Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος 2008 337. Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 2"

Transcript

1 Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Τόμος KA', Τεύχος 7-8, Σελ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Β Εργαστήριο Ακτινολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΠΓΝ Αττικόν 3 Ε Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ Ευαγγελισμός 4 Κέντρο Ακτινολογικών Απεικονίσεων, Γ.Ν.Α. «Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ» 5 Τμήμα Επιδημιολογίας, Σχολή ημόσιας Υγείας Harvard, Βοστόνη, ΗΠΑ Συσχέτιση του Καρκίνου με Θρεπτικά Συστατικά και Μικροδιατροφικά στοιχεία ΣΠΥΡΙ ΟΠΟΥΛΟΣ Ν. ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ 1,2, ΚΑΖΙΑΝΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ 3, ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ 3, ΓΙΑΛΑΜΑΣ ΣΠΥΡΟΣ 1, ΜΠΑΛΑΝΙΚΑ ΑΛΕΞΙΑ 2, ΜΠΑΛΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ 4, ΠΕΤΡΙ ΟΥ Θ. ΕΛΕΝΗ 1,5 Η επίπτωση του καρκίνου παρουσιάζει αξιοσημείωτη γεωγραφική διακύμανση. Συγκλίνουσες ενδείξεις από επιδημιολογικές, κλινικές και πειραματικές έρευνες ενοχοποιούν ορισμένους διατροφικούς παράγοντες για μεγάλο μέρος του σύγχρονου νοσολογικού φάσματος το οποίο καλύπτει, μεταξύ άλλων, αρκετούς τύπους καρκίνου. Τα λαχανικά και, τα φρούτα σε μικρότερο βαθμό, παρουσιάζουν αρνητική συσχέτιση με την καρκινογένεση, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Λέξεις κλειδιά: Καρκινογένεση, διατροφή 1. Εισαγωγικά στοιχεία Η επίπτωση του καρκίνου εμφανίζει σημαντική γεωγραφική διακύμανση. Συγκεκριμένα, στις αναπτυσσόμενες χώρες της Αφρικής, της Ν. Αμερικής και της Ασίας παρατηρούνται πιο συχνά περιπτώσεις καρκίνου του ανώτερου αναπνευστικού- πεπτικού συστήματος (φάρυγγας, λάρυγγας, οισοφάγου), του στομάχου, του ήπατος και του τραχήλου της μήτρας. Αντίθετα, στις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, της Β. Αμερικής και της Αυστραλίας παρατηρείται υψηλότερη επίπτωση σε καρκίνους του παχέος εντέρου και του ορθού, του μαστού και του ενδομητρίου στα θήλεα άτομα και του προστάτη. 1 Οι δείκτες επίπτωσης των διάφορων τύπων καρκίνου αναμένεται να αλλάξουν δραματικά, γεγονός που συνάδει με τη διαπίστωση ότι στις αναπτυγμένες χώρες έχει σημειωθεί ραγδαία μείωση του καρκίνου του στομάχου τις τελευταίες δεκαετίες ενώ, αντίθετα, έχουν αυξηθεί οι δείκτες για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, του μαστού και του προστάτη. Εξάλλου, η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης του γενικού πληθυσμού και η επίταση των τάσεων εκβιομηχάνισης και αστικοποίησης συμβάλλουν στη διαφοροποίηση των πιθανών αιτιολογικών προτύπων που σχετίζονται με ορισμένους τύπους καρκίνου. 2. ιατροφή και καρκινογένεση Ο καρκινογένεση συνίσταται σε θεμελιώδεις βιολογικές διαδικασίες που αφορούν τη διαταραχή του κυτταρικού διπλασιασμού και θανάτου, καθώς και την αποδιοργάνωση της δομής των προσβεβλημένων ορ- γάνων. Συγκλίνουσες ενδείξεις από μελέτες δείχνουν ότι ορισμένοι διατροφικοί παράγοντες σχετίζονται με σημαντικό τμήμα του σύγχρονου νοσολογικού φάσματος των αναπτυγμένων χωρών, συμπεριλαμβανομένης και της καρκινογένεσης. 2,3 Από βιοχημική άποψη, η τροφή αποτελείται από διατροφικά στοιχεία (θρεπτικά συστατικά), τα οποία, με κριτήριο την ενεργειακή τους συμβολή διακρίνονται σε μακροδιατροφικά στοιχεία (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια) και μικροδιατροφικά στοιχεία (βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία, με κοινό χαρακτηριστικό τη μεταβολική τους συμβολή χωρίς προσφορά ενέργειας). Με την τροφή προσλαμβάνονται επίσης διάφορες άλλες ουσίες, όπως φυτοχημικές ουσίες, χημικά πρόσθετα, ρυπαντικές ουσίες κ.α. 4 Τις τελευταίες δεκαετίες μια πληθώρα επιδημιολογικών μελετών αναφορικά με τη σχέση της διατροφής και του καρκίνου, έχουν αναδείξει τη συσχέτιση μεταξύ ορισμένων διατροφικών παραγόντων και διάφορων τύπων καρκίνου, που μπορεί να είναι σαφής (ισχυρή), πιθανή ή ασαφής, και μπορεί να είναι είτε θετική (αυξημένη πρόσληψη του παράγοντα αυξάνει την επίπτωση του καρκίνου), είτε αρνητική (αυξημένη πρόσληψη του παράγοντα ελαττώνει την επίπτωση του καρκίνου). 5 Στους παρακάτω πίνακες παρατίθεται συγκεντρωτικά η επίδραση των στοιχείων της διατροφής με τον κίνδυνο ανάπτυξης διάφορων τύπων καρκίνου. Στον Πίνακα 1 αναφέρεται ο κίνδυνος ανάπτυξης διαφόρων τύπων καρκίνου σε σχέση με την πρόσληψη των κύριων ομάδων τροφίμων. Η κατανάλωση λαχανικών και φρούτων παρουσιάζει αρνητική συσχέτιση με Book JUl_AUG.indb /7/2008 7:35:17 μμ

