε ζπιινγή δεδνκέλσλ Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο κε ην επηηαρπλζηφκεηξν RT3 είλαη ηέζζεξηο, κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ππάξρνπλ ηνπιάρηζηνλ 6 ψξεο ηελ εκέξα θαηαγεγξακκέλεο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο. Ζ κέηξεζε μεθηλνχζε ζηηο 11:00 ην πξσΐ ηεο πξψηεο εκέξαο θαη έιεγε ζηηο 10:00 ην βξάδπ ηεο ηειεπηαίαο εκέξαο, γηα φινπο. Πεξηνξηζκνί. Ο ζρεδηαζκφο ηεο έξεπλαο δελ επηηξέπεη ηε γελίθεπζε ησλ ζπκπεξαζκάησλ ζην επξχηεξν πιεζπζκφ. Ζ κειέηε ελφο κηθξνχ αξηζκνχ παξακέηξσλ πνπ θαζνξίδνπλ ηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα δελ επέηξεςε λα εθηηκεζεί κε αθξίβεηα ν βαζκφο επηξξνήο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Γελ ήηαλ δπλαηφλ λα ειεγρζεί αλ νη εζεινληέο ζα ηεξνχζαλ ηηο θαζεκεξηλέο ηνπο ζπλήζεηο δξαζηεξηφηεηεο Γελ ήηαλ βέβαην φηη ζα απαληήζνπλ κε εηιηθξίλεηα ζηα εξσηεκαηνιφγηα, αθφκε θαη εάλ ηα εξσηεκαηνιφγηα ήηαλ αλψλπκα. Αλ θαη δφζεθαλ ζαθείο νδεγίεο γηα ηελ ζπκπιήξσζε ησλ εξσηεκαηνινγίσλ, δελ ήηαλ δπλαηφλ λα ειεγρζεί ε θαηαλφεζε ησλ εξσηήζεσλ απφ ηελ πιεπξά ησλ ζπκκεηνρφλησλ.

16 16 Γελ κπνξνχζε λα ειεγρζεί αλ ππήξραλ ςπρνινγηθνί θαη άιινη πξνζσπηθνί ιφγνη νη νπνίνη απέηξεςαλ θάπνηνπο απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο λα πξαγκαηνπνηήζνπλ ηα θπζηνινγηθά επίπεδα ηεο Φπζηθήο ηνπο Γξαζηεξηφηεηαο. Γελ ήηαλ δπλαηφλ λα ειεγρζεί αλ νη ζπκκεηέρνληεο κε-θαπληζηέο πξνζπάζεζαλ λα ππεξβάιινπλ πξνθεηκέλνπ λα απνδείμνπλ φηη ην θάπληζκα δελ επηδξά ζηε θαζεκεξηλή Φπζηθή ηνπο Γξαζηεξηφηεηα. Οξηζκνί. Βηβιηνγξαθηθνί Οξηζκνί: Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα νξίδεηαη θάζε ζσκαηηθή θίλεζε ε νπνία παξάγεηαη απφ ηνπο ζθειεηηθνχο κχεο θαη έρεη σο απνηέιεζκα ηελ δαπάλε ελέξγεηαο. (Caspersen, Kenneth & Christenson, 1985) Πνηόηεηα δσήο (Quality of Life, QoL) είλαη ζχκθσλα κε ηνλ Παγθφζκην Οξγαληζκφ Τγείαο (W.H.O), έλαο γεληθφηεξνο φξνο θαη πεξηιακβάλεη έλα πιήζνο ζηνηρείσλ, ηα νπνία επεξεάδνπλ ηελ επηπρία ηνπ αηφκνπ (World Health Organization, 1998). Ζ ζρεηηδόκελε κε ηελ πγεία πνηόηεηα δσήο (Health Related Quality of Life, HRQoL), είλαη κηα εμεηδηθεπκέλε έλλνηα ηεο πνηφηεηαο δσήο, θαη πεξηιακβάλεη ηηο βαζηθέο πηπρέο ηεο πνπ επεξεάδνληαη απφ ηελ Τγεία. (Heikkinen, et al., 2008). πλήζεο εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα νξίδεηαη ην ζχλνιν ησλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ εθηειεί έλαο άλζξσπνο θαζεκεξηλά, ζηελ εξγαζία ηνπ, ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν ηνπ θαη ζηα ζπφξ (Montoye, 1971). Έληνλε Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα νξίδεηαη ε ΦΓ πνπ εθηειείηαη ζηελ πεξηνρή έληαζεο απφ 6 έσο 9ΜΔΣS. Αληηζηνηρεί ζην jogging ην νπνίν νδεγεί ζε γξήγνξε αλαπλνή (Nelson, et al,. 2007). Μέηξηα Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα νξίδεηαη ε ΦΓ πνπ εθηειείηαη ζηελ πεξηνρή έληαζεο απφ 3 έσο 5.99 ΜΔΣS (Nelson, et al,. 2007). Καπληζηέο ζεσξήζεθαλ απηνί πνπ θάπληδαλ ηνπιάρηζηνλ έλα ηζηγάξν ηελ εκέξα (Bernaards, et al., 2003). Μή θαπληζηέο ζεσξήζεθαλ φρη κφλν φζνη δελ θάπληζαλ πνηέ, αιιά θαη φζνη θάπληδαλ ιηγφηεξν απφ 1 ηζηγάξν ηελ εκέξα, θαη φζνη δηέθνςαλ ην θάπληζκα ηνπιάρηζηνλ 1 ρξφλν πξηλ ηελ δηεμαγσγή ηεο έξεπλαο.

17 17 Λεηηνπξγηθνί Οξηζκνί: Μεηαβνιηθά Ηζνδύλακα (Metabolic Equivalents) (METS). Ζ κέηξεζε ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο πνπ ηζνδπλακεί κε 1,2 Kcal/Kr/hr. Ζ ελεξγεηαθή δαπάλε ζε εξεκία ινγίδεηαη σο 1 MET. Μηα ελεξγεηαθή δαπάλε 3 MET ζα απαηηνχζε 3 θνξέο ηελ δαπάλε εξεκίαο. Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Ζ κέηξεζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο έγηλε κε ην επηηαρπλζηφκεηξν RT3 θαη κεηξήζεθε ζε ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (Avtivity Counts). Μέηξηα Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Οη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (Avtivity Counts). πνπ θπκαίλνληαη κεηαμχ 1953 θαη 5724 ( METS), αληηζηνηρνχλ ζε κέηξηα Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα ( Moderate Physical Activity) (Freedson, et al., 1998). Έληνλε Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Οη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (Avtivity Counts) πνπ θπκαίλνληαη κεηαμχ 5725 θαη 9498 (6-8,99 METS) αληηζηνηρνχλ ζε έληνλε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα (Vigorous Physical Activity) (Freedson,et al., 1998). σκαηηθή θαη Φπρηθή Τγεία. Δίλαη παξάκεηξνη ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (Health Related Quality of Life, HRQoL), θαη κεηξψληαη κε ηελ βαζκνινγηθή αμηνιφγεζε ησλ απαληήζεσλ ηνπ Δξσηεκαηνινγίνπ SF-36. Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα ζηα ζπόξ. Δίλαη ε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ πξαγκαηνπνηείηαη θαηά ηε δηάξθεηα ζπκκεηνρήο ζηα ζπφξ. ηε παξνχζα κεηξήζεθε κε ην εξσηεκαηνιφγην Beacke (Baecke, Burema, Frijters, 1982). Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα ειεύζεξνπ ρξόλνπ. Δίλαη ε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα πνπ πξαγκαηνπνηείηαη θαηά ηνλ ειεχζεξν ρξφλν θαη δελ πεξηιακβάλεη ηα ζπφξ. Μεηξήζεθε επίζεο κε ην εξσηεκαηνιφγην Beacke. Πνζόηεηα ησλ ηζηγάξσλ (Year-pack). Δίλαη ε πνζφηεηα ησλ ηζηγάξσλ πνπ θαηαλαιψλεη ν θάζε θαπληζηήο θαη ππνινγίδεηαη κε ην γηλφκελν ηνπ αξηζκνχ ησλ ηζηγάξσλ πνπ θαηαλαιψλεη εκεξεζίσο κε ην ζχλνιν ησλ εηψλ πνπ θαπλίδεη (Cooper, Resor, Stoever, & Dubbert, 2007). Μεδεληθέο Τπνζέζεηο. Γελ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ ζηελ ζπλνιηθή Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα πνπ κεηξήζεθε κε ην επηηαρπλζηφκεηξν (RT3).

18 18 Γελ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε ζηα δηαθνξεηηθά επίπεδα έληαζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο πνπ κεηξήζεθε κε ην επηηαρπλζηφκεηξν (RT3). Γελ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε φζνλ αθνξά ηηο παξακέηξνπο ηεο ζσκαηηθήο θαη ςπρηθήο πγείαο, θαη ην ζπλνιηθφ ζθφξ ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ SF- 36 πνπ κεηξά ηε ρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο. Γελ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε φζνλ αθνξά ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηά ζηα ζπφξ θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν, πνπ κεηξήζεθε κε ην εξσηεκαηνιφγην Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο Baecke. Γελ ππάξρεη ζπζρέηηζε αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, ηα επίπεδα ηεο έληαζήο ηεο θαη ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηαο Εσήο, θαζψο θαη ηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπληζηνχλ, ζηηο νκάδεο ησλ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ. Γελ ππάξρεη ζπζρέηηζε αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζηα ζπφξ, ηελ ΦΓ ειεχζεξνπ ρξφλνπ ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Baecke, θαη ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηαο Εσήο, θαζψο θαη ηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπληζηνχλ, ζηηο νκάδεο ησλ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ. Γελ ππάξρεη ζπζρέηηζε ζηελ νκάδα ησλ θαπληζηψλ, αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, ηα επίπεδα ηεο έληαζήο θαη ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο θαζψο θαη ηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπληζηνχλ, θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηεο πνζφηεηαο ηνπ θαπλίζκαηνο. Γελ ππάξρεη ζπζρέηηζε ζηελ νκάδα ησλ θαπληζηψλ, αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, ηα επίπεδα ηεο έληαζήο, θαη ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο θαζψο θαη ηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπληζηνχλ, θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηεο ειηθίαο. Οη δίηηκεο θαηεγνξηθέο κεηαβιεηέο ηνπ θαπλίζκαηνο, ηεο αζιεηηθήο εκπεηξίαο, ησλ αυπληψλ θαη ε πνζνηηθή κεηαβιεηή ηνπ BMI δελ πξνβιέπνπλ ηε κεηαβνιή ησλ ηηκψλ ηεο ΦΓ θαη ησλ δηαθνξεηηθψλ επηπέδσλ ηεο έληαζήο ηεο. Σν θάπληζκα δελ πξνβιέπεη ζε κεγαιχηεξν βαζκφ απφ ηελ αζιεηηθή εκπεηξία, ηηο αυπλίεο θαη ην ΒΜΗ ηε κεηαβνιή ησλ ηηκψλ ηεο ΦΓ (VM) θαη ησλ επηπέδσλ έληαζήο ηεο.

19 19 Κεθάιαην ΗΗ. Αλαζθόπεζε Βηβιηνγξαθίαο. Φπζηθή δξαζηεξηόηεηα θαη θπζηθή θαηάζηαζε Χο Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα νξίδεηαη νπνηαδήπνηε θίλεζε ηνπ αλζξψπηλνπ ζψκαηνο, ρξεηάδεηαη θαηαλάισζε ελέξγεηαο γηα λα πξαγκαηνπνηεζεί (Caspersen, Powell & Christenson, 1985). Ζ ζπλνιηθή πνζφηεηα ηεο θαηαλαισκέλεο ελέξγεηαο εμαξηάηαη απφ ηνλ φγθν ηεο κπτθήο κάδαο πνπ παξάγεη ηελ θίλεζε θαη απφ ηελ έληαζε, ηελ δηάξθεηα θαη ηελ ζπρλφηεηα ησλ κπτθψλ ζπζπάζεσλ. Όινη νη άλζξσπνη πξαγκαηνπνηνχλ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Χζηφζν, ε πνζφηεηά ηεο είλαη απνηέιεζκα πξνζσπηθήο επηινγήο θαη δηαθέξεη απφ άηνκν ζε άηνκν. Ζ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ρσξίδεηαη ζε δηαθνξεηηθέο θαηεγνξίεο, αλάινγα κε ην θξηηήξην δηάθξηζήο ηεο. Με βάζε ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ αλαπηχζζεη έλαο άλζξσπνο ζηε δηάξθεηα ηεο εκέξαο ρσξίδεηαη ζε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζηε δηάξθεηα ηνπ χπλνπ, ζηελ εξγαζία θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν. Οπσζδήπνηε ε ελεξγεηαθή δαπάλε απφ θίλεζε ζηελ δηάξθεηα ηνπ χπλνπ είλαη ακειεηέα θαη γη απηφ δελ ιακβάλεηαη ππφςε. Κάζε κηα απφ ηηο πξναλαθεξζείζεο θαηεγνξίεο ζπκβάιιεη αζξνηζηηθά ζηελ ζπλνιηθή εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, θαη δηαθέξεη απφ άλζξσπν ζε άλζξσπν, αλάινγα κε ηελ εξγαζία ηνπ θαη ηηο ζπλήζεηέο ηνπ ζην ειεχζεξν ρξφλν. Ζ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ηνπ ειεχζεξνπ ρξφλνπ δηαθξίλεηαη ζε απηή πνπ πξαγκαηνπνηείηαη κε ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ, ζηηο αζθήζεηο θπζηθήο θαηάζηαζεο, ζηηο εξγαζίεο ζην ζπίηη (θεπνπξηθή, θαζαξηζκφο ζπηηηνχ, επηζθεπέο ζπηηηνχ) θαη άιια. Έλα αθφκε θξηηήξην δηάθξηζήο ηεο είλαη ε έληαζε, πνπ ηελ δηαθνξνπνηεί ζε ρακειή, κέηξηα, θαη πςειήο έληαζεο. Ο βαζκφο ηεο ζπκκεηνρήο ηεο θάζε ππνθαηεγνξίαο ζηελ ζπλνιηθή εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα απνθηά δηαθνξεηηθή βαξχηεηα, αλάινγα κε ην εάλ εμεηάδεηαη ε επίδξαζή ηεο ζηελ αλάπηπμε ή δηαηήξεζε ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο, ή εάλ εμεηάδεηαη ε ζπκβνιή ηεο ζηελ πξφιεςε θαη αληηκεηψπηζε αζζελεηψλ, θάηη πνπ απνηειεί θνκκάηη ησλ

20 20 επηδεκηνινγηθψλ εξεπλψλ θαη κέξνο ηεο ζηξαηεγηθήο πνιιψλ παξεκβαηηθψλ πξνγξακκάησλ. Έλα ζεκαληηθφ θνκκάηη ηεο εκεξήζηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο είλαη ε ζσκαηηθή άζθεζε, πνπ έξρεηαη λα ζπκπιεξψζεη ην έιιεηκκα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ηνπ αλζξψπνπ, κε νξγαλσκέλν, κεζνδεπκέλν θαη ζπζηεκαηηθφ ηξφπν. Απηφ είλαη θαη ην ηδηαίηεξν ραξαθηεξηζηηθφ πνπ δηαθνξνπνηεί απηφ ην είδνο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο απφ ηα ππφινηπα. Αλάινγα κε ηελ έληαζε, ηελ δηάξθεηα θαη ηελ ζπρλφηεηα ζπκκεηνρήο ζε απηή, παξαηεξείηαη δηαθνξεηηθή επίδξαζε ζηελ θπζηθή θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ. Ζ θπζηθή θαηάζηαζε ζρεηίδεηαη κε ηελ ηθαλφηεηα ηνπ αλζξψπνπ λα θέξλεη ζε πέξαο θαζεκεξηλέο εξγαζίεο πνπ απαηηνχλ ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ρσξίο θφπσζε, ψζηε λα ηνπ πεξηζζεχεη ελέξγεηα λα ραξεί ηνλ ειεχζεξν ρξφλν ηνπ. Απηφο είλαη έλαο ζεσξεηηθφο νξηζκφο ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο, πνπ δελ βνεζά σζηφζν ζηελ κέηξεζε ησλ παξακέηξσλ πνπ ηελ θαζνξίδνπλ. Ζ θαιχηεξε εξκελεία ηεο πξνυπνζέηεη, είηε ηελ πξνζέγγηζή ηεο κε γλψκνλα ηελ επίδξαζή ηεο ζε δεμηφηεηεο πνπ πξνάγνπλ ηελ αζιεηηθή επίδνζε, είηε κε γλψκνλα ηηο ζπληζηψζεο πνπ ηελ απνηεινχλ θαη νη νπνίεο ζρεηίδνληαη κε ηελ πγεία. ηελ εξγαζία απηή ε δεχηεξε πξνζέγγηζε είλαη ε θαηαιιειφηεξε θαη γηα ην ιφγν απηφ δίλεηαη έκθαζε ζηελ επίδξαζε πνπ έρεη θάζε είδνπο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζηηο παξακέηξνπο ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο πνπ ζπλδένληαη κε ηελ πξναγσγή ηεο πγείαο, φπσο ηελ θαξδηναλαπλεπζηηθή αληνρή, ηελ κπτθή αληνρή, ηελ κπτθή δχλακε, ηελ ζχζηαζε ηνπ ζψκαηνο θαη ηελ επιπγηζία. Ζ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ επηηπγράλεηαη κέζα απφ ηελ ζπζηεκαηηθή ζσκαηηθή άζθεζε, πξνθαιεί εμεηδηθεπκέλεο βηνινγηθέο αιιαγέο πνπ ζπλδένληαη είηε άκεζα είηε έκκεζα κε ηελ πγεία (Haskell, Montoye, & Orenstein, 1985). Οη αιιαγέο απηέο θαίλνληαη κέζα απφ ηηο κεηξήζεηο ησλ παξακέηξσλ ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο, φπσο αεξφβηα ηθαλφηεηα, κπτθή δχλακε, επιπγηζία, αιιά θαη ζηηο κεηξήζεηο βηνινγηθψλ παξακέηξσλ πνπ δελ ζρεηίδνληαη άκεζα κε ηελ αλαβάζκηζε ηεο ιεηηνπξγηθήο ηθαλφηεηαο ηνπ νξγαληζκνχ, φπσο βειηησκέλν ιηπν-πξσηετληθφ πξνθίι (Stefanic & Wood, 1994; Haskell, 1984)

21 21 απμεκέλε επαηζζεζία ζηελ ηλζνπιίλε (Horton, 1986), θαζπζηέξεζε ζηελ απψιεηα αζβεζηίνπ απφ ηα νζηά θαη κεησκέλν ζσκαηηθφ βάξνο. Ζ ζπζηεκαηηθή θαη ρξφληα ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε πξνθαιεί ηελ πξνζαξκνγή ηνπ νξγαληζκνχ, κεηά απφ ην ζηξέο πνπ πθίζηαληαη δηάθνξα είδε ηζηψλ θαη βηνινγηθά ζπζηήκαηα. Ζ απμεκέλε παξαγσγή ελέξγεηαο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο άζθεζεο, αιιά θαη κεηά ηε ιήμε ηεο, απμάλεη ηελ ιεηηνπξγηθφηεηα ησλ βηνινγηθψλ ζπζηεκάησλ ηα νπνία είλαη αλαγθαία γηα ηελ ππνζηήξημε ηνπ απμεκέλνπ κεηαβνιηζκνχ ησλ κπψλ. Οη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηε Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. ηελ αλαζθφπεζε ησλ Dishman, Sallis & Orenstein, (1985), κειεηήζεθαλ νη παξάγνληεο πνπ επηδξνχλ ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα. Έγηλε ε δηάθξηζή ηεο ζε απηή πνπ πξαγκαηνπνηείηαη κέζα απφ νξγαλσκέλα πξνγξάκκαηα άζθεζεο θαη ζηελ εκεξήζηα απζφξκεηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα. Καη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο δηαπηζηψζεθε κε βάζε ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία φηη ππάξρνπλ δχν θαηεγνξίεο παξαγφλησλ πνπ ηε θαζνξίδνπλ: ηα αηνκηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ην πεξηβάιινλ. Οη αηνκηθνί παξάγνληεο πνπ θαζνξίδνπλ ηε ζπκκεηνρή ζε νξγαλσκέλα πξνγξάκκαηα άζθεζεο είλαη: ε εκπεηξία πνπ απνθηήζεθε ζην παξειζφλ απφ ηε ζπκκεηνρή ζε έλα ή πεξηζζφηεξα πξνγξάκκαηα αζιεηηθήο δξαζηεξηφηεηαο, ε ζπκκεηνρή θαηά ηε ζρνιηθή ειηθία ζε έλα ηνπιάρηζηνλ άζιεκα, ε θχζε ηνπ επαγγέικαηνο, ην θάπληζκα, ην ζσκαηηθφ βάξνο, ε θαηάζηαζε ηεο πγείαο, ε γλψζε ησλ σθειεηψλ πνπ πξνζθέξεη ε άζθεζε, ε πξνζσπηθή επραξίζηεζε πνπ βηψλεη ην άηνκν, δεηήκαηα πνπ ζπλδένληαη κε ηε ςπρνινγηθή δηάζεζε, ε απηνεθηίκεζε ησλ θπζηθψλ ηθαλνηήησλ, ε εζσηεξηθή παξαθίλεζε θαη ην θφζηνο. ηελ θαηεγνξία ησλ πεξηβαιινληηθψλ παξακέηξσλ πεξηιακβάλνληαη ε ζηήξημε ηνπ ή ηεο ζπδχγνπ, ν ειεχζεξνο ρξφλνο, ε πξφζβαζε ζε αζιεηηθέο εγθαηαζηάζεηο, νη θνηλσληθέο επηξξνέο (ζπλάδειθνη). Ζ απζφξκεηε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα είλαη απηή πνπ πξαγκαηνπνηείηαη ρσξίο ηελ επίβιεςε θάπνηνπ πξνζψπνπ. Γελ εληάζζεηαη ζηα πιαίζηα ελφο πξνγξάκκαηνο, δελ είλαη

22 22 νξγαλσκέλε, σζηφζν γίλεηαη ζπζηεκαηηθά. Δίλαη ην είδνο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο πνπ ζπλδέεηαη πεξηζζφηεξν κε ην αληηθείκελν ησλ κεηξήζεσλ ηεο παξνχζαο έξεπλαο. ηε θαηεγνξία ησλ αηνκηθψλ παξαγφλησλ πνπ ηελ επεξεάδνπλ, βξέζεθε φηη ε ζπκκεηνρή ζε έλα ή πεξηζζφηεξα αζιήκαηα ζε λεαξή ειηθία θαη ζην ζρνιηθφ αζιεηηζκφ, ζρεηίδεηαη κε ηελ κεγαιχηεξε ζπκκεηνρή ζε έληνλεο θπξίσο δξαζηεξηφηεηεο ζηελ ελήιηθε δσή. Παξφια απηά θαίλεηαη φηη ε αζιεηηθή εκπεηξία απφ ηελ λεαξή ειηθία κπνξεί λα ππεξθεξαζηεί απφ άιινπο αηνκηθνχο θαη πεξηβαιινληηθνχο παξάγνληεο. Τπάξρνπλ έξεπλεο πνπ δείρλνπλ φηη ην κνξθσηηθφ επίπεδν ζπλδέεηαη κε ην βαζκφ ζπκκεηνρήο ζε απηνχ ηνπ είδνπο ΦΓ ( Perrier study, 1979). Σν είδνο ηεο εξγαζίαο θαζνξίδεη ηε ζπκκεηνρή ζηελ απζφξκεηε ΦΓ, κε ηα άηνκα πνπ εθηεινχλ ρεηξσλαθηηθή εξγαζία λα έρνπλ κηθξφηεξεο πηζαλφηεηεο απμεκέλεο ΦΓ (Oldridge, 1982). Ζ γλψζε ησλ σθειεηψλ ηεο άζθεζεο θαη Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο γεληθφηεξα, έδεημε λα κε ζπλδέεηαη κε κεγαιχηεξε ζπκκεηνρή ζηε πξάμε, παξά ηε παξαδνρή ησλ πεξηζζνηέξσλ φηη ζα έπξεπε λα απμήζνπλ ην ρξφλν ζπκκεηνρήο ηνπο ζε ειεχζεξεο κνξθήο Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα (Dishman, 1982). Ζ απηνπεπνίζεζε ηνπ αηφκνπ, φζνλ αθνξά ηελ ηθαλφηεηα ηνπ λα γπκλάδεηαη θαίλεηαη λα ζπλδέεηαη κε ηε κειινληηθή ζπκκεηνρή ηνπ, ελψ ε απηνγλσζία ηνπ γηα ηηο αζιεηηθέο ηνπ ηθαλφηεηεο θαίλεηαη λα κελ πξνβιέπεη ηε κειινληηθή ζπκκεηνρή ηνπ ζε απηνχ ηνπ είδνπο ΦΓ (Morgan, 1977). Δμεηάδνληαο ηηο ςπρνινγηθέο παξακέηξνπο, δηαπηζηψλεηαη φηη ηα άηνκα πνπ δηαζέηνπλ ηζρπξή εζσηεξηθή παξαθίλεζε έρνπλ ηε ηάζε λα ζπλερίδνπλ κειινληηθά ηελ απμεκέλε ζπκκεηνρή ζε ΦΓ, αλεμάξηεηα απφ εκπφδηα ή άιινπο αλαζηαιηηθνχο παξάγνληεο (πεξηβαιινληηθνχο) πνπ ηελ επεξεάδνπλ αξλεηηθά (Dishman, 1984). Ζ απηφηθαλνπνίεζε πνπ αηζζάλνληαη ηα άηνκα απφ ηελ ζπκκεηνρή ζηε ειεχζεξε ΦΓ επεξεάδεη ηε ζπλέρηζή ηεο πεξηζζφηεξν απφ ηε γλψζε ησλ σθειεηψλ ζηελ πγεία (Morgan, Shephard, & Finucane, 1984). Οη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο είλαη απηνί πνπ ζε κεγαιχηεξν βαζκφ επηδξνχλ ζε άηνκα κε ρακειφηεξε εζσηεξηθή παξαθίλεζε θαη δηεπθνιχλνπλ ή απνζαξξχλνπλ φζνπο

23 23 είλαη ιηγφηεξν απνθαζηζηηθνί ζην ζέκα ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο. ε απηνχο πεξηιακβάλνληαη ην ζηελφηεξν νηθνγελεηαθφ πεξηβάιινλ πνπ γηα έλαλ κεζήιηθα ζεκαίλεη ηελ ζηήξημε ε φρη ηνπ ζπδχγνπ (The General Mills American Family Report, 1979). εκαληηθή είλαη ε ζπκβνιή ζε απηή ηε θαηεχζπλζε ησλ ζπλαδέιθσλ ζην ρψξν εξγαζίαο, πνπ κπνξνχλ λα επηδξάζνπλ ζεηηθά. Κάπνηεο έξεπλεο έδεημαλ φηη απφ ην επξχηεξν θνηλσληθφ πεξηβάιινλ ηνπ αηφκνπ, ν γηαηξφο επεξεάδεη ζεηηθά ηελ απμεκέλε ζπκκεηνρή ζηελ ΦΓ (Iverson, Fielding, Crow, & Christenson, 1985). Δπίζεο αλαθέξνληαη αζηάζκεηνη παξάγνληεο φπσο νη θαηξηθέο ζπλζήθεο πνπ απνηξέπνπλ ηελ απμεκέλε ΦΓ ζε ππαίζξηνπο ρψξνπο, πνπ ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ αλππαξμία αζιεηηθψλ εγθαηαζηάζεσλ επεξεάδνπλ αξλεηηθά ηε ζπκκεηνρή ΦΓ. ηε παξνχζα έξεπλα ζα κειεηεζεί ζε πνην βαζκφ επεξεάδεηαη ε ζπλνιηθή ΦΓ απφ ην θάπληζκα, ζε ζπλδπαζκφ κε ηνπο αηνκηθνχο παξάγνληεο ηεο αζιεηηθήο εκπεηξίαο πνπ απνθηήζεθε θαηά ηε ζρνιηθή ειηθία, ησλ αυπληψλ θαη ηνπ δείθηε κάδαο ζψκαηνο. Οη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο ηεο εξγαζίαο, ηνπ ειεχζεξνπ ρξφλνπ, ηεο πξνζβαζηκφηεηαο ζε αζιεηηθέο εγθαηαζηάζεηο θαη ησλ δπλαηνηήησλ ζπκκεηνρήο ζε πξνγξάκκαηα άζιεζεο είλαη θνηλνί ζε φινπο ηνπο ζπκκεηέρνληεο, κηαο θαη ε κειέηε έγηλε ζε άηνκα ηνπ ίδηνπ επαγγεικαηηθνχ ρψξνπ πνπ θαηνηθνχλ ζηηο ηξείο κεγαιχηεξεο πφιεηο ηνπ ίδηνπ λνκνχ, κε ην ίδην βηνηηθφ επίπεδν θαη ηηο ίδηεο πξνζθεξφκελεο δπλαηφηεηεο άζιεζεο. Ζ επίδξαζε ηεο Φπζηθήο δξαζηεξηόηεηαο ζηε ζσκαηηθή θαη ςπρηθή πγεία. Σα απνηειέζκαηα πνιιψλ δεκνζηεπκέλσλ εξεπλψλ, φπσο απηά δηαηππψζεθαλ ζηα πξαθηηθά ηνπ ζπλεδξίνπ πνπ δηνξγάλσζαλ απφ θνηλνχ ηα Δζληθά θέληξα πξφιεςεο θαη ειέγρνπ ησλ αζζελεηψλ ηνπ Καλαδά θαη ησλ Ζ.Π.Α (Kesaniemi, Danforth, Jhensen, kopelman, Lefebvre, & Reeder, 2001), δηαπηζηψλνπλ ηελ αληίζηξνθε ζρέζε αλάκεζα ζηελ απμεκέλε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζηελ εκθάληζε ρξφλησλ αζζελεηψλ. ηηο παζήζεηο απηέο πεξηιακβάλνληαη θαξδηαγγεηαθά λνζήκαηα, ππέξηαζε, δηαβήηεο ηχπνπ ΗΗ,