2 338 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ορισμένους τύπους καρκίνου. Υπάρχουν στοιχεία ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης κάποιων τύπων καρκίνου, ιδιαίτερα του παχέος εντέρου. 6 Στον Πίνακα 2 παρατίθενται στοιχεία σχετικά με τον κίνδυνο εμφάνισης διάφορων τύπων καρκίνου σε σχέση με την κατανάλωση μακροδιατροφικών στοιχείων (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και τα λιπίδια). Η απουσία μακρόχρονων τυχαιοποιημένων μελετών παρέμβασης, έχει ως αποτέλεσμα τα δεδομένα που αφορούν τα μακροδιατροφικά στοιχεία να προκύπτουν από στοιχεία σχετικά με τις ομάδες τροφίμων. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζεται ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου σε σχέση με την κατανάλωση επιλεγμένων μικροδιατροφικών στοιχείων (βιταμίνες και ιχνοστοιχεία) με αντιοξειδωτική δράση. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στις αντιοξειδωτικές ουσίες, οι οποίες προστατεύουν τον οργανισμό από την επιβλαβή δράση των ελευθέρων ριζών και του ενεργού οξυγόνου. Η δράση αυτή πιθανότατα ενέχεται στην ανάπτυξη χρόνιων νοσημάτων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται νοσήματα του καρδιαγγειακού συστήματος και οι νεοπλασματικές εξεργασίες. Οι ελεύθερες ρίζες είναι χημικές ουσίες με ασύζευκτα ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στιβάδα, που αναζητούν άλλα ηλεκτρόνια προκειμένου να μεταβούν σε μια πιο σταθερή χημική κατάσταση. Οι περισσότερες ελεύθερες ρίζες είναι ασταθείς ενώσεις που προσβάλλουν άλλα οργανικά μόρια. Οι ενώσεις του ενεργού οξυγόνου παρέχουν άτομα οξυγόνου και μπορεί να είναι ελεύθερες ρίζες (π.χ. υπεροξείδιο, νιτρικό οξείδιο) ή όχι (π.χ. υπεροξείδιο του υδρογόνου). Τα φρούτα, τα λαχανικά και το ελαιόλαδο αποτελούν πλούσιες πηγές ουσιών με αντιοξειδωτική δράση. Στις αντιοξειδωτικές ουσίες που προσλαμβάνονται με την τροφή περιλαμβάνονται η βιταμίνη Ε (τοκοφερόλες, τεκοτριενόλες), η βιταμίνη C, η βιταμίνη Α και τα καροτινοειδή (β-καροτίνη, λυκοπένη, λουτεΐνη), το σελήνιο και άλλα μέταλλα, τα οποία είναι απαραίτητα για τη δράση των αντιοξειδωτικών ενζύμων του οργανισμού, καθώς και φυτοχημικές ουσίες με αντιοξειδωτικές ιδιότητες (φυτικές στερόλες, φλαβονοειδή, θειούχες φυτικές ενώσεις) Επίδραση της διατροφής σε επιμέρους εντοπίσεις του καρκίνου 3.1. Καρκίνος στοματικής κοιλότητας και φάρυγγα Υπολογίζεται ότι περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου της στοματικής κοιλότητας και του φάρυγγα καταγράφονται σε ετήσια βάση παγκοσμίως, με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης στην Ινδία και την ΝΑ Ασία. 7 Όσον αφορά τη διατροφή, μελέτες αναφέρουν ότι πλούσια δίαιτα σε φρούτα και λαχανικά υποδιπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. 8 Τα φρέσκα λαχανικά και τα φρούτα είναι πλούσια σε βιταμίνες C και Ε, β-καροτένη, φλαβενοειδή, ουσίες με αντιοξειδωτική και αναφερόμενη αντικαρκινική δράση. 9 Ενδεικτικά, εργαστηριακές και κλινικές έρευνες έχουν δείξει ότι η βιταμίνη Ε, μόνη ή σε συνέργια με τη βιταμίνη C δρα προστατευτικά, ενώ οι πλούσιες σε φυτικές ίνες τροφές, όπως τα λαχανικά, τα φρούτα και οι σπόροι ελαττώνουν τον κίνδυνο για ανάπτυξη της νόσου κατά 50% Η κατανάλωση βουτύρου και κεκορεσμένων λιπών παρουσιάζει θετική συσχέτιση με την επίπτωση του καρκίνου της στοματικής κοιλότητας/ φάρυγγα, ενώ το αντίστροφο συμβαίνει με την κατανάλωση του ελαιόλαδου. 14,15 Επιπλέον, όπως έδειξε σχετικά πρόσφατη μελέτη, η κατανάλωση υψηλής αναλογίας θερμίδων από χοληστερόλη ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των σιελογόνων αδένων. 16 Αξίζει να αναφερθεί, ότι τα παστά ψάρια αυξάνουν τον σχετικό κίνδυνο καρκίνου του ρινοφάρυγγα, πιθανότατα μέσω της δράσης των νιτροζαμινών και των βακτηριακών μεταλλαξιογόνων που παράγονται κατά την παρασκευή τους, ενώ για τον ίδιο λόγο έχουν ενοχοποιηθεί και τα τρόφιμα με συντηρητικά (κονσέρβες), λόγω της αυξημένης περιεκτικότητάς τους σε Ν-νιτροζο- συστατικά. 12, Kαρκίνος Οισοφάγου Ο καρκίνος του οισοφάγου παρατηρείται πιο συχνά στην Ασία, τη ΝΑ Αφρική, και τη Λατινική Αμερική. 18 Περίπου το 50% των περιπτώσεων κακοηθειών του οισοφάγου προέρχεται από το πλακώδες επιθήλιο, ενώ τα υπόλοιπα είναι αδενοκαρκινώματα, τα οποία εμφανίζουν διαχρονικά αυξητική τάση της συχνότητάς τους. 19 H κατανάλωση φρούτων και λαχανικών έχει φανεί ότι δρα προφυλακτικά απέναντι και στους δυο ιστολογικούς τύπους καρκίνου του οισοφάγου. 20,21 Υπάρχουν δεδομένα ενδεικτικά της επιβαρυντικής δράσης των νιτροζο-συστατικών στην ανάπτυξη νεοπλασίας στον οισοφάγο. Συγκεκριμένα, έχει αναφερθεί η ύπαρξη θετικής συσχέτισης της θνησιμότητας από τη νόσο με τα επίπεδα της απεκκρινόμενης Ν-νιτροζοπρολίνης, υποδηλώνοντας την επιβαρυντική δράση της έκθεσης σε Ν-νιτροζο-συστατικά. Άλλη μελέτη έδειξε ότι η κατανάλωση λαχανικών- πίκλες, τα οποία περιέχουν αυξημένες συγκεντρώσεις Ν-νιτροζο-συστατικών, σχετίζεται ισχυρά και ανεξάρτητα με τον καρκίνο του οισοφάγου. 22, Καρκίνος στομάχου Ο καρκίνος του στομάχου, παρ ότι έχει παρατηρηθεί έκδηλη μείωση της συχνότητας του κατά τη διάρκεια των τελευταίων 4 δεκαετιών στις αναπτυγμένες χώρες, προσβάλλει ετησίως περί τις νέες περιπτώσεις, σε παγκόσμια κλίμακα. 18 Εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα στην Ιαπωνία, την Κίνα και με μικρότερη στις ΗΠΑ, την Αγγλία και τη Σουηδία. 24 O ιδιαίτερος ρόλος του στομάχου στη φυσιολογία του πεπτικού συστήματος και το γεγονός ότι ο γαστρικός βλεννογόνος βρίσκεται σε παρατεταμένη επαφή με πλήθος διατροφικών στοιχείων, αποτέλεσαν το κίνητρο για πειραματικές και επιδημιολογικές μελέτες για το ρόλο της διατροφής στην κακοήθη εξαλλαγή του. 25 Η αυξημένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών μειώνει έως και 50% τον κίνδυνο νόσησης, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας τους σε αντιοξειδωτικές ουσίες, όπως καροτενοειδή, βιταμίνες C και Ε, ενώ προστατευτικό ρόλο φαίνεται να έχουν και οι φυτικές Book JUl_AUG.indb /7/2008 7:35:17 μμ

3 Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Βαθμός συσχέτισης των διαφόρων τύπων καρκίνου με την κατανάλωση κύριων ομάδων τροφίμων Εντόπιση καρκίνου Λαχανικά Φρούτα Κρέας (κόκκινο) Γαλακτοκομικά στοματική κοιλότητα και φάρυγγας Οισοφάγος Στομάχι Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Λάρυγγας Πνεύμονας Μαστός Ενδομήτριο Τράχηλος μήτρας Ωοθήκες Προστάτης Ουροδόχος κύστη Νεφρός : ισχυρή αρνητική συσχέτιση, : πιθανή αρνητική συσχέτιση, : ασθενής αρνητική συσχέτιση : ισχυρή θετική συσχέτιση, : πιθανή θετική συσχέτιση, ασθενής θετική συσχέτιση ΠΗΓΗ: Lagiou P et al. Proc Nutr Soc 2002; 61: (τροποποιημένο) ίνες των δημητριακών, ιδιαίτερα για τον καρκίνο που εντοπίζεται στο καρδιακό στόμιο του οισοφάγου. 26,27 Aυξημένος είναι ο αναφερόμενος κίνδυνος νόσησης σε άτομα που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ζωικού λίπους ή κεκορεσμένων λιπαρών οξέων και χοληστερίνης, ενώ κατά 70% ελαττωμένος σε άτομα που ακολουθούν μια δίαιτα πλούσια σε φυτικά λίπη ή πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. 28 Oι υπεραλατισμένες τροφές με βάση τα υπάρχοντα επιδημιολογικά δεδομένα ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο νόσησης. 29 Έχουν υποστηριχτεί διάφορες υποθέσεις σχετικά με την συμμετοχή διάφορων χημικών ουσιών στην αιτιοπαθογένεια του καρκίνου του στομάχου, όπως λ.χ. των ετεροκυκλικών αμινών - που παράγονται όταν το κρέας ή το ψάρι τηγανίζεται, οι οποίες σε πειραματικό επίπεδο έχει αποδειχτεί ότι έχουν μεταλλαξιογόνο δράση Καρκίνος παχέος εντέρου Ο καρκίνος του παχέος εντέρου (ΠΕ) αποτελεί τον τέταρτο πιο συχνό τύπο καρκίνου και τη δεύτερη αιτία θανάτων από κακοήθεια στις ΗΠΑ. 31 Η επίπτωση του αυξάνεται κατακόρυφα με την ηλικία, ιδιαίτερα με στις αναπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου. Πιο συχνά παρατηρείται στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία ενώ σπανιότερα στην Ινδία. 32 O καρκίνος του ΠΕ μπορεί να αναπτυχθεί είτε στο έδαφος ενός αδενωματώδους πολύποδα είτε μετά από δυσπλαστικές αλλοιώσεις του βλεννογόνου του εντέρου. Η συντριπτική πλειοψηφία των μελετών δείχνει Book JUl_AUG.indb /7/2008 7:35:17 μμ