24 24 νζηενπφξσζε, παρπζαξθία, νξηζκέλνη ηχπνη θαξθίλνπ, φπσο ν θαξθίλνο ηνπ παρχ εληέξνπ θαη ζηήζνπο, θαη ςπρηθά λνζήκαηα πνπ ζπλδένληαη κε ην άγρνο θαη ηελ θαηάζιηςε. Ζ ζπζηεκαηηθή άζθεζε, σο κέξνο ηεο εκεξήζηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, απμάλεη ηελ θαξδηναγγεηαθή ιεηηνπξγηθή ηθαλφηεηα θαη κεηψλεη ηηο απαηηήζεηο ζε Ομπγφλν (Ο 2 ) ηνπ κπνθαξδίνπ, ζε νπνηνδήπνηε επίπεδν Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο θαη εάλ ζπκκεηέρεη έλα άηνκν. Απηφ αθνξά άηνκα πνπ είλαη πγηή, αιιά αθφκε θαη αζζελείο κε δηαπηζησκέλν θαξδηαγγεηαθφ πξφβιεκα. Ζ απμεκέλε ηθαλφηεηα ζπκκεηνρήο ζηε άζθεζε θαη ε αλνρή πςειφηεξσλ επίπεδσλ άζθεζεο, ζρεηίδεηαη κε ηελ απμεκέλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Ζ απμεκέλε ηθαλφηεηα άζθεζεο κε ηελ ζεηξά ηεο κεηψλεη ησλ θίλδπλν εκθάληζεο θαξδηαθψλ λνζεκάησλ κέζα απφ κηα δηαδηθαζία άκβιπλζεο ησλ παξαγφλησλ θηλδχλνπ φπσο ν ειιηπήο κεηαβνιηζκφο ησλ ιηπψλ θαη πδαηαλζξάθσλ, θαη ε αξηεξηαθή ππέξηαζε. Ζ ζπκκεηνρή ζε αεξφβηα άζθεζε έρεη σο απνηέιεζκα ηελ κείσζε ηεο πίεζεο ηνπ αίκαηνο ζε ππεξηαζηθνχο αζζελήο (Martin, Dubbert, & Cushman, 1990). Ζ ειιηπήο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα είλαη έλαο πςειφο παξάγνληαο θηλδχλνπ, πνπ ζπλδέεηαη κε ηελ εκθάληζε ζηεθαληαίαο λφζνπ. χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο ησλ Powel, Thompson, Caspersen, & Kendrick, (1987), άλζξσπνη κέζεο ειηθίαο πνπ εξγάδνληαη ζε επαγγέικαηα, ηα νπνία απαηηνχλ κέηξηα θαη πςειήο έληαζεο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα εκθαλίδνπλ ιηγφηεξν ζπρλά ηελ ζηεθαληαία λφζν, ζε ζχγθξηζε κε ηα άηνκα ηεο ίδηαο ειηθίαο πνπ εθηεινχλ θαζηζηηθή εξγαζία θαη είλαη ιηγφηεξν δξαζηήξηα. Σα απνηειέζκαηα ηεο πνιπεηνχο έξεπλαο ησλ Stofan, Di Pietro, Davis, Kohl, & Blair (1998), έδεημαλ φηη άλδξεο θαη γπλαίθεο κε ιηγφηεξε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα είραλ ρακειφηεξα επίπεδα θαξδην-αλαπλεπζηηθήο αληνρήο, θαη απηφ ζπλδέεηαη κε κεγαιχηεξν θίλδπλν εκθάληζεο θαξδηαγγεηαθήο λφζνπ. Δπηπιένλ ζηνπο άλδξεο πνπ ζηελ πεληαεηία κεηαμχ ησλ δχν κεηξήζεσλ πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ, αχμεζαλ ηα επίπεδα ηεο θαξδηναλαπλεπζηηθή ηνπο αληνρήο, θαηαγξάθεθε κείσζε θαηά 52% ηνπ θίλδπλνπ ζλεζηκφηεηαο εμαηηίαο θαξδηαγγεηαθήο λφζνπ. Σα ζηνηρεία ηεο έξεπλαο επηβεβαηψλνπλ ηελ πεπνίζεζε φηη ν θαζηζηηθφο ηξφπνο δσήο είλαη έλαο βαζηθφο παξάγνληαο θηλδχλνπ γηα ηελ πξφθιεζε

25 25 πξφσξνπ ζαλάηνπ. Σα δεδνκέλα απηά ζπκθσλνχλ κε ηα απνηειέζκαηα παξφκνησλ εξεπλψλ πνπ έδεημαλ ηηο πξνιεπηηθέο ηδηφηεηεο ηεο απμεκέλεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ηε ζρέζε πνπ απηή έρεη κε ηνλ κεησκέλν θίλδπλν εκθάληζεο θαξδηαθνχ λνζήκαηνο (Lee, Hsieh, & Paffenbarger, 1995). Ζ άζθεζε βνεζά ζηελ βειηίσζε ηνπ ιηπν-πξσηετληθνχ πξνθίι ηνπ αηφκνπ, ζπκβάιιεη ζηελ κείσζε ηνπ θηλδχλνπ πξνζβνιήο ηνπ αηφκνπ απφ δηαβήηε ηχπνπ ΗΗ, πξνιακβάλεη θαη αληηκεησπίδεη ηελ παρπζαξθία. Ζ ζπζηεκαηηθή άζθεζε απμάλεη ηελ επαηζζεζία ηνπ νξγαληζκνχ ζηελ ηλζνπιίλε ζε άλδξεο θαη γπλαίθεο εηψλ θαη επηπιένλ κεηψλεη ηελ ηζρχ θαη άιισλ παξακέηξσλ πνπ ζπκβάιινπλ ζηελ εθδήισζε ηνπ ζπλδξφκνπ ηεο αληίζηαζεο ζηελ ηλζνπιίλε (Mayer, D Agostino, Karter, et al., 1998). Δλδεηθηηθή είλαη θαη ε έξεπλα ησλ Hu et al (2003), ηα απνηειέζκαηα ηεο νπνίαο έδεημαλ φηη, ππάξρεη ζρέζε αλάκεζα ζηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζηνλ θίλδπλν εκθάληζεο δηαβήηε ηχπνπ ΗΗ. Αλαιπηηθφηεξα, ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα κέηξηαο θαη πςειήο έληαζεο ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν, κέζα απφ ηελ ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε, αιιά θαη ζηελ εξγαζία, ζρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ηελ εκθάληζε ηνπ δηαβήηε ηχπνπ ΗΗ. Ζ θαζεκεξηλή κεηάβαζε απφ θαη πξφο ην ρψξν εξγαζίαο κε ην πνδήιαην ή κε πεξπάηεκα, φηαλ απηή δηαξθεί ηνπιάρηζηνλ 30 ιεπηά, ζπλδέεηαη κε κεησκέλν θίλδπλν πξνζβνιήο απφ ηελ λφζν. Απμάλεη ξαγδαία ν αξηζκφο ησλ εξεπλψλ πνπ δείρλνπλ φηη ε απμεκέλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πξνζηαηεχεη ηνλ νξγαληζκφ απφ ηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ, ησλ πλεπκφλσλ, ηνπ πξνζηάηε θαη ηνπ ζηήζνπο (Lee, 1996). Σα απνηειέζκαηα ηεο πνιπεηνχο έξεπλαο ησλ Kampert, Blair, Barlow, & Kohl, (1996), έδεημαλ κηα αληίζηξνθε ζρέζε αλάκεζα ζηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζλεζηκφηεηα, ζε άλδξεο θαη γπλαίθεο κέζεο ειηθίαο, θαη επηζεκαίλεηαη φηη ππάξρεη κείσζε πάλσ απφ 50% ηνπ θηλδχλνπ πξνζβνιήο απφ θαξθίλν γηα φζνπο έρνπλ θαιχηεξε θπζηθή θαηάζηαζε ζε ζρέζε κε ηνπο ιηγφηεξν γπκλαζκέλνπο. Οη πεξηζζφηεξν γπκλαζκέλνη άλδξεο, πνπ απνηεινχζαλ θαη ην 15% ηνπ δείγκαηνο, παξνπζίαζαλ κηθξφηεξε θαηά 81% ζλεζηκφηεηα, ζε ζρέζε κε ηνπο ιηγφηεξν

26 26 γπκλαζκέλνπο. Σα ίδηα απνηειέζκαηα πξνέθπςαλ φηαλ ε παξάκεηξνο πνπ κεηξήζεθε ήηαλ ε ζπκκεηνρή ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Ζ ζπκκεηνρή ησλ αηφκσλ κέζεο ειηθίαο ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ απαηηεί δχλακε θαη αληνρή, εθηφο απφ ηελ βειηίσζε ηνπ κπτθνχ ηφλνπ θαη ηεο δχλακεο, ζπληειεί ζηελ κείσζε ηνπ ξπζκνχ απψιεηαο ηεο νζηηθήο κάδαο, πνπ αλαπφθεπθηα επέξρεηαη κε ηελ γήξαλζε (Vuori, 1998). Απηφ κεηψλεη ηνλ θίλδπλν εκθάληζεο νζηενπφξσζεο, θπξίσο ζηηο γπλαίθεο κεηά ηελ εκκελφπαπζε, κεηψλεη ηελ νζηενπελία θαη βνεζά ζηελ απνθπγή ησλ νζηηθψλ θαηαγκάησλ. Τπάξρνπλ έξεπλεο, πνπ δηαπηζηψλνπλ κηα αληίζηξνθε ζρέζε κεηαμχ πνηθίισλ παξακέηξσλ ηεο δχλακεο θαη ηεο αληνρήο κε ηελ ζλεζηκφηεηα (Fitzgerald, Barlow, Kampert, Morrow, Jackson, & Blair, 2004). Αλ θαη δελ είλαη γλσζηφο ν εμεηδηθεπκέλνο κεραληζκφο πνπ δεκηνπξγεί απηή ηελ ζρέζε, κπνξεί λα εηπσζεί φηη είλαη δπλαηφ ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ απαηηεί κπτθή δχλακε λα ζπληειεί ζηελ δηαηήξεζε θαη αχμεζε ηεο θαζαξήο κπτθήο κάδαο, πνπ είλαη απνιχησο απαξαίηεην γηα ηελ αχμεζε ηνπ κεηαβνιηζκνχ ηεο γιπθφδεο θαη ησλ ιηπψλ. Δθηφο απφ ηε ζσκαηηθή πγεία, ππάξρνπλ πνιιέο ελδείμεηο φηη ε ΦΓ κπνξεί λα σθειήζεη ηε ςπρηθή πγεία θαη ηε ζπλαηζζεκαηηθή θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ. Έρνπλ γίλεη κειέηεο πνπ έδεημαλ φηη ε ΦΓ ζρεηίδεηαη κε κεησκέλα ζπκπηψκαηα θαηάζιηςεο, άγρνπο (Ross, Hayes, 1988), θαη κε θαιή ςπρηθή δηάζεζε (Stephens, 1988). Οη δηαπηζηψζεηο απηέο αθνξνχλ άλδξεο θαη γπλαίθεο φισλ ησλ ειηθηψλ ζηνλ πγηή πιεζπζκφ, θαη εληζρχνληαη ζηηο γπλαίθεο θαη ζηα άηνκα πνπ είλαη πάλσ απφ 40 εηψλ (Stephens, 1988). Ζ απμεκέλε ΦΓ θαη ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε θαίλεηαη λα επεξεάδεη θαη άιιεο παξακέηξνπο ηεο ςπρηθήο πγείαο, φπσο ηελ ηθαλφηεηα ηνπ αηφκνπ λα αληηκεησπίδεη ην ζηξέο (Fillingim, Blumenthal, 1993) θαη ηελ απηνεθηίκεζή ηνπ (McAuley, 1994). ηε πεξίπησζε ηνπ ζηξέο θαη ηεο θαηάζιηςεο, ε άζθεζε, θαη ηδηαίηεξα ν αεξφβηνο ηχπνο άζθεζεο, θαίλεηαη λα έρεη πεξηζζφηεξν πξνιεπηηθφ παξά ζεξαπεπηηθφ ξφιν (Paffenbarger, Lee, Leung, 1994). Ζ γεληθή απηνεθηίκεζε βειηηψλεηαη κε ηελ απμεκέλε ζπκκεηνρή ζε ΦΓ, αλεμάξηεηα απφ ην ηχπν ηεο άζθεζεο. ε πνιιέο κειέηεο πνπ έγηλε δηάθξηζε ηεο

27 27 ζσκαηηθήο απφ ηε γεληθή απηνεθηίκεζε, δηαπηζηψζεθε φηη ζε βάζνο ρξφλνπ ε απμεκέλε ΦΓ ζπλδέεηαη πεξηζζφηεξν κε ηε ζσκαηηθή απηνεθηίκεζε (McAuley, Mihalko, Bane, 1997). ηνλ πγηή πιεζπζκφ ηα ζπκπηψκαηα ηεο θαθήο ςπρηθήο πγείαο είλαη ιηγφηεξν εκθαλή θαη ιηγφηεξν έληνλα ζε ζρέζε κε ηνπο ςπρηθά αζζελείο, θαη φηαλ απηά εθδειψλνληαη είλαη παξνδηθά. Πνιιέο έξεπλεο πνπ έγηλαλ ζε πγηή άηνκα ζπκθσλνχλ ζην φηη ην φθεινο απφ ηελ απμεκέλε ζπκκεηνρή ζε πξνγξάκκαηα ΦΓ γίλεηαη ηφζν κεγαιχηεξν, φζν ζπρλφηεξα θαη εληνλφηεξα είλαη ηα ζπκπηψκαηα θαθήο ςπρηθήο θαηάζηαζεο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο παξακέηξνπο πνπ ηελ επεξεάδνπλ (McAuley, 1994; Hill, 1987). Πνιινί κειεηεηέο ζπλδένπλ ηελ απνπζία θαη ηε κηθξήο έθηαζεο ζπκκεηνρή ζε ΦΓ, κε απμεκέλν ξίζθν εκθάληζεο θαηάζιηςεο ζε πγηή άηνκα (Farmer, Locke, Moscicki, et al., 1988). ηνπο ςπρηθά αζζελείο, νη έξεπλεο έδεημαλ φηη ε απμεκέλε ΦΓ ζρεηίδεηαη πεξηζζφηεξν κε ηε κείσζε ησλ ζπκπησκάησλ θαηάζιηςεο (North, McCullach, Vu Tran, 1990; Martinsen, 1990), θαη άγρνπο (Martinsen, Hoffart, Solberg, 1989). Γηαπηζηψζεθε επίζεο φηη ζπκκεηέρεη ζηελ αληηκεηψπηζε ησλ ζπκπησκάησλ εμίζνπ κε ηε θαξκαθεπηηθή αγσγή. Απφ ηελ αλάγλσζε ηεο δηεζλνχο βηβιηνγξαθίαο δελ έρεη μεθαζαξηζηεί πνηνο είλαη ν πνην ελδεδεηγκέλνο ηχπνο ΦΓ γηα ηελ πξφιεςε θαη αληηκεηψπηζε πξνβιεκάησλ ςπρηθήο πγείαο. Ζ αεξφβηα θαη αλαεξφβηα άζθεζε, φπσο θαη ε πξνπφλεζε κε αληηζηάζεηο δίλνπλ ηα ίδηα ζεηηθά απνηειέζκαηα. Ζ επηινγή ηεο θαηαιιειφηεξεο έληαζεο θαη ηνπ ηδαληθφηεξνπ ηχπνπ άζθεζεο αθνξά ην ίδην ην άηνκν, θαη ηε ζνβαξφηεηα ηεο θαηάζηαζήο ηνπ. Χζηφζν, θαίλεηαη λα ππεξηζρχνπλ ζε απνηειεζκαηηθφηεηα, νη κέηξηαο θαη ρακειήο έληαζεο αεξφβηεο αζθήζεηο (Moses, Steptoe, Matthews, et al., 1989; Sexton, Maere, Dahl, 1989.) Όιεο νη έξεπλεο πνπ αζρνιήζεθαλ κε ην ζέκα ήηαλ επηδεκηνινγηθέο. Γελ ππάξρεη πεηξακαηηθή έξεπλα πνπ λα έρεη δηαπηζηψζεη ηελ άκεζε επίδξαζε ηεο άζθεζεο ζηηο παξακέηξνπο ηεο ςπρηθήο πγείαο. Τπάξρνπλ δηαπηζηψζεηο ζπζρεηίζεσλ αλάκεζα ζηηο δχν

28 28 παξακέηξνπο ρσξίο λα έρεη απνδεηρηεί ζε πνην βαζκφ επηδξά ε ζσκαηηθή άζθεζε θαη δελ έρεη μεθαζαξηζηεί πνηνο είλαη ν κεραληζκφο πνπ πξνθαιεί ηε βειηίσζε ηεο ςπρηθήο πγείαο. Ζ θαιή ςπρηθή πγεία είλαη παξάγνληαο πνπ θαζνξίδεη ηε πνηφηεηα ηεο δσήο πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία (HRQoL), θαη ζπκκεηέρεη εμίζνπ κε ηε ζσκαηηθή πγεία ζηε βειηίσζή ηεο. Δπίπεδα έληαζεο ηεο Φπζηθήο δξαζηεξηόηεηαο θαη καθξνδσΐα. Έρεη δηαπηζησζεί φηη ππάξρεη ζρέζε αλάκεζα ζηε δνζνινγία ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ζηα νθέιε πνπ πξνθχπηνπλ γηα ηελ πγεία (Haskell, Lee, Pate, Powell, Blaire, et al., 2007). Ζ δνζνινγία αθνξά ηελ έληαζε, ηελ δηάξθεηα θαη ηελ ζπρλφηεηα πξαγκαηνπνίεζήο ηεο ζηελ δηάξθεηα ηεο εβδνκάδαο. Σα νθέιε αληαλαθιψληαη ζηελ κείσζε ηνπ θηλδχλνπ εκθάληζεο παζήζεσλ, φπσο ηα θαξδηαγγεηαθά, νη δηάθνξεο κνξθέο θαξθίλνπ, ν δηαβήηεο ηχπνπ ΗΗ, θαη ε παρπζαξθία, ζηελ κείσζε ηνπ θηλδχλνπ πξφσξνπ ζαλάηνπ θαη ζηελ καθξνδσΐα ζε άλδξεο θαη γπλαίθεο (Paffenbarger, Hyde, Wing, Lee, Jung, & Kampert, 1993). ηελ πιεηνλφηεηα ησλ εξεπλψλ ηα δεδνκέλα επηβεβαηψλνπλ φηη ε κεγαιχηεξε δηάξθεηα θαη ε πςειφηεξε έληαζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζπλδένληαη κε επηπξφζζεηε ειάηησζε ησλ πξναλαθεξφκελσλ θηλδχλσλ. Μηθξφηεξνο θίλδπλνο εκθάληζεο ζηεθαληαίαο λφζνπ θαη θαξδηαγγεηαθψλ παζήζεσλ ζρεηίδεηαη κε δαπάλε ελέξγεηαο 2,6-5,0 METs h / εβδνκάδα απφ γξήγνξν πεξπάηεκα, πνπ αληηζηνηρεί ζε κέηξηαο έληαζεο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα (45-75 ιεπηά γξήγνξν πεξπάηεκα ηελ εβδνκάδα).σν ίδην ζπκπέξαζκα πξνθχπηεη φηαλ πεξηιακβάλεηαη ζηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα γξήγνξν πεξπάηεκα ιεπηψλ ηελ εβδνκάδα, πνπ αληηζηνηρεί ζηελ δαπάλε ελέξγεηαο 3,9-9,9 METs h / εβδνκάδα (Manson, Hu, & Rich-Edwards, 1999). Σα δεδνκέλα ηεο πνιπεηνχο έξεπλαο ησλ Lee, et al, (1995), έδεημαλ φηη ππάξρεη αληίζηξνθε ζρέζε αλάκεζα ζηα επίπεδα ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ηελ ζλεζηκφηεηα ζε άλδξεο κέζεο ειηθίαο. Απφ ηα απνηειέζκαηα πξνέθπςε φηη ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα

29 29 πςειήο έληαζεο (απηή πνπ αληηζηνηρεί ζε δαπάλε ελέξγεηαο 6 METs /ιεπηφ), ζπλδέεηαη πεξηζζφηεξν κε ηελ κεησκέλε ζλεζηκφηεηα ζε ζρέζε κε ηελ κε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ( 6METs/ιεπηφ). πγθεθξηκέλα ηα άηνκα πνπ θαηαλάισλαλ ελέξγεηα κεγαιχηεξε ησλ 6300 Kjoul ηελ εβδνκάδα ζε έληνλε δξαζηεξηφηεηα, εκθάληζαλ 0,75 κε 0,87 θνξέο κηθξφηεξν θίλδπλν λα πεζάλνπλ, ζε ζρέζε κε ηα άηνκα πνπ δαπαλνχζαλ ιηγφηεξα απφ 630 Kjoul ηελ εβδνκάδα ζε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Γηαπηζηψζεθε σζηφζν, φηη ηα πνζνζηά ζλεζηκφηεηαο κεγάισλαλ φηαλ ε ελεξγεηαθή δαπάλε πνπ αθνξά ηελ ζπλνιηθή θπζηθή δξαζηεξηφηεηα μεπεξλνχζε ηελ ηηκή ησλ Kjoul ή ηελ ηηκή ησλ Kjoul έληνλεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηα ηελ εβδνκάδα,. Ζ ππεξβνιηθή ζπκκεηνρή ζε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνιχ κεγάινπ φγθνπ, έρεη αληίζεηα απνηειέζκαηα ζηελ πγεία θαη ζην πξνζδφθηκν φξην δσήο, ζε ζρέζε κε ηα δηαπηζησκέλα επσθειή φξηα ζηνλ φγθν θαη ηελ έληαζε θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Απηφ εμεγείηαη κε ην απμεκέλν νμεηδσηηθφ ζηξέο ηνπ νξγαληζκνχ, φηαλ ην ζψκα επηβαξχλεηαη πνιχ ζπρλά κε πςειήο έληαζεο δξαζηεξηφηεηα.( Alesio, 1993). Ζ ζεηηθή επίδξαζε ηεο έληνλεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζην πξνζδφθηκν φξην δσήο, φηαλ απηή πξαγκαηνπνηείηαη εληφο ησλ επηηξεπφκελσλ νξίσλ, εμεγείηαη απφ θάπνηνπο εξεπλεηέο, κε ηηο αιιαγέο πνπ ζπκβαίλνπλ ζηα επίπεδα ηεο αλνρήο ζηελ άζθεζε, ζηνλ κεηαβνιηζκφ ησλ ιηπψλ θαη πδαηαλζξάθσλ (Kasapis, & Thompson, 2005) θαη ζηηο ηηκέο ηεο ρνιεζηεξφιεο θαη ησλ ηξηγιπθεξηδίσλ, πνπ καθξνπξφζεζκα απνηξέπνπλ ηηο θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο (Lakka, Salonen, 1992). Άιινη εξεπλεηέο απνδίδνπλ ην ψθεινο ζηελ βειηίσζε ηεο θαξδην-αλαπλεπζηηθήο αληνρήο (Ekelund, Haskell, Johnson, Whaley, Criqui, & Sheps, 1988). Τπάξρνπλ έξεπλεο πνπ δηαπηζηψλνπλ ηελ αληίζηξνθε ζρέζε κεηαμχ ηεο έληνλεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ηεο ζηεθαληαίαο λφζνπο (Morris, Clayton, Everitt, Semmence, & Burgess, 1990). ηελ ίδηα δηαπίζησζε θαηαιήγνπλ νη εξεπλεηέο φζνλ αθνξά ηελ εκθάληζε ηνπ δηαβήηε ηχπνπ ΗΗ (Hu, et al., 2003).

30 30 πζηάζεηο γηα Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Οκάδα επηζηεκφλσλ, απνηεινχκελε απφ γηαηξνχο, επηδεκηνιφγνπο, επηζηήκνλεο ηεο θπζηθήο αγσγήο θαη εηδηθνχο επηζηήκνλεο ηεο δεκφζηαο πγείαο εμέδσζαλ νδεγίεο γηα ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ηελ δεκφζηα πγεία, εμ νλφκαηνο ηνπ Ακεξηθάληθνπ Κνιιεγίνπ Αζιεηηαηξθήο (American College of Sports Medicine, ACSM) θαη ηεο Ακεξηθαληθήο Καξδηνινγηθήο Δηαηξείαο (American Ζeart Association, AHA) (Haskell, et al., 2007). Βαζηδφκελνη ζηα λεφηεξα ζηνηρεία ησλ εξεπλψλ πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ κεηά ην 1995, θαη νη νπνίεο κειέηεζαλ ηνπο βηνινγηθνχο κεραληζκνχο κέζσ ησλ νπνίσλ ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα σθειεί ηελ πγεία, αιιά θαη ην είδνο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ πξνάγεη ηελ πγεία θαη ηελ πνηφηεηα δσήο, αλαζεψξεζαλ ηηο αξρηθέο δεκνζηεχζεηο ηνπ χκθσλα κε ηηο αλαζεσξεκέλεο εζληθέο νδεγίεο ηνπ Κέληξνπ Διέγρνπ θαη Πξφιεςεο ησλ Παζήζεσλ (Center for Disease Control and Prevention) πνπ εθδφζεθαλ ην 2007, φζνλ αθνξά ηελ αεξφβηα θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ πξνάγεη ηελ πγεία, φινη νη πγηείο πνιίηεο ειηθίαο εηψλ, παξνηξχλνληαη λα ζπκκεηέρνπλ ζε κέηξηαο έληαζεο αεξφβηα άζθεζε, δηάξθεηαο ην ιηγφηεξν 30 ιεπηψλ, ηνπιάρηζηνλ 5 θνξέο ηελ εβδνκάδα, ή ζε πςειήο έληαζεο αεξφβηα άζθεζε δηάξθεηαο 20 ιεπηψλ, 3 ηνπιάρηζηνλ θνξέο ηελ εβδνκάδα. Χο κέηξηαο έληαζεο αεξφβηα άζθεζε, κπνξεί λα ζεσξεζεί ην γξήγνξν πεξπάηεκα πνπ αλεβάδεη ηνπ θαξδηαθνχο παικνχο θαη δηαξθεί ηνπιάρηζηνλ 30 ιεπηά ή ηνπιάρηζηνλ ηξία 10-ιεπηα κε έληνλν ξπζκφ. Χο πςειήο έληαζεο αεξφβηα άζθεζε ζεσξείηαη ην jogging, φηαλ απηφ πξνθαιεί αχμεζε ζηελ αλαπλεπζηηθή ζπρλφηεηα θαη ζεκαληηθή αχμεζε ησλ θαξδηαθψλ παικψλ. Απνδεθηφο είλαη θαη ν ζπλδπαζκφο ησλ δχν εληάζεσλ κε ηελ πξαγκαηνπνίεζε δχν 30-ιεπησλ βάδηζεο, θαη δχν 20-ιεπησλ κε jogging ηελ εβδνκάδα. πζηήλεηαη ε ζπκκεηνρή ηνπιάρηζηνλ δχν θνξέο ηε εβδνκάδα ζε πξφγξακκα κπτθήο ελδπλάκσζεο, ην νπνίν ζα πεξηιακβάλεη 8-10 αζθήζεηο ησλ θχξησλ κπτθψλ νκάδσλ

31 31 θαη εθηέιεζε 8-12 επαλαιήςεσλ ζε θάζε άζθεζε. Σνλίδεηαη φηη ε ζπκκεηνρή ζε αεξφβηα θαη ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ελδπλάκσζεο πάλσ απφ ηα πξνηεηλφκελα ειάρηζηα φξηα ησλ νδεγηψλ, επηθέξεη έλα πςειφηεξν επίπεδν θπζηθήο θαηάζηαζεο, ειάηησζε ηνπ ζσκαηηθνχ βάξνπο, θαη πξνζθέξεη επηπξφζζεηα νθέιε ζηελ πγεία, κεηψλνληαο ηνλ θίλδπλν εκθάληζεο ρξφλησλ παζήζεσλ, θαη πξφσξεο ζσκαηηθήο αλαπεξίαο θαη αληθαλφηεηαο (Kesaniemi, et al., 2001). Οη θαηλνχξγηεο νδεγίεο εηζήγαγαλ ηελ έλλνηα ηνπ κεηαβνιηθνχ ηζνδχλακνπ γηα ηελ κέηξεζε ηεο δνζνινγίαο ηελ θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Σν κεηαβνιηθφ ηζνδχλακν (METs), κεηξά ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε θαηά ηελ εθηέιεζε κηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Με βάζε ηνλ πίλαθα ππνινγηζκνχ ησλ εληάζεσλ νπνηαζδήπνηε θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (Compedium of Physical activities; Ainsworth, Haskell, & Whitt, 2000), ην 1 MET αληηζηνηρεί ζηελ ελεξγεηαθή δαπάλε αλά ιεπηφ, ελφο αηφκνπ φηαλ απηφ θάζεηαη. Σα 3.3 METs αληηζηνηρνχλ ζηελ ελεξγεηαθή δαπάλε αλά ιεπηφ, ελφο αηφκνπ πνπ πεξπαηά ζε ζθιεξή επηθάλεηα κε 4.5ρικ/ψξα. Σα 8 METs αληηζηνηρνχλ ζην ηξέμηκν ζε ζθιεξή επηθάλεηα κε 7.5ρικ/ψξα. Σν γηλφκελν ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο (METs) πνπ αληηζηνηρεί ζε κηα θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, κε ην ρξφλν ζε ιεπηά πνπ απηή δηαξθεί, επηηξέπεη ηελ ζπλνιηθή κέηξεζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζηελ δηάξθεηα ηεο εκέξαο θαη ζην ζχλνιν κηαο εβδνκάδαο. Απηφ ζεκαίλεη φηη ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ελφο αηφκνπ πνπ πεξπαηά κε 4.5 ρικ/ψξα γηα 30ιεπηά είλαη 99 ΜΔΣ min (3.3 ΜΔΣ 30min=99 ΜΔΣ min). Γηα έλα άηνκν πνπ ηξέρεη κε 7.5ρικ/ψξα γηα 20 ιεπηά ε θπζηθή ηνπ δξαζηεξηφηεηα ππνινγίδεηαη ζηα 160 ΜΔΣ min (8 ΜΔΣ 30min=160 ΜΔΣ min). Αλάγνληαο ηνπο παξαπάλσ ππνινγηζκνχο ζηελ πξνηεηλφκελε ζχκθσλα κε ηηο νδεγίεο ζπκκεηνρή ζε αεξφβηα άζθεζε κέηξηαο θαη πςειήο έληαζεο, δηαπηζηψλνπκε φηη νη ειάρηζηεο ηηκέο αλέξρνληαη ζηα 495 θαη 480 ΜΔΣ min ηελ εβδνκάδα αληίζηνηρα, γηα θάζε πεξηνρή έληαζεο( 99 5=495 ΜΔΣ min & 160 3=480 ΜΔΣ min). Γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο έληαζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππφςε φηη ε ρακειή έληαζε

32 32 αληηζηνηρεί ζε ηηκέο < 3 METs, ε κέηξηα έληαζε αληηζηνηρεί ζε ελεξγεηαθή δαπάλε METs θαη ε πςειή έληαζε ζε ηηκέο > 6 METs / ιεπηφ δξαζηεξηφηεηαο. Μέηξεζε θαη αμηνιόγεζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηόηεηαο. Τπάξρνπλ πνιιέο κέζνδνη κέηξεζεο ηεο εκεξήζηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, νη νπνίεο δηαθνξνπνηνχληαη κεηαμχ ηνπο αλάινγα κε ην φξγαλν κέηξεζεο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη. Οη κέζνδνη επηιέγνληαη θαηά πεξίπησζε, αλάινγα κε ηνλ βαζκφ αμηνπηζηίαο ησλ νξγάλσλ κέηξεζεο, αλάινγα κε ην πφζν εχρξεζηα απηά είλαη, θαη πφζν θαηάιιεια γηα λα κεηξήζνπλ έλα κεγάιν δείγκα εζεινληψλ γηα κεγάιν ρξνληθφ δηάζηεκα, ρσξίο λα δπζαλαζρεηνχλ νη ζπκκεηέρνληεο ζηελ έξεπλα (Baecke, Burema, & Frijters, 1982). Οη κέζνδνη κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ρσξίδνληαη ζε 5 θαηεγνξίεο: α) ε απηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηα εξσηεκαηνιφγηα θαη ζπλαληψληαη θπξίσο ζηηο επηδεκηνινγηθέο θαη ζπκπεξηθνξηθέο έξεπλεο, θαη ζηηο νπνίεο έρνπκε έλα κεγάιν δείγκα εζεινληψλ. β) ε απηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ σο κέζν ηε κέηξεζε θπζηνινγηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ φπσο ηνπο παικνχο ηεο θαξδηάο. γ) ε απηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηελ ηερληθή ησλ δηπιψλ ηζνηφπσλ λεξνχ (Doubly labeled water- DLW) γηα ζεξκηδνκέηξεζε δ) ε απηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ζπζθεπέο κέηξεζεο ηεο θίλεζεο θαη νη νπνίεο πεξηιακβάλνπλ αηζζεηήξεο θίλεζεο (πεδφκεηξα) θαη ε) ηηο ζχγρξνλεο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο πνπ θαηαγξάθνπλ ηελ επηηάρπλζε ηνπ θέληξνπ κάδαο ηνπ ζψκαηνο (Δπηηαρπλζηφκεηξα, Accelerometers). Ζ ηερληθή ησλ δηπιψλ ηζνηφπσλ λεξνχ (Doubly labeled water- DLW), είλαη ε πην έγθπξε θαη αθξηβήο κέζνδνο κέηξεζεο ηεο ζπλνιηθήο εκεξήζηαο ελεξγεηαθήο δαπάλεο θαη θαη επέθηαζε θαη ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο απφ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα (Leenders, Sherman, Nagaroya, & Kien, 2001). Σα κεηνλεθηήκαηά ηεο είλαη φηη κπνξεί λα εθαξκνζηεί ζε έξεπλεο κε πνιχ κηθξφ αξηζκφ εζεινληψλ, φηη ζηνηρίδεη αθξηβά, θαη φηη δελ δίλεη

33 33 δεδνκέλα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ζπρλφηεηα, ηελ δηάξθεηα θαη ηελ έληαζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Σα επηηαρπλζηφκεηξα είλαη πνιχ κηθξέο ζε κέγεζνο, θαη εχρξεζηεο ειεθηξνληθέο ζπζθεπέο, νη νπνίεο πεξηιακβάλνπλ ζην κεραληζκφ ηνπο πηεζν-ειεθηξηθνχο αηζζεηήξεο, ηθαλνχο λα ελεξγνπνηνχλ ηελ ζπζθεπή ζε θάζε θίλεζε. Καηαγξάθνπλ κε απηφ ην ηξφπν ηελ επηηάρπλζε, θαη απνζεθεχνπλ ηα δεδνκέλα ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο. Τπάξρνπλ κνλνδηάζηαηα (uniaxal accelerometers) θαη ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα (triaxal accelerometers), ηα νπνία κεηξνχλ ηελ επηηάρπλζε ζην πξνζζηνπίζζην, ζην πιαγηνκεησπηθφ θαη ζηνλ θάζεην άμνλα. Σα ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα παξέρνπλ πεξηζζφηεξε πιεξνθφξεζε, θαη έρεη απνδεηρζεί φηη απνδίδνπλ θαιχηεξα ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε απφ ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ζε ζρέζε κε ηα κνλνδηάζηαηα. Σα πεξηζζφηεξα ζχγρξνλα ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα έρεη απνδεηρζεί φηη έρνπλ έλα πςειφ βαζκφ ζπζρέηηζεο (r= ) κε ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε θαηά ην βάδηζκα, ην ηξέμηκν ζην δαπεδνεξγφκεηξν (Montoye, Kemper, Sarris, & Washburn, 1996). Χζηφζν ζηηο θαζεκεξηλέο δξαζηεξηφηεηεο, ν βαζκφο ζπζρέηηζεο ησλ ηηκψλ ΦΓ κεηξνχκελσλ κε επηηαρπλζηφκεηξα, κε ηηο πξαγκαηηθέο ηηκέο ελεξγεηαθήο δαπάλεο απφ ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζπλνιηθά, είλαη πνιχ κηθξφο ζε ζχγθξηζε κε ηελ ηερληθή κεηξήζεσλ ησλ δηπιψλ ηζνηφπσλ λεξνχ, (Sherman, Morris, & Kirby, 1998). Οη Hendelman, Miller, Bagget, Debold, & Freedson, (2000), κειέηεζαλ ηελ εγθπξφηεηα ησλ ηξηζδηάζηαησλ επηηαρπλζηφκεηξσλ CSA θαη Tritrac RT3. Απφ ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλάο ηνπο πξνέθπςε φηη ε ζρέζε ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο κε ηα ΜΔΣ s είλαη κεγαιχηεξε γηα ην πεξπάηεκα κε νπνηαδήπνηε ηαρχηεηα (CSA, r=0.77, Tritrac RT3 r= 0.89), ζε ζχγθξηζε κε ην γθφιθ θαη ηηο θαζεκεξηλέο ζσκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε εξγαζίεο ηνπ ζπηηηνχ (CSA, r=0.59, Tritrac RT3 r= 0.62). Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη ε εγθπξφηεηα ζηε κέηξεζε ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο κε ηε ρξήζε ησλ επηηαρπλζηφκεηξσλ, εμαξηάηαη απφ ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πνπ κεηξάηαη. ε θαζεκεξηλέο ζσκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο δελ είλαη ηθαλά λα κεηξήζνπλ κε

34 34 κεγάιε αθξίβεηα ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε, θαη απηφ εμεγείηαη κε ηελ αδπλακία θαηαγξαθήο ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο θαηά ηελ ηζνκεηξηθή ζχζπαζε ησλ κπψλ, θαηά ηελ θίλεζε ηνπ άλσ κέξνπο ηνπ ζψκαηνο θαη ησλ ρεξηψλ, θαηά ηελ πνδειαζία θαη ηεο επηπξφζζεηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο θαηά ην πεξπάηεκα ζε αλεθφξα ή ζθάιεο. Σα εξσηεκαηνιφγηα ρξεζηκνπνηνχληαη ζε έξεπλεο κε κεγάιν αξηζκφ εζεινληψλ. Δίλαη ιηγφηεξν έγθπξα θαη ιηγφηεξν αθξηβή κέζα κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, ζε ζρέζε κε ηα επηηαρπλζηφκεηξα. Τπάξρνπλ έξεπλεο πνπ ην επηβεβαηψλνπλ, φπσο απηή ησλ Ferrari, Friedenreich, & Mathews, ( 2007). ηελ έξεπλα απηή εθηηκήζεθαλ σο πξνο ηελ εγθπξφηεηά ηνπο ην εξσηεκαηνιφγην κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ησλ 7 εκεξψλ ( PAQ) (Friedenreich, Courneaya, & Neilson, 2006), ζε ζρέζε κε ην επηηαρπζηφκεηξν ζε γπλαίθεο θαη άλδξεο ειηθίαο εηψλ. Απφ ηα απνηειέζκαηα πξνέθπςε φηη ν βαζκφο ζπζρέηηζεο ησλ ηηκψλ κέηξεζεο ησλ επηηαρπλζηφκεηξσλ κε ηηο πξαγκαηηθέο ηηκέο ήηαλ 0.81, κε 95% βαζκφ εκπηζηνζχλεο (CI:0.76, 0.85), αθνχ έγηλε ε αλαγσγή ηνπο ζε κεηαβνιηθά ηζνδχλακα ΜΔΣs/εβδνκάδα (Swartz, Strath, & Basset, 2000) Όζνλ αθνξά ηα εξσηεκαηνιφγηα, θαη αθνχ έγηλε ν ππφινγηζκφο ησλ ΜΔΣs/εβδνκάδα, κε ην compendium of physical activities (Ainsworth, et al., 2000), βξέζεθε φηη ν βαζκφο ζπζρέηηζεο κε ηηο πξαγκαηηθέο ηηκέο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (ΜΔΣs/εβδνκάδα) ήηαλ: 0.26, κε 95% βαζκφ εκπηζηνζχλεο, (CI: 0.12, 0.40). χκθσλα κε ηε κειέηε ησλ Coleman, & Epstein, 1998, νη νπνίνη κειέηεζαλ ηελ αμηνπηζηία ησλ επηηαρπλζηφκεηξσλ Tritrac, ζε ζρέζε κε εξσηεκαηνιφγην θαηαγξαθήο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ησλ 7 εκεξψλ, δηαπηζηψζεθε φηη ήηαλ επαξθείο 3-4 ηνπιάρηζηνλ κέξεο θαηαγξαθήο ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο κε ην επηηαρπλζηφκεηξν (Activity counts VM, Vector Magnitude) γηα ηελ αμηφπηζηε ιήςε δεδνκέλσλ Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο. Βξέζεθε επίζεο φηη απαηηνχληαη 5-6 εκέξεο θαηαγξαθήο κε ην επηηαρπλζηφκεηξν, γηα ηε ιήςε αμηφπηζησλ δεδνκέλσλ πνπ αθνξνχλ ηελ ελεξγεηαθή δαπάλε (METs) θαη 14 ηνπιάρηζηνλ κέξεο γηα αμηφπηζηε θαηαγξαθή ηεο ελεξγεηαθήο δαπάλεο κε ην εξσηεκαηνιφγην ησλ 7 εκεξψλ.

35 35 Παξφκνηα απνηειέζκαηα έδεημε ε έξεπλα ησλ Mathews, Ainsworth, Thompson & Basset, Βξέζεθε φηη γηα ηε ιήςε αμηφπηζησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (VM αλά ιεπηφ) κε ην επηηαρπλζηφκεηξν CSA (.80) ήηαλ απαξαίηεηεο ηνπιάρηζηνλ 3-4 εκέξεο θαηαγξαθήο ΦΓ. Αληίζηνηρα ρξεηάδνληαλ 7-10 εκέξεο, γηα ηε επίηεπμε απηνχ ηνπ επηπέδνπ αμηνπηζηίαο κε εξσηεκαηνιφγην απηφ-αμηνιφγεζεο ηεο ΦΓ. Οη 7 εκέξεο θαηαγξαθήο ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο κε ην CSA έδσζαλ αμηφπηζηα απνηειέζκαηα, φζνλ αθνξά ηηο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (VM αλά ιεπηφ) κε βαζκφ αμηνπηζηίαο.90 Γελ ππάξρεη ζπκθσλία απφςεσλ κεηαμχ ησλ εξεπλεηψλ, γηα ην ειάρηζην ησλ απαηηνχκελσλ εκεξψλ θαηαγξαθήο ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο. ε φιεο ηηο έξεπλεο πξαγκαηνπνηνχληαη 3-7 εκέξεο θαηαγξαθήο. Ο ειάρηζηνο αξηζκφο εκεξψλ είλαη ζεκαληηθφ ζηνηρείν γηα ηελ αμηφπηζηε ιήςε δεδνκέλσλ ψζηε λα αληηζηαζκηζηεί ην πξφβιεκα ηνπ ζπλνιηθνχ εκεξήζηνπ ρξφλνπ πνπ νη εζεινληέο δελ θνξνχλ ην επηηαρπλζηφκεηξν. Οη κεδεληθέο ηηκέο θαηαγξαθήο πνπ ιακβάλνληαη απφ ηηο κεηξήζεηο, κπνξεί λα ζεκαίλνπλ είηε φηη δελ θνξηφηαλ ε ζπζθεπή είηε φηη ππήξρε αθηλεζία. Γελ είλαη δπλαηφλ φκσο ν εξεπλεηήο λα γλσξίδεη ηη απφ ηα δχν ζπκβαίλεη. Γηα λα κελ απαιεηθζνχλ νη κεδεληθέο ηηκέο αθηλεζίαο, ρξεζηκνπνηείηαη ην επηηξεπφκελν δηάζηεκα κεδεληθψλ ηηκψλ (allowable interruption period), ην νπνίν θπκαίλεηαη απφ ηα 10 έσο ηα 60 ιεπηά. χκθσλα κε απηφ πεξηιακβάλνληαη ζηα δεδνκέλα νη ζπλερφκελεο κεδεληθέο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο πνπ δελ ππεξβαίλνπλ ηα 10, 20, 30 ή 60 ζπλερφκελα ιεπηά, αλάινγα κε ην ηη έρεη επηιέμεη ν εξεπλεηήο. πκπεξηιακβάλνληαο ζηε ζπλνιηθή εκεξήζηα θαηαγξαθή ηα ιεπηά ησλ κεδεληθψλ ηηκψλ, κε βάζε ην παξαπάλσ θξηηήξην, δελ απνξξίπηνληαη απφ ηελ ζηαηηζηηθή αλάιπζε ηα δεδνκέλα ησλ εζεινληψλ πνπ ζεκεηψλνπλ ζην ειάρηζην απφ 8 έσο 12 ψξεο εκεξήζηαο θαηαγξαθήο ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (Coley, Gorber, & Tremblay, 2010). Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο ησλ Coley, et al., (2010), έδεημαλ φηη κε ηελ επηκήθπλζε ηνπ επηηξεπφκελνπ δηαζηήκαηνο κεδεληθψλ ηηκψλ, απμάλεη ν κέζνο εκεξήζηνο ρξφλνο πνπ ν εζεινληήο θνξάεη ηε ζπζθεπή, ζηηο 12±5.1 ψξεο. Ζ ζκίθξπλζε ηνπ επηηξεπφκελνπ δηαζηήκαηνο ζηα 10 ιεπηά κεηψλεη ην κέζν εκεξήζην ρξφλν ζηηο 8.5 ± 4.4

36 36 ψξεο. Ζ έξεπλα επίζεο έδεημε φηη κε επηηξεπφκελν δηάζηεκα κεδεληθψλ ηηκψλ ηα 10 ιεπηά, ην 38% ηνπ ζπλφινπ ησλ εζεινληψλ είραλ ηνπιάρηζηνλ 4 έγθπξεο εκέξεο θαηαγξαθήο ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (κε θξηηήξην ηηο 10 ψξεο εκεξήζηαο θαηαγξαθήο), ελψ κε επηηξεπφκελν δηάζηεκα ηα 60 ιεπηά ην 84% ησλ αηφκσλ είραλ ηνπιάρηζηνλ 4 εκέξεο θαηαγξαθήο. ηε παξνχζα έξεπλα ην θξηηήξην απνδνρήο ησλ δεδνκέλσλ γηα θάζε άηνκν ήηαλ νη 7 ηνπιάρηζηνλ ψξεο εκεξήζηαο θαηαγξαθήο ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο, αθαηξψληαο ηηο κεδεληθέο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο, γηα ζπλνιηθφ ρξνληθφ δηάζηεκα 4 εκεξψλ. Οη κεδεληθέο ηηκέο λα κελ απνηππψλνπλ ηε κε δξαζηεξηφηεηα ηνπ αηφκνπ, σζηφζν ε απάιεηςή ηνπο απφ ηα δεδνκέλα, ζηε παξνχζα έξεπλα δελ αιινηψλεη ηελ εγθπξφηεηα ησλ κεηξήζεσλ, γηαηί δελ ππνινγίζηεθαλ νη κέζνη φξνη ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (Activity counts, VM), αιιά ην άζξνηζκά ηνπο ζην ζχλνιν ησλ 4 εκεξψλ. Οη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (Activity counts) πνπ θαηαγξάθνληαη αλά ιεπηφ κε ηα ηξηζδηάζηαηα επηηαρπλζηφκεηξα, ζην δηαλπζκαηηθφ άζξνηζκα θαη ησλ ηξηψλ δηαζηάζεσλ (Vector magnitude, VM), βξέζεθε φηη αληηζηνηρνχλ ζε θάπνηα πεξηνρή έληαζεο (Freedson, Melanson, & Sirard, 1998). Όηαλ νη ηηκέο απηέο θπκαίλνληαη απφ 1 έσο 1952 counts min - 1 ε ΦΓ αληηζηνηρεί ζε κηα ρακειή πεξηνρή έληαζεο. Πξαθηηθά απηφ ζεκαίλεη φηη ην άηνκν εθηειεί πνιχ ήπηαο κνξθήο ΦΓ, θάησ απφ ηα 3ΜΔΣs. Λακβάλνληαο ππφςε φηη ε ελεξγεηαθή δαπάλε ζε θαηάζηαζε εξεκίαο είλαη 1 MET, ζπκπεξαίλεηαη φηη ε δξαζηεξηφηεηα απηήο ηεο κνξθήο απαηηεί ελεξγεηαθή δαπάλε ιίγν κεγαιχηεξε απφ ηελ εξεκία. Οη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο πνπ θπκαίλνληαη απφ 1953 έσο 5724 counts min -1, αληηζηνηρνχλ ζηε πεξηνρή ηεο κέηξηαο έληαζεο. Πξαθηηθά απηφ ζεκαίλεη φηη ην άηνκν εθηειεί δξαζηεξηφηεηα πνπ απαηηεί ηφζε δαπάλε ελέξγεηαο φζε απαηηείηαη φηαλ πεξπαηάεη κε γξήγνξν ξπζκφ ή θάλεη ηδφγθηγθ ρσξίο λα ιαραληάδεη. Όηαλ νη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο θπκαίλνληαη απφ 5726 έσο 9498 counts min -1, ηφηε ε πξαγκαηνπνηεζείζα ΦΓ αληηζηνηρεί ζηε πεξηνρή πςειήο έληαζεο. Πξαθηηθά απηφ

37 37 ζεκαίλεη φηη ην άηνκν εθηειεί δξαζηεξηφηεηα κε ελεξγεηαθή δαπάλε ηζνδχλακε κε απηή πνπ απαηηείηαη θαηά ηξέμηκν πνπ πξνθαιεί εθίδξσζε θαη ιαράληαζκα. ηελ έξεπλα ησλ Freedson, et al., 1998), βξέζεθαλ νη αληηζηνηρίεο ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο κε ηελ ηαρχηεηα ηξεμίκαηνο θαη ηα METs. Δλδεηθηηθά αλαθέξεηαη ζηα απνηειέζκαηα φηη 3003 counts min -1 αληηζηνηρνχλ ζηε ηαρχηεηα ησλ 4.8km h -1 θαη ηα 3.7 ΜΔΣs. Σα 5195 counts min -1 αληηζηνηρνχλ ζηε ηαρχηεηα ησλ 6.4km h -1 θαη 5.2 ΜΔΣs ελψ ηα 9749 counts min -1 αληηζηνηρνχλ ζηε ηαρχηεηα ηξεμίκαηνο ησλ 9.7km h -1 θαη ζηα 3.7 ΜΔΣs ελεξγεηαθήο δαπάλεο. Κάπληζκα θαη πγεία. χκθσλα κε ηελ εξεπλεηηθή αλαζθφπεζε πνπ δηελεξγήζεθε απφ νκάδα επηζηεκφλσλ (Brodish, 1998), γηα ινγαξηαζκφ ηεο Ακεξηθαληθήο επηηξνπήο Δπηζηεκψλ θαη Τγείαο, κε ζέκα ηηο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηε πγεία, δηαπηζηψζεθαλ ηα παξαθάησ: Ζ κε-αλαζηξεςηκφηεηα ησλ αξλεηηθψλ ζπλεπεηψλ ηνπ θαπλίζκαηνο επεξεάδεηαη απφ πνιινχο παξάγνληεο. Αλάκεζα ζηα άιια, απηά πνπ έρνπλ κεγαιχηεξε βαξχηεηα είλαη ε ρξνληθή δηάξθεηα απφ ηελ έλαξμε ηνπ θαπλίζκαηνο θαη ε εκεξήζηα θαηαλάισζε ηζηγάξσλ. Χζηφζν ζπλππάξρνπλ θαη άιινη παξάγνληεο φπσο ε χπαξμε ή κε άιισλ αζζελεηψλ θαη γελεηηθψλ παξαγφλησλ, θαη ε δηαηξνθή. Ζ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο σθειεί ηνλ θαπληζηή νπνηαζδήπνηε ειηθίαο. Χζηφζν, ππάξρεη έλα ειάρηζην φξην ζηελ ζπλνιηθή πνζφηεηα ησλ ηζηγάξσλ πνπ έρνπλ θαηαλαισζεί, ηα νπνία απμάλνπλ αλεπαλφξζσηα ηνλ θίλδπλν πξνζβνιήο απφ αζζέλεηεο. Σα ζπζηήκαηα ηνπ νξγαληζκνχ πνπ πξνζβάιινληαη κε κε αλαζηξέςηκν ηξφπν είλαη: Σν αλαπλεπζηηθό ζύζηεκα: Ο θαπλφο ηνπ ηζηγάξνπ εξεζίδεη θαη πξνθαιεί βιάβεο πνπ εθδειψλνληαη κε ζπκπηψκαηα φπσο ν βήραο, ε παξαγσγή θιέκαηνο, αλαπλεπζηηθή δπζρέξεηα θαη κνιχλζεηο ηνπ αλαπλεπζηηθνχ, φπσο βξνγρίηηδεο θαη πλεπκνλίεο. Με ηελ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο ηα ζπκπηψκαηα απηά κπνξεί λα κεησζνχλ αιιά δελ εμαιείθνληαη νινθιεξσηηθά, κηαο θαη θάζε ρξφλν έλαο θαπληζηήο πνπ θαπλίδεη έλα παθέην ηζηγάξα

38 38 εκεξεζίσο πξνζζέηεη ζηα ηνηρψκαηα ηεο αλαπλεπζηηθήο νδνχ 250 ml πίζζα. Tν θάπληζκα είλαη ν θπξηφηεξνο παξάγνληαο θηλδχλνπ γηα ηελ εθδήισζε ηεο ρξφληαο απνθξαθηηθήο πλεπκνλνπάζεηαο (ΥΑΠ), ηεο ρξφληαο βξνγρίηηδαο, θαη ηνπ εκθπζήκαηνο. Ζ κείσζε ηεο ιεηηνπξγηθφηεηαο ησλ πλεπκφλσλ πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ ΥΑΠΠ, ζπλδέεηαη κε ηα έηε θαπλίζκαηνο θαη ηνλ εκεξήζην αξηζκφ ηζηγάξσλ. Ζ έλαξμε ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ παηδηθή ειηθία θαη ζηελ εθεβεία απμάλεη ηνλ αξηζκφ θαη ηελ ζνβαξφηεηα ησλ αλαπλεπζηηθψλ παζήζεσλ, θαη θαζπζηεξεί ηνλ ξπζκφ αλάπηπμεο ησλ πλεπκφλσλ, θάηη ην νπνίν ζεκαίλεη φηη δελ ζα έρνπλ θπζηνινγηθή ιεηηνπξγία ζηελ ελειηθίσζε. Ζ κείσζε ηνπ φγθνπ ησλ πλεπκφλσλ αξρίδεη λσξίηεξα ζηνπο θαπληζηέο, ζε ζρέζε κε ηνλ ππφινηπν πιεζπζκφ. Απηφ ζεκαίλεη φηη πζηεξνχλ ζε ζρέζε κε ηα άηνκα ηε ειηθίαο ηνπο ζηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ απαηηνχλ ηξέμηκν, πεξπάηεκα θαη κε θαηαβνιή ζσκαηηθήο πξνζπάζεηαο. Με ηελ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο, ν ξπζκφο ηεο κείσζεο ησλ πλεπκνληθψλ ιεηηνπξγηψλ δηαθφπηεηαη, θαη ε ιεηηνπξγηθφηεηα ησλ πλεπκφλσλ επηζηξέθεη ζηα θπζηνινγηθά επίπεδα. Χζηφζν ν κεησκέλνο φγθνο ησλ πλεπκφλσλ παξακέλεη ακεηάβιεηνο. Ζ πλεπκνληθή ιεηηνπξγία βειηηψλεηαη θαηά 5% κεηά απφ κεξηθνχο κήλεο, θαη ην πνζνζηφ ζλεζηκφηεηαο ησλ πξψελ θαπληζηψλ απφ ΥΑΠΠ, είλαη κηθξφηεξν απφ ησλ θαπληδφλησλ. Σα θαξθηλνγφλα ζηνηρεία ηνπ θαπλνχ επηθέξνπλ κφληκεο αιιαγέο ησλ θπηηάξσλ ηεο αλαπλεπζηηθήο νδνχ, πνπ κπνξεί λα πξνθαιέζνπλ ηελ εθδήισζε θαξθίλνπ. Σν θάπληζκα απνηειεί ηελ βαζηθφηεξε αηηία πξφθιεζεο θαξθίλνπ ησλ πλεπκφλσλ, φισλ ησλ βαζηθψλ ηζηνινγηθψλ ηχπσλ. Ζ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο κεηψλεη ηνλ θίλδπλν εθδήισζεο θαξθίλνπ ησλ πλεπκφλσλ θαηά 30-50%, δέθα ρξφληα κεηά ηελ δηαθνπή, θαη ν θίλδπλνο ζπλερίδεη λα κεηψλεηαη πεξαηηέξσ, κε ην πέξαζκα ησλ ρξφλσλ. Χζηφζν ν θίλδπλνο παξακέλεη απμεκέλνο ζε ζρέζε κε ηνπο κε θαπλίδνληεο, κηαο θαη ην 50% ησλ θαξθίλσλ απηψλ δηαγηγλψζθεηαη ζε πξψελ θαπλίδνληεο. Σν 75% ησλ θαπληζηψλ εθδειψλεη αιιαγέο ζην DNA ηνπ, ελδεηθηηθφ ηεο πηζαλήο χπαξμεο πξν θαξθηληθψλ βιαβψλ, ζε ζχγθξηζε κε ην 3% ησλ κε θαπληζηψλ (Wistuba, et

39 39 al., 1997). Με βάζε ηα ζηνηρεία ηεο Ακεξηθάληθεο Πλεπκνλνινγηθήο εηαηξείαο, νη πξψελ θαπληζηέο εμαθνινπζνχλ λα αλαπηχζζνπλ θαξθίλνπο ησλ πλεπκφλσλ 11 κε 32 θνξέο πην ζπρλά απφ ηνπο κε θαπληζηέο. Σα ζηνηρεία δείρλνπλ φηη φζν πην κηθξφ είλαη ην δηάζηεκα δηαθνπήο, ηφζν πην κεγάινο ν θίλδπλνο εθδήισζεο θαξθίλνπ. Καξδηά θαη θπθινθνξηθό ζύζηεκα: Ζ πξφσξε ζηεθαληαία θαξδηνπάζεηα (ΚΠ) είλαη κηα απφ ηηο ζεκαληηθφηεξεο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ πγεία. Δίηε κεκνλσκέλα, είηε ζε ζπλδπαζκφ κε άιιεο αηηίεο, ην θάπληζκα απνηειεί ηνλ βαζηθφηεξν παξάγνληα θηλδχλνπ γηα ηελ πξφθιεζε ηεο λφζνπ. Ο αηθλίδηνο ζάλαηνο πνπ πξνθαιείηαη εμαηηίαο ηεο ΚΠ, εκθαλίδεηαη ηέζζεξηο θνξέο ζπρλφηεξα ζε λεαξνχο θαπληζηέο ζε ζρέζε κε ηνπο κεθαπληζηέο. Ο θίλδπλνο εκθάληζεο ηεο λφζνπ κεηψλεηαη ζην κηζφ έλα ρξφλν κεηά ηελ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο, θαη κφλν δεθαπέληε ρξφληα κεηά ηελ δηαθνπή ηνπ απνκαθξχλεηαη εληειψο. ηελ αξηεξηνζθιήξπλζε, ε ελαπφζεζε ιηπαξψλ νμέσλ ζηελ θαξσηηδηθή αξηεξία, βξέζεθε φηη εμαξηάηαη απφ ηελ ζπλνιηθή πνζφηεηα ησλ ηζηγάξσλ. Μεηά απφ έλα ζπγθεθξηκέλν ρξνληθφ φξην ζην ηζηνξηθφ θαπλίζκαηνο νη βιάβεο είλαη αλεπαλφξζσηεο. Ο θίλδπλνο εκθάληζεο αγγεηαθνχ εγθεθαιηθνχ επεηζνδίνπ επηζηξέθεη ζηα επίπεδα ησλ κεθαπληζηψλ, 5-15 ρξφληα κεηά ηε δηαθνπή θαπλίζκαηνο. χκθσλα κε θάπνηνπο εξεπλεηέο, αθφκε θαη 20 ρξφληα κεηά ν θίλδπλνο παξακέλεη απμεκέλνο (Shinton, 1997) Πξνζβάιινληαη επίζεο απφ ην θάπληζκα, ην πεπηηθφ ζχζηεκα, ην γελεηηθφνπξνπνηεηηθφ ζχζηεκα, ην ζηφκα, ν θάξπγγαο θαη ε φξαζε Όξαζε κάηηα. Ζ άκεζε επίδξαζε ηνπ θαπλνχ ζηνλ αλαπλεπζηηθφ κεραληζκφ θαη ε πξφθιεζε αζζελεηψλ φπσο ΥΑΠΠ θαη θαξθίλνο ηνπ πλεχκνλα, εμεγείηαη εχθνια απφ ηελ έθζεζε ησλ πλεπκφλσλ θαη άιισλ ηκεκάησλ ηνπ ζπζηήκαηνο ζηα δειεηεξηψδε ζπζηαηηθά ηνπ θαπλνχ. Χζηφζν νη βηνινγηθνί κεραληζκνί πνπ πξνθαινχλ απηέο ηηο βιάβεο ζρεηίδνληαη απφ ηελ κηα κε ηελ θιεξνλνκηθφηεηα, πνπ κέζα απφ ην γελεηηθφ πιηθφ δεκηνπξγεί ηελ πξνδηάζεζε γηα ηελ εκθάληζε θάπνησλ παζήζεσλ, θαη απφ ηελ άιιε κε ην νμεηδσηηθφ ζηξέο, ην νπνίν πθίζηαηαη ν νξγαληζκφο ησλ καθξνρξφλησλ θαπληζηψλ. Πξνθαιείηαη κηα

40 40 νμεηδσηηθφ-αληηνμεηδσηηθή αληζνξξνπία πνπ αληαλαθιάηαη ζηα απμεκέλα επίπεδα ιηπηδηθψλ ππεξνμεηδίσλ θαη κηα κείσζε ησλ θπζηνινγηθψλ επηπέδσλ ησλ αληηνμεηδσηηθψλ, φπσο ησλ βηηακηλψλ Α θαη C ζην πιάζκα ηνπ αίκαηνο. Μηα ρακεινχ βαζκνχ θιεγκνλψδεο αληίδξαζε παξαηεξείηαη ζηνπο θαπληζηέο θαη επηβεβαηψλεηαη απφ ηα απμεκέλα επίπεδα ηεο C-αληηδξψζαο πξσηεΐλεο (C-RP), ηνπ ηλνδσγφλνπ θαη ηεο ηληεξιεπθίλεο, θαζψο θαη ηνπ αξηζκνχ ησλ ιεπθψλ αηκνζθαηξίσλ ζην πιάζκα ηνπ αίκαηνο. Οη δείθηεο απηνί εμαθνινπζνχλ λα είλαη απμεκέλνη ζηνπο πξψελ θαπληζηέο θαη ρξφληα κεηά ηελ δηαθνπή ηνπ θαπλίζκαηνο, κε απνηέιεζκα λα παξαηεξείηαη ζηα άηνκα απηά ρακειή αληηθιεγκνλψδεο ηθαλφηεηα. Ζ ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο θαη ηεο θπζηθήο δξαζηεξηόηεηαο κε ηε ιεηηνπξγηθή ηθαλόηεηα θαη ην πξνζδόθηκν δσήο. Με βάζε ηα θαηαγεγξακκέλα ζηαηηζηηθά ζηνηρεία πνπ αθνξνχλ ην ρξνληθφ δηάζηεκα απφ ην 1950 έσο ην 2000, πνπ δεκνζηεχηεθαλ απφ ηνλ Παγθφζκην Οξγαληζκφ Τγείαο (Π.Ο.Τ), (W.H.O, World Health Organization, 1998), νη ζάλαηνη πνπ ζπλδένληαλ κε ηηο αξλεηηθέο γηα ηελ πγεία επηπηψζεηο απφ ην θάπληζκα ζηελ Διιάδα, αλέξρνληαλ ζην 28% ηνπ ζπλφινπ ησλ ζαλάησλ ηνπ αλδξηθνχ πιεζπζκνχ ειηθίαο εηψλ. Γηα ηνπο άλδξεο άλσ ησλ 70 εηψλ, αλέξρνληαλ ζην 15% ησλ ζαλάησλ. ηηο γπλαίθεο ειηθίαο ην 5% ησλ ζαλάησλ απνδίδνληαλ ζην θάπληζκα, θαη ζηηο ειηθίεο πάλσ απφ 70 εηψλ ην 2%. Ο θαξθίλνο ηνπ πλεχκνλα, νη θαξθίλνη ηνπ αλψηεξνπ αλαπλεπζηηθνχ ζπζηήκαηνο, άιινη θαξθίλνη, ε ρξφληα απνθξαθηηθή πλεπκνλνπάζεηα (ΥΑΠΠ), θαη θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο, απνηεινχλ ηηο βαζηθφηεξεο αηηίεο ζαλάηνπ πνπ ζρεηίδνληαη κε ην θάπληζκα, ζχκθσλα κε ηα επίζεκα θαηαγεγξακκέλα ζηνηρεία ηνπ Π.Ο.Τ. Γηεζλψο, ην 33% ησλ ζαλάησλ ηνπ αλδξηθνχ πιεζπζκνχ εηψλ απνδίδνληαη ζην θάπληζκα, θαη ην 18% ησλ ζαλάησλ άλσ ησλ 70 εηψλ. ηηο γπλαίθεο ηα αληίζηνηρα πνζνζηά αλέξρνληαη ζην 6 θαη 3% (Ezzati, & Lopez, 2000).