4 340 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Βαθμός συσχέτισης των διαφόρων τύπων καρκίνου με την κατανάλωση μακροδιατροφικών στοιχείων Εντόπιση καρκίνου Πρωτεΐνες Άμυλο Ίνες Λιπίδια Κορεσμένα Μονοακόρεστα Πολυακόρεστα Στομάχι Παχύ έντερο Πάγκρεας Πνεύμονας Μαστός Ενδομήτριο Προστάτης : ισχυρή αρνητική συσχέτιση, : πιθανή αρνητική συσχέτιση, : ασθενής αρνητική συσχέτιση : ισχυρή θετική συσχέτιση, : πιθανή θετική συσχέτιση, ασθενής θετική συσχέτιση ΠΗΓΗ: Lagiou P et al. Proc Nutr Soc 2002; 61: (τροποποιημένο) ότι τα φρέσκα πράσινα λαχανικά και τα φρούτα, που είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, δρουν προστατευτικά για τη νόσο. 33,34 Η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών ενδέχεται να δρα επιβαρυντικά, μέσω της μείωσης του όγκου των κοπράνων και της τροποποίησης της φυσιολογικής μικροβιακής χλωρίδας, με συνεπακόλουθη αύξηση της έκθεσης του βλεννογόνου στους καρκινογόνους παράγοντες που υπάρχουν στον εντερικό αυλό. Ενδεικτικά, σε προοπτική μελέτη τεκμηριώθηκε ότι η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών με τα λαχανικά και τα δημητριακά υποδιπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης αδενωμάτων του ΠΕ. Εντούτοις, σε τυχαιοποιημένες μελέτες που εξετάστηκε ο κίνδυνος εμφάνισης αδενώματος ΠΕ σε ασθενείς με διαγνωσμένο αδένωμα σε δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες, δεν παρατηρήθηκε ελάττωση του κινδύνου σε σχέση με τους ασθενείς με χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών Oι μελέτες αυτές δείχνουν ότι οι σύντομες χρονικά διατροφικές παρεμβάσεις με αύξηση των φυτικών ινών δεν ελαττώνουν τον κίνδυνο υποτροπής του αδενώματος του ΠΕ. Η αυξημένη πρόσληψη λίπους ζωϊκής προέλευσης διπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου, ενώ αυξημένος είναι και ο κίνδυνος για την ανάπτυξη της νόσου σε άτομα με διατροφή πλούσια σε κεκορεσμένο ζωϊκό λίπος. 38,39. Η επιβαρυντική δράση της αυξημένης πρόσληψης ζωικού λίπους μπορεί να προκαλείται μέσω, αφενός της αυξημένης έκκρισης χολικών οξέων και ουδέτερων στεροειδών, που τροποποιούν τη φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου και αφετέρου, της αυξημένης συγκέντρωσης δευτερογενών χολικών οξέων και μεταβολισμένων ουδέτερων στεροειδών. Ο τρόπος παρασκευής των φαγητών ενδέχεται να επηρεάζει την ανάπτυξη εξεργασιών στο ΠΕ, καθώς μελέτη έδειξε ότι άτομα που συμπεριλάμβαναν συχνά στο διαιτολόγιό τους τηγανισμένο ή καλοψημένο κρέας, είχαν περίπου τριπλάσιο σχετικό κίνδυνο για καρκίνο του ΠΕ. 40 Ως πιθανός μηχανισμός θεωρείται η δράση των νιτροζαμινών και άλλων ετεροκυκλικών αμινών Kαρκίνος Ήπατος Οι δείκτες επίπτωσης του καρκίνου του ήπατος είναι υψηλότεροι στην Αφρική και στην Ασία, ενώ παρουσιάζονται μικρότεροι στην Αμερική, την Ευρώπη και την Αυστραλία. 70 Περίπου το 80% των περιπτώσεων του συγκεκριμένου τύπου καρκίνου παρατηρούνται στις αναπτυσσόμενες χώρες. 18 Αναφορικά με τη συσχέτιση των διατροφικών παραγόντων με την επίπτωση της νόσου έχει αναφερθεί ότι η υψηλή πρόσληψη λαχανικών ασκεί ευεργετική δράση για τη νόσο Καρκίνος παγκρέατος Περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου παγκρέατος καταγράφονται ετησίως, σε παγκόσμιο επίπεδο. 32 Είναι ο καρκίνος με τη χειρότερη πρόγνωση, ο μόνος καρκίνος για τον οποίο η ετήσια επίπτωση είναι μεγαλύτερη από τον επιπολασμό του. 44 Η κατανάλωση λαχανικών και φρούτων, που υποδηλώνει αυξημένη λήψη φυτικών ινών και αντιοξειδωτικών ουσιών, όπως η λυκοπένη, έχει φανεί ότι ελαττώνει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. 45,46 Book JUl_AUG.indb 340

5 Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος ΠΙΝΑΚΑΣ 3 Βαθμός συσχέτισης των διαφόρων τύπων καρκίνου με την κατανάλωση επιλεγμένων μικροδιατροφικών στοιχείων Εντόπιση Καρκίνου Βιταμίνη Α/ Καροτενοειδή Φολικό οξύ Βιταμίνη C Βιταμίνη E στοματική κοιλότητα και φάρυγγας Οισοφάγος Στομάχι Παχύ έντερο Πάγκρεας Πνεύμονας (β-καροτένη) Μαστός 3.7. Kαρκίνος πνεύμονα Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί τον πιο συχνό τύπο κακοήθειας στους άνδρες, ενώ παρατηρείται παράλληλα μια αξιοσημείωτη αύξηση της επίπτωσής του και στις γυναίκες, κυρίως στις ανεπτυγμένες χώρες. 18 Σχετικά με τη συμμετοχή των διατροφικών παραγόντων στην αιτιοπαθογένεια της νόσου, η πλειοψηφία των ερευνών υποστηρίζει ότι η αυξημένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών έχει αρνητική συσχέτιση με την εμφάνιση του καρκίνου του πνεύμονα. Η προστατευτική δράση των φρούτων και των λαχανικών είχε αρχικά αποδοθεί στην περιεκτικότητά τους σε καροτενοειδή, μερικά από τα οποία μετατρέπονταν σε βιταμίνη Α. 47,48 Τα καροτινοειδή έχουν ορισμένες δράσεις που δεν είναι κοινές με αυτές της βιταμίνης Α, όπως η παγίδευση ελευθέρων ριζών οξυγόνου. Η διαπίστωση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τον πιο ενδελεχή έλεγχο των ουσιών αυτών, οπότε σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών φάνηκε ότι η αυξημένη πρόσληψη β- καροτένης ελαττώνει τον κίνδυνο νόσου κατά 30-80%. 47 Η χορήγηση ιδιαίτερα υψηλών δόσεων β- καροτένης σε καπνιστές είχε, παραδόξως, αντίθετη από την αναμενόμενη επίδραση, πιθανότατα λόγω Τράχηλος μήτρας Προστάτης (β-λυκοπένη) : ισχυρή αρνητική συσχέτιση, : πιθανή αρνητική συσχέτιση, : ασθενής αρνητική συσχέτιση : ισχυρή θετική συσχέτιση, : πιθανή θετική συσχέτιση, ασθενής θετική συσχέτιση ΠΗΓΗ: Lagiou P et al. Proc Nutr Soc 2002; 61: (τροποποιημένο) της επαγωγής της καρκινογένεσης μέσω παραγωγής οξειδωτικών παραγόντων. 49 Τα φρούτα και τα λαχανικά πιθανόν να έχουν προστατευτικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου, σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών, λόγω της περιεκτικότητάς τους σε ουσίες όπως η λυκοπένη, τα φλαβονοειδή και η βιταμίνη C Η συχνή κατανάλωση του κόκκινου κρέατος και ο τρόπος παρασκευής του, τηγανισμένο και καλοψημένο, φαίνεται ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο της νόσου, ενώ έχει αναφερθεί αύξηση του κινδύνου σε γυναίκες μη καπνίστριες με υψηλή κατανάλωση κεκορεσμένων λιπαρών. 53, Καρκίνος λάρυγγα Σε παγκόσμιο επίπεδο περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου του λάρυγγα καταγράφονται κάθε έτος και η πλειοψηφία τους αφορά άρρενα άτομα. 18 Υψηλότερη συχνότητα της νόσου παρατηρείται στην νότιο-κεντρική Ευρώπη, τη Ν. Αμερική ενώ χαμηλότερη στην ΝΑ Ασία και την κεντρική Αφρική. 32 H παρουσία φρούτων και λαχανικών στο καθημερινό διαιτολόγιο φαίνεται ότι έχει προστατευτικό ρόλο, αν και τα δεδομένα σχετικά με το ρόλο των μικροδιατροφικών Book JUl_AUG.indb 341