41 41 Σα απνηειέζκαηα ηεο πνιπεηνχο έξεπλαο ησλ Ferrucci, et al., (1999), έδεημαλ φηη ην θάπληζκα ζπλδέεηαη κε κεγαιχηεξεο πηζαλφηεηεο ζαλάηνπ, ζε αλζξψπνπο ζσκαηηθά πγηείο θαη ζε απηνχο κε αλαπεξία. ε άλδξεο θαη γπλαίθεο, θάζε είδνπο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα αλεμαξηήηνπ έληαζεο, ζπλδέεηαη κε κηθξφηεξν θίλδπλν ζαλάηνπ ζε πγηή θαη ζε άηνκα κε ζσκαηηθή αλαπεξία θαη αληθαλφηεηα. πλδέεηαη κε κεησκέλν θίλδπλν εκθάληζεο λέαο αλαπεξίαο θαη κε κεγαιχηεξεο πηζαλφηεηεο ιεηηνπξγηθήο απνθαηάζηαζεο απφ ηελ αλαπεξία. Χο αλαπεξία ζεσξείηαη ε κεησκέλε ιεηηνπξγηθφηεηα ηνπ αλζξψπηλνπ ζψκαηνο, εμαηηίαο θάπνηαο πάζεζεο, ε νπνία εθδειψλεηαη κε κεησκέλε ηθαλφηεηα πξαγκαηνπνίεζεο ησλ δξαζηεξηνηήησλ ηνπ αηφκνπ, κεησκέλε ηθαλφηεηα εθπιήξσζεο ησλ θαζεκεξηλψλ ηνπ ππνρξεψζεσλ θαζψο θαη ηεο απηνεμππεξέηεζήο ηνπ. Έλαο 65-ρξνλνο άλδξαο ηεο θαηεγνξίαο ησλ θαπληζηψλ, θαη κε ρακειά επίπεδα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, εθηηκάηαη, κε βάζε ηα δεδνκέλα ηεο έξεπλαο, λα δήζεη 9.5 ρξφληα πγηνχο δσήο, ρσξίο ζσκαηηθή αληθαλφηεηα θαη πεξηνξηζκνχο ζηηο ζσκαηηθέο ιεηηνπξγίεο θαη 2 ρξφληα κε αλαπεξία. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, έλαο άλδξαο ηεο ίδηαο ειηθίαο, πνπ αλήθεη ζηελ θαηεγνξία ησλ κε θαπληζηψλ θαη κε κεγάιε ζπκκεηνρή ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, εθηηκάηαη φηη ζα κπνξεί λα δήζεη 16.2 επηπιένλ ρξφληα πγηνχο δσήο, ρσξίο ζσκαηηθή αλαπεξία, θαη 2,5 ρξφληα κε ζσκαηηθή αλαπεξία, εμαηηίαο θάπνηαο πάζεζεο. ε άλδξεο θαη γπλαίθεο πνπ έρνπλ ηα ίδηα επίπεδα ζπκκεηνρήο ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ην πξνζδφθηκν δσήο ησλ θαπληζηψλ είλαη κηθξφηεξν απφ απηφ ησλ κε θαπληζηψλ. Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη ν κέζνο θαπληζηήο ζα έρεη ήδε πεζάλεη φηαλ ν κε θαπληζηήο ζα δεη πγηήο, ρσξίο λα εθδειψζεη ζσκαηηθή αλαπεξία θαη πεξηνξηζκνχο ζηε θπζηθή ιεηηνπξγία ηνπ ζψκαηνο. Ζ επίδξαζε ησλ επηπέδσλ ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζην πξνζδφθηκν δσήο, δηαθέξεη εληφο ηεο ίδηαο ηεο νκάδαο ησλ θαπληζηψλ θαη ησλ κε-θαπληζηψλ. Οη άλδξεο κεθαπληζηέο πνπ παξνπζηάδνπλ ρακειά επίπεδα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, έρνπλ θαηά 3.3 ρξφληα κηθξφηεξν πξνζδφθηκν φξην δσήο ζε ζρέζε κε φζνπο παξνπζηάδνπλ κέηξηα επίπεδα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, θαη 5.1 κηθξφηεξν πξνζδφθηκν φξην δσήο ζε ζρέζε κε απηνχο πνπ έρνπλ πςειά επίπεδα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. ηηο γπλαίθεο νη αληίζηνηρεο δηαθνξέο

42 42 ήηαλ 35 θαη 5.3 έηε. Απφ ηελ άιιε πιεπξά ζηνπο θαπληζηέο δελ ππάξρνπλ ζεκαληηθέο δηαθνξέο ζην πξνζδφθηκν φξην δσήο, αλεμάξηεηα απφ ην επίπεδν θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Απφ ηελ ζχγθξηζε κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ κε πςειή θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ησλ κε-θαπληζηψλ κε κηθξή θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, θαη αλεμάξηεηα απφ ην θχιν, πξνθχπηεη φηη ην πξνζδφθηκν φξην ηεο πγηνχο δσήο ηνπο ρσξίο αλαπεξία, είλαη πεξίπνπ ην ίδην θαη ζηηο δχν νκάδεο, ελψ νη θαπληζηέο έρνπλ ρακειφηεξν πξνζδφθηκν δσήο κε ζσκαηηθή αλαπεξία. Ζ απμεκέλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη θπξίσο ε θαιή θπζηθή θαηάζηαζε ζπλδέεηαη κε κεησκέλεο πηζαλφηεηεο εθδήισζεο πεξηνξηζκψλ ζηε ζσκαηηθή ιεηηνπξγία φρη κφλν ησλ ζηνπο ελήιηθεο άλσ ησλ 65 εηψλ, αιιά θαη ζηνπο κεζήιηθεο εηψλ. ηελ πνιπεηή έξεπλα ησλ Huang, Macera & Blair, 1998, δηαπηζηψζεθε φηη ζηνπο κεζήιηθεο, ε απμεκέλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ε θαιή θπζηθή θαηάζηαζε ζπλδέεηαη φρη κφλν κε κεησκέλεο πηζαλφηεηεο εκθάληζεο ζσκαηηθψλ πεξηνξηζκψλ ζε θαζεκεξηλέο δξαζηεξηφηεηεο θαζψο απμάλεη ε ειηθία, αιιά ζπλδέεηαη θαη κε ηε δηαηήξεζε ελφο ηθαλνπνηεηηθνχ επηπέδνπ ζσκαηηθψλ ιεηηνπξγηψλ. Γηαπηζηψζεθε επίζεο φηη, αλ θαη ην θάπληζκα ζπλδέεηαη κε απμεκέλεο πηζαλφηεηεο έθπησζεο ησλ ζσκαηηθψλ ιεηηνπξγηψλ θαη κε ηε πξφθιεζε πεξηνξηζκψλ ζηηο θαζεκεξηλέο ζσκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο, ε απμεκέλε ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ακβιχλεη σο έλα βαζκφ απηέο ηηο αξλεηηθέο ζπλέπεηεο ζηνπο κεζήιηθεο. πκπεξαίλεηαη φηη ηα άηνκα κέζεο ειηθίαο κε απμεκέλν ξίζθν εκθάληζεο ζσκαηηθψλ πεξηνξηζκψλ εμαηηίαο ηνπ θαπλίζκαηνο, σθεινχληαη απφ ηε ζπκκεηνρή ηνπο ζε πξνγξάκκαηα θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Σα απνηειέζκαηα απηά ζπκθσλνχλ κε άιιεο παξφκνηεο έξεπλεο (Berkman, Seeman, Albert, et al., 1993). Χζηφζν νη εξεπλεηέο ακθηβάινπλ γηα ηελ αθξίβεηα ησλ κεηξήζεσλ πνπ έγηλαλ κε ηε ρξήζε εξσηεκαηνινγίσλ θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη απνζαθελίδνπλ φηη είλαη πην αζθαιή ηα ζπκπεξάζκαηά ηνπο, πνπ ζρεηίδνπλ ηε θαιή θπζηθή θαηάζηαζε κε ηηο κεησκέλεο πηζαλφηεηεο εκθάληζεο πεξηνξηζκψλ ζηηο ζσκαηηθέο ιεηηνπξγίεο. ηε παξνχζα έξεπλα εμεηάζηεθε ε ζρέζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο κε ζσκαηηθή ιεηηνπξγία ησλ κεζήιηθσλ θαπληζηψλ θαη κε, ε νπνία απνηειεί κηα απφ ηηο

43 43 δηαζηάζεηο ηεο Πνηφηεηαο δσήο πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία. Ζ ρξήζε ηνπ επηηαρπλζηφκεηξνπ επέηξεςε ηελ εμαγσγή αζθαιέζηεξσλ ζπκπεξαζκάησλ γηα ηε ζρέζε αλάκεζα ζηηο δχν παξακέηξνπο ζηνπο θαπληζηέο. Ζ ζσκαηηθή ιεηηνπξγία ζηελ έξεπλα απηή, απνηειεί κηα απφ ηηο δηαζηάζεηο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ πνπ κεηξά ηε ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQoL). Κάπληζκα θαη κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε. Ζ ζσκαηηθή απφδνζε θαζνξίδεηαη απφ ηελ ζπλδπαζκέλε ιεηηνπξγία ηνπ θαξδηαγγεηαθνχ, ηνπ αλαπλεπζηηθνχ θαη κπνζθειεηηθνχ ζπζηήκαηνο. Απφ ηα δεδνκέλα πνιιψλ εξεπλψλ ζπκπεξαίλεηαη φηη ην θάπληζκα επηηαρχλεη ηελ θζνξά ηνπ αλαπλεπζηηθνχ θαζψο θαη ηνπ θαξδηαθνχ θαη θπθινθνξηθνχ ζπζηήκαηνο (Shinton, 1997). Μηθξφο είλαη ν αξηζκφο ησλ εξεπλψλ πνπ κειέηεζαλ ηηο επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ θπζηθή θαηάζηαζε θαη απφδνζε ηνπ νξγαληζκνχ. ηελ πνιπεηή έξεπλα ησλ Sandvik, Grikssen, Thaulow, (1995), κειεηήζεθαλ νη κεηαβνιέο ζε δηάθνξεο παξακέηξνπο ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο ησλ αλδξψλ θαπληζηψλ, ζε ζχγθξηζε κε ηνπο κε θαπληζηέο, ειηθίαο εηψλ, κέζα ζε έλα ρξνληθφ δηάζηεκα 7 ρξφλσλ. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο, φζνλ αθνξά ην κέγηζην ζπλνιηθά παξαγφκελν έξγν κεηξνχκελν ζε Kjoul, θαη ηελ ηθαλφηεηα παξαγσγήο έξγνπ, κεηξνχκελε ζε Watts, πνπ εθηηκήζεθαλ εξγαζηεξηαθά κε ην εξγνπνδήιαην, έδεημαλ φηη νη κε θαπληζηέο παξνπζίαζαλ ζεκαληηθά κεγαιχηεξεο ηηκέο ζε ζρέζε κε ηνπο θαπληζηέο ζηελ πξψηε κέηξεζε (p=0.001). Όπσο πξνέθπςε απφ ηελ δεχηεξε κέηξεζε νη κεηαβνιέο ζηηο ηηκέο ησλ παξακέηξσλ απηψλ, κεηά απφ 7 ρξφληα, ήηαλ πνιχ κηθξφηεξεο ζηνπο κε θαπληζηέο (9% έλαληη 22 % & p=0.001). Οη δηαθνξέο ήηαλ κεγαιχηεξεο ζηελ ειηθηαθή θαηεγνξία ζε ζρέζε κε ηελ θαηεγνξία εηψλ. Όζνλ αθνξά ην επίπεδν ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο (Physical fitness), κεηξνχκελν κε ηηκέο J/kgr ζσκαηηθνχ βάξνπο, δηαπηζηψζεθε φηη νη ηηκέο ήηαλ ζεκαληηθά κεγαιχηεξεο

44 44 ζηνπο κε θαπληζηέο (p=0.001), θαη φηη νη ε κείσζε ηνπ επηπέδνπ ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο, ζηελ δηάξθεηα ησλ 7 εηψλ, ήηαλ 13.6% κεγαιχηεξε ζηνπο θαπληζηέο ζε ζρέζε κε ηνπο κε θαπληζηέο (p=0.001). Αθφκε έλα ζεκαληηθφ ζηνηρείν πνπ πξνέθπςε είλαη φηη ε κεγαιχηεξε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζρεηίδεηαη κε κηθξφηεξε κείσζε ζην επίπεδν ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο (Physical Fitness), (p=0.039). Όζνλ αθνξά ηελ αλαπλεπζηηθή ηθαλφηεηα, ε νπνία ππνινγίζηεθε κε ηνλ Δμσζνχκελν Όγθν ηνπ Δθπλεφκελνπ αέξα (Forced Expiratory Volume, FEV), θαηφπηλ ρξήζεο ηνπ ζπηλζεξνγξαθήκαηνο, πξνέθπςε φηη νη αξρηθέο ηηκέο ήηαλ κεγαιχηεξεο ζηνπο κε θαπληζηέο. Οη κεγαιχηεξεο αξρηθέο ηηκέο ηνπ FEV θαη ε κεγαιχηεξε ειηθία ζπλδένληαλ κε κεγαιχηεξε κείσζε ηνπ FEV (p=0.001) ζηελ δηάξθεηα ησλ 7 εηψλ, αιιά ε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα δελ ζπλδεφηαλ κε κεηαβνιή ζηηο ηηκέο ηνπ FEV. Αθφκε έλα ζηνηρείν είλαη φηη ε κείσζε ηνπ Δμσζνχκελνπ φγθνπ ζηνλ εθπλεφκελν αέξα (FEV), ήηαλ 6% κεγαιχηεξε ζηνπο θαπληζηέο (p=0.001). Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ επηπιένλ φηη φζνη άξρηζαλ λα θαπλίδνπλ κεηά ηελ πξψηε κέηξεζε παξνπζίαζαλ παξφκνηεο ηηκέο κε ηνπο θαπληζηέο, ελψ απφ φζνπο δηέθνςαλ ην θάπληζκα ζηελ δηάξθεηα ησλ επηά ρξφλσλ, απηνί πνπ αλήθαλ ζηελ θαηεγνξία εηψλ έδεημαλ λα σθεινχληαη πεξηζζφηεξν. Ζ θαηεγνξία ησλ εηψλ εκθάληζε κε ηελ δηαθνπή, κηθξέο αιιαγέο ζηνπο δείθηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο απηήο ζπκθσλνχλ κε ηελ πιεηνςεθία ησλ εξεπλψλ πνπ κειέηεζαλ ηε κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε ησλ θαπληζηψλ (Hoad, 1992). Οη ελδείμεηο ηεο έξεπλαο γηα κεησκέλεο ηηκέο πλεπκνληθνχ αεξηζκνχ (FEV) ησλ θαπληζηψλ, ζπκθσλνχλ κε ηα δεδνκέλα ηεο έξεπλαο πνπ πξαγκαηνπνίεζαλ νη Burrows, Bloom, Traver, & Cline, (1987). Οη ηηκέο απηέο πνπ εθθξάδνπλ ηελ αλαπλεπζηηθή ιεηηνπξγία, κε δπζθνιία κπνξνχλ λα εμεγήζνπλ ηε κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε ησλ θαπληζηψλ. Ζ έθπησζε ζηηο θαξδηαγγεηαθέο ιεηηνπξγίεο, σζηφζν, θαίλεηαη λα απνηειεί ηζρπξφηεξν πεξηνξηζηηθφ παξάγνληα γηα ηελ ζσκαηηθή ηνπο απφδνζε. Ζ ρεκηθή έλσζε ηνπ κνλνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα, ηνπ θπαλίνπ θαη άιισλ αληηνμεηδσηηθψλ ελψζεσλ κε ηελ αηκνγινβίλε, πνπ

45 45 πεξηνξίδεη ηελ κεηαθνξά ηνπ O2 θαη ηνλ κεηαβνιηζκφ ηνπ ζηνλ κπτθφ ηζηφ, πηζαλφλ λα εμεγεί ηελ κεησκέλε απφδνζε ησλ θαπληζηψλ. Μηα αθφκε εξκελεία ε νπνία ζπλδέεηαη κε ηελ θαξδηαθή ιεηηνπξγία, κπνξεί ζχκθσλα κε ηνλ Trap-Jensen, (1988), λα είλαη ε καθξνπξφζεζκε βιάβε ηεο θαξδηαθήο ιεηηνπξγίαο εμαηηίαο ηεο απμεκέλεο δηέγεξζεο πνπ πξνθαινχλ νη θεηαρνιακίλεο ζηνπο ρξφληνπο θαπληζηέο. Ζ πεξηθεξεηαθή κπτθή θφπσζε ησλ θαπληζηψλ, κπνξεί επίζεο λα εξκελεχζεη ζε κεγάιν βαζκφ ηελ κεησκέλε θπζηθή ηνπο θαηάζηαζε (Wust, et al., 2008; Morse, et al., 2007). Σα απμεκέλα επίπεδα ηνπ κνλνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα (CO) ζην αίκα, πεξηνξίδνπλ ηελ κεηαθνξά θαη δηάρπζε ηνπ Ο2 ζηνπο κπτθνχο ηζηνχο, κεηψλνληαο ηελ παξαγσγή ελέξγεηαο κέζα απφ ην αεξφβην κεηαβνιηζκφ ηεο γιπθφδεο. Δπηπιένλ πηζαλνινγείηαη φηη ην CO θαη άιιεο αληηνμεηδσηηθέο ρεκηθέο ελψζεηο, φπσο ηα ππεξνμείδηα ηνπ Ο2, ην θπάλην θαη ε πίζζα, κπινθάξνπλ ηα έλδπκα πνπ θαηαιχνπλ ηηο αληηδξάζεηο γηα ηελ αεξφβηα παξαγσγή ελέξγεηαο κέζα ζην θχθιν ηεο κηηνρνλδξηαθήο αλαπλεπζηηθήο αιπζίδαο. Μηα αθφκε εθδνρή ηεο κεησκέλεο αληνρήο ησλ θαπληζηψλ είλαη ζχκθσλα κε ηνπο Montes de Oca, Loeb, Torres, Sanctis, Hernandez, & Talamo, (2008), ε κεησκέλε αγγεηνδηαζηνιή ηνπο θαηά ηελ άζθεζε, ε νπνία εμεγείηαη είηε κε ηελ κείσζε ζηελ παξαγσγή θηηξηθνχ νμένο πνπ πεξηνξίδεη ηελ ιεηηνπξγία ηνπ ελδνζειίνπ ησλ αξηεξηψλ, είηε κε ην απμεκέλν νμεηδσηηθφ ζηξέο. Ζ αξλεηηθή ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηε Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Σν θάπληζκα επηδξά αξλεηηθά ζηελ θπζηθή θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ κεηψλνληαο ηελ θαξδηναλαπλεπζηηθή ηνπ αληνρή (Satipati, & Swapan, 1987 ; Bernards, Twisk, Mechelen, Snel, & kemper, 2003), θαη επζχλεηαη γηα ηελ κεησκέλε αληίζηαζε ζηελ πεξηθεξεηαθή κπτθή θφπσζε (Wust et al., 2008). Ζ κεησκέλε θπζηθή θαηάζηαζε ζπκπεξηιακβάλεηαη ζηνπο παξάγνληεο πνπ απνηξέπνπλ ηελ ζπκκεηνρή ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, εμαηηίαο ησλ κεησκέλσλ ζσκαηηθψλ δπλαηνηήησλ ηνπ αηφκνπ λα αληαπνθξηζεί ζηελ επηβάξπλζε πνπ

46 46 επηθέξεη ζην ζψκα ηνπ ε άζθεζε, αιιά θαη ε θαζεκεξηλή ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα (Dishman, Sallis, & Orenstein, 1985). Ζ ζπκκεηνρή ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαζψο θαη ηα επίπεδα έληαζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, πνπ πξνηείλνληαη απφ ην Ακεξηθάληθν Κνιιέγην Αζιεηηαηξηθήο (American College of Sports Medicine, ACSM) θαη ηελ Ακεξηθαληθή Καξδηνινγηθή Δηαηξεία (American heart Association, AHA) (Haskell, et al., 2007), είλαη θαζνξηζηηθνί παξάγνληεο γηα ηελ ελίζρπζε ηεο πγείαο, ηελ αχμεζε ηνπ πξνζδφθηκνπ νξίνπ δσήο, αιιά θαη ηελ κείσζε ηνπ πνζνζηνχ ζσκαηηθήο αλαπεξίαο θαη ηνπ ζπλνιηθνχ ρξφλνπ επηβίσζεο κε ζσκαηηθή αληθαλφηεηα ζηελ ηξίηε ειηθία (Ferucci, et al., 1999). Ζ επίδξαζε απηνχ θαζ εαπηνχ ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ησλ πγεηψλ αηφκσλ, έρεη κειεηεζεί εθηεηακέλα, φπσο θαίλεηαη ζηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία. Οη Kaczynski, et al., (2008), πξαγκαηνπνίεζαλ κηα εξεπλεηηθή αλαζθφπεζε κε ζέκα ην θάπληζκα θαη ηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζε πγηή άηνκα φισλ ησλ ειηθηαθψλ θαηεγνξηψλ. Απφ ηελ αλαζθφπεζε πξνθχπηεη φηη ζην 60% ησλ εξεπλψλ, πνπ κειέηεζαλ ην ζέκα, δηαπηζηψζεθε αξλεηηθή ζρέζε αλάκεζα ζην θάπληζκα θαη ηελ ζπκκεηνρή ζε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Τπήξραλ δηαθνξνπνηήζεηο κεηαμχ ησλ εξεπλψλ σο πξνο ην επίπεδν έληαζεο θαη ην είδνο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ κεηξήζεθε. ε θάπνηεο έξεπλεο αμηνινγήζεθε ε ζπλνιηθή εκεξήζηα ΦΓ, ζε άιιεο ε ΦΓ ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν, ελψ ζε θάπνηεο άιιεο ε ζπκκεηνρή ζε δηάθνξα ζπφξ. Τπήξραλ δηαθνξνπνηήζεηο σο πξνο ηνλ νξηζκφ ησλ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ, πνπ θαζηέξσλε δηαθνξεηηθά θξηηήξηα επηινγήο ησλ ζπκκεηερφλησλ θαπληζηψλ ζε θάζε πεξίπησζε. Σν είδνο ησλ εξσηεκαηνινγίσλ πνπ επίζεο δηέθεξε θαηά πεξίπησζε, ρξεζηκνπνηψληαο δηαθνξεηηθά θξηηήξηα ζηε κέηξεζε. Άιινηε κεηξηφηαλ ε ελεξγεηαθή δαπάλε (ΜΔΣs) απφ ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ θαη άιινηε ν ρξφλνο ζπκκεηνρήο. ε θάπνηεο έξεπλεο κεηξήζεθε ε ελεξγεηαθή δαπάλε ζπλνιηθά θαη ζε άιιεο μερσξηζηά γηα θάζε είδνο ΦΓ. Γηαθνξεηηθά επίπεδα ηεο έληαζεο ηεο ΦΓ θαη δηαθνξεηηθά είδε άζθεζεο κεηξήζεθαλ θαη αμηνινγήζεθαλ, θαηά πεξίπησζε. Όια απηά εμεγνχλ ηελ αζπκθσλία ησλ απνηειεζκάησλ κεηαμχ ησλ εξεπλψλ, θαη ηελ χπαξμε

47 47 απνηειεζκάησλ πνπ δελ δηαπίζησζαλ θακία ζρέζε κεηαμχ θαπλίζκαηνο θαη θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο. ε φιεο ηηο έξεπλεο, σο κέζν κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ηνπ ειεχζεξνπ ρξφλνπ, ρξεζηκνπνηήζεθαλ δηαθνξεηηθά εξσηεκαηνιφγηα. Ζ αδπλακία λα απαληεζνχλ κε αθξίβεηα ηα εξσηήκαηα, πνπ αθνξνχλ ηελ δηάξθεηα θαη ηελ έληαζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο, θαζηζηνχλ απαξαίηεηε ηελ ρξήζε πεξηζζφηεξν έγθπξσλ θαη αμηφπηζησλ νξγάλσλ κέηξεζεο, ηθαλψλ λα κεηξνχλ ηε ΦΓ, ηε ζηηγκή πνπ απηή πξαγκαηνπνηείηαη. Σέηνηα φξγαλα κέηξεζεο ηεο ΦΓ είλαη ηα επηηαρπλζηφκεηξα. Σν ηξηζδηάζηαην επηηαρπλζηφκεηξν RT3, σο κέζν κέηξεζεο ηεο ζπλνιηθήο εκεξήζηαο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ δηαθνξεηηθψλ επηπέδσλ έληαζήο ηεο, δελ έρεη ρξεζηκνπνηεζεί ζε θακία έξεπλα, πνπ έρεη σο αληηθείκελν κειέηεο ηελ επίδξαζε ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ ΦΓ, πγηψλ αηφκσλ. Ζ ρξήζε ελφο έγθπξνπ νξγάλνπ κέηξεζεο, φπσο ην RT3, ζε ζπλδπαζκφ κε ην εξσηεκαηνιφγην κέηξεζεο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (Baecke, et al., 1982), πνπ θαηαγξάθεη ηε ΦΓ πνπ αλαπηχζζεη ην άηνκν ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν θαη ζηα ζπφξ, απνηεινχλ ηελ θαηλνηνκία απηήο ηεο έξεπλαο. Ζ έξεπλα ζα δψζεη ζηελ επηζηεκνληθή θνηλφηεηα πεξηζζφηεξα δεδνκέλα, πνπ αθνξνχλ ηηο δηαθνξέο ζηε ΦΓ θαη ζηα επίπεδα ηεο έληαζήο ηεο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε, θαζψο θαη ην βαζκφ πνπ ην θάπληζκα επεξεάδεη ηε ΦΓ, κε ηε ρξήζε πην αθξηβνχο νξγάλνπ κέηξεζεο. Ζ έξεπλα ησλ Kvaavik, Meyer, & Tverdal, 2004, έδεημε φηη νη θαπληζηέο, άλδξεο θαη γπλαίθεο ειηθίαο εηψλ, ζπκκεηέρνπλ ιηγφηεξν απφ ηνπο κε θαπληζηέο ζε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο εβδνκάδαο. Χο έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζεσξήζεθε ζχκθσλα κε ηνπο εξεπλεηέο, ε άζθεζε πνπ αλάγθαδε ην ζπκκεηέρνληα λα ιαραληάζεη θαη λα ηδξψζεη. ηελ ζχγθξηζε πνπ έγηλε κεηαμχ ησλ δχν θχισλ νη άλδξεο θαπληζηέο γπκλάδνληαλ ηφζν φζν θαη νη κε θαπλίζηξηεο. Οη Lockery & Stanford, (1996), κειέηεζαλ ηελ ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ζε άλδξεο θαη γπλαίθεο εηψλ. Σν δείγκα απνηεινχληαλ απφ Αθξνακεξηθάλνπο. Χο θαπληζηέο ζεσξήζεθαλ φζνη θάπληζαλ ζηε δσή ηνπο

48 48 πεξηζζφηεξα απφ 100 ηζηγάξα θαη εμαθνινπζνχζαλ λα θαπλίδνπλ θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο έξεπλαο. Πξψελ θαπληζηέο ζεσξήζεθαλ φζνη έθνςαλ ην θάπληζκα ηνπιάρηζηνλ 1 ρξφλν πξίλ ηελ έλαξμε ηεο έξεπλαο θαη έθηνηε δελ θάπληζαλ θαζφινπ. Γφζεθε ζηνπο ζπκκεηέρνληεο εξσηεκαηνιφγην πνπ αθνξνχζε ηελ ζπκκεηνρή ηνπο ζε ειαθξηά θαη έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. ηελ έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα πεξηιακβάλνληαλ ε αεξνβηθή γπκλαζηηθή, ην ηξέμηκν, ην θνιχκπη, ην πνδήιαην θαη ζηελ ειαθξηά ην πεξπάηεκα, ν ρνξφο ε θεπνπξηθή, ην γθφιθ θαη άιια παξφκνηα. Απφ ηελ αμηνιφγεζε ησλ απαληήζεσλ πξνέθπςε φηη ην 48.2 % ησλ κε θαπληζηψλ, ην 47.6 % ησλ πξψελ θαπληζηψλ θαη ην 49.5 % ησλ θαπληζηψλ ζπκκεηείραλ ζε ειαθξηάο έληαζεο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ηνπιάρηζηνλ 3 θνξέο ηελ εβδνκάδα. ηνπο άλδξεο ηα αληίζηνηρα πνζνζηά ήηαλ 58.2 %, 52 % θαη 53 %. Οη άλδξεο θαπληζηέο ήηαλ ιηγφηεξν πηζαλφ, ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο λα ζπκκεηέρνπλ ζε ειαθξηά θπζηθή δξαζηεξηφηεηα κε πνζνζηφ 12.8%. Αζήκαληεο ήηαλ νη δηαθνξέο πνπ θαηαγξάθεθαλ κεηαμχ ησλ γπλαηθψλ θαη ησλ ηξηψλ νκάδσλ, φζνλ αθνξά ηελ ειαθξηά θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Αλαθνξηθά κε ηελ ζπκκεηνρή ζε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα νη πην ελεξγέο νκάδεο ήηαλ ησλ κε θαπληζηψλ αλδξψλ κε πνζνζηφ 19.7 %, θαη ησλ πξψελ θαπληζηξηψλ κε πνζνζηφ 26.4%. ηελ θαηεγνξία ησλ θαπληζηψλ, νη άλδξεο γπκλάδνληαλ πεξηζζφηεξν απφ ηηο γπλαίθεο, ζε ρακειήο έληαζεο ΦΓ, πνπ πξαγκαηνπνηνχληαλ ηνπιάρηζηνλ 3 θνξέο ηελ εβδνκάδα. Με θξηηήξην ηα ζπφξ, ζπλνιηθά θαη ζηα δχν θχια, κεγαιχηεξε ζπκκεηνρή ζηελ ειαθξηά θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, είραλ νη κε θαπληζηέο κε πνζνζηφ 55.8% θαη ζηελ έληνλε κε πνζνζηφ 19.9%. Οη θαπληζηέο είραλ κεγαιχηεξε ζπκκεηνρή ζε ρακειήο έληαζεο εξγαζίεο ηνπ ζπηηηνχ κε πνζνζηφ 42.4 %. ηελ έξεπλα ησλ Perkins, Rohay, Meitahn, Wing, Matthes, & Kuller, 1993, κειεηήζεθε ε ζρέζε ηνπ θαπλίζκαηνο κε ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζε κεζήιηθεο γπλαίθεο ειηθίαο εηψλ. Οη κεηξήζεηο έγηλαλ 2 θνξέο κε ρξνληθή δηαθνξά 3 εηψλ. πκκεηείραλ 541 γπλαίθεο νη νπνίεο ρσξίζηεθαλ ζηηο νκάδεο ησλ: θαπληζηξηψλ, πξψελ θαπληζηξηψλ θαη κε. Χο θαπλίζηξηεο ζεσξήζεθαλ φζεο θάπληδαλ ηνπιάρηζηνλ 10 ηζηγάξα εκεξεζίσο θαη ζηε

49 49 έξεπλα απηή νη ζπκκεηέρνπζεο θάπληδαλ γηα 28.6 ±3.9 έηε. Χο πξψελ θαπλίζηξηεο ζεσξήζεθαλ φζεο δηέθνςαλ ην θάπληζκα πξηλ απφ 10 έηε θαη θάπληδαλ πάλσ απφ 9 ηζηγάξα εκεξεζίσο. Οη ζπκκεηέρνπζεο εδψ δηέθνςαλ πξηλ απφ 10 ± 8.0 έηε, αθνχ θάπληδαλ γηα 15.8 ± 8.6 έηε. Ζ ΦΓ κεηξήζεθε κε ην εξσηεκαηνιφγην Paffaengbauger physical activity questionnaire (Paffaengbauger, et al., 1993), κε βάζε ην νπνίν ππνινγίδεηαη ν κέζνο φξνο ησλ ζεξκίδσλ ζε (Kcl) αλά εβδνκάδα θαηά ηελ δηάξθεηα ηνπ ηειεπηαίνπ έηνπο. Τπνινγίζηεθαλ νη ζεξκίδεο ηεο ηειεπηαίαο εβδνκάδαο πξηλ ηελ έξεπλα, γηα λα γίλνπλ νη απαξαίηεηεο ζπγθξίζεηο. Απφ ηηο ζπγθξίζεηο αλάκεζα ζηηο δχν κεηξήζεηο δηαπηζηψζεθε φηη κε θαπλίζηξηεο είραλ κεγαιχηεξεο ηηκέο εβδνκαδηαίαο θαηαλάισζεο ζεξκίδσλ απφ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ελψ νη πξψελ θαπλίζηξηεο αχμεζαλ ζεκαληηθά ηελ θαηαλάισζε ζεξκίδσλ απφ ζπκκεηνρή ζε εβδνκαδηαία θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαηά ηελ δηάξθεηα ηνπ ηειεπηαίνπ έηνπο, ζε ζχγθξηζε κε ηηο θαπλίζηξηεο (t(25)=2.03 p=0.05). Σελ επίδξαζε ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ειεχζεξνπ ρξφλνπ ησλ γπλαηθψλ, κειέηεζαλ νη Frisk, Brynhildsen, Ivanson, Persson, & Hammar, Σν δείγκα ηεο έξεπλαο απνηεινχζαλ 1324 γπλαίθεο, κέζεο ειηθίαο απφ εηψλ. Υξεζηκνπνηήζεθε εξσηεκαηνιφγην γηα λα δηαπηζησζεί αλ νη γπλαίθεο ζπκκεηείραλ ζε πςειήο έληαζεο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, θαζψο θαη ν ρξφλνο πνπ αθηέξσλαλ ζε απηή θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εβδνκάδαο. ην εξσηεκαηνιφγην απαληνχζαλ επίζεο ζηελ εξψηεζε αλ ήηαλ πξψελ, λπλ ή πξψελ θαπλίζηξηεο. Χο έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ζεσξήζεθε ε ζπκκεηνρή ζην ειεχζεξν ρξφλν, ζε ζπφξ φπσο ε θνιχκβεζε, ε αεξνβηθή ζην γπκλαζηήξην, ε πνδειαζία, ην ηξέμηκν θαη άιια παξφκνηα ζπφξ. ηελ βαζκνιφγεζε ησλ απαληήζεσλ, ν ρξφλνο ζπκκεηνρήο ζηελ πνδειαζία δηαηξνχηαλ κε ην 2. Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη νη κε θαπλίζηξηεο ζπκκεηείραλ πεξηζζφηεξν απφ ηηο θαπλίζηξηεο ζε έληνλε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, ζπλνιηθήο δηάξθεηαο ηνπιάρηζηνλ κηαο ψξαο, κε πνζνζηά ζπκκεηνρήο 69.1 % θαη 55.6% αληίζηνηρα (p=0.001). Οη κε θαπλίζηξηεο είραλ ελεξγφ ζπκκεηνρή ζε φια ηα ζπφξ, θαη ε δηαθνξά ήηαλ κεγαιχηεξε ζηελ αεξνβηθή γπκλαζηεξίνπ, φπνπ γπκλάδνληαλ ν δηπιάζηνο αξηζκφο κε θαπληζηξηψλ ζε ζρέζε κε ηηο θαπλίζηξηεο. Όζν πεξηζζφηεξα ηζηγάξα

50 50 θάπληδαλ ηελ εκέξα νη θαπλίζηξηεο ηφζν ιηγφηεξν πηζαλφ ήηαλ λα αζθνχληαη έληνλα ζην γπκλαζηήξην. Γηα ηα ιηγφηεξν έληνλα ζπφξ απηή ε ηάζε ήηαλ ιηγφηεξν πξνθαλήο. Οη πεξηζζφηεξεο γπλαίθεο (81-92%), αθηέξσλαλ ηνπιάρηζηνλ 1 ψξα ηελ εβδνκάδα ζην πεξπάηεκα, αλεμαξηήησο αλ ήηαλ θαπλίζηξηεο ή φρη. Σελ εβδνκαδηαία ζπρλφηεηα ζπκκεηνρήο ζηα ζπφξ, ηε δηάξθεηα ησλ ζπλεδξηψλ ηελ δηάξθεηα ηεο άζθεζεο θαη ηηο ζπλνιηθέο ζεξκίδεο πνπ δαπαλνχζαλ ζηελ δηάξθεηα κηαο εβδνκάδαο θαπληζηέο θαη κε, κειέηεζαλ νη Conway, & Terry, Οη εζεινληέο ήηαλ 2712 άλδξεο θαη 333 γπλαίθεο, κέιε ηνπ πξνζσπηθνχ ηνπ Ακεξηθαληθνχ λαπηηθνχ. Γηα ηελ κέηξεζε ησλ παξαπάλσ παξακέηξσλ ρξεζηκνπνηήζεθε εξσηεκαηνιφγην, κε ην νπνίν νη εζεινληέο θαινχληαλ λα απαληήζνπλ αλ ζπκκεηείραλ ζε θάπνηα απφ ηα παξαθάησ: Σξέμηκν, βάδηζκα, θνιχκβεζε, πνδειαζία, ξαθέηεο, αεξφβην ρνξφ, άξζε βαξψλ θαη θαιαζνζθαίξηζε. Δπίζεο απαληνχζαλ αλαθνξηθά κε ηελ ζπρλφηεηα ζπκκεηνρήο ηνπο ζε θάπνηα απφ απηά ηα ζπφξ θαη ηελ ρξνληθή δηάξθεηα ηεο άζθεζεο. Με βάζε ηηο απαληήζεηο ηνπο ζηελ ζπρλφηεηα θαη δηάξθεηα ησλ αζθήζεσλ ππνινγίζηεθαλ ε εβδνκαδηαία δαπάλε ελέξγεηαο ζηα ζπφξ. Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη νη πξψελ θαη κε θαπληζηέο είραλ πνιχ κεγαιχηεξε εβδνκαδηαία ζπκκεηνρή ζηελ άζθεζε ζε ζρέζε κε ηνπο θαπληζηέο (F(2, 2985)=3,17 p=0,0001). Οη θαπληζηέο γπκλάδνληαλ ζεκαληηθά ιηγφηεξν ζηελ δηάξθεηα ησλ ζπλεδξηψλ ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο (F(2, 2978)=108 p<0.0001). Γεληθφηεξα, νη θαπληζηέο δαπαλνχζαλ ιηγφηεξεο ζεξκίδεο (Kcal) ηελ εβδνκάδα αζθνχκελνη, ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο (F(2, 2938)=33.8 p<0.0001). Οη θαπληζηέο θαηά κέζν φξν πξαγκαηνπνηνχζαλ 2 αζθήζεηο ιηγφηεξεο ζε θάζε ζπλεδξία, θαη ε θάζε άζθεζε πνπ πξαγκαηνπνηνχζαλ δηαξθνχζε 2 ιεπηά ιηγφηεξν. Έλα αθφκε ζεκαληηθφ ζηνηρείν είλαη φηη θαηαλάισλαλ 500 ζεξκίδεο ιηγφηεξεο ηελ εβδνκάδα ζε ζρέζε κε ηνπο πξψελ θαη κε θαπληζηέο.

51 51 Κάπληζκα θαη ρεηηδόκελε κε ηελ Τγεία Πνηόηεηα Εσήο. Πνηόηεηα Εσήο ρεηηδόκελε κε ηελ Τγεία. Ζ Πνηφηεηα Εσήο πνπ είλαη ζρεηηθή κε ηελ πγεία (HRQoL), είλαη κηα έλλνηα πνπ πξνζπαζεί λα πηνζεηήζεη ζηνηρεία απφ ηνλ νξηζκφ πνπ δίλεη ν Παγθφζκηνο Οξγαληζκφο Τγείαο (World Health Organization, WHO, 1948), γηα ηελ πγεία. πκπεξηιακβάλεη ζηελ έλλνηά ηεο, ηελ ζσκαηηθή θαη ςπρηθή θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ, ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ θνηλσληθή ηνπ πγεία, ψζηε λα ππάξρεη ε δπλαηφηεηα ζπλνιηθήο εθηίκεζεο ηεο πγείαο θαη ηεο πνηφηεηαο ηεο δσήο ηνπ. Ζ πνηφηεηα δσήο είλαη ζχκθσλα κε ην Παγθφζκην Οξγαληζκφ Τγείαο, (World Health Organization 1998) κηα επξεία έλλνηα, ε νπνία πεξηιακβάλεη έλα κεγάιν θάζκα παξακέηξσλ, πνπ επεξεάδνπλ ηελ επηπρία ηνπ αηφκνπ. Οη παξάκεηξνη απηέο, ζπλδένληαη κε ηελ αηνκηθή, ζσκαηηθή θαη ςπρηθή ηνπ θαηάζηαζε, κε ηνλ βαζκφ ηεο αλεμαξηεζίαο ηνπ, πνπ ηνπ επηηξέπεη λα αλαπηχμεη ειεχζεξα ηελ πξνζσπηθφηεηά ηνπ, κε ηνλ θνηλσληθφ ηνπ ξφιν, θαη κε ηηο ζρέζεηο πνπ αλαπηχζζεη κέζα ζηα πιαίζηα ηνπ θνηλσληθνχ ηνπ πεξηβάιινληνο. πλδένληαη επίζεο κε ηηο πξνζσπηθέο ηνπ πεπνηζήζεηο θαη ηελ ζρέζε ηνπ κε ην πεξηβάιινλ, ζην νπνίν δεη. Ζ HRQOL είλαη ε παξάκεηξνο ηεο πνηφηεηαο δσήο (Quality of Life, QoL) πνπ επεξεάδεη ηε QoL πεξηζζφηεξν απφ φιεο ηηο ππφινηπεο. χκθσλα κε ηνπο Michalos, Zambo & Hubley, 2000, ε θαηάζηαζε ηεο πγείαο ηνπ αηφκνπ, απνηειεί ην θπξηφηεξν παξάγνληα πνπ επεξεάδεη ηε πνηφηεηα ηεο δσήο ηνπ. Οη εζεινληέο ζηελ έξεπλά ηνπο, αμηνινγήζεθαλ απφ ηηο απαληήζεηο ζε εξσηεκαηνιφγηα, πνπ αθνξνχζαλ φιεο ηηο παξακέηξνπο πνπ επεξεάδνπλ ηελ επηπρία ηνπ αηφκνπ, φπσο ε νηθνλνκηθή θαηάζηαζε, ε πγεία, ε ειηθία, ε εθπαίδεπζε, ην θνηλσληθφ πεξηβάιινλ. Απφ ηηο απαληήζεηο ηνπο πξνέθπςε ε έλδεημε φηη ε θαηάζηαζε ηεο πγείαο, ζπκβάιιεη ζε πνζνζηφ 56%, ζηελ πνηφηεηα ηεο δσήο ηνπο. χκθσλα κε ην Παγθφζκην Οξγαληζκφ πγείαο (WHO, 1948), θαη κε βάζε ηνλ ελλνηνινγηθφ νξηζκφ ηεο πγείαο, απηή δελ εξκελεχεηαη κφλν σο ε θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ

52 52 ζηελ νπνία απνπζηάδεη ε αλαπεξία ή ε αζζέλεηα, αιιά επηπξφζζεηα πξνζδηνξίδεηαη σο κηα πνιπδηάζηαηε έλλνηα πνπ πεξηιακβάλεη ηελ ζσκαηηθή θαη ςπρηθή επεμία ζε ζπλδπαζκφ κε ηε θνηλσληθή πγεία ηνπ αηφκνπ (Ware, 1987). πκπεξαίλεηαη ινηπφλ φηη απφ ηε κηα πξνθχπηεη ζαλ θξηηήξην αμηνιφγεζεο ηεο πγείαο, ε θαηάζηαζε ζηε νπνία βξίζθεηαη ην άηνκν θαη ε νπνία θπκαίλεηαη απφ ηελ αζζέλεηα σο ηε επεμία. Απφ ηελ άιιε ε εηθφλα ζπκπιεξψλεηαη κε θξηηήξην ην ζπλππνινγηζκφ ησλ 5 δηαζηάζεσλ πνπ ηε ζπλζέηνπλ: ηελ ζσκαηηθή πγεία, ηε ςπρηθή πγεία, ηελ θνηλσληθή ιεηηνπξγία, ην ιεηηνπξγηθφ ξφιν θαη ηελ απηναληίιεςε ηεο γεληθήο πγείαο θαη επεμίαο. Ζ ζσκαηηθή πγεία αθνξά ηελ αλεπάξθεηα ή ηε δπλαηφηεηα πνπ έρεη ην άηνκν λα εθηειεί απιέο θαζεκεξηλέο ζσκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη λα απηνεμππεξεηείηαη. Αθνξά ην επίπεδν ηεο ελεξγεηηθφηεηαο θαη επεμίαο ηνπ, ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα εθηειεί έληνλε ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ην ζσκαηηθφ πφλν πνπ κπνξεί λα βηψλεη. Ζ ςπρηθή πγεία ζρεηίδεηαη κε ηελ έληαζε θαη ζπρλφηεηα εκθάληζεο ζπκπησκάησλ θαηάζιηςεο, ζηελνρψξηαο θαη άγρνπο, πνπ άιινηε είλαη έθδεια θαη εθθξάδνληαη κέζα απφ απνθιίλνπζεο ζπκπεξηθνξέο, ελψ άιινηε επηθξαηνχλ γηα κεγάια ρξνληθά δηαζηήκαηα, επεξεάδνληαο ηε θαιή ςπρνζσκαηηθή θαη θνηλσληθή ιεηηνπξγία ηνπ αηφκνπ. Αθνξά επίζεο ηε πλεπκαηηθή ηνπ θαηάζηαζε, ε νπνία εθθξάδεηαη κε ηηο λνεηηθέο ηνπ ιεηηνπξγίεο, κε ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα αληηιακβάλεηαη ηη δηαδξακαηίδεηαη γχξσ ηνπ, κε ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα ζπκάηαη, λα θαηαλνεί θαη λα επηιχεη πξνβιήκαηα. Ζ θνηλσληθή πγεία ζρεηίδεηαη κε ηε δπλαηφηεηα λα έρεη ζηαζεξέο επαθέο θαη λα δηαηεξεί δεζκνχο κε θηιηθά πξφζσπα θαη άηνκα ηνπ ζπγγεληθνχ πεξηβάιινληνο, θαζψο θαη κε ηε ζπκκεηνρή ηνπ ζε θνηλσληθέο εθδειψζεηο θαη θνηλσληθά δίθηπα. Ο ιεηηνπξγηθφο ξφινο αθνξά ηελ δπλαηφηεηα απφδνζεο ζηνλ εξγαζηαθφ ρψξν θαη αληαπφθξηζε ηνπ αηφκνπ ζηηο γεληθφηεξεο ππνρξεψζεηο ηνπ, θαζψο θαη ην βαζκφ ζηνλ νπνίν απηέο επεξεάδνληαη απφ ςπρηθά θαη ζσκαηηθά πξνβιήκαηα.

53 53 Ζ απηναληίιεςε ηεο γεληθήο πγείαο αθνξά ηελ αίζζεζε πνπ έρεη ην άηνκν γηα ηε παξνχζα θαηάζηαζεο ηεο πγείαο ηνπ, ηηο πξνζδνθίεο ηνπ γηα ηε κειινληηθή ηεο πνξεία θαη ηνπο πεξηνξηζκνχο θαη επηδξάζεηο πνπ έρεη ν πφλνο ζε ζπλήζεηο δξαζηεξηφηεηεο. Ζ ζρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία πνηφηεηα δσήο (Health Related Quality of Life, HRQOL), πξνέθπςε απφ ηηο κειέηεο πνπ ζπλδένληαη κε ηελ θαηάζηαζε ηεο πγείαο ησλ αηφκσλ πνπ λνζνχλ απφ δηάθνξεο παζήζεηο, αιιά θαη ησλ ειηθησκέλσλ αηφκσλ. Οη κεηξήζεηο ηνπο, πέηπραλ λα εληνπίζνπλ ζπλήζεηο ηνκείο ηεο δσήο, νη νπνίνη επεξεάδνληαη απφ αζζέλεηεο, απφ ηελ γήξαλζε θαη απφ ηηο αλζπγηεηλέο ζπλήζεηεο ηνπ αηφκνπ. Οη ηνκείο απηνί ηεο δσήο ηνπ, έρνπλ ζρέζε κε ηελ θηλεηηθφηεηα, ηελ απηνεμππεξέηεζε, ηε θξνληίδα θαη θίλεζε ηνπ ζψκαηνο, ηελ επηθνηλσλία, ηε ζπλαηζζεκαηηθή ζπκπεξηθνξά, ηελ θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε, ηνλ χπλν θαη ηελ μεθνχξαζε, ηελ δηαρείξηζε ηνπ ζπηηηνχ θαη ηελ αλαςπρή ηνπ. Χζηφζν, ιακβάλνληαο ππφςε ηνλ νξηζκφ ηεο πγείαο θαη ηα θξηηήξηα κέηξεζήο ηεο (Ware, 1987), πνπ αθνξνχλ απφ ηε κηα ην βαζκφ επεμίαο πνπ θπκαίλεηαη κεηαμχ θαιήο πγείαο θαη αζζέλεηαο, θαη απφ ηελ άιιε ην θξηηήξην ησλ πνιιψλ δηαζηάζεσλ πνπ ηελ απνηεινχλ, πξνέθπςαλ εξσηεκαηνιφγηα κέηξεζεο ηεο HRQoL, πνπ θαιχπηνπλ επξχ θάζκα ηνπ πιεζπζκνχ. Αθνξνχλ φρη κφλν θαηεγνξίεο αζζελψλ θαη ειηθησκέλσλ, αιιά θαη ην γεληθφηεξν πγηή πιεζπζκφ, απνζθνπψληαο ζηε κέηξεζε ησλ δηαζηάζεσλ ηεο πγείαο ηνπ πνπ επεξεάδνληαη απφ ηνλ ηξφπν ηεο δσήο ηνπ, ηηο αλζπγηεηλέο ζπλήζεηεο πνπ πηνζεηεί, ηε δηαηξνθή ηνπ θαη πνιιά άιια, θαζνξίδνληαο έηζη ηε πνηφηεηα ηεο δσήο ηνπ. Έλα ζεκαληηθφ ζηνηρείν είλαη φηη νη κεηξήζεηο ηνπο, βαζίδνληαη ζηελ αμηνιφγεζε πνπ θάλνπλ ηα ίδηα ηα άηνκα, γηα ηελ πγεία ηνπο (Heikkinen, Jallinoja, Saari, & Patja, 2008). Απηή πξνθχπηεη απφ ηηο απαληήζεηο ηνπο ζε εξσηεκαηνιφγηα, ηα νπνία δηεξεπλνχλ ηηο επηπηψζεηο πνπ έρνπλ δηάθνξεο ρξφληεο παζήζεηο, αιιά θαη ε έθπησζε ησλ ιεηηνπξγηψλ ηνπ νξγαληζκνχ εμαηηίαο ηεο γήξαλζεο, θαη εμαηηίαο δηαθφξσλ αλζπγηεηλψλ ζπκπεξηθνξψλ πνπ θαζνξίδνπλ ηελ πνηφηεηα ηεο δσήο ηνπο.

54 54 Αξλεηηθέο επηπηώζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηελ HRQOL. Μηα απφ ηηο αλζπγηεηλέο ζπκπεξηθνξέο πνπ επηδξνχλ ζεκαληηθά ζηελ θαθή πνηφηεηα δσήο πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία είλαη ην θάπληζκα. Πνιιέο έξεπλεο έρνπλ κειεηήζεη ην θαηλφκελν, θαη ηα απνηειέζκαηά ηνπο έδεημαλ φηη ππάξρεη αξλεηηθή ζρέζε κεηαμχ ησλ δχν παξακέηξσλ, ζε φιεο ηηο ειηθηαθέο θαηεγνξίεο θαη αλεμάξηεηα απφ ην θχιν. ηελ έξεπλά ησλ Heikkinen et al., 2008, έγηλε αλάιπζε ησλ απαληήζεσλ, ελφο κεγάινπ δείγκαηνο 8028 Φηιαλδψλ άλσ ησλ 30 εηψλ ζην εξσηεκαηνιφγην ηεο HRQOL, ην 15D (Sintonen, 1995). Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη νη θαπληζηέο είραλ ζεκαληηθά ρακειφηεξεο ηηκέο ζε 9 απφ ηηο 12 παξακέηξνπο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ πνπ αθνξνχλ ηελ HRQOL. Απηέο ήηαλ ε θηλεηηθφηεηα, ν χπλνο, ε δπζαλεθηηθφηεηα, ε θαηάζιηςε θαη ην άγρνο, ε επξσζηία θαη ε δσηηθφηεηα, ε φξαζε, ε αλαπλεπζηηθή ηθαλφηεηα θαη ε ζπλήζεο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα. Γηαπηζηψζεθε επίζεο φηη νη γπλαίθεο θαπλίζηξηεο είραλ ρακειφηεξεο ηηκέο ζε παξακέηξνπο φπσο ε θηλεηηθφηεηα θαη ζπλήζεο δξαζηεξηφηεηα, ε αλαπλεπζηηθή ηθαλφηεηα, ε θαηάζιηςε θαη ην άγρνο. Σν εξσηεκαηνιφγην 15D κεηξά 15 δηαθνξεηηθέο παξακέηξνπο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ πγεία. Απηέο είλαη ε θηλεηηθφηεηα, ε φξαζε, ε αθνή, ε ζπλήζεο δξαζηεξηφηεηα, ε αλαπλνή, ν χπλνο, ε δηαηξνθή, ε νκηιία, ε γεληθφηεξε ςπρηθή θαηάζηαζε, ην άγρνο, ε δσηηθφηεηα θαη ε ζεμνπαιηθή δξαζηεξηφηεηα. Ζ αμηνιφγεζε ησλ απαληήζεσλ γίλεηαη κε βάζε ηελ πεληάβαζκε θιίκαθα. Σα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο ησλ Laaksonen, Rahkonen, Martikainen, Karvonen, & Lahelma, (2006), ζπκθσλνχλ κε απηά ησλ Heikkinen et al., 2008, φζνλ αθνξά ηελ κέζε ειηθία. Ζ έξεπλα έδεημε φηη, κε βάζε ηελ αμηνιφγεζε ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ SF-36, ζην νπνίν απάληεζαλ 3 θνξέο, 1799 άλδξεο θαη 7171 γπλαίθεο, ειηθίαο εηψλ, ζε ζρέζε κε ηνπο κε θαπληζηέο, νη άλδξεο θαπληζηέο είραλ πνιχ ρακειφηεξεο ηηκέο ζηε ζσκαηηθή ιεηηνπξγία (Physical functioning, PF), ζηε γεληθή πγεία (General Health, GH) θαη ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο ηεο γεληθήο ςπρηθήο πγείαο (General Mental Health, GMH), εθηφο απφ ην ζπλαηζζεκαηηθφ ξφιν (RE).

55 55 ε θάπνηεο απφ ηηο έξεπλεο πνπ κειέηεζαλ ην ίδην ζέκα ζε ζρέζε κε ην ηζηνξηθφ θαπλίζκαηνο, δηαπηζηψζεθε φηη κε βάζε ηηο απαληήζεηο ησλ εζεινληψλ ζην εξσηεκαηνιφγην SF-36, νη παξάκεηξνη ηεο ζσκαηηθήο πγείαο ησλ θαπληζηψλ είραλ ζεκαληηθά ρακειφηεξεο ηηκέο απφ απηέο ησλ κε θαπληζηψλ θαη ε δηαθνξά κεγάισλε κε ηελ αχμεζε ηνπ ηζηνξηθνχ θαπλίζκαηνο (έηε θαπλίζκαηνο θαη ζπλνιηθή εκεξήζηα θαηαλάισζε ηζηγάξσλ, year-pack) (Mulder, Tijhuis, Smit, & Kromhout, 2001; Wilson, Parsons, & Wakerfield Όζνλ αθνξά ηελ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο ησλ λεαξψλ θαπληζηψλ, βξέζεθε ζηελ έξεπλα ησλ Baddini, Mota, Vianna, Filho, Silva, & Rodriguez, 2004, φηη νη κε θαπληζηέο είραλ κεγαιχηεξεο ζπγθξηηηθά ηηκέο ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο. Σν θάπληζκα, ζηηο λεαξέο ειηθίεο εηψλ, ζπλδέεηαη κε ρακειέο ηηκέο ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο ηεο HRQOL, εθηφο απφ ην ζσκαηηθφ ξφιν, ην ζσκαηηθφ πφλν θαη ην ζπλαηζζεκαηηθφ ξφιν. Απηφ πξνέθπςε απφ ηηο απαληήζεηο ζην εξσηεκαηνιφγην SF-36. πκπεξαίλεηαη φηη θαη ην κηθξφ ηζηνξηθφ θαπλίζκαηνο, πνπ παξαηεξείηαη ζηηο λεαξέο ειηθίεο εηψλ, ζπλδέεηαη κε θαθή πνηφηεηα δσήο πνπ ζρεηίδεηαη κε ηελ πγεία. Απηφ επηβεβαηψλεηαη απφ ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο ησλ Heikkenen et al Απηφ πνπ δελ έρεη δηεξεπλεζεί, κε βάζε ηε κειέηε ηεο δηεζλνχο βηβιηνγξαθίαο, είλαη ε χπαξμε ζρέζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ επηπέδσλ ηεο έληαζήο ηεο κε ηηο δηαθνξεηηθέο δηαζηάζεηο ηεο HRQOL θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηνπ θαπλίζκαηνο, ηεο πνζφηεηαο ησλ ηζηγάξσλ θαη ηελ επίδξαζε ηεο ειηθίαο. Απηφ πνπ επίζεο απνπζηάδεη είλαη ε εμέηαζε ησλ δηαζηάζεσλ ηεο HRQoL πνπ επεξεάδνληαη ζε κεγαιχηεξν βαζκφ απφ ηα δηαθνξεηηθά επίπεδα έληαζεο ηεο ΦΓ ζε θαπληζηέο θαη κε θαπληζηέο. Ο έιεγρνο απηφο απνηειεί αληηθείκελν κειέηεο θαη αλάιπζεο ηεο ζπγθεθξηκέλεο έξεπλαο. Σα απνηειέζκαηα ηνπ παξαπάλσ ειέγρνπ ζα δψζνπλ επηπιένλ ζηνηρεία, ζηελ δηεζλή επηζηεκνληθή θνηλφηεηα, φζνλ αθνξά ην θάπληζκα θαη ηηο επηπηψζεηο ηνπ ζηελ πνηφηεηα δσήο θαη ζηελ HRQνL.