6 342 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ στοιχείων δεν επαρκούν για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων Kαρκίνος δέρματος Η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία είναι η κύρια εξωγενής αιτία του καρκίνου του δέρματος. 55 Ο καρκίνος του δέρματος παρατηρείται πιο συχνά σε πληθυσμούς λευκών ατόμων. Η επίπτωσή του είναι υψηλότερη στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ σε σχέση με την Αφρική και την Ασία. 32 Η υψηλότερη επίπτωση του καρκίνου του δέρματος έχει καταγραφεί στη Β. Αυστραλία, ενώ αυξητική είναι η τάση εμφάνισης του καρκίνου του δέρματος στη Β. Ευρώπη, τις ΗΠΑ, τη Ν. Ζηλανδία, καθώς και σε άλλες περιοχές που γειτνιάζουν με τον Ισημερινό. 56 Αναφορικά με το μελάνωμα, τον πλέον επιθετικό τύπο καρκίνου του δέρματος, έχει παρατηρηθεί μια αύξηση της επίπτωσης του κατά 3-7% ετησίως, σε πληθυσμούς λευκών. Με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν τη συσχέτιση κάποιου διατροφικού στοιχείου με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος Kαρκίνος Μαστού Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τον συχνότερο τύπο κακοήθειας στις γυναίκες. 58 Οι υψηλότεροι δείκτες επίπτωσης παρατηρούνται στην Ευρώπη και τη Β. Αμερική, ενώ οι χαμηλότεροι στην Ασία. 32 Mελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε πληθυσμούς δεύτερης γενιάς μεταναστών που μετακινήθηκαν από χώρες υψηλού κινδύνου σε χώρες χαμηλού κινδύνου και αντίστροφα, έδειξαν ότι οι δείκτες επίπτωσης στη χώρα υποδοχής των μεταναστών προσεγγίζουν τους αντίστοιχους της γενέτειρας χώρας τους. 59,60 Οι γυναίκες σε μεταμμηνοπαυσιακή φάση που λαμβάνουν αυξημένες ποσότητες λίπους στο καθημερινό διαιτολόγιό τους, είχαν κατά 50% αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, αν και σε προοπτικές μελέτες δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ του ολικού ποσού λίπους και του καρκίνου του μαστού. 61,62 Η πρόσληψη φυτικών ινών εξάλλου, έχει θεωρηθεί ότι ελαττώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης κακοήθους εξεργασίας στο μαζικό αδένα, επειδή παρεμποδίζει την επαναπορρόφηση των οιστρογόνων που εκκρίνονται από τη χολή, χωρίς ωστόσο, να έχει τεκμηριωθεί η προστατευτική τους δράση σε μεγάλες προοπτικές μελέτες. 63 Η κατανάλωση των φρούτων και των λαχανικών φαίνεται ότι ασκεί ευεργετική δράση σύμφωνα με μελέτη σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που κατανάλωναν καθημερινά περισσότερες από 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών σε σύγκριση με αυτές που ελάμβαναν λιγότερες από Η λήψη β-καροτένης ή βιταμίνης Α φαίνεται ότι μετριάζει τον κίνδυνο για τη νόσο, ιδίως σε γυναίκες αναπαραγωγικής φάσης, ενώ για την προστατευτική δράση της βιταμίνης C τα ευρήματα των μελετών δεν συμπίπτουν. 65,66 Η παρατήρηση ότι ο καρκίνος του μαστού παρουσιάζει χαμηλότερη επίπτωση στις Ασιατικές χώρες, όπου η σόγια αποτελεί βασικό συστατικό του καθημερινού διαιτολογίου, υπήρξε το ερέθισμα να διερευνηθεί ο ρόλος των φυτοοιστρογόνων, φυτικών ουσιών με οιστρογονική δράση. Τα ισοφλαβονοειδή της σόγιας μπορούν να συνδεθούν με τους οιστρογονικούς υποδοχείς, έχοντας όμως ασθενέστερη οιστρογονική δράση σε σχέση με την οιστραδιόλη. 67 Μελέτες τύπου ασθενών- μαρτύρων δεν παρείχαν καταληκτικά στοιχεία για την ύπαρξη και το είδος της συσχέτισης των φυτοοιστρογόνων και του καρκίνου του μαστού Καρκίνος Τραχήλου Μήτρας Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί τον τρίτο κατά σειρά συχνότητας καρκίνο που παρατηρείται στο γυναικείο πληθυσμό. Οι υψηλότεροι δείκτες επίπτωσης παρατηρούνται στην Κ. Αμερική, τη ΝΑ Αφρική και τη Ν. Αμερική, ενώ οι χαμηλότεροι στη Β. Αμερική, τη. Ευρώπη, την Κίνα και την Ιαπωνία. 18 Η κατανάλωση των φρούτων και των λαχανικών ενδέχεται να έχει προστατευτικό ρόλο για τη νόσο, δεδομένου ότι σε γυναίκες που είχαν αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών παρατηρήθηκε μειωμένη επίπτωση της ενδοεπιθηλιακής δυσπλασίας του τραχήλου της μήτρας. 18,47 Επιπλέον, διάφορα συστατικά των φρούτων και των λαχανικών, όπως η β- καροτένη, η βιταμίνη C και το φυλλικό οξύ φαίνεται ότι παίζουν προστατευτικό ρόλο για τη νόσο. 18, Καρκίνος ενδομητρίου Ο καρκίνος του ενδομητρίου αποτελεί περίπου το 4% του συνόλου των νεοπλασματικών εξεργασιών στο γυναικείο πληθυσμό. 69 Οι δείκτες επίπτωσής του είναι υψηλότεροι στη Β. Αμερική και χαμηλότεροι στην Ασία. 32 Έχει υποστηριχτεί ότι η χαμηλότερη επίπτωση της νόσου στις Ασιατικές χώρες μπορεί να οφείλεται στις διαφορετικές διατροφικές συνήθειες. 70 Αν και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία για το μηχανισμό δράσης, η πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά διατροφή, έχει ως αποτέλεσμα την εξασθένιση της δράσης των ενδογενών οιστρογόνων, πιθανόν λόγω κατάληψης των υποδοχέων τους από τα φυτοοιστρογόνα που περιέχονται στις ανωτέρω ομάδες τροφίμων, τα οποία έχουν ασθενέστερη οιστρογονική δράση σε σχέση με τα ενδογενή οιστρογόνα. Παράλληλα, η πλούσια σε φυτικές ίνες δίαιτα μπορεί να ελαττώνει τα επίπεδα των οιστρογόνων στην κυκλοφορία, περιορίζοντας την εντεροηπατική επανακυκλοφορία τους Kαρκίνος Ωοθηκών Οι δείκτες επίπτωσης που αφορούν τον καρκίνο των ωοθηκών είναι υψηλότεροι στις αναπτυγμένες χώρες σε σύγκριση με τις αναπτυσσόμενες. 32 Η κατανάλωση του λίπους ζωϊκής προέλευσης και του κόκκινου κρέατος σχετίζεται πιθανότατα με την αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης της νόσου, ενώ αντίθετα η κατανάλωση λαχανικών, φρούτων και φυτικών ινών έχει προστατευτική δράση Καρκίνος Προστάτη Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον τρίτο κατά σειρά συχνότητας καρκίνο που προσβάλει τον ανδρικό πληθυσμό, σε παγκόσμιο επίπεδο. 32 Παρατηρείται συχνότερα στις αναπτυγμένες χώρες του δυτικού Book JUl_AUG.indb 342