56 56 Κεθάιαην ΗΗΗ. Μεζνδνινγία. Γείγκα - Σν δείγκα απνηεινχληαλ απφ 72 άηνκα, εθ ησλ νπνίσλ ηα κηζά (36) ήηαλ θαπληζηέο θαη ηα άιια κηζά κε-θαπληζηέο. ηηο δχν νκάδεο ππήξρε ίζνο αξηζκφο γπλαηθψλ. Απηφ έγηλε γηαηί ε κέηξεζε ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο, ησλ επηπέδσλ έληαζήο ηεο, θαη νη εθηηκήζεηο ησλ ζηαηηζηηθψλ δεηθηψλ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζπλνιηθά, θαη γηα ηηο δχν νκάδεο. Ζ ειηθία ησλ εζεινληψλ ήηαλ απφ 40 έσο 60 εηψλ. Ο ιφγνο ηεο επηινγήο ησλ ειηθηψλ απηψλ, ζρεηίδεηαη θαηά θχξην ιφγν κε ηηο απμεκέλεο πηζαλφηεηεο εχξεζεο κεγάινπ αξηζκνχ ρξφλησλ θαπληζηψλ θαη θαπληζηξηψλ (πάλσ απφ ηελ δεθαεηία) πνπ θαηαλαιψλνπλ κεγάιε πνζφηεηα ηζηγάξσλ. Δπίζεο ζρεηίδεηαη κε ηα δεδνκέλα εξεπλψλ πνπ έδεημαλ φηη νη επηπηψζεηο ηνπ θαπλίζκαηνο ζηε θπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ζε δηάθνξεο παξακέηξνπο ηεο θπζηθήο θαηάζηαζεο κεγαιψλνπλ κε ηα ρξφληα θαηαλάισζεο θαη εληζρχνληαη νη δηαθνξέο ππέξ ησλ κε-θαπληζηψλ, απφ ηε 3 ε πξνο ηε 6 ε δεθαεηία ηεο δσήο ηνπο (Sandvik, et al., 1995). - Οη εζεινληέο αλήθαλ ζηελ ίδηα θαηεγνξία επαγγεικάησλ κε ην ίδην πεξίπνπ εξγαζηαθφ σξάξην θαη ηηο ίδηεο απαηηήζεηο ζε ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ζηε δηάξθεηα ηνπ ρξφλνπ εξγαζίαο. Έηζη εμαζθαιίζηεθε ν έιεγρνο ηεο επίδξαζεο ηνπ παξάγνληα επάγγεικα ζηε θαζεκεξηλή Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηά ηνπο θαη ηνπ παξάγνληα ειεχζεξνο ρξφλνο. - Πξνέξρνληαλ επίζεο απφ ηηο κεγαιχηεξεο θσκνπφιεηο ηνπ ίδηνπ λνκνχ, γηα λα εμαζθαιηζηεί φηη είραλ ηηο ίδηεο δπλαηφηεηεο ζπκκεηνρήο ζε πξνγξάκκαηα άζθεζεο θαη ζε δηάθνξεο κνξθέο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, θαη ηελ ίδηα πξνζβαζηκφηεηα ζε αζιεηηθέο εγθαηαζηάζεηο. Με απηφ ηνλ ηξφπν ειέγρνληαλ νη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο πνπ επηδξνχλ ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα. - Γηα ηελ εχξεζε ηνπ δείγκαηνο έγηλε ελεκέξσζε ησλ εξγαδνκέλσλ ζε ηδησηηθέο εηαηξείεο θαη ππεξεζίεο ηνπ δεκνζίνπ ελφο λνκνχ ηεο Βνξείνπ Διιάδνο, νη νπνίνη εθηεινχζαλ θαζηζηηθή εξγαζία. Δλεκεξψζεθαλ γηα ην ζθνπφ θαη ηε ζεκαζία ηεο έξεπλαο. Καηαγξάθεθαλ ηα αηνκηθά ζηνηρεία ησλ ελδηαθεξφκελσλ, φπσο ε ειηθία, ην θχιν, ηα ζσκαηνκεηξηθά ζηνηρεία ηνπ χςνπο θαη ηνπ βάξνπο, ηα έηε θαπλίζκαηνο, ε εκεξήζηα θαηαλάισζε ηζηγάξσλ (Year-pack, Mulder, et al., 2001), θαη ν ηφπνο δηακνλήο. Απάληεζαλ

57 57 επίζεο κε έλα λαη ή φρη ζηελ εξψηεζε αλ έπαζραλ απφ αυπλίεο θαη εάλ είραλ εκπεηξία αζιεηηθή απφ ηε ζπκκεηνρή ηνπο ζε λεαξή ειηθία ζηνλ πξσηαζιεηηζκφ ή ζηε ζπληεκαηηθή ζσκαηηθή άζθεζε. ξγαλα κέηξεζεο: πλήζεο εκεξήζηα Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα. Σν φξγαλν κέηξεζεο ηεο ζπλήζνπο εκεξήζηαο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, ήηαλ ην ηξηζδηάζηαην επηηαρπλζηφκεηξν RT3 (Powell, & Rowlands, 2004; Rowlands, Thomas, Royer, & Tropping, 2004). Σo RT3 έρεη ηελ δπλαηφηεηα λα θαηαρσξεί δεδνκέλα (ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο), πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ επηηάρπλζε ηνπ θέληξνπ κάδαο ηνπ αλζξψπηλνπ ζψκαηνο, θαη ζηηο ηξείο δηαζηάζεηο. Δίλαη αξθεηά επαίζζεην, ψζηε λα κεηξά ηελ θίλεζε ζηνλ νξηδφληην, ζην θάζεην θαη ζην πξνζζηνπίζζην άμνλα. Οη δηαζηάζεηο ηεο ζπζθεπήο είλαη 2.8 Υ 1.1 Υ 2.2, δπγίδεη ειάρηζηα (5 γξακκάξηα) θαη δνπιεχεη κε κπαηαξία 1 Υ 1.5V AAA (αιθαιηθή). Ζ ζπρλφηεηα δεηγκαηνιεςίαο είλαη 10Hz, θαη κπνξεί λα πξνγξακκαηηζηεί ψζηε λα ζπιιέγεη δεδνκέλα αλά 1 δεπηεξφιεπην, 1 ιεπηφ, 1 ψξα θ.ι.π. ηελ έξεπλα επηιέρζεθε ε ξχζκηζε ηεο ζπζθεπήο, ψζηε λα θαηαγξάθεη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο αλά 1 ιεπηφ γηα ηέζζεξα εηθνζηηεηξάσξα. Μεηά ην ηέινο ηεο θαηακέηξεζεο ηα δεδνκέλα κεηαθέξνληαλ απφ ηελ κλήκε ηνπ επηηαρπλζηφκεηξνπ θαη κε ηελ βνήζεηα ινγηζκηθνχ πξνγξάκκαηνο, απνηππψλνληαλ ζε έγγξαθν ηχπνπ excel. Σα δεδνκέλα απηά ήηαλ νη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο αλά ιεπηφ, γηα θάζε άμνλα (x,y,z) ρσξηζηά θαη ζπλνιηθά (VM), θαη γηα φιν ην ρξνληθφ δηάζηεκα πνπ κεηξήζεθε. Σν RT3 έρεη ειεγρζεί γηα ηελ αμηνπηζηία ηνπ θαη ηελ εγθπξφηεηά ηνπ, φζνλ αθνξά ηηο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο ζηηο ηξείο δηαζηάζεηο (Υ,Τ,Ε) θαη ζπλνιηθά (δηαλπζκαηηθφ ηνπο άζξνηζκα VΜ). Όζνλ αθνξά ηελ αμηνπηζηία ηνπ, βξέζεθε φηη ζηνπο άμνλεο Τ(πξνζζηνπίζζην) θαη Ε(πιαγηνκεησπηθφ), ζε φιεο ηηο ηαρχηεηεο βάδηζεο θαη ηξεμίκαηνο, δελ ππήξμαλ δηαθνξνπνηήζεηο ζηηο κεηξήζεηο πνπ θαηαγξάθεθαλ απφ πεξηζζφηεξα ηνπ ελφο νξγάλσλ, ελψ κηα κηθξή δηαθνξνπνίεζε ζηηο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο (Activity Counts), παξνπζηάζηεθε ζηνλ θάζεην άμνλα (Υ), ρσξίο απηφ λα κεηψλεη ηελ αμηνπηζηία ηνπ ζπλνιηθά (Powell, & Rowlands, 2004). Ζ εγθπξφηεηά ηνπ φζνλ αθνξά ηηο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο, πνπ πξνθχπηνπλ ζπλνιηθά απφ ην δηαλπζκαηηθφ άζξνηζκα ησλ ηξηψλ

58 58 αμφλσλ (VM) είλαη κεγάιε, θπξίσο γηα κέηξηαο θαη ρακειήο έληαζεο θπζηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Αξθεηά κεγάινο είλαη ν βαζκφο αμηνπηζηίαο ησλ κεηξήζεσλ πνπ αθνξνχλ ηηο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο, αλ θαη δελ θαηαγξάθνληαη νη δξνκηθέο ηαρχηεηεο πάλσ απφ 14 xκ/ψξα (Powell, & Rowlands, 2004). Γελ θαηαγξάθνληαη νη θηλήζεηο πνπ πξαγκαηνπνηνχλ ηα ρέξηα, ε άξζε βαξέσλ αληηθεηκέλσλ, ε πνδειαζία, κεγάιν κέξνο ησλ θηλήζεσλ ζηηο αζινπαηδηέο θαη άιιεο δξαζηεξηφηεηεο ζηηο νπνίεο δελ πξαγκαηνπνηείηαη κεηαθίλεζε ηνπ Κ.Μ ηνπ ζψκαηνο (Rowlands, et al., 2004). Χζηφζν ε επίδξαζε απηψλ ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζηε ζπλνιηθή εκεξήζηα ΦΓ είλαη ακειεηέα γηα ην κέζν άηνκν (Westerterp 1999). O βαζκφο αμηνπηζηίαο ηνπ ζε ζρέζε κε ηα εξσηεκαηνιφγηα, φζνλ αθνξά ηελ θαζεκεξηλή θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, είλαη αξθεηά κεγαιχηεξνο (Westerterp, & Plasqui, 2004; Matthews, et al., 2002; Ferrarri, et al., 2007; & Friedenreich, et al., 2006). ηε παξνχζα έξεπλα ην θξηηήξην απνδνρήο ησλ δεδνκέλσλ γηα θάζε άηνκν ήηαλ νη 7 ηνπιάρηζηνλ ψξεο εκεξήζηαο θαηαγξαθήο ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο, αθαηξψληαο ηηο κεδεληθέο ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο, γηα ζπλνιηθφ ρξνληθφ δηάζηεκα 4 εκεξψλ. Οη κεδεληθέο ηηκέο λα κελ απνηππψλνπλ θαη ηε κε δξαζηεξηφηεηα ηνπ αηφκνπ, σζηφζν ε απάιεηςή ηνπο απφ ηα δεδνκέλα, ζηε παξνχζα έξεπλα δελ αιινηψλεη ηελ εγθπξφηεηα ησλ κεηξήζεσλ, γηαηί δελ ππνινγίζηεθαλ νη κέζνη φξνη ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (Activity counts, VM), αιιά ην άζξνηζκά ηνπο ζην ζχλνιν ησλ 4 εκεξψλ. Οη ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο πνπ θπκαίλνληαη (Η) κεηαμχ 1 θαη 1952 κνλάδεο αλά ιεπηφ (2.99 METS) αληηζηνηρνχλ ζε ειαθξηά αλά ιεπηφ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, (ΗΗ) κεηαμχ 1953 θαη 5724 ( METS) αληηζηνηρνχλ ζε κέηξηα αλά ιεπηφ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, (ΗΗΗ) κεηαμχ 5725 θαη 9498 ( METS) αληηζηνηρνχλ ζε πςειή αλά ιεπηφ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα θαη πάλσ απφ 9495 (άλσ ησλ 9 METS) αληηζηνηρνχλ ζε πνιχ πςειή αλά ιεπηφ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα (Freedson, et al., 1998). Φπζηθή Γξαζηεξηόηεηα ζηα ζπόξ θαη ζηνλ ειεύζεξν ρξόλν: Σν εξσηεκαηνιφγην Baecke πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε ζηελ έξεπλα απηή γηα ηε κέηξεζε ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζηα ζπφξ θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν, κεηξά ηελ θπζηθή δξαζηεξηφηεηα, βαζκνινγψληαο κε πεληαβάζκηα θιίκαθα, ηηο πξνεπηιεγφκελεο απαληήζεηο ησλ εζεινληψλ ζε δεθαέμη ζπλνιηθά εξσηήζεηο (Baecke, et al., 1982). Οη εξσηήζεηο απηέο αθνξνχλ ηελ

59 59 θπζηθή δξαζηεξηφηεηα ζηελ εξγαζία, ζηα ζπφξ θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν. Σν πιενλέθηεκα ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ είλαη φηη ν εζεινληήο δελ ρξεηάδεηαη λα ζπκάηαη κε αθξίβεηα ην ρξφλν ζπκκεηνρήο ηνπ ζε θάζε δξαζηεξηφηεηα γηα λα είλαη έγθπξν ην απνηέιεζκα πνπ ζα πξνθχςεη απφ ηηο απαληήζεηο ηνπ. Γηα ηελ αμηνιφγεζε απφ ηελ ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ, απηά ρσξίδνληαη ζε ηξείο θαηεγνξίεο, κε βάζε ηελ έληαζε θαη ηηο απαηηήζεηο ζε δαπάλε ελέξγεηαο. Έηζη έρνπκε ην πξψην επίπεδν, (ρακειήο έληαζεο) ζην νπνίν αλήθνπλ ηα ζπφξ πνπ απαηηνχλ θαηά κέζν φξν 0.76 MJ/εβδνκάδα ( απηφ ην επίπεδν αλήθνπλ ην κπηιηάξδν, ην γθφιθ, ην κπφνιηγθ θαη άιια παξφκνηα ζπφξ). Σν δεχηεξν επίπεδν (κέηξηαο έληαζεο), ζην νπνίν αλήθνπλ απηά πνπ νη ελεξγεηαθέο ηνπο απαηηήζεηο αλέξρνληαη ζηα 1.26 MJ/εβδνκάδα (φπσο ην κπάηκηγθηνλ, ε πνδειαζία, ν ρνξφο, ε θνιχκβεζε, θαη ην ηέλληο). ην ηξίην επίπεδν (πςειήο έληαζεο) θαηαηάζζνληαη απηά ηα ζπφξ ζηα νπνία θαηαλαιψλεηαη ελέξγεηα 1,76 MJ/εβδνκάδα (φπσο ε ππγκαρία, ε θαιαζνζθαίξηζε, ην πνδφζθαηξν, ην ξάγθκππ, θαη ε θσπειαζία). Ζ βαζκνιφγεζε ζηα ζπφξ γίλεηαη κε ην ζπλππνινγηζκφ ηεο έληαζεο, ηεο ζπλνιηθήο εβδνκαδηαίαο ζπρλφηεηαο ζπκκεηνρήο, θαη ηνπ ζπλνιηθνχ εηήζηνπ ρξφλνπ πνπ αθηεξψλεηαη ζηα ζπφξ (Baecke, et al., 1982). Ο εζεινληήο έρεη ηελ δπλαηφηεηα λα επηιέμεη ηελ απάληεζή ηνπ, πξνζδηνξίδνληαο έηζη ηελ εβδνκαδηαία θαη εηήζηα ζπρλφηεηα ζπκκεηνρήο ηνπ, θαζψο θαη ηελ έληαζε ηεο δξαζηεξηφηεηάο ηνπ (Παξάξηεκα Β). Δπεηδή ν ειεχζεξνο ρξφλνο δελ πεξηιακβάλεη κφλν ηα ζπφξ, ππάξρνπλ ζην εξσηεκαηνιφγην θαη άιιεο δξαζηεξηφηεηεο ειεχζεξνπ ρξφλνπ, φπσο ην πεξπάηεκα, ε πνδειαζία, ην πεξπάηεκα απφ θαη πξνο ηελ δνπιεηά θαη ηελ αγνξά. Οη πξνεπηιεγφκελεο απαληήζεηο ζε εξσηήκαηα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηα παξαπάλσ, αμηνινγνχληαη επίζεο κε βάζε ηελ πεληάβαζκε θιίκαθα θαη έηζη πξνθχπηεη ζπλνιηθά κηα βαζκνιφγεζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο πνπ αθνξά ηελ ζρφιε. Με ηνλ ίδην ηξφπν αμηνινγείηαη θαη ε θπζηθή ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα ζηελ εξγαζία, ε νπνία δελ δηαθέξεη απφ άηνκν ζε άηνκν ζηε παξνχζα έξεπλα, γηαηί ζηηο ίδηεο θαηεγνξίεο επαγγεικάησλ βαζκνινγνχληαη κε ην ίδην ηξφπν. ηελ έξεπλα ησλ Baecke et al (1982), αμηνινγήζεθε ε αμηνπηζηία ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ κε επαλαιακβαλφκελεο κεηξήζεηο ζηελ δηάξθεηα ηξηψλ κελψλ θαη δηαπηζηψζεθε φηη ν βαζκφο ζπζρέηηζεο κεηαμχ ησλ δχν κεηξήζεσλ ήηαλ: 0.80 φζνλ αθνξά

60 60 ην θνκκάηη ηεο εξγαζίαο, 0.90 φζν αθνξά ην θνκκάηη ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζηα ζπφξ, θαη 0.74 ην θνκκάηη ηεο ζρφιεο. Έγηλε έιεγρνο ηεο αμηνπηζηίαο θαη εγθπξφηεηαο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Beacke, γηα ην θνκκάηη πνπ αθνξά ηνλ ειεχζεξν ρξφλν θαη ηα, εμαηξψληαο ηε ΦΓ ζηελ εξγαζία, ζε ελήιηθεο (Florido, Dias, & Latorre, 2003). Γηαπηζηψζεθε φηη ην εξσηεκαηνιφγην πνπ πξνέθπςε είλαη έγθπξν θαη αμηφπηζην ζε ελήιηθεο. ηελ παξνχζα έξεπλα ρξεζηκνπνηήζεθε γηα ηε δηεξεχλεζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο απφ ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν, κηαο θαη ην θνκκάηη πνπ αθνξά ηελ εξγαζία είλαη θνηλφ γηα φινπο ηνπο ζπκκεηέρνληεο. Απηφο ν ηχπνο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Βaecke κεηαθξάζηεθε θαη δηεξεπλήζεθε σο πξνο ηελ αμηνπηζηία ηνπ θαη ηελ εγθπξφηεηά ηνπ ζην Διιεληθφ πιεζπζκφ ( Εήζε, 2001; Εήζε, Βεληνχξε, & Σζνχγθνπ, 2004). Υξεζηκνπνηήζεθε γηα ηελ κέηξεζε ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζε άηνκα ηξίηεο ειηθίαο ζηελ Διιάδα, απαιείθνληαο ην θνκκάηη πνπ αθνξά ηελ εξγαζία (Εήζε, Βεληνχξνπ, Σζνχγθνπ, 2004). Σν Δξσηεκαηνιφγην παξαηίζεηαη ζην Παξάξηεκα Β. ρεηηδόκελε κε ηελ πγεία πνηόηεηα δσήο: Γηα ηελ κέηξεζε ησλ παξακέηξσλ πνπ αθνξνχλ ηελ πνηφηεηα δσήο ηελ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία (HRQoL), ρξεζηκνπνηήζεθε ην εξσηεκαηνιφγην SF-36 (Ware, & Gandek, 1998). Απηέο νη παξάκεηξνη είλαη ε ζσκαηηθή θαη ε γεληθή ςπρηθή πγεία. Ζ ζσκαηηθή πγεία (Physical health, PH) ππνινγίδεηαη απφ ηo κέζν φξν ζηηο βαζκνινγεκέλεο απαληήζεηο ησλ εξσηεκάησλ πνπ αθνξνχλ ηηο δηαζηάζεηο ηεο σκαηηθήο ιεηηνπξγίαο, (Physical functioning, PF), ηνπ σκαηηθνχ ξφινπ (Role physical, RPH), ηνπ σκαηηθνχ πφλνπ (Body pain, BP), ηεο Γεληθήο πγείαο (General Health, GH) θαη ηεο Εσηηθφηεηαο (Vitality, V). Ζ γεληθή ςπρηθή πγεία (General Mental Health, GMH) εθηηκάηαη αληίζηνηρα απφ ηε Γεληθή πγεία (General health, GH), ηελ Εσηηθφηεηα (Vitality, V), ηελ Κνηλσληθή ιεηηνπξγία (Social functioning, SF), ηνλ πλαηζζεκαηηθφ ξφιν (Role emotional, RE), θαη ηελ Φπρηθή πγεία (Mental Health, MH). Κάζε δηάζηαζε ππνινγίδεηαη κε ινγαξηζκηθέο εμηζψζεηο απφ ηα ζθφξ ησλ εξσηήζεσλ πνπ ηε πεξηγξάθνπλ. Οη απαληήζεηο ζηηο 36 εξσηήζεηο, αμηνινγνχληαη κε βάζε ηελ εθαηνληαβάζκηα (0-100) θιίκαθα βαζκνιφγεζεο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ, θαη απφ απηέο πξνθχπηεη κηα ζπλνιηθή εθηίκεζε γηα θάζε δηάζηαζε ρσξηζηά. Ζ ρεηηδφκελε κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQνL) εθηηκάηαη απφ ην κέζν φξν ηνπ ζπλφινπ ησλ παξακέηξσλ PH θαη GMH. Υξεζηκνπνηνχληαη αιγνξηζκηθέο εμηζψζεηο γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηεο παξακέηξνπ PF

61 61 απφ ηηο βαζκνινγεκέλεο απαληήζεηο ησλ εξσηεκάησλ 3,4,5,6,7,8,9,10,11,12 ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ. Αληίζηνηρα ππνινγίδεηαη ε RPH απφ ηηο απαληήζεηο 13,14,15,16, ε BP απφ ηηο 21,22, ε GH απφ ηηο 1,2,33,34,35,36, ε V απφ ηηο 23,27,29,31, ε SF απφ ηηο 20,32, ε RE απφ ηηο 17,18,19 θαη ε MH απφ ηηο 24,25,26,28,30 (Παξάξηεκα Α). χκθσλα κε ηνπο Ware & Gandek, (1998), νη νπνίνη ζπλέζεζαλ ην εξσηεκαηνιφγην MOS SF-36, κε βάζε ηηο ζηαζεξέο αμηνιφγεζεο ηεο HRQoL πνπ εηζήγαγε ην ζρέδην ΗQOLA (International Quality of Life Assessment project), ν φξνο ζσκαηηθή ιεηηνπξγία (PF), πεξηιακβάλεη ην ζχλνιν ησλ ζσκαηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ εθηειεί έλαο άλζξσπνο θαζεκεξηλά, ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα εθηειεί ήπηα θαη έληνλε ζσκαηηθή δξαζηεξηφηεηα θαη εθηηκά ην βαζκφ ζηνλ νπνίν ε θαηάζηαζε ηεο πγείαο ηνπ άηνκνπ, ηνπ επηηξέπεη ή ηνλ απνηξέπεη λα ηηο εθηειεί θαλνληθά. Ο φξνο ζσκαηηθφο ξφινο (RPH) ζρεηίδεηαη κε ηε επίδξαζε πνπ έρεη ε ζσκαηηθή ηνπ πγεία θαη ιεηηνπξγία ζηηο ζπλήζεηο θαζεκεξηλέο ηνπ ππνρξεψζεηο θαη ζηελ απνδνηηθφηεηά ηνπ ζηελ εξγαζία θαη άιιεο αζρνιίεο. Ο φξνο ζσκαηηθφο πφλνο (BP), αθνξά ηε ζπρλφηεηα θαη έληαζε ζσκαηηθνχ πφλνπ ζηε παξνχζα θάζε θαη ην βαζκφ ζηνλ νπνίν απηφο επεξεάδεη ηελ απφδνζή ηνπ ζηελ εξγαζία θαη ζηηο θαζεκεξηλέο ηνπ ζπλήζεηο δξαζηεξηφηεηεο. Ζ γεληθή πγεία (GH) απαληηέηαη κε ηελ απηνεθηίκεζε ηεο παξνχζαο θαηάζηαζεο ηεο πγείαο ηνπ αηφκνπ ζε ζρέζε κε ην παξειζφλ, αιιά θαη κε ηε πξνζδνθία ηνπ γηα ηελ κειινληηθή ηεο θαηάζηαζε. Ζ ςπρηθή πγεία (MH) ζρεηίδεηαη κε ηε ζπλαηζζεκαηηθή θαηάζηαζε ηνπ αηφκνπ θαη απαληά ζηελ χπαξμε ζπρλψλ, κε έθδεισλ φκσο ςπρηθψλ θαηλνκέλσλ, φπσο λεπξηθφηεηα, άζρεκε αθαζφξηζηε δηάζεζε θαη απνγνήηεπζε, θαη ζε δεδνκέλε ρξνληθή πεξίνδν. Ο ζπλαηζζεκαηηθφο ξφινο (RE) αθνξά ην βαζκφ επίδξαζεο ςπρνινγηθψλ πξνβιεκάησλ (θαηάζιηςε, άγρνο) ζηε παξνχζα θάζε, ζηελ εξγαζία θαη ζε άιιεο ζπλήζεηο θαζεκεξηλέο δξαζηεξηφηεηεο θαη ππνρξεψζεηο. Ζ θνηλσληθή ιεηηνπξγία (SF), πεξηιακβάλεη ην βαζκφ επίδξαζεο ζσκαηηθψλ θαη ςπρηθψλ πξνβιεκάησλ ζπλαηζζεκαηηθήο θχζεο ζηηο θνηλσληθέο επαθέο θαη δεζκνχο κε

62 62 θίινπο, ζπγγελείο θαη γλσζηνχο θαζψο θαη ε επίδξαζή ηνπο ζε θνηλσληθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη ηε ζπκκεηνρή ζε θνηλσληθά δίθηπα. Ζ επξσζηία (V), αθνξά ηελ ελεξγεηηθφηεηα ηνπ αηφκνπ πνπ είλαη απνηέιεζκα ηεο θαιήο ζπλαηζζεκαηηθήο θαη ζσκαηηθήο ηνπ θαηάζηαζεο. ηε παξάκεηξν ηεο ζσκαηηθήο πγείαο (PH) αληαλαθιάηαη ην ζχλνιν δηαζηάζεσλ πνπ ηελ επεξεάδνπλ θαη εθηηκάηαη έηζη ε θαηάζηαζε ηεο πγείαο ελφο αηφκνπ, αλεμάξηεηα απφ ην εάλ είλαη αζζελήο ή φρη. Με ηε παξάκεηξν ηεο γεληθήο ςπρηθήο πγείαο (GMH), ζπλεθηηκάηαη ην ζχλνιν ησλ ζηνηρείσλ πνπ ηελ επεξεάδνπλ θαη θαζνξίδνπλ έηζη ηε πνηφηεηα ηε δσήο ηνπ αηφκνπ ηελ ζρεηηδφκελε κε ηελ πγεία (HRQoL). Όζνλ αθνξά ηελ εγθπξφηεηά ηνπ, νη θιίκαθεο ηνπ SF-36, έδεημαλ φηη έρνπλ εκπεηξηθή εγθπξφηεηα 80-90%, ζε έξεπλεο πνπ πεξηιακβάλνπλ θξηηήξηα ζσκαηηθήο θαη ςπρηθήο πγείαο (ΜcHorney, Ware, Rogers, & Raczeck, 1992). Οη θιίκαθεο ηεο ςπρηθήο πγείαο, RE, MH, θαη SF αιιά θαη ε παξάκεηξνο ηεο ςπρηθήο πγείαο ζπλνιηθά, έδεημαλ φηη είλαη νη πην έγθπξεο θιίκαθεο κέηξεζεο ηεο ςπρηθήο πγείαο, ζηηο δηαρξνληθέο αιιά θαη ζηηο νκφρξνλεο έξεπλεο ηνπ γεληθφηεξνπ πιεζπζκνχ (Ware, Kosinski, & Keller, 1994). Οη θιίκαθεο κέηξεζεο ηεο ζσκαηηθήο πγείαο, (PF), (RP),(BP) αιιά θαη ηεο παξακέηξνπ ηεο ζσκαηηθήο πγείαο ζπλνιηθά, δηαπηζηψζεθε φηη είλαη νη πην έγθπξεο απφ ηηο κεηξήζεηο ηεο ζσκαηηθήο πγείαο πνπ ππάξρνπλ (Ware, & Gandek, 1998). Όζνλ αθνξά ηελ αμηνπηζηία ηνπ, κηα αλαζθφπεζε 15 εξεπλψλ πνπ ρξεζηκνπνίεζαλ ην εξσηεκαηνιφγην, έδεημε φηη ν βαζκφο αμηνπηζηίαο ηνπ μεπεξλνχζε ην 0.80 ζηελ πιεηνςεθία ησλ εξεπλψλ (Ware, Snow, Kosinski, & Gandek, 1993).Ζ αμηνπηζηία ηνπ φζνλ αθνξά ηηο παξακέηξνπο ζσκαηηθή πγεία θαη ςπρηθή πγεία ζπλνιηθά μεπεξλά ην 0.90 ( Ware, et al., 1994). Σν ζρέδην IQOLA (Intertnational quality of life assessment project), θαζηέξσζε θαη ηεθκεξίσζε κέζα απφ εκπεηξηθέο κειέηεο ζε πνιιέο ρψξεο, ηηο δηαδηθαζίεο γηα ηελ κεηάθξαζε ηνπ SF-36. Σν εξσηεκαηνιφγην έρεη κεηαθξαζηεί ζηα Διιεληθά θαη ειέγρζεθε γηα ηελ εγθπξφηεηα θαη αμηνπηζηία ηνπ ζηνλ Διιεληθφ πιεζπζκφ (Παππά, Κνληνδήκνο, & Νηάθαο, 2006). Σα απνηειέζκαηα έδεημαλ φηη ν ζπληειεζηήο Cronbach s alpha ππεξβαίλεη

63 63 ην 0.70, ζηηο ζπγθξίζεηο κεηαμχ νκάδσλ, απνδεηθλχνληαο ηελ εηεξνγέλεηα θαη ηελ εζσηεξηθή ζπλνρή ησλ θιηκάθσλ. Δπίζεο νη ζπζρεηίζεηο κεηαμχ ησλ θιηκάθσλ ήηαλ πάληα ρακειφηεξεο απφ ην ζπληειεζηή αμηνπηζηίαο, ηθαλνπνηψληαο ην βαζηθφ θξηηήξην. Ζ εγθπξφηεηα ηεθκεξηψλεηαη απφ ηελ επηβεβαίσζε ησλ αλακελφκελσλ θαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθψλ δηαθνξψλ ζηηο βαζκνινγίεο κεηαμχ νκάδσλ κε δηαθνξεηηθά θνηλσληθφδεκνγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά. Ο κέζνο φξνο, ε ηππηθή απφθιηζε, νη πςειέο θαη ρακειέο ηηκέο είλαη ζπγθξίζηκεο κε απηέο ησλ άιισλ ρσξψλ, θαη ε κε χπαξμε δηαθνξψλ απνηειεί ηζρπξή απφδεημε ηεο επηηπρεκέλεο κεηάθξαζεο ηνπ SF-36 ζηα Διιεληθά. Σν εξσηεκαηνιφγην SF-36 παξαηίζεηαη ζην παξάξηεκα Α. Γηαδηθαζία Μεηξήζεσλ. ε πξψηε θάζε έγηλε έλα ρξνλνδηάγξακκα ησλ κεηξήζεσλ ιακβάλνληαο ππφςε ηνλ αξηζκφ ησλ δηαζέζηκσλ νξγάλσλ κέηξεζεο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο (Δπηηαρπλζηφκεηξα RT3), θαη ηνλ αξηζκφ ησλ ζπκκεηέρνλησλ. Αξρηθά εμέθξαζαλ ηελ επηζπκία λα ζπκκεηέρνπλ 96 άηνκα εθ ησλ νπνίσλ νη 44 ήηαλ θαπλίδνληεο (27 άλδξεο θαη 17 γπλαίθεο) θαη νη 52 κε θαπλίδνληεο (32 άλδξεο θαη 20 γπλαίθεο). ηελ πνξεία 8 θαπλίδνληεο απέζπξαλ ηε ζπκκεηνρή ηνπο (παξέκεηλαλ 22 άλδξεο θαη 14 γπλαίθεο). Γηα λα δηαηεξεζεί ν ίδηνο αξηζκφο θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ έγηλε θιήξσζε ζηε νκάδα ησλ κε θαπληζηψλ. Έηζη πξνέθπςε ν αξηζκφο ησλ 22 αλδξψλ θαη 14 γπλαηθψλ ηεο θαηεγνξίαο κε θαπληζηψλ. Ζ δηάξθεηα ηεο κέηξεζεο γηα ην θάζε εζεινληή ήηαλ 4 εκέξεο θαη πεξηιάκβαλε 2 εξγάζηκεο θαη ην αββαηνθχξηαθν. ηελ δηάξθεηα απηψλ ησλ 4 εκεξψλ ν εζεινληήο θνξνχζε ην επηηαρπλζηφκεηξν ζην ηζρίν ηνπ θαζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο εκέξαο, εθηφο απφ ηνλ χπλν. Ζ θαηαγξαθή άξρηδε ζηηο 11:00 πκ ηεο πξψηεο εκέξαο θαη ηειείσλε ζηηο 10:00 κκ ηεο ηειεπηαίαο εκέξαο. Δθηφο απφ ην επηηαρπλζηφκεηξν θάζε εζεινληήο παξέιαβε θαη ηα δχν εξσηεκαηνιφγηα πνπ αθνξνχζαλ ηελ ρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο (SF-36)