7 Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος κόσμου, ενώ οι δείκτες επίπτωσης στις Ασιατικές χώρες είναι συγκριτικά χαμηλότεροι. 74 H αυξημένη επίπτωση του καρκίνου του προστάτη σε πληθυσμούς με αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος ή γαλακτοκομικών προϊόντων και η σχετικά χαμηλή επίπτωση σε περιοχές όπου τα ψάρια αποτελούν βασικό συστατικό του καθημερινού διαιτολογίου, αποτέλεσε το ερέθισμα για τη διερεύνηση του ρόλου της διατροφής στην ανάπτυξή του. 9,75 Συγκεκριμένα, σε προοπτική μελέτη, άτομα που κατανάλωναν περισσότερες από 4 μερίδες ψαριού σε εβδομαδιαία βάση είχαν ελαττωμένο κίνδυνο για την ανάπτυξη της νόσου. Εντούτοις, η συσχέτιση της κατανάλωσης ιχθυελαίων με την επίπτωση του καρκίνου ήταν ασθενέστερη σε σύγκριση με την καθ αυτή κατανάλωση των ψαριών, γεγονός που υποδηλώνει ότι είναι πιθανό κάποιο άλλο συστατικό των ψαριών να έχει προστατευτική δράση. 76 Ο ενδεχόμενος προστατευτικός ρόλος των αντιοξειδωτικών ουσιών έχει διερευνηθεί διεξοδικά. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η λυκοπένη, ένα καροτινοειδές που περιέχει η τομάτα, ελαττώνει τον κίνδυνο κατά 30-50%, σε άτομα με υψηλή κατανάλωση τομάτας. Σε πειραματικό επίπεδο εξάλλου, διαπιστώθηκε ότι η προστατευτική δράση της λυκοπένης είναι πιο έντονη στα μαγειρεμένα ή παρασκευασμένα προϊόντα τομάτας σε σχέση με το ωμό λαχανικό. 77 Με βάση άλλα πειραματικά δεδομένα φαίνεται ότι το σελήνιο εμποδίζει την αύξηση του κυττάρου και διεγείρει την διαδικασία της απόπτωσης σε ανθρώπινα καρκινικά κύτταρα του προστάτη, ενώ παράλληλα, τα καρκινικά κύτταρα είναι πιο ευαίσθητα στη δράση του σεληνίου σε σχέση με τα φυσιολογικά κύτταρα του προστατικού αδένα. 78,79 Σε οικολογικές μελέτες έχει φανεί η παρουσία αρνητικής συσχέτισης μεταξύ της συγκέντρωσης του σεληνίου στο έδαφος και της επίπτωσης του καρκίνου του προστάτη, ενώ η προστατευτική δράση του έχει τεκμηριωθεί σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή χορήγησής του συγκριτικά με θεραπεία placebo. 80,81 Η βιταμίνη Ε έχει αντιοξειδωτική δράση εμποδίζοντας την κακοήθη εξαλλαγή των κυττάρων. Σύμφωνα με μελέτες παρουσιάζει ασθενή προστατευτική δράση για τον καρκίνο του προστάτη αν και σε πληθυσμό άρρενων καπνιστών, η χορήγηση της α- τοκοφερόλης έδειξε σημαντική μείωση της επίπτωσης και της θνησιμότητας. 82,83 Τέλος, τα υπάρχοντα επιδημιολογικά δεδομένα δεν έχουν επιβεβαιώσει την προστατευτική δράση των φυτοοιστρογόνων στην ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη Καρκίνος Όρχεων O καρκίνος των όρχεων αν και είναι σχετικά σπάνιος αποτελεί τον πιο κοινό τύπο καρκίνου στους άνδρες νεαρής ηλικίας, με την υψηλότερη συχνότητα περί την ηλικία των 30 ετών, ενώ στη συνέχεια η επίπτωση του ακολουθεί φθίνουσα πορεία. 32 Πιο συχνά παρατηρείται στη. Ευρώπη, ενώ πιο σπάνια στην Ασία. 24 Η επίπτωσή του σχεδόν διπλασιάζεται κάθε χρόνια σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες και το γεγονός αυτό αποτελεί ένα σημαντικό επιδημι- ολογικό πρόβλημα. Ο ρόλος της διατροφής δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς, αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων αυξάνει τον σχετικό κίνδυνο, ενώ τα φρούτα και τα λαχανικά δρουν προστατευτικά Καρκίνος Ουροδόχου Κύστης Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης είναι πιο συχνός στη. Ευρώπη και τη Β. Αμερική και σπανιότερος στην Ασιατική ήπειρο. 32 O κίνδυνος ανάπτυξης της νόσου είναι αυξημένος σε άτομα που συμπεριλαμβάνουν συχνά στη διατροφή τους το κόκκινο κρέας, ενώ πιθανόν και ο τρόπος παρασκευής του να σχετίζεται με την καρκινογένεση, δεδομένου ότι τα τηγανητά και ψητά κρέατα περιέχουν δυνητικά μεταλλαξιογόνες ουσίες, όπως λ.χ. οι ετεροκυκλικές αμίνες. 85 Άτομα που καταναλώνουν συχνά τηγανητά, παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα μεταλλαξιογόνων ουσιών και περίπου διπλάσιο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου της ουροδόχου κύστης. 86,87 Η κατανάλωση των φρούτων και των λαχανικών έχει προστατευτική δράση στην εμφάνιση της νόσου. 88 Τα φλαβονοειδή, ουσίες που περιέχονται στα κρεμμύδια, το μαρούλι, τα μήλα και το κόκκινο κρασί, έχει φανεί ότι αναστέλλουν, σε πειραματικό επίπεδο, τη μεταλλαξιογόνο δράση των αρωματικών και ετεροκυκλικών αμινών. 89 εν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη θετικής συσχέτισης μεταξύ της κατανάλωσης των γαλακτοκομικών ή των υπόλοιπων ομάδων τροφίμων, των μακροδιατροφικών στοιχείων (λιπίδια, πρωτεΐνες, υδρογονάνθρακες) ή του ολικού ποσού ενέργειας και της επίπτωσης της νόσου. 90 Εντούτοις, το ph των ούρων, η τιμή του οποίου εξαρτάται από την προσλαμβανόμενη τροφή έχει αποδειχτεί σε πειραματικό επίπεδο ότι επηρεάζει το μεταβολισμό των καρκινογόνων ουσιών στα ούρα και επάγει βλάβες στο γενετικό υλικό. 91 Σημειώνεται ότι το ph των ούρων τείνει να γίνει πιο όξινο με την κατανάλωση προϊόντων τυριού και κρέατος ενώ τείνει να γίνει πιο αλκαλικό με την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών Καρκίνος Νεφρού Περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου του νεφρού καταγράφονται ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο. Παρατηρείται κυρίως στη &Α. Ευρώπη, στην Αυστραλία, τη Β. Αμερική, ενώ πιο σπάνια στην Ασία και την Αφρική. 32 Αν και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία αναφορικά με το ρόλο της διατροφής στη νόσο και τα υπάρχοντα δεδομένα σε αρκετές περιπτώσεις είναι αντικρουόμενα, εντούτοις, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα φρούτα και τα λαχανικά δρουν προστατευτικά, πιθανότατα μέσω της δράσης των αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχουν. 92 Εξάλλου, το ασκορβικό οξύ, η α- τοκοφερόλη, το σελήνιο και η β- καροτένη είναι παράγοντες με αναγνωρισμένη προστατευτική δράση για την ανάπτυξη του καρκίνου στον άνθρωπο. 93 Από την άλλη μεριά, η κατανάλωση του κόκκινου κρέατος και του λίπους αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης του καρκίνου του νεφρού, πιθανότατα μέσω της δράσης των νιτροζαμινών, των ετεροκυκλικών αμινών, όπως φάνηκε σε πειραματικά μοντέλα. 94,95 Book JUl_AUG.indb 343

8 344 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Καρκίνος εγκεφάλου Ο καρκίνος του εγκεφάλου παρατηρείται πιο συχνά στη Β. Αμερική και τη. Ευρώπη και πιο σπάνια στην Ασία και τη Ν. Αμερική. 32 Η κατανάλωση παστού κρέατος ή ψαριών έχει φανεί ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο γλοιώματος και μηνιγγιώματος, πιθανόν μέσω της μετατροπής των νιτρωδών σε n-νιτροζαμίνες, ενώ περιστασιακά έχει επισημανθεί ο προστατευτικός ρόλος των φρούτων και των λαχανικών στην ανάπτυξη του καρκίνου του εγκεφάλου Καρκίνος θυρεοειδούς αδένα Ο καρκίνος του θυρεοειδούς αδένα, αν και είναι σχετικά σπάνιος, εμφανίζεται συχνά σε παιδιά και νέους. 101 Ο ρόλος της διατροφής στην παθογένεσή του έχει μελετηθεί διεξοδικά χωρίς ωστόσο να έχει γίνει εξαγωγή συμπερασμάτων. Η αυξημένη σε ιώδιο δίαιτα φαίνεται ότι μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του θυρεοειδούς, αν και η ερμηνεία των αποτελεσμάτων καθίσταται δυσχερής, δεδομένου ότι το ιώδιο μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικό τρόπο με τους διάφορους ιστολογικούς τύπους καρκίνου θυρεοειδούς. Ειδικότερα, έχει δειχθεί ότι σε άτομα που διαβιούν σε περιοχές με επαρκή πρόσληψη ιωδίου η επίπτωση του διαφοροποιημένου καρκινώματος είναι αυξημένη, ιδιαίτερα του θηλώδους καρκινώματος, ενώ αντίθετα σε περιοχές με πλημμελή πρόσληψη ιωδίου η επίπτωση του θυλακιώδους καρκινώματος του θυρεοειδούς είναι αυξημένη. 102,103 Υπάρχουν ενδείξεις ότι η πρόσληψη λαχανικών έχει προστατευτικό ρόλο στην ανάπτυξη του καρκίνου του θυρεοειδούς, αν και υπάρχουν μελέτες με αντίθετα αποτελέσματα και συμπεράσματα. 104, Hodgkin και non- Hodgkin λεμφώματα Το λέμφωμα Hodgkin (ΗL) αντιπροσωπεύει περίπου το 10% του συνόλου των λεμφωμάτων. Η επίπτωση του ΗL παρουσιάζει ευρεία διακύμανση, έχοντας τις χαμηλότερες τιμές στην Κίνα, την Ιαπωνία και υψηλότερες τιμές στην Πολωνία, τις ΗΠΑ, τη Σουηδία. 32 Τα non- Hodgkin λεμφώματα (NHL) αποτελούν περίπου το 3% του συνόλου των περιπτώσεων καρκίνου και παρουσιάζουν ετήσια αύξηση 3-4% της επίπτωσής τους στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες, ιδιαίτερα σε νεαρά και μέσης ηλικίας άτομα. 106,107 Αναφορικά με τις διατροφικές συνήθειες, δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη συσχέτισης μεταξύ των HL ή NHL και κάποιου είδους τροφίμου ή διατροφικού συστατικού. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα βρέφη που δεν έχουν θηλάσει καθόλου/ ή για μικρό χρονικό διάστημα είχαν αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση HL σε σχέση με βρέφη που είχαν θηλαστεί για περισσότερο από 6 μήνες, χωρίς ωστόσο τα στοιχεία να μπορούν να οδηγήσουν στην εξαγωγή σαφών συμπερασμάτων Λευχαιμία Η λευχαιμία αποτελεί τον πιο συχνό τύπο κακοήθειας στα παιδιά. 109 Η επίπτωση της λευχαιμίας δεν παρουσιάζει ευρεία διακύμανση, ενώ η παιδική θνησιμότητα που αποδίδεται στη νόσο έχει μειωθεί, κυρίως λόγω της προόδου και της εξέλιξης των διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων. 32 Ο ρόλος της διατροφής στην αιτιοπαθογένεια της λευχαιμίας δεν είναι τεκμηριωμένος σύμφωνα με τις υπάρχουσες ερευνητικές προσπάθειες. 109,110 ABSTRACT Association of Cancer with Nutrient Compounds and Micronutrients SPYRIDOPOULOS Ν. THEMISTOKLIS, KAZIANI KATERINA, ΚAKKAVAS THEODORE, GIALAMAS SPYROS, BALANIKA ALEXIA, BALTAS CHRISTOS, PETRIDOU TH. ELENI The incidence of cancer presents a remarkable geographical variability. There is accumulating epidemiological evidence from clinical and experimental studies that specific nutritional factors are related with a significant portion of the current disease spectrum which includes and several types of cancer. The consumption of vegetables and fruits, to a lesser degree, have negative association with carcinogenesis, whereas, there is evidence that the consumption of red meat increases the risk for the development of certain types of cancer. Key words: carcinogenesis, nutrition ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. World Cancer Research Fund & American Institute for Cancer Research (1997) Food, Nutrition and the Prevention of Cancer: A Global Perspective. Washington, DC: American Institute for Cancer Research. 2. Katsougiannni K, Skalkidis Y, Petridou E, et al. Diet and Peripheral Arterial Occlusive Disease: The role of Poly-, Mono-, and Saturated Fatty Acids. Am J Epid 1991; 133: Petridou E, Trichopoulos D. Epidemiology and etiology of human neoplasms. Arch Hel Med 1996; 13: Aντωνία Τριχοπούλου, Παγώνα Λάγιου. ιατροφή και Υγεία. Προληπτική Ιατρική & ημόσια Υγεία.. Τριχόπουλος, Β. Καλαποθάκη, Ε. Πετρίδου. Ιατρικές Εκδόσεις Ζήτα, Β έκδοση, Αθήνα 2000, σελ: Willet WC, Trichopoulos D. Nutrition and cancer: a summary of the evidence. Canc Cont 1996:7; Lagiou P, Trichopoulou A, Trichopoulos D. Nutritional epidemiology of cancer: accomplishments and prospects. Proc Nutr Soc 2002; 61: Ferlay J, Bray F, Pisani P, et al. GLOBOCAN 2000: Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide. International Agency for Research on Cancer, De Stefani E, Deneo- Pelegrini H, Mendilaharsu M, et al. Diet and risk of cancer of the upper aeredigestive tract -I. Foods. Oral Oncol 1999; 35: La Vecchia C, Tavani A, Franceschi S, et al. Epidemiology and prevention of oral cancer. Oral Oncol 1997; 33: Nagao T, Ikeda N, Warnakulasuriya S et al. Serum antioxidant micronutritients and the risk of oral leukoplakia among Japanese. Oral Oncol 2000; 36: Sawant SS, Kandrkar SV. Role of Vitamins C and E as chemopreventive agents in the hamster cheek pouch treated with oral carcinogen- DMBA. Oral Dis 2000;6: World Cancer Research Fund in association with American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition and the Prevention of Cancer: A Global Perspective. Washington, DC, American Institute for Cancer Research, 1997, pp Soler M, Bosetti C, Franceschi S, et al. Fiber intake and the risk of oral, pharyngeal and esophageal cancer. Int J Cancer 2001; 91: Book JUl_AUG.indb 344