64 64 θαη ηελ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζηα ζπφξ θαη ηνλ ειεχζεξν ρξφλν (Baecke). Σα επέζηξεςε ζπκπιεξσκέλα κε ηελ ιήμε ησλ κεηξήζεσλ. Γφζεθαλ ζαθείο νδεγίεο γηα ηελ ρξήζε ησλ επηηαρπλζηφκεηξσλ θαη δεηήζεθε απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο λα απαληήζνπλ κε εηιηθξίλεηα ζηα εξσηεκαηνιφγηα. Δλεκεξψζεθαλ φηη ηα εξσηεκαηνιφγηα ήηαλ θσδηθνπνηεκέλα θαη αλψλπκα. Σα δεδνκέλα πνπ πξνέθπςαλ απφ ηα επηηαρπλζηφκεηξα κεηαθέξζεθαλ ζε ειεθηξνληθφ ππνινγηζηή, κε ηελ κνξθή εγγξάθνπ excel, θαη έγηλε ε απαξαίηεηε επεμεξγαζία θαη αξρεηνζέηεζή ηνπο. Απηή πεξηιάκβαλε ηε απαινηθή ησλ κεδεληθψλ ηηκψλ VM, θαη ηνλ ππνινγηζκφ γηα θάζε εζεινληή ηνπ ζπλφινπ ησλ ηηκψλ ΦΓ (VM), πνπ θαηαγξάθεθαλ ζην ηεηξαήκεξν (πλνιηθή ΦΓ, ΦΓ), ηνλ ππνινγηζκφ ηνπ ζπλφινπ ησλ ηηκψλ ρακειήο έληαζεο ΦΓ (ΥΦΓ), ηνπ ζπλφινπ ησλ ηηκψλ κέηξηαο έληαζεο ΦΓ (ΜΦΓ) θαη πςειήο έληαζεο ΦΓ (ΔΦΓ). Έγηλε ππνινγηζκφο ησλ ιεπηψλ ηεο ΦΓ (ΛΦΓ) θαη ησλ ηξηψλ επηπέδσλ έληαζεο: ΛΥΦΓ, ΛΜΦΓ θαη ΛΔΦΓ. Ζ ίδηα επεμεξγαζία πξαγκαηνπνηήζεθε θαη κε ηα απνηειέζκαηα πνπ πξνέθπςαλ απφ ηηο απαληήζεηο ησλ εξσηεκαηνινγίσλ. Αξρηθά νη απαληήζεηο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ HRQoL βαζκνινγήζεθαλ κε βάζε ηηο θιίκαθεο. ηε ζπλέρεηα κε αιγνξηζκηθέο εμηζψζεηο ππνινγίζηεθαλ φιεο νη δηαζηάζεηο ηεο HRQoLαπφ ηα εξσηήκαηα πνπ πεξηγξάθνπλ ηε θαζεκηά. Τπνινγίζηεθαλ νη παξάκεηξνη ηεο ζσκαηηθήο πγείαο (PH), θαη ηεο γεληθήο ςπρηθήο πγείαο (GMH) απφ ηνπο κέζνπο φξνπο ησλ δηαζηάζεσλ πνπ ηηο ζπληζηνχλ θαη απφ ηηο ηηκέο απηψλ ππνινγίζηεθαλ νη κέζνη ηεο HRQoL γηα θάζε άηνκν ρσξηζηά. Με βάζε ηηο εμηζψζεηο ππνινγηζκνχ ησλ ηηκψλ ηεο ΦΓ απφ ηε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ (ΦΓ), ηεο ΦΓ ειεχζεξνπ ρξφλνπ (ΦΓΔΥ) θαη ζπλνιηθά (ΦΓΤ), φπσο απηέο αλαθέξνληαη ζην εξσηεκαηνιφγην Baecke, έγηλε ε κέηξεζή ηνπο γηα θάζε άηνκν ρσξηζηά. Σα απνηειέζκαηα απηψλ ησλ κεηξήζεσλ ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηε ζπλέρεηα ζηηο αλαιχζεηο ηεο πεξηγξαθηθήο θαη επαγσγηθήο ζηαηηζηηθήο. πκπεξηιήθζεθαλ ζηα δεδνκέλα ηα απνηειέζκαηα φισλ ησλ εζεινληψλ, αθνχ απφ ηελ αξρηθή επεμεξγαζία ησλ ηηκψλ δξαζηεξηφηεηά ηνπο δηαπηζηψζεθε φηη φινη πιεξνχζαλ ην θξηηήξην 7 σξψλ εκεξήζηαο θαηαγξαθή ηηκψλ δξαζηεξηφηεηαο (Activity counts).

65 65 χκθσλα κε ηνπο Jerome, Young & Laferrier, et al., (2009), ζηνπο ελήιηθεο o ειάρηζηνο αξηζκφο εκεξψλ γηα ηελ αμηφπηζηε ζπιινγή δεδνκέλσλ Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο κε ην επηηαρπλζηφκεηξν RT3 είλαη ηέζζεξηο κε ηνπιάρηζηνλ 7 ψξεο ηελ εκέξα θαηαγξαθή δξαζηεξηφηεηαο. ρεδηαζκόο ηεο έξεπλαο. Αλεμάξηεηεο κεηαβιεηέο ήηαλ νη δίηηκεο θαηεγνξηθέο κεηαβιεηέο ηνπ θαπλίζκαηνο, ηεο αζιεηηθήο εκπεηξίαο, ησλ αυπληψλ θαη ε πνζνηηθή κεηαβιεηή ηνπ δείθηε κάδαο ζψκαηνο (BMI). Δμαξηεκέλεο κεηαβιεηέο ήηαλ νη ζπλνιηθέο ηηκέο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο (ΦΓ), νη ηηκέο ηεο ζηα δηαθνξεηηθά επίπεδα εληάζεσλ (ΥΦΓ, ΜΦΓ θαη ΔΦΓ), νη ηηκέο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζηα ζπφξ (ΦΓ) θαη ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν (ΦΓΔΥ) (εξσηεκαηνιφγην Baecke) θαη ε ρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα Εσήο (HRQOL) κε ηηο παξακέηξνπο ηεο ζσκαηηθήο πγείαο (PH), ηεο γεληθήο ςπρηθήο πγείαο (GMH), θαζψο θαη ησλ 8 ζηνηρείσλ (PF,RPH,BP,GH,V,SF,RE θαη MH) πνπ ηηο ζπληζηνχλ. Γηα φιεο ηηο ζηαηηζηηθέο αλαιχζεηο ρξεζηκνπνηήζεθε ην ηαηηζηηθφ παθέην SPSS Δθαξκφζηεθαλ αλαιχζεηο πεξηγξαθηθήο ζηαηηζηηθήο γηα λα ππνινγηζηνχλ νη δείθηεο θεληξηθήο ηάζεο ησλ ηηκψλ ησλ κεηαβιεηψλ θαη νη θαηαλνκέο ζπρλνηήησλ κε ηα ηζηνγξάκκαηά ηνπο. - Έγηλε έιεγρνο ηεο θαλνληθήο θαηαλνκήο ζπρλνηήησλ ησλ ηηκψλ κε ηε ζηαηηζηηθή αλάιπζε Klomogorov-Smirnov. ηηο κεηαβιεηέο πνπ δηαπηζηψζεθε φηη δελ ηθαλνπνηείηαη ην θξηηήξην ηεο θαλνληθήο θαηαλνκήο έγηλαλ κεηαηξνπέο ηηκψλ κε ηελ ρξήζε ηεηξαγσληθήο ξίδαο θαη ηνπ ινγάξηζκνπ ησλ ηηκψλ κε βάζε ην Γηα ηελ επαγσγηθή ζηαηηζηηθή αλάιπζε ρξεζηκνπνηήζεθαλ: I. t-test γηα ηηο αλεμάξηεηεο νκάδεο, ψζηε λα δηαπηζησζεί εάλ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ θαπληζηψλ θαη κε ζηηο ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ ΦΓ, ΥΦΓ, ΜΦΓ θαη ΔΦΓ (RT3) θαζψο θαη ζηηο κεηαβιεηέο ΛΥΦΓ, ΛΜΦΓ θαη ΛΔΦΓ. Πξαγκαηνπνηήζεθαλ t-tests γηα λα

66 66 δηαπηζησζεί αλ ππάξρνπλ δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν νκάδσλ, ζηηο ηηκέο ηεο HRQOL ζηηο ηηκέο ησλ παξακέηξσλ ηεο ζσκαηηθήο (PH), ηεο γεληθήο ςπρηθήο πγείαο (GMH) θαη ζηηο ηηκέο ησλ ζηνηρείσλ πνπ ηηο ζπλζέηνπλ. Δπίζεο ειέγρζεθαλ κε t-tests νη δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν νκάδσλ ζηηο ηηκέο ηεο ΦΓ, ΦΓΔΥ θαη ΦΓΤ (εξσηεκαηνιφγην Baecke). II. Έγηλε αλάιπζε, ζπζρέηηζεο (Correlation r), γηα λα δηαπηζησζεί ε χπαξμε ζπζρέηηζεο αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα, ζηα δηαθνξεηηθά επίπεδά ηεο (activity counts RT3) θαη ηηο δηαζηάζεηο ηεο ρεηηδφκελεο κε ηελ Τγεία Πνηφηεηαο Εσήο θαη ζηηο δχν νκάδεο. III. Έγηλε αλάιπζε ζπζρέηηζεο (Correlation r), γηα λα δηαπηζησζεί ε χπαξμε ζπζρέηηζεο αλάκεζα ζηε ΦΓ, ηε ΦΓΔΥ, θαη ηε ΦΓΤ (Baecke), κε ηε HRQoL θαη ηηο παξακέηξνπο πνπ ηε ζπληζηνχλ, ζηηο νκάδεο ησλ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ. IV. Έγηλε αλάιπζε κεξηθήο ζπζρέηηζεο (partial Correlation) ζηελ νκάδα ησλ θαπληζηψλ, γηα λα δηαπηζησζεί εάλ ππάξρεη κεξηθή ζπζρέηηζε αλάκεζα ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα (activity counts θαη εξσηεκαηνιφγην Baecke) κε ηε ρεηηδφκελε κε ηελ Τγεία Πνηφηεηα δσήο (θαη ηηο δηαζηάζεηο ηεο) ζηνπο θαπληζηέο, θάησ απφ ηε επίδξαζε ησλ κεηαβιεηψλ θαηαλαινχκελε πνζφηεηα ηζηγάξσλ (year-pack) θαη ειηθία. V. Έγηλε αλάιπζε παιηλδξφκεζεο γηα λα δηαπηζησζεί: α) αλ νη αλεμάξηεηεο κεηαβιεηέο ζπλνιηθά εξκελεχνπλ ζπλνιηθά ηε Φπζηθή δξαζηεξηφηεηα θαη ηα επίπεδα ηεο έληαζήο ηεο θαη β) γηα λα ππνινγηζζεί ν βαζκφο ζπκκεηνρήο ηεο θάζε αλεμάξηεηεο κεηαβιεηήο ζηε εξκελεία ηεο κεηαβιεηήο θπζηθή δξαζηεξηφηεηα (RT3) θαη επίπεδα έληαζήο ηεο.

67 67 Κεθάιαην IV. Απνηειέζκαηα. Γηα ηελ αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ ρξεζηκνπνηήζεθε ην ζηαηηζηηθφ πξφγξακκα SPSS PASW Statistics 18 θαη γηα ηε ζπιινγή θαη επεμεξγαζία ηνπο ην ινγηζηηθφ θχιιν excel ηνπ ινγηζκηθνχ πξνγξάκκαηνο ησλ office Με ηε ρξήζε ηνπ excel πξαγκαηνπνηήζεθαλ γηα θάζε άηνκν ρσξηζηά νη ππνινγηζκνί πνπ αθνξνχζαλ φιεο ηηο κεηαβιεηέο, φπσο απηνί πεξηγξάθνληαη ζηε δηαδηθαζία κεηξήζεσλ. Με ηε ρξήζε ηνπ SPSS PASW Statistics 18 πξαγκαηνπνηήζεθαλ νη αλαιχζεηο ηεο πεξηγξαθηθήο ζηαηηζηηθήο πνπ αθνξνχλ ηνπο δείθηεο θεληξηθήο ηάζεο (Μέζνο φξνο θαη ηππηθή απφθιηζε) ησλ ζσκαηνκεηξηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, ησλ ηηκψλ φισλ ησλ πνζνηηθψλ εμαξηεκέλσλ κεηαβιεηψλ θαη ηελ ζπρλφηεηα εκθάληζεο ησλ αλεμάξηεησλ θαηεγνξηθψλ κεηαβιεηψλ ηνπ θχινπ, ηεο αζιεηηθήο εκπεηξίαο, ηνπ θαπλίζκαηνο θαη ησλ αυπληψλ. Με ην SPSS έγηλαλ επίζεο αλαιχζεηο επαγσγηθήο ζηαηηζηηθήο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ έιεγρν ηεο θαλνληθήο θαηαλνκήο ησλ ηηκψλ ησλ πνζνηηθψλ κεηαβιεηψλ θαη κε ηνλ έιεγρν χπαξμεο ζεκαληηθψλ δηαθνξψλ κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε φζνλ αθνξά ηηο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο. Έγηλαλ αλαιχζεηο γηα λα δηαπηζησζεί ν βαζκφο ζηνλ νπνίν επεξεάδεη ην θάπληζκα ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα θαη ηα επίπεδα έληαζήο ηεο, ζε ζρέζε κε ηηο ππφινηπεο αλεμάξηεηεο κεηαβιεηέο πνπ ηελ επεξεάδνπλ. Με ην SPSS έγηλε επίζεο έιεγρνο ηεο χπαξμεο ζεκαληηθήο ζπζρέηηζεο αλάκεζα ζηηο εμαξηεκέλεο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ παξακέηξσλ ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηαο δσήο ζηηο νκάδεο ησλ θαπληζηψλ θαη κε θαπληζηψλ, θαη δηεξεχλεζε ηεο ζρέζεο απηήο θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηεο πνζφηεηαο ησλ ηζηγάξσλ (year-pack) θαη ηεο ειηθίαο ζηνπο θαπληζηέο. Σα πεξηγξαθηθά ζηνηρεία πνπ αθνξνχλ ηα ζσκαηνκεηξηθά ζηνηρεία παξνπζηάδνληαη ζην πίλαθα 1. Γηαπηζηψλεηαη φηη δελ ππάξρεη θακία ζεκαληηθή δηαθνξά ζηνπο κέζνπο φξνπο θαη ηηο ηππηθέο απνθιίζεηο ηνπ χςνπο, ηνπ βάξνπο θαη ηνπ δείθηε κάδαο ζψκαηνο (BMI), αλάκεζα ζηηο δχν νκάδεο. ην πίλαθα 1 παξνπζηάδνληαη επίζεο νη ηηκέο ηεο ζπρλφηεηαο εκθάληζεο ησλ αλεμάξηεησλ πνηνηηθψλ κεηαβιεηψλ ηνπ θχινπ, ηεο αζιεηηθήο

68 68 εκπεηξίαο, θαη ησλ αυπληψλ. Φαίλεηαη απφ ην πίλαθα φηη ν αξηζκφο ησλ γπλαηθψλ θαη ησλ αλδξψλ είλαη ν ίδηνο θαη ζηηο δχν νκάδεο. Γηαπηζηψλεηαη επίζεο φηη θαη ζηηο δχν νκάδεο ν αξηζκφο ησλ αηφκσλ πνπ έρνπλ αζιεηηθή εκπεηξία, ν αξηζκφο απηψλ πνπ πάζρνπλ απφ αυπλίεο είλαη πεξίπνπ ν ίδηνο. Πίλαθαο 1. Πεξηγξαθηθή ηαηηζηηθή. ΤΝΔΥΔΗ ΜΔΣΑΒΛΖΣΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ ΚΑΠΝΗΣΔ Ν M SD N M SD ΖΗΛΚΗΑ ΤΦΟ ΒΑΡΟ BMI ΚΑΣΖΓΟΡΗΚΔ ΜΔΣΑΒΛΖΣΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΑΘΛΖΣΗΚΖ ΔΜΠΔΗΡΗΑ ΑΫΠΝΗΔ ΦΤΛΟ N N N ΝΑΗ 8 5 ΑΝΓΡΔ 22 ΟΥΗ ΓΤΝΑΗΚΔ 14 ΤΝΟΛΟ ΤΝΟΛΟ 36 ΜΖ ΚΑΠΝΗΣΔ ΑΘΛΖΣΗΚΖ ΔΜΠΔΗΡΗΑ ΑΫΠΝΗΔ ΦΤΛΟ N N N ΝΑΗ 7 5 ΑΝΓΡΔ 22 ΟΥΗ ΓΤΝΑΗΚΔ 14 ΤΝΟΛΟ ΤΝΟΛΟ 36 SD = Σππηθή απφθιηζε, N=Αξηζκφο εζεινληψλ, BMI=Γείθηεο Μάδαο ψκαηνο ην πίλαθα 2 παξνπζηάδνληαη νη κέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ ηηκψλ ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζπλνιηθά, θαη ζηα ηξία δηαθνξεηηθά επίπεδα έληαζήο ηεο, φπσο απηέο θαηαγξάθεθαλ γηα ην ζχλνιν ησλ ηεζζάξσλ εκεξψλ, θαη γηα ηηο δχν νκάδεο. Απεηθνλίδνληαη επίζεο ηα ιεπηά ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζηα επίπεδα ηεο ρακειήο, κέηξηαο θαη πςειήο έληαζεο. Γηαπηζηψλνληαη δηαθνξέο ζηνπο κέζνπο φξνπο ππέξ ησλ κεθαπληζηψλ ζε φια ηα επίπεδα ησλ κεηαβιεηψλ. Φαίλεηαη επίζεο φηη δελ θαηαγξάθνληαη

69 69 ηηκέο δξαζηεξηφηεηαο ζηα επίπεδα ηεο κέηξηαο θαη πςειήο έληαζεο απφ φια ηα άηνκα θαη ζηηο δχν νκάδεο. Πίλαθαο 2: Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ εμαξηεκέλσλ κεηαβιεηψλ ηηκέο (Η) Φ Γ ζπλνιηθά θαη ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο θαη (ΗΗ) Λεπηά Φ Γ ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο. ΟΜΑΓΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ Δμαξηεκέλεο κεηαβιεηέο Ν Μ SD Ν Μ SD ΦΓ Υ Φ Γ ΜΦ Γ ΔΦ Γ ΛΥ Φ Γ ΛΜΦ Γ ΛΔΦ Γ πληνκνγξαθίεο: ΦΓ, πλνιηθή ΦΓ counts*min -1 ; ΥΦΓ, Υακειή ΦΓ counts*min -1 ; ΜΦΓ, Μέηξηα ΦΓ counts*min -1 ; ΔΦΓ, έληνλε ΦΓ counts*min -1 ; ΛΥΦΓ, Λεπηά ΥΦΓ; ΜΥΦΓ, Λεπηά ΜΦΓ; ΛΔΦΓ, Λεπηά ΔΦΓ; M, Μέζνο φξνο; SD, ηππηθή απφθιηζε. Σα πεξηγξαθηθά δεδνκέλα πνπ αθνξνχλ ηηο ηηκέο ηεο ρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο (HRQOL) θαη ησλ παξακέηξσλ πνπ ηε ζπληζηνχλ απεηθνλίδνληαη ζην πίλαθα 3. Ζ ηηκή ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο πξνέθπςε απφ ην κέζν φξν θαη ησλ 8 παξακέηξσλ πνπ κεηξψληαη, ελψ νη ηηκέο ηεο σκαηηθήο πγείαο (PH) πξνέθπςαλ κε ηνλ ππνινγηζκφ ηνπ κέζνπ φξνπ ησλ 5 παξακέηξσλ σκαηηθή ιεηηνπξγία (PF), σκαηηθφο ξφινο (PR), σκαηηθφο πφλνο (BP), Γεληθή πγεία (GH) θαη Δπξσζηία (V). Οη ηηκέο ηεο παξακέηξνπ Γεληθή ςπρηθή πγεία (GMH) ππνινγίζηεθαλ κε ην κέζν φξν ησλ 5 παξακέηξσλ: Γεληθή πγεία (GH), Δπξσζηία (V), Κνηλσληθή ιεηηνπξγία (SF), πλαηζζεκαηηθφο ξφινο (RE) θαη Φπρηθή πγεία (MH). Ο πίλαθαο καο δείρλεη φηη νη ηηκέο πνπ πξνέθπςαλ ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο είλαη ππέξ ησλ κε-θαπληζηψλ. Σα απνηειέζκαηα ησλ κέζσλ φξσλ θαη ησλ ηππηθψλ απνθιίζεσλ πνπ αθνξνχλ ηηο ηηκέο ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο πνπ πξνέθπςαλ απφ ην εξσηεκαηνιφγην Baeche ζπλνςίδνληαη ζην πίλαθα 4. Φαίλεηαη φηη νη κε-θαπληζηέο ππεξηεξνχλ ζε ζρέζε κε ηνπο θαπληζηέο ζηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα ζηα ζπφξ, ζηνλ ειεχζεξν ρξφλν θαη ζπλνιηθά.

70 70 Πίλαθαο 3: Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ ηηκψλ ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηαο δσήο θαη ησλ παξακέηξσλ ηεο. ΟΜΑΓΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ Δμαξηεκέλεο Μεηαβιεηέο Ν Μ SD Ν Μ SD PF PR RE V MH SF BP GH PH GMH ,10 HRQOL πληνκνγξαθίεο: PF, Φπζηθή ιεηηνπξγία; PR, σκαηηθφο ξφινο; RE, πλαηζζεκαηηθφο ξφινο; V, Δπξσζηία; MH=Φπρηθή πγεία; SF, Κνηλσληθή ιεηηνπξγία; BP, σκαηηθφο πφλνο; GH, Γεληθή πγεία; PH, Φπζηθή ζσκαηηθή πγεία, GMH, Γεληθή ςπρηθή πγεία; HRQoL, ρεηηθή κε ηε πγεία πνηφηεηα δσήο; Ν, αξηζκφο αηφκσλ; Μ, Μέζνο φξνο;sd, Σππηθή απφθιηζε. Πίλαθαο 4:Μέζνη φξνη θαη ηππηθέο απνθιίζεηο ησλ ηηκψλ ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Baecke. ΟΜΑΓΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ N M SD N M SD Φ Γ Φ ΓΔΥ ΦΓΤ ΦΓ, ΦΓ ζρεηηδφκελε κε ζπκκεηνρή ζηα ζπφξ (Baecke); ΦΓΔΥ, ΦΓ Διεχζεξνπ ρξφλνπ (Baecke); ΦΓ, ΦΓ ζπλνιηθή (Baecke) ; M, Μέζνο φξνο; SD, ηππηθή απφθιηζε. Γηα ηνλ έιεγρν ηεο νκαιήο θαηαλνκήο ησλ ηηκψλ ησλ πνζνηηθψλ εμαξηεκέλσλ κεηαβιεηψλ πνπ κειεηήζεθαλ, ειέγρζεθαλ ηα κέηξα ινμφηεηαο θαη θχξησζεο. Απφ ην πίλαθα 2 θαίλεηαη φηη ζηηο κεηαβιεηέο ηεο κέηξηαο θαη πςειήο έληαζεο Φπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο απνπζηάδνπλ ηηκέο θαη απφ ηηο δχν νκάδεο. Γηα ην ιφγν απηφ έγηλε ππνινγηζκφο ηνπ κέζνπ φξνπ ησλ ηηκψλ γηα ηηο κεηαβιεηέο απηέο απφ ην ζχλνιν ηνπ δείγκαηνο θαη ε ηηκή πνπ πξνέθπςε ζπκπιήξσζε ην θελφ ησλ εθιηπνπζψλ ηηκψλ ηεο

71 Γείθηεο θχξησζεο / Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Κχξησζεο Γείθηεο Λνμφηεηαο/ Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Λνμφηεηαο Γείθηεο θχξησζεο / Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Κχξησζεο Γείθηεο Λνμφηεηαο/ Σππηθφ ζθάικο Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Λνμφηεηαο Αξηζκφο αηφκσλ 71 αληίζηνηρεο κεηαβιεηήο. Απηφ βνήζεζε ζηελ απνθπγή ιαζψλ θαηά ηνλ έιεγρν ηεο θαλνληθήο θαηαλνκήο. Απφ ηνλ έιεγρν ινμφηεηαο θαη θπξηφηεηαο, πνπ απεηθνλίδεηαη ζην πίλαθα 5, πξνέθπςε κε βάζε ην πειίθν ησλ ηηκψλ απηψλ κε ην ηππηθφ ζθάικα, φηη ζηηο πεξηζζφηεξεο παξακέηξνπο ησλ κεηαβιεηψλ δελ ππάξρεη νκαιή θαηαλνκή ηηκψλ (-2< πειίθν <+2). Πίλαθαο 5. Σηκέο ινμφηεηαο, θχξησζεο θαη ηνπ πειίθνπ ηνπο πξνο ην ηππηθφ ζθάικα γηα φιεο ηηο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο. ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ Μεηαβιεηέο Λνμφηεηα Κχξησζε Λνμφηεηα Κχξησζε Φ Γ ,39 4,97 5,43,77 7,07,84,39 2,15,61,76,79 ΥΦ Γ 36 1,67,39 4,25 4, ,46,61,39 1,56 -,36,76 -,47 ΜΦ Γ 36 3,79,39 9,65 16, ,38 1,64,39 4,19 2,35,76 3,06 ΔΦ Γ 36-2,75,39-7,00 6, ,96 6,00,39 15,28 36,0,76 46,87 PF 36 -,78,39-1,99,24.77,31-2,06,39-5,26 4,27,76 5,59 PR 36-2,33,39-5,94 4, ,0-3,43,39-8,76 13,81,76 17,98 RE 36 -,98,39-2,50, ,11-1,55,39-3,97 2,85,76 3,72 V 36,28,39,72 -, ,51-1,60,39-4,09 3,58,76 4,67 MH 36 -,50,39-1,28,13.77,17 -,65,39-1,65,77,76 1,01 SF 36-1,68,39-4,27 4, ,26-1,25,39-3,19 1,94,76 2,53 BP 36-2,15,39-5,48 3, ,11-2,48,39-6,33 6,05,76 7,87 GH 36 -,66,39-1,75,37.77,48-1,27,39-3,25 1,52,76 1,98 PH 36-1,78,39-4,52 3, ,4-1,78,39-4,54 3,87,76 5,04 GMH 36-1,22,39-3,12 3, ,9-2,12,39-5,40 8,08,76 10,53 HRQOL 36-1,51,39-3,85 3, ,19-1,58,39-4,04 3,33,76 4,34 ΦΓ 36,50,39 1,29 -, ,50,81,39 2,08,43,76,57 Φ ΓΔΥ 36 -,48,39-1,23 -, ,03,65,39 1,66,07,76,10 ΦΓΤ 36 -,35,39 -,89,07.77,09 -,87,39-2,24 3,84,76 5,01 Ζ ρξήζε ησλ παξακεηξηθψλ κεζφδσλ πξνυπνζέηεη ηελ χπαξμε ηεο θαλνληθήο θαηαλνκήο γηα ηηο ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ ησλ νκάδσλ πνπ κειεηψληαη. Γηα λα πιεζηάζνπλ νη ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ θαη ζηηο δχν νκάδεο ηελ νκαιή θαηαλνκή αιιά θαη γηα λα

72 Γείθηεο θχξησζεο / Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Κχξησζεο Γείθηεο Λνμφηεηαο/ Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Λνμφηεηαο Γείθηεο θχξησζεο / Σππηθφ ζθάικα Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Γείθηεο Λνμφηεηαο/ Σππηθφ ζθάικο Σππηθφ ζθάικα Γείθηεο Λνμφηεηαο Αξηζκφο αηφκσλ 72 πιεζηάζνπλ νη ηηκέο δηαθχκαλζεο ησλ ηηκψλ ησλ νκάδσλ ηελ νκνηνγέλεηα, έγηλαλ κεηαηξνπέο ησλ ηηκψλ ζε φιεο ηηο κεηαβιεηέο ζην ζχλνιν ηνπ δείγκαηνο. Έγηλε κεηαηξνπή ησλ ηηκψλ ηεο ζπλνιηθήο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο πνπ κεηξήζεθαλ κε ην RT3, αληηθαζηζηψληαο ηηο κε ην ινγάξηζκφ ηνπο (logx) θαη ησλ ηηκψλ ηεο ζρεηηδφκελεο κε ηελ πγεία πνηφηεηα δσήο κε ηε ηεηξαγσληθή ξίδα ηνπο ζε φιν ην δείγκα. Γελ έγηλαλ κεηαηξνπέο ζηηο ηηκέο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ηνπ εξσηεκαηνινγίνπ Baecke. ην πίλαθα 6 δηαπηζηψλνληαη νη αιιαγέο ζηνπο ζπληειεζηέο ινμφηεηαο θαη θχξησζεο ζε φιεο ηηο κεηαβιεηέο. Πίλαθαο 6. Σηκέο ινμφηεηαο, θχξησζεο θαη ηνπ πειίθνπ ηνπο πξνο ην ηππηθφ ζθάικα γηα φιεο ηηο πνζνηηθέο κεηαβιεηέο κε ηξνπνπνηεκέλεο ηηκέο. ΟΜΑΓΔ ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ ΜΔΣΑΒΛΖΣΔ Λνμφηεηα Κχξησζε Λνμφηεηα Κχξησζε Φ Γ 36,56,39 1,44,951,76 1,23,15,39,38,01,76,01 ΥΦ Γ 36,24,39,62 1,149,76 1,49,20,39,51 -,67,76 -,87 ΜΦ Γ 36,05,39,13 1,098,76 1,42 -,68,39-1,73 1,73,76 2,25 ΔΦ Γ 36-3,01,39-7,68 7,860,76 10,23 6,00,39 15,28 36,00,76 46,87 PF 36 -,93,39-2,36,556,76,72-2,17,39-5,53 4,81,76 6,27 PR 36-3,06,39-7,80 9,114,76 11,86-4,02,39-10,24 18,78,76 24,45 RE 36-1,48,39-3,77 2,723,76 3,54-2,02,39-5,16 5,53,76 7,19 V 36,037,39,09 -,247,76 -,32-2,16,39-5,52 6,47,76 8,42 MH 36 -,91,39-2,32 1,235,76 1,60 -,90,39-2,29 1,40,76 1,82 SF 36-3,70,39-9,43 17,67,76 23,01-1,76,39-4,50 4,16,76 5,41 BP 36-3,23,39-8,23 12,05,76 15,69-2,80,39-7,13 8,55,768 11,14 GH 36-1,05,39-2,69 1,554,76 2,02-1,53,39-3,91 2,45,76 3,19 PH 36-2,03,39-5,18 4,341,76 5,65-1,98,39-5,05 4,81,7 6,26 GMH 36-1,65,39-4,22 4,518,76 5,88-2,68,39-6,83 11,34,76 14,77 HRQOL 36-1,82,39-4,64 4,506,76 5,86-1,79,39-4,56 4,16,76 5,41 ΦΓ 36,50,39 1,29 -,389,76 -,50,81,39 2,08,43,76,57 Φ ΓΔΥ 36 -,48,39-1,23 -,028,76 -,03,65,39 1,66,07,76,10 ΦΓΤ 36 -,35,39 -,89,072,76,09,64,39 1,63 3,84,76 5,01 Γηα ην πεξαηηέξσ έιεγρν ηεο νκαιήο θαηαλνκήο θαη ηεο νκνηνγέλεηαο ησλ δηαθπκάλζεσλ ζηηο ηηκέο ησλ κεηαβιεηψλ θαη ησλ δχν νκάδσλ, ρξεζηκνπνηήζεθε ν ζηαηηζηηθφο έιεγρνο ηνπ Kolmogorov-Smirnov. Ζ ππφζεζε ηεο θαλνληθφηεηαο γηα φιεο ηηο

73 ΦΓΤ Φ Γ Διεχζεξνπ ρξφλνπ Φ Γ ζηα πφξ HRQOL GMH PH ΛΔΦΓ ΛΜΦΓ ΛΥΦΓ ΔΦ Γ ΜΦ Γ Υ Φ Γ ΦΓ Μεηαβιεηέο ΦΓΤ Φ Γ Διεχζεξνπ ρξφλνπ Φ Γ ζηα πφξ HRQOL GMH PH ΛΔΦΓ ΛΜΦΓ ΛΥΦΓ ΔΦ Γ ΜΦ Γ Υ Φ Γ ΦΓ Μεηαβιεηέο 73 κεηαβιεηέο πνπ απεηθνλίδνληαη ζην πίλαθα 7 δελ απνξξίπηεηαη ζε επίπεδν ζηαηηζηηθήο ζεκαληηθφηεηαο α=.05, επεηδή ε ηηκή α θαη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο (Asymp. Sig.2-tailed, & Monte Carlo Sig) ππεξβαίλεη ην Τπάξρνπλ έηζη ελδείμεηο φηη νη ηηκέο ζε φιεο ηηο κεηαβιεηέο ησλ δχν νκάδσλ, εθηφο απφ ηε Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα Τςειήο έληαζεο θαη ηα Λεπηά Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο Τςειήο έληαζεο, αθνινπζνχλ ηε θαλνληθή θαηαλνκή. Πίλαθαο 7. Έιεγρνο θαλνληθφηεηαο ηηκψλ ησλ κεηαβιεηψλ Kolmogorov-Smirnov. ΚΑΠΝΗΣΔ Asym p. Sig. (2- tailed) Monte Carlo Sig. (2- tailed) , c.408 c.504 c.000 c.973 c.008 c.000 c.127 c.264 c.174 c.301 c.569 c.531 c ΜΖ-ΚΑΠΝΗΣΔ Asym p. Sig. (2- tailed) Monte Carlo Sig. (2- tailed) c.981 c.779 c.000 c.693 c.102 c.000 c.046 c.280 c.253 c.527 c.340 c.291 c , Γηα ηνλ έιεγρν ηεο ππφζεζεο ηεο χπαξμεο ζηαηηζηηθά ζεκαληηθψλ δηαθνξψλ κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε-θαπληζηψλ ζηελ Φπζηθή Γξαζηεξηφηεηα πνπ κεηξήζεθε κε ην RT3 (activity counts) θαη ηα επίπεδα έληαζήο ηεο, πξαγκαηνπνηήζεθαλ t-tests γηα αλεμάξηεηα δείγκαηα. Απφ ηα απνηειέζκαηα (πίλαθαο 8) θαίλεηαη φηη νη δηαθνξέο αλάκεζα ζηηο δχν νκάδεο είλαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθέο ζηηο ηηκέο ηεο ζπλνιηθήο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο (Activity counts) (t=3,22, p<.05), ηεο ρακειήο έληαζεο (t=2,99, p<.05) θαη ηεο πςειήο έληαζεο Φπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο (t=2,18, p<.05). Γλσξίδνπκε απφ ην πεξηγξαθηθφ ζηαηηζηηθφ πίλαθαο 2, φηη νη δηαθνξέο απηέο είλαη ππέξ ησλ κε-θαπληζηψλ.