9 Τόμος KA', τεύχος 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος Franceschi S, Favero A, Conti E, et al. Food groups, oils and butter, and Cancer of the oral cavity and pharynx. Br J Canc 1999a; 80: Petridou E, Zavras A, Lefatzis D, et al. The Role of Diet and Specific Micronutritients in the Etiology of Oral Carcinoma. Cancer 2002; 94: Horn- Ross PL, Morrow M, Ljung BM. Diet and the risk of salivary gland cancer. Am J Epid 1997; 146: Yu MC. Diet and nasopharyngeal carcinoma. FEMS Microbiol Immunol 1990; 2: Parkin M, Pizani P, Ferlay J. Estimates of the worldwide incidence of 25 major cancers in Int J Cancer 1999; 80: Eλένη Πετρίδου, ημήτριος Τριχόπουλος. Επιδημιολογία και πρόληψη κακοήθων νεοπλασιών.. Τριχόπουλος- Β. Καλαποθάκη- Ε. Πετρίδου. Προληπτική Ιατρική & ημόσια Υγεία. Ιατρικές Εκδόσεις Ζήτα, Β έκδοση, Αθήνα 2000, σελ: Jaskiewicz K, Marasas WF, Lazarus C, et al. Association of esophageal cytological abnormalities with vitamin and lipotrope deficiencies in populations at risk for esophageal cancer. Anticancer Res 1988; 8: Cheng KK, Day NE. Nutrition and esophageal cancer. Canc Contr 1996;7: Wu Y, Chen J, Ohshima H, et al. Geographic association between urinary excretion of N-nitroso compouds and oesophageal cancer mortality in China. Int J Cancer 1993; 54: Cheng KK, Day NE, Duffy SW, et al. Pickled vegetables in the aetiology of oesophageal cancer in Hong Kong Chinese. Lancet 1992; 339: Parkin DM, Whelan SL, Ferlay J, et al. Cancer Incidence in five Continents. Vol. VII. Lyon, International Agency for Research on Cancer, Mirvish SS. The etiology of gastric cancer. Intragastric nitrosamide formation and other theories. J Natl Canc Inst 1983; 71: Steinmetz KA, Potter JD. Vegetables, fruit and cancer prevention: a review. J Am Diet Assoc 1996; 96: Terry P, Lagergren J, Ye W, et al. Inverse association between intake of cereal fiber and risk of gastric cardia cancer. Gastroenterology 2001; 120: Οlof Nyrén and Hans- Olov Adami. Stomach cancer, Ιn: TEXTBOOK OF CANCER EPIDEMIOLOGY. Hans- Olov Adami, David Hunter, Dimitrios Trichopoulos. Oxford University Press, New York, 2002, pp Kono S, Hirohata T. Nutrition and stomach cancer. Canc Contr 1996; 7: ΙΑRC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Some natural occurring substances: food items and constituents, heterocyclic aromatic amines and mycotoxins. IARC Monogr Eval Carcinog Risk Chen Hum 1993; 56: American Cancer Society, Ferlay J, Bray F, Pisani P, Parkin DM. GLOBOCAN 2000: Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide, Version 1.0. IARC CancerBase No. 5. Lyon, International Agency for Research on Cancer, Potter JD, Slattery ML, Bostik RM, et al. Colon cancer: review of the epidemiology. Epidemiol Rev 1993; 15: Howe GR, Benito E, Castellato, et al. Dietary intake of fiber and decreased risk of cancers of the colon and rectum: evidence from the combined analysis of 13 case- control studies. J Natl Cancer Inst 1992; 84: Giovannucci E, Stampfer MJ, Colditz G, et al. Relationship of diet to risk of colorectal adenoma in men. J Natl Cancer Inst 1992; 84: Mac Lennan R, Macrae F, Bain C, et al. Randomized trial of intake of fat, fiber, and beta carotene to prevent colorectal adenomas. J Natl Canc Inst 1995; 87: Schatzkin A, Lanza E, Corle D, et al. Lack of a low- fat, high- fiber diet on the recurrence of colorectal adenomas. Polyp Prevention Trial Study Group. N Engl Med 2000; 342: Willet WC, Stampfer MJ, Colditz GA, et al. Relation of meat fat and fiber intake to the risk of colon cancer in a prospective study among women. N Engl J Med 1990; 323: John D, Potter and David Hunter. Colorectal cancerιn: TEXTBOOK OF CANCER EPIDEMIOLOGY. Hans- Olov Adami, David Hunter, Dimitrios Trichopoulos. Oxford University Press, New York, 2002, pp Gerhardsson D, Verdier M, Hagman U, et al. Meat, cooking methods and colorectal cancer: a case- referent study in Stockholm. Int J Cancer 1991; 49: Yeh F- S, Yu MC, Mo C- C, et al. Hepatitis B virus, aflatoxins, and hepatocellular carcinoma in Southern Guangxi, China. Cancer Res 1989; 49: Ross PK, Yuan JM, Yu MC, et al. Urinary aflatoxin biomarkers and risk of hepatocellular carcinoma. Lancet 1992; 339: Srivatanakul P, Parkin DM, Khlat M, et al. Liver cancer in Thailand, II. A case- control study of hepatocellular carcinoma. Int J Cancer 1991; 48: Αnders Ekbom and David Hunter.Pancreatic Cancer. In: TEXTBOOK OF CANCER EPIDEMIOLOGY. Hans- Olov Adami, David Hunter, Dimitrios Trichopoulos. Oxford University Press, New York, 2002, pp Howe GR, Burch JD. Nutrition and pancreatic cancer. Canc Contr 1996;7: Giovannucci E. Tomatoes, tomato- based products, lycopene, and cancer: review of the epidemiologic literature. J Natl Canc Inst 1999; 91: World Cancer Research Fund. Lung. In: Food, Nutrition and the Prevention of Cancer: a Global Perspective (Part II, Cancers, Nutrition and Food). Washington, DC, American Institute for Cancer Research, 1997, pp International Agency for Research on Cancer. Vitamin A. IARC Handbooks of Cancer Prevention. Vol. 3. Lyon, IARC, 1998b. 49. Lotan R. Lung cancer promotion by beta carotene and tobacco smoke: relationship to suppression of retinoic acid receptorbeta and increased activator protein- 1? J Natl Canc Inst 1999; 91: Garcia- Closas R, Agudo A, Gonzalez CA, et al. Intake of specific carotenoids and flavonoids and the risk of lung cancer in women in Barcelona, Spain. Nutr Canc 1998; 32: Knekt P, Jarvinen R, Seppanen R, et al. Dietary flavonoids and the risk of lung cancer and other malignant neoplasms. Am J Epid 1997; 146: Zhou B, Wang T, Sun G, et al. A case- control study of the relationship between dietary factors and risk of lung cancer in women of Shenyang, China. Oncol Rep 1999; 6: Sinha R, Kulldorff M, Curtin J, et al. Fried, well - done red meat and risk of lung cancer in women (United States). Canc Contr 1998; 9: Swanson CA, Brown CC, Brownson RC, et al. Re: Saturated fat intake and lung cancer risk among nonsmoking women in Missuri. J Natl Canc Inst 1997; 89: International Agency for Research on Cancer.IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Riskw to Humans. Vol. 55, Solar and Ultraviolet Radiation. Lyon, IARC, Whiteman DC, Green AC. Melanoma and sun exposure: where are we now? Int J Dermatol 1999; 38: Αdèle Green, Dimitrios Trichopoulos. Skin Cancer. In: TEXTBOOK OF CANCER EPIDEMIOLOGY. Hans- Olov Adami, David Hunter, Dimitrios Trichopoulos. Oxford University Press, New York, 2002, pp Parkin DM. The global burden of Cancer. Semin Canc Biol 1998; 8: Tominaga S. Cancer incidence in Japanese in Japan, Hawaii, and western United States. Natl Cancer Inst Monogr 1985;69: Ziegler RG, Hoover RN, Pike MC, et al. Migration patterns and breast cancer risk in Asian- American women. J Natl Canc Inst 1993; 85: Howe GR, Hirohata T, Hislop TG, et al. Dietary factors and risk of breast cancer: combined analysis of 12 case- control studies. J Natl Canc Inst 1990; 82: Hunter DJ, Spiegelman D, Adami HO, et al. Cohort studies of fat intake and the risk of breast cancer- a pooled analysis. N Engl J Med 1996;334: Book JUl_AUG.indb 345