74 74 Οη κε-θαπληζηέο παξνπζίαζαλ κεγαιχηεξεο ηηκέο θαη ζην επίπεδν ηεο κέηξηαο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο, αιιά ε δηαθνξά ηνπο κε ηνπο θαπληζηέο δελ ήηαλ ζηαηηζηηθά ζεκαληηθέο (t=,62, p.05).ην γξάθεκα 1 θαίλνληαη νη δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν νκάδσλ φζνλ αθνξά ηηο ηηκέο Φπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ησλ επηπέδσλ έληαζήο ηεο , , , , , , , ,75 ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ ΜΗ-ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ Τίτλος άξονα Γξάθεκα 1: Γηαθνξέο κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε ζηηο ηηκέο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο θαη ζηα επίπεδα έληαζήο ηεο ζπλνιηθά. ηνλ ίδην πίλαθα (Πίλαθαο 8) θαίλνληαη ηα απνηειέζκαηα ησλ δηαθνξψλ κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε-θαπληζηψλ φζνλ αθνξά ηα ιεπηά ηεο Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο (Activity counts) πνπ θαηαγξάθεθαλ ζηε δηάξθεηα ησλ 4 εκεξψλ. Πξνθχπηεη φηη δελ ππάξρνπλ ζηαηηζηηθά ζεκαληηθέο δηαθνξέο κεηαμχ ησλ δχν νκάδσλ ζην κέζν φξν ησλ ιεπηψλ Φπζηθήο Γξαζηεξηφηεηαο ζε θαλέλαλ επίπεδν έληαζεο: Υακειή έληαζε ΦΓ (ΛΥΦΓ) (t=1449, p=.15), κέηξηα έληαζε (ΛΜΦΓ) (t=.71, p.05) θαη πςειή έληαζε (ΛΔΦΓ) (t=1.768, p.05). ην γξάθεκα 2 απεηθνλίδνληαη νη δηαθνξέο απηέο. Λεπτά Φ Δ υψηλήσ ένταςησ Λεπτά Φ Δ μέτριασ ένταςησ Λεπτά Φ Δ χαμηλήσ ένταςησ ΜΗ-ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ Γξάθεκα 2. Γηαθνξέο κεηαμχ ησλ θαπληζηψλ θαη κε ζηα ιεπηά ηεο θπζηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζηελ δηάξθεηα ησλ 4 εκεξψλ.

Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ

Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ Βαζίιεο Μνύγηνο Καζεγεηήο βηνρεκείαο ηεο άζθεζεο ΤΔΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Η άζθεζε κεηώλεη ηνπο

Διαβάστε περισσότερα

Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση

Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση Κευάλαιο 8 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά- Πολλαπλή Τιμολόγηση Πώς πρέπει να τιμολογεί ένα μονοπώλιο; Μέρξη ζηηγκήο ην κνλνπώιην έρεη ζεσξεζεί ζαλ κηα επηρείξεζε ε νπνία πσιεί ην πξντόλ ηεο ζε θάζε πειάηε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Η. Απζίλνο Αλ. Καζεγεηήο Αζιεηηθή δηνίθεζε. ΟΓΗΓΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ζηελ Αζιεηηθή δηοίθεζε. Θέκα πηστηαθής (κε ηε κνξθή εξωηήκαηνο):...

Η. Απζίλνο Αλ. Καζεγεηήο Αζιεηηθή δηνίθεζε. ΟΓΗΓΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ζηελ Αζιεηηθή δηοίθεζε. Θέκα πηστηαθής (κε ηε κνξθή εξωηήκαηνο):... ΟΓΗΓΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΔΡΓΑΙΑ ζηελ Αζιεηηθή δηοίθεζε Δπώλσκο :.. Όλοκα :.. ΑΜ:. Ηκεροκελία θαηάζεζες ζηε δηαδηθαζία: Γλωζηηθό αληηθείκελο:.../../ 201.. Θέκα πηστηαθής (κε ηε κνξθή εξωηήκαηνο):..... Έγθρηζε Σοκέα:..

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

B-Δέλδξα. Τα B-δέλδξα ρξεζηκνπνηνύληαη γηα ηε αλαπαξάζηαζε πνιύ κεγάισλ ιεμηθώλ πνπ είλαη απνζεθεπκέλα ζην δίζθν.

B-Δέλδξα. Τα B-δέλδξα ρξεζηκνπνηνύληαη γηα ηε αλαπαξάζηαζε πνιύ κεγάισλ ιεμηθώλ πνπ είλαη απνζεθεπκέλα ζην δίζθν. B-Δέλδξα Τα B-δέλδξα ρξεζηκνπνηνύληαη γηα ηε αλαπαξάζηαζε πνιύ κεγάισλ ιεμηθώλ πνπ είλαη απνζεθεπκέλα ζην δίζθν. Δέλδξα AVL n = 2 30 = 10 9 (πεξίπνπ). 30

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ. Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη Εήηημα 1 ο :

ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ. Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη Εήηημα 1 ο : ΓΗΑΓΩΝΗΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΖΜΑΤΗΚΑ Ον/μο:.. Γ Λσκείοσ Ύλη: Μιγαδικοί-Σσναρηήζεις-Παράγωγοι Θεη.-Τετν. Καη. 11-1-11 Εήηημα 1 ο : Α. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f, λα βξείηε ην δηάζηεκα ζην νπνίν είλαη παξαγσγίζηκε θαζώο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Ioanna Tzoulaki MSc PhD Lecturer in Epidemiology University of Ioannina School of Medicine & Imperial College School of Medicine Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Σήκαηα Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) ΕΙΣΑΓΨΓΗ ΣΤΙΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΨΝΙΕΣ

Σήκαηα Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) ΕΙΣΑΓΨΓΗ ΣΤΙΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΨΝΙΕΣ Σήκαηα 1 Β Α Γ Γ Δ Λ Η Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Υ Γ Ι Α Λ Δ Ξ Η - ( 2 ) Σήκαηα Οξηζκόο ζήκαηνο Ταμηλόκεζε ζεκάησλ Σεηξέο Fourier Μεηαζρεκαηηζκόο Fourier Σπλέιημε Σπζρέηηζε θαη Φαζκαηηθή Ππθλόηεηα 2 Οξηζκόο Σήκαηνο

Διαβάστε περισσότερα

α) ηε κεηαηόπηζε x όηαλ ην ζώκα έρεη κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ζέζεο δ) ην κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ηεο ηαρύηεηαο

α) ηε κεηαηόπηζε x όηαλ ην ζώκα έρεη κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ζέζεο δ) ην κέγηζην ξπζκό κεηαβνιήο ηεο ηαρύηεηαο Έξγν ελέξγεηα 3 (Λύζε) Σώκα κάδαο m = 4Kg εξεκεί ζηε βάζε θεθιηκέλνπ επηπέδνπ γσλίαο θιίζεο ζ κε εκζ = 0,6 θαη ζπλζ = 0,8. Τν ζώκα αξρίδεη λα δέρεηαη νξηδόληηα δύλακε θαη μεθηλά λα αλεβαίλεη ζην θεθιηκέλν

Διαβάστε περισσότερα

Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server

Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server Η αξρή ζύλδεζεο Client-Server Δηαθνκηζηήο (Server) Πξνζθέξεη ππεξεζίεο ζηνπο Πειάηεο (Client) Μεγάινη ππνινγηζηέο γηα ηηο ππεξεζίεο Internet (π.ρ. WWW, FTP) Λακβάλεη εξσηήζεηο θαη δίδεη απαληήζεηο Πειάηεο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/2014 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 204-205 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/09/204 A ΟΜΑΓΑ Οδηγία: Να γράυεηε ζηο ηεηράδιο ζας ηον αριθμό κάθε μιας από ηις παρακάηφ ερφηήζεις Α.-Α.8 και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις θέματος 2. Παξαθάησ αθνινπζεί αλαιπηηθή επίιπζε ησλ εξσηεκάησλ.

Απαντήσεις θέματος 2. Παξαθάησ αθνινπζεί αλαιπηηθή επίιπζε ησλ εξσηεκάησλ. Απαντήσεις θέματος 2 Απηά πνπ έπξεπε λα γξάςεηε (δελ ρξεηαδόηαλ δηθαηνιόγεζε εθηόο από ην Γ) Α return a*b; Β 0:acegf2, 1: acegf23, 2: acegf234, 3:acegf2345, 4:acegf23456, 5:acegf234567, 6:acegf2345678,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS

ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS ηότοι εργαζηηρίοσ ΡΤΘΜΙΕΙ ΔΙΚΣΤΟΤ ΣΑ WINDOWS ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηεί ε δηαδηθαζία ηωλ ξπζκίζεωλ δηθηύνπ ζε ιεηηνπξγηθό ζύζηεκα Windows XP. Η δηαδηθαζία ζε γεληθέο γξακκέο

Διαβάστε περισσότερα

5 η Δργαζηηριακή Άζκηζη Κσκλώμαηα Γσαδικού Αθροιζηή/Αθαιρέηη

5 η Δργαζηηριακή Άζκηζη Κσκλώμαηα Γσαδικού Αθροιζηή/Αθαιρέηη 5 η Δργαζηηριακή Άζκηζη Κσκλώμαηα Γσαδικού Αθροιζηή/Αθαιρέηη Σηα πιαίζηα ηεο πέκπηεο εξγαζηεξηαθήο άζθεζεο ζα ρξεζηκνπνηεζεί απνθιεηζηηθά ην πεξηβάιινλ αλάπηπμεο νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ IDL-800 Digital

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάιαην 20. Ελαχιστοποίηση του κόστους

Κεθάιαην 20. Ελαχιστοποίηση του κόστους Κεθάιαην 0 Ελαχιστοποίηση του κόστους Ειαρηζηνπνίεζε ηνπ θόζηνπο Μηα επηρείξεζε ειαρηζηνπνηεί ην θόζηνο ηεο αλ παξάγεη νπνηνδήπνηε δεδνκέλν επίπεδν πξντόληνο y 0 ζην κηθξόηεξν δπλαηό ζπλνιηθό θόζηνο. Τν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

β) (βαζκνί: 2) Έζησ όηη ε ρξνλνινγηθή ζεηξά έρεη κέζε ηηκή 0 θαη είλαη αληηζηξέςηκε. Δίλεηαη ην αθόινπζν απνηέιεζκα από ην EViews γηα ηε :

β) (βαζκνί: 2) Έζησ όηη ε ρξνλνινγηθή ζεηξά έρεη κέζε ηηκή 0 θαη είλαη αληηζηξέςηκε. Δίλεηαη ην αθόινπζν απνηέιεζκα από ην EViews γηα ηε : 1 ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΘΟΥΝ 2 ΑΠΟ ΤΑ 3 ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ 1 α) (βαζκνί: 3) Έζησ όηη ε ρξνλνινγηθή ζεηξά είλαη ζηάζηκε, αληηζηξέςηκε θαη αθνινπζεί ην ΑR(1) ππόδεηγκα. Να βξεζνύλ ε κέζε ηηκή, ε δηαζπνξά θαη ε απηνζπζρέηηζε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΓΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ 61 Ον/μο:.. Β Λσκείοσ Ύλη: Ηλεκηρικό ρεύμα Το Φως Γενικής Παιδείας 22-3-2015 Θέμα 1 ο : 1. Μία ειεθηξηθή ζπζθεπή ιεηηνπξγεί γηα ρξνληθή δηάξθεηα 0,5h θαη θαηαλαιώλεη 2kWh ειεθηξηθήο

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν»

Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν» Πανελλήνια Έρεσνα «Καηαναλωηής & Ελληνικό Προϊόν» Γεώργιος Μπάληας, Οικονομικό Πανεπιζηήμιο Αθηνών Προκόπης Θεοδωρίδης, Πανεπιζηήμιο Παηρών Ταπηόηεηα ηεο έξεπλαο Σθνπόο: Αλίρλεπζε ηεο αγνξαζηηθήο ζπκπεξηθνξάο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΑΘΗΜΑ 2T2 41 ΓΟΜΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΟΝΑΓΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΠΑΡΑΜΔΣΡΟΙ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30

Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30 Eξσηεκαηνιόγην θνιίσζεο SRS-30 Ηκεξνκελία: Αξηζκόο κεηξώνπ: Όλνκα Αζζελνύο: Ηκεξνκελία Γέλλεζεο: Ηιηθία: + Έηη Μήνερ πληεξεηηθή ζεξαπεία Μεηεγρεηξνπξγηθή παξαθνινύζεζε 3 μήνερ 6 μήνερ 1 σπόνορ σπόνια 3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ

6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ 6 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Επαλήθεσζη Λειηοσργίας Βαζικών Φλιπ-Φλοπ Σηα πιαίζηα ηεο έθηεο εξγαζηεξηαθήο άζθεζεο ζα ρξεζηκνπνηεζεί απνθιεηζηηθά ην πεξηβάιινλ αλάπηπμεο νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ IDL-800 Digital

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

Η επιζκόπηζη ηης έμμιζθης ενηολής ζηην Αλλοδαπή. Καηεξίλα Γαιαλνπνύινπ, Intellectual Property Manager, Microsoft Ειιάο Α.Ε.

Η επιζκόπηζη ηης έμμιζθης ενηολής ζηην Αλλοδαπή. Καηεξίλα Γαιαλνπνύινπ, Intellectual Property Manager, Microsoft Ειιάο Α.Ε. Η επιζκόπηζη ηης έμμιζθης ενηολής ζηην Αλλοδαπή Καηεξίλα Γαιαλνπνύινπ, Intellectual Property Manager, Microsoft Ειιάο Α.Ε. Παξάκεηξνη πξνο αμηνιόγεζε Ννκνζεηηθή ζσξάθηζε Κνηλόο Σύιινγνο Ακνηβή Καηαγγειία/Λύζε

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

Case Study. Παξαθάηω παξνπζηάδνπκε βήκα - βήκα κε screenshots έλα παξάδεηγκα ππνβνιήο κηαο εξγαζίαο θαη ηελ παξαγωγή ηνπ Originality Report.

Case Study. Παξαθάηω παξνπζηάδνπκε βήκα - βήκα κε screenshots έλα παξάδεηγκα ππνβνιήο κηαο εξγαζίαο θαη ηελ παξαγωγή ηνπ Originality Report. Case Study Παξαθάηω παξνπζηάδνπκε βήκα - βήκα κε screenshots έλα παξάδεηγκα ππνβνιήο κηαο εξγαζίαο θαη ηελ παξαγωγή ηνπ Originality Report. Βήκα 1 ο : Login ζηο Turnitin. Κάλεηε είζνδν ζην Turnitin κε

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΣΟΡΙΚΟ ΦΤΛΑΚΙ Η ΚΑΙ ΚΙΝΓΤΝΟ HIV ΛΟΙΜΧΞΗ ΣΗ ΓΙΑΡΚΔΙΑ ΔΠΙΓΗΜΙΑ Δ ΥΡΗ ΣΔ ΔΝΓΟΦΛΔΒΙΧΝ ΝΑΡΚΧΣΙΚΧΝ ΣΗΝ ΑΘΗΝΑ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΙ ΣΟΣΔΛΗ

Ι ΣΟΡΙΚΟ ΦΤΛΑΚΙ Η ΚΑΙ ΚΙΝΓΤΝΟ HIV ΛΟΙΜΧΞΗ ΣΗ ΓΙΑΡΚΔΙΑ ΔΠΙΓΗΜΙΑ Δ ΥΡΗ ΣΔ ΔΝΓΟΦΛΔΒΙΧΝ ΝΑΡΚΧΣΙΚΧΝ ΣΗΝ ΑΘΗΝΑ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΙ ΣΟΣΔΛΗ ύςα Βάλα, Μαιιηώξε Μ 2, Παξαζθεπήο Γ, Φπρνγηνύ Μ 3, Υαηδάθεο Άγγεινο Εργαζηήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιαηρικής Σηαηιζηικής, Ιαηρική Στολή Πανεπιζηημίοσ Αθηνών, 2 Α Ψστιαηρική Κλινική, Αιγινήηειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΡΙΑ ΛΤΔΙ ΓΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2

ΑΡΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΡΙΑ ΛΤΔΙ ΓΙΑΓΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2 ΑΥΔ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΔΩΙΑ ΛΤΔΙ ΙΑΩΝΙΜΑΣΟ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ 2 1: Λάζος (είλαη ηζνζθειήο ππεξβνιή) Α2: Λάζος (ην ζεηηθό πξόζεκν ζεκαίλεη όηη ε Πνζνζηηαία Μεηαβνιή Δηζνδήκαηνο θαη ε Πνζνζηηαία Μεηαβνιή Πνζόηεηαο ήηαλ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυεπίπεδα/Διασυμδεδεμέμα Δίκτυα

Πολυεπίπεδα/Διασυμδεδεμέμα Δίκτυα Πολυεπίπεδα/Διασυμδεδεμέμα Δίκτυα Κοιμωμικά δίκτυα (multiplex network) Έρεηε ινγαξηαζκό ζην Facebook? Έρεηε ινγαξηαζκό ζην LinkedIn? Έρεηε ινγαξηαζκό ζην Twitter? Αεροπορικές γραμμές της Ευρώπης(multiplex

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΗΜΑΤΩΝ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. ΜΕΤΑΣΦΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Laplace

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΗΜΑΤΩΝ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. ΜΕΤΑΣΦΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Laplace ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΗΜΑΤΩΝ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΣΦΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Laplac Δηεπξύλεη ηε θιάζε ηωλ ζεκάηωλ γηα ηα νπνία κπνξεί λα επηηεπρζεί ε κεηάβαζε από ην πεδίν ηνπ ρξόλνπ ζην πεδίν ηεο ζπρλόηεηαο. Παξέρεη ηε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Έλαο πίνακας σσμβόλων ππνζηεξίδεη δύν βαζηθέο ιεηηνπξγίεο:

Έλαο πίνακας σσμβόλων ππνζηεξίδεη δύν βαζηθέο ιεηηνπξγίεο: Πίνακες Σσμβόλων Έλαο πίνακας σσμβόλων ππνζηεξίδεη δύν βαζηθέο ιεηηνπξγίεο: Εηζαγσγή ελόο ζηνηρείνπ Αλαδήηεζε ζηνηρείνπ κε δεδνκέλν θιεηδί Άιιεο ρξήζηκεο ιεηηνπξγίεο είλαη: Δηαγξαθή ελόο θαζνξηζκέλνπ ζηνηρείνπ

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Constructors and Destructors in C++

Constructors and Destructors in C++ Constructors and Destructors in C++ Σύνθεζη Πνιύ ζπρλά ζηε C++ κία θιάζε κπνξεί λα πεξηέρεη ζαλ κέιεδεδνκέλα αληηθείκελα άιισλ θιάζεσλ. Πνηα είλαη ε ζεηξά κε ηελ νπνία δεκηνπξγνύληαη θαη θαηαζηξέθνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Αζθεζε, Σθιήρσλζε Καηα Πιάθας & Ποηόηεηα Ζωής

Αζθεζε, Σθιήρσλζε Καηα Πιάθας & Ποηόηεηα Ζωής Αζθεζε, Σθιήρσλζε Καηα Πιάθας & Ποηόηεηα Ζωής Long-term exercise improves functional impairment but not quality of life in multiple sclerosis Η άζθεζε καθράς δηάρθεηας ζε άηοκα κε ζθιήρσλζε θαηα πιάθας

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Ειζαγωγή

1 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Ειζαγωγή 1 η Εργαζηηριακή Άζκηζη Ειζαγωγή A. Σσζκεσές Εργαζηηρίοσ Ηλεκηρονικής Ο πιηθόο εμνπιηζκόο ηνπ εξγαζηεξίνπ ειεθηξνληθήο πεξηιακβάλεη ηηο αθόινπζεο ζπζθεπέο: 1. Παικνγξάθνπο: Protec 6502 θαη Peak Tech 2020N

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ Η πνδειαζία είλαη κηα επράξηζηε δξαζηεξηόηεηα κε πνιιά πιενλεθηήκαηα, δηαδεδνκέλε παγθνζκίσο. Ωζηόζν, ππάξρνπλ παξάγνληεο πνπ ζέηνπλ ηελ ζσκαηηθή καο αθεξαηόηεηα ζε θίλδπλν

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Δρ Σηαμάηιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειροσργός Επιμεληηής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Αγαπεηέ Γηαηξέ.. Υειρόγραθο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

RND: παξνπζίαζε πεξηζηαηηθνύ

RND: παξνπζίαζε πεξηζηαηηθνύ RND: παξνπζίαζε πεξηζηαηηθνύ Αλαζηαζία Γακέινπ Καξδηνιόγνο Παλεπηζηεκηαθό Ννζνθνκείν Πάηξαο Conflicts of interest: no conflict Patras University Hospital Ιζηνξηθό αζζελνύο, 71 εηώλ, 95 kg Σαθραξώδεο δηαβήηεο/

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. 3. Έλαο θαηαρσξεηήο SISO ησλ 4 bits έρεη: α) Μία είζνδν, β) Δύν εηζόδνπο, γ) Σέζζεξεηο εηζόδνπο.

7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. 3. Έλαο θαηαρσξεηήο SISO ησλ 4 bits έρεη: α) Μία είζνδν, β) Δύν εηζόδνπο, γ) Σέζζεξεηο εηζόδνπο. 7. ΚΑΤΑΧΩΡΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Ση είλαη έλαο θαηαρσξεηήο; O θαηαρσξεηήο είλαη κηα νκάδα από flip-flop πνπ κπνξεί λα απνζεθεύζεη πξνζσξηλά ςεθηαθή πιεξνθνξία. Μπνξεί λα δηαηεξήζεη ηα δεδνκέλα ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ Ζ ΚΑΚΖ ΘΡΔΦΖ Δπεξεάδεη: ηε κπτθή ηζρύ ησλ ζθειεηηθώλ κπώλ κε απνηέιεζκα ηε κεησκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

A. Αιιάδνληαο ηε θνξά ηνπ ξεύκαηνο πνπ δηαξξέεη ηνλ αγωγό.

A. Αιιάδνληαο ηε θνξά ηνπ ξεύκαηνο πνπ δηαξξέεη ηνλ αγωγό. ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΛΔΤΚΩΙΑ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ Μειέηε ηωλ παξαγόληωλ από ηνπο νπνίνπο εμαξηάηαη ε ειεθηξνκαγλεηηθή δύλακε. Τιηθά - πζθεπέο: Ηιεθηξνληθή δπγαξηά, ηξνθνδνηηθό ηάζεο, ξννζηάηεο, ακπεξόκεηξν,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΡΟΚΟΠΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ρνιή Δπηζηεκψλ Τγείαο θαη Αγσγήο Σκήκα Δπηζηήκεο Γηαηηνινγίαο θαη Γηαηξνθήο. Μεηαπηπρηαθή Γηαηξηβή.

ΥΑΡΟΚΟΠΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ρνιή Δπηζηεκψλ Τγείαο θαη Αγσγήο Σκήκα Δπηζηήκεο Γηαηηνινγίαο θαη Γηαηξνθήο. Μεηαπηπρηαθή Γηαηξηβή. ΥΑΡΟΚΟΠΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ρνιή Δπηζηεκψλ Τγείαο θαη Αγσγήο Σκήκα Δπηζηήκεο Γηαηηνινγίαο θαη Γηαηξνθήο Μεηαπηπρηαθή Γηαηξηβή Παξάκεηξνη ηνπ ηξόπνπ δσήο θαη ηεο πξνζσπηθόηεηαο ηνπ αηόκνπ πνπ ζρεηίδνληαη κε

Διαβάστε περισσότερα

1 ορ ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάπηπμε θηλεηηθώλ δεμηνηήησλ θαη ηθαλνπνηεηηθή εθηέιεζε νξηζκέλσλ από απηέο Σηόχορ :1 ορ και 4 ορ

1 ορ ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάπηπμε θηλεηηθώλ δεμηνηήησλ θαη ηθαλνπνηεηηθή εθηέιεζε νξηζκέλσλ από απηέο Σηόχορ :1 ορ και 4 ορ 1 ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάημε θηλεηηθώλ δεμηηήησλ θαη ηθαληεηηθή εθηέιεζε ξηζκέλσλ α αηέ Σηχ :1 και 4 Γλώζε ηε άζα κε δάηια ζηελ εηζθαίξηζε. Ειδιώξει Πειεχμεα Χ 1. Τα αηδηά λα κάζλ ηελ άζα κε δάηια. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων

Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων Οργάνωση και Δομή Παρουσιάσεων Οη παξνπζηάζεηο κε βνήζεηα ηνπ ππνινγηζηή γίλνληαη κε πξνγξάκκαηα παξνπζηάζεσλ, όπσο ην OpenOffice.org Impress [1] θαη ην Microsoft Office PowerPoint [2]. Απηά ηα πξνγξάκκαηα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΗΜΑ Β. ΦΤΙΚΟΘΕΡΑΠΕΤΣΩΝ Χ. ΕΣΟ << ΦΤΙΚΗ ΖΩΗ, ΑΚΗΗ & ΤΓΙΕΙΝΟ ΣΡΟΠΟ ΔΙΑΒΙΩΗ >>

ΣΜΗΜΑ Β. ΦΤΙΚΟΘΕΡΑΠΕΤΣΩΝ Χ. ΕΣΟ << ΦΤΙΚΗ ΖΩΗ, ΑΚΗΗ & ΤΓΙΕΙΝΟ ΣΡΟΠΟ ΔΙΑΒΙΩΗ >> ΕΠΕΡΙΝΟ ΕΠΑΛ ΧΑΝΙΩΝ ΣΜΗΜΑ Β. ΦΤΙΚΟΘΕΡΑΠΕΤΣΩΝ Χ. ΕΣΟ 2015-2016 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗ ΤΓΕΙΑ > Τμήμα Β. φυςιοθεραπευτών B.Tάξη Καθηγήτρια : Βαςιλάκη Μαρία Ομάδα μαθητών:

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Σα ζηάδηα απφ ηα νπνία πεξλάεη ε νηθνλνκία ζηε δηάξθεηα ελφο θχθινπ, ιέγνληαη θάζεηο ηνπ νηθνλνκηθνχ θχθινπ.

1. Σα ζηάδηα απφ ηα νπνία πεξλάεη ε νηθνλνκία ζηε δηάξθεηα ελφο θχθινπ, ιέγνληαη θάζεηο ηνπ νηθνλνκηθνχ θχθινπ. ΑΘ. ΧΑΡΙΣΩΝΙΔΗ : ΑΡΧΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο : ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕ ΔΙΑΚΤΜΑΝΕΙ ΠΛΗΘΩΡΙΜΟ - ΑΝΕΡΓΙΑ 9.1. ΕΡΩΣΗΕΙ ΩΣΟΤ ΛΑΘΟΤ Για ηιρ παπακάηυ πποηάζειρ, να γπάτεηε ζηην κόλλα ζαρ ηον απιθμό ηηρ καθεμιάρ

Διαβάστε περισσότερα