10 346 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 63. Willet WC, Rockhill B, Hankinson SE, et al. Non- genetic factors in the causation of breast cancer. In: Harris J, Lippman ME, Morrow M, Osborne CK. (Eds). Diseases of the Breast. Philadelphia, Lippincott- Raven Press, 2000, pp Zhang S, Hunter DJ, Forman MR, et al. Dietary carotenoids and vitamins A, C and E and risk of breast cancer. J Natl Canc Inst 1999a; 91: Hunter DJ, Willet WC. Diet, body size, and breast cancer. Epid Rev 1993; 15: Howe GR, Hirohata T, Hislop TG, et al. Dietary factors and risk of breast cancer: combined analysis of 12 case- control studies. J Natl Canc Inst 1990; 82: Fournier DB, Erdman JW Jr, Gordon GB. Soy, its components, and cancer prevention: a review of the in vitro, animal, and human data. Canc Epid Biom Prev 1998; 7: Wu AH, Ziegler RG, Nomura AM, et al. Soy intake and risk of breast cancer in Asians and Asian Americans. Am J Clin Nutr 1998; 68:1437S-1443S. 69. Parkin DM. Epidemiology of cancer: global patterns and trends. Toxicol Lett 1998; 102: : Goodman MT, Wilkens LR, Hankin JH, et al. Diet, body size, physical activity, and the risk of endometrial cancer. Canc Res 1997a; 57: Shu Xo, Gao YT, Yuan JM, et al. Dietary factors and epithelial ovarian cancer. Br J Canc 1989;59: Steinmetz KA, Potter JD. Vegetables, fruit, and cancer. J. Epid. Canc Contr 1991; 2: Kushi LH, Mink PJ, Folsom AR et al. Prospective study of diet and ovarian cancer. Am J Epidemiol 1999; 149: Muir C, Waterhouse J, Mack T et al. (eds.). Cancer Incidence in Five Continents, Vol V. International Agency for Research on Cancer, Lyon, IARC Press, Zhang J, Sasaki S, Amano K, et al. Fish consumption and mortality from all causes, ischemic heart disease, and stroke: an ecological study. Prev Med 1999; 28: Augustsson K, Michaud D, Rimm E, et al. A prospective study of intake of fish and marine fatty acids and prostate cancer. Canc Epid Biom Prev 2003; 12: Giovannucci E. Tomatoes, tomato- based products, lycopene, and cancer: review of the epidemiologic literature. J Natl Canc Inst 1999; 91: Redman C, Scott JA, Baines AT, et al. Inhibitory affect of selenomethionine on the growth of three selected human tumor cell lines. Canc Lett 1998; 125: Menter DG, Sabichi AL, Lippman SM. Selenium effects on prostate cell growth. Canc Epid Biom Prev 2000; 9: Rayman MP. The importance of selenium to human health. Lancet 2000; 356: Ο Clarke LC, Coombs GF, Turnbull BW, et al. Effects of selenium sumplemetation for cancer prevention in patients with carcinoma of the skin. A randomised trial. JAMA 1996;276: Meydani M. Vitamin E. Lancet 1995; 345: Hartman TJ, Albanes D, Pietinen P, et al. The association between baseline vitamin E, selenium, and prostate cancer in the alphatocopherol beta- carotene cancer prevention study. Canc Epid Biom Prev 1998; 7: Sigurdson AJ, Chang S, Annegers JF, et al. A case- control study of diet and testicular carcinoma. Nutr Canc 1999; 34: Chyou PH, Nomura AM, Stemmermann GN. A prospective study of diet, smoking, and lower urinary tract cancer. Ann Epid 1993; 3: Gabbani G, Nardini B, Bordin A, et al. Urinary mutagenicity on TA98 and YG1024 Salmonella typhimurium strains after a hamburger meal: influence of GSTM1 and NAT2 genotypes. Mutagenesis 1998;,13: Steineck G, Hagman U, Gerhardsson M, et al. Vitamin A supplements, fried foods, fat and urothelial cancer. A case- referent study in Stockholm in Int J Canc 1990;45: La Vecchia C, Negri E. Nutrition and bladder cancer. Canc Contr 1996; 7: Μalaveille C, Hautefeuille A, Pignatelli B, et al. Antimutagenic dietary phenolics as antigenotoxic substances in urothelium of smokers. Mutat Res 1998; 18: La Vecchia C, Negri E. Nutrition and bladder cancer. Canc Contr 1996; 7: Rothman N, Talaska G, Hayes RB, et al. Acidic urine ph is associated with elevated levels of free urinary benzitine and N- acetylbenzidine and urothelial cell DNA adducts in exposed workers. Canc Epid Biom Prev 1997; Yuan JM, Gago- Dominguez M, Castelao JE, et al. Cruciferous vegetables in relation to renal cell carcinoma. Int J Cancer 1998c; 77: Dragsted LO, Strude M, Larsen JC. Cancer- protective factors in fruits and vegetables: biochemical and biological background. Pharmacol Toxicol 1993; 72(Suppl 1): Nogueira E, Cardesa A, Mohr U. Experimental models of kidney tumors. J Cancer Res Clin Oncol 1993; 119: Munro IC, Kennepohl E, Erickson RE, et al. Safety assesment of ingested heterocyclic amines: initial report. Regul Toxicol Pharmacol 1993;17: Burch JD, Craib KJP, Choi BCK, et al. An exploratory casecontrol study of brain tumors in adults. J Natl Canc Inst 1987; 78: Lee M, Wrensch M, Miike R. Dietary and tobacco risk factors for adult onset glioma in the San Francisco Bay Area. (California, USA). Canc Contr 1997; 8: Preston- Martin S, Mack W. Gliomas and meningiomas to n- nitroso compounds. In: O Neil IK, et al (Eds.). Relevance to Human Cancer of N- Nitroso Compounds, Tobacco Smoke and Mycotoxins. IARC Sci. Pub. No Lyon, International Agency for Research on Cancer, 1991, pp Boeing H, Schlehofer B, Blettner M, et al. Dietary carcinogens and the risk for glioma and meningioma in Germany. Int J Cancer 1993; 53: Burch JD, Craib KJP, Choi BCK, et al. An exploratory casecontrol study of brain tumors in adults. J Natl Canc Inst 1987; 78: Parkin DM, Whelan SL, Ferlay J, Raymond L, Young J. Cancer Incidence in Five Continents. Vol. VII. No International Agency for Research on Cancer. World Health Organization, Lyon, Franceschi S, Boyle P, Maisonneuve P, et al. The epidemiology of thyroid carcinoma. Crit Rev Oncogen 1993; 4: Pettersson B, Adami HO, Wilander E, et al. Trends in thyroid cancer incidence in Sweden, , by histopathologic type. Int J Cancer 1991;48: Franceschi S, Levi F, Negri E, et al. Diet and thyroid cancer: a pooled analysis of four European case- control studies. Int J Cancer 1991; 48: Ron E, Kleinerman RA, Boice JD Jr, et al. A population- based case- control study of thyroid cancer. J Natl Canc Inst 1987; 79: Parkin DM, Pidani P, Ferlay J. Global cancer statistics. CA Canc J Clin 1999;49: Hjalgrim H, Frisch M, Begtrup K, et al. Recent increase in the incidence of Non- Hodkin s lymphoma among young men and women in Denmark. Br J Cancer 1996; 73: Davis MK. Review of the evidence for an association between infant feeding and childhood cancer. Int J Cancer 1998; 11(S): Εleni Petridou, Dimitrios Trichopoulos. Leukemias. In: TEXTBOOK of CANCER EPIDEMIOLOGY. Hans-Olov Adami, David Hunter, Dimitrios Trichopoulos. Leukemias. Oxford University Press, New York, 2002, pp American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition and the Prevention of Cancer: A Global Perspective. Washington, DC, American Institute for Cancer Research, pp , Book JUl_AUG.indb 346

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου;

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου; Τι πρέπει να γνωρίζουµε για τη νόσο; Ο καρκίνος είναι ένας γενικός όρος για μια μεγάλη ομάδα νόσων οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΔΓ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ + ΠΑΠΑΊΏΑΝΝΟΥ+ΑΝΤΩΝΙΟΣ τ.+ειδικευόμενος+πνευμονολογικήςdογκολογικής Κλινικής++ Α.Ν.Θ.++ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Ειδικευόμενος++Πνευμονολογικής+Κλινικής+Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ.+++Γ.+ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα.

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα. Διατροφή και νοσολογία Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Διατροφή Παχυσαρκία Φυσική άσκηση Παγώνα Λάγιου, MD Καθηγήτρια Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής 1) «Στερητικά» διατροφικά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ Α. Διαμαντάρας, Ε. Ντουβέλης, Θ. Θωμόπουλος, Χ. Εμμανουήλ, Ε. Πετρίδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος

Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Πρόληψη του οισοφαγικού καρκίνου εκ πλακωδών κυττάρων Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Σύγκρουση συμφερόντων με χορηγούς εταιρείες: Καμία Επιδημιολογία Ο οισοφαγικός καρκίνος εκ πλακωδών κυττάρων (SCC) εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M)

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) Ο ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ (mcg/100g) Δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ»

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη. Σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. Μπορεί να μην έχουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών όπως άλλα λαχανικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 7:00-17:30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Δημήτριος Τσαβδαρίδης Παθολόγος Ογκολόγος, Διευθυντής Ε.Σ..Υ. Πρόεδρος Ο.Ε.Β.Ε. 17:30-18:00 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Αναστασία Αναστασιάδου

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση και Διατροφή

Υπέρταση και Διατροφή Υπέρταση και Διατροφή Αντώνης Ζαμπέλας Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συχνότητα εμφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Κάλλιον το προλαμβάνειν, παρά το θεραπεύειν. Ιπποκράτης (460-377π.

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Κάλλιον το προλαμβάνειν, παρά το θεραπεύειν. Ιπποκράτης (460-377π. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΚΑΡΚΙΝΟΣ Κάλλιον το προλαμβάνειν, παρά το θεραπεύειν Ιπποκράτης (460-377π.Χ) Εισαγωγή Η πιθανή σχέση των διατροφικών συνηθειών και της ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος ÐÑÁÊÔÉÊÁ 13ïõ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ÓÕÍÅÄÑÉÏÕ ÃÉÁ ÔÏ ÅËÉÊÏÂÁÊÔÇÑÉÄÉÏ ÔÏÕ ÐÕËÙÑÏÕ ÁèÞíá, 2008 Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και εξωγαστρικός καρκίνος Απόστολος Νταϊλιάνας Η συσχέτιση του Ελικοβακτηριδίου του πυλωρού

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΧΟΥ, ΤΟΥ ΛΕΠΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ»

«Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΧΟΥ, ΤΟΥ ΛΕΠΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ» Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης, Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας, Τµήµα ιατροφής & ιαιτολογίας, Παράρτηµα Σητείας «Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΧΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διαπιστώθηκαν σημαντικές ελλείψεις στη διατροφή των ανθρώπων ανά τον κόσμο

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διαπιστώθηκαν σημαντικές ελλείψεις στη διατροφή των ανθρώπων ανά τον κόσμο ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Νέα παγκόσμια έρευνα αποκαλύπτει ότι οι περισσότεροι ενήλικες πρέπει να διπλασιάσουν την πρόσληψη φρούτων και λαχανικών ώστε να εξασφαλίσουν σημαντικά πλεονεκτήματα διατροφής και υγείας Διαπιστώθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη 11 ο Συνέδριο Μαριάννας Λόρδου 10 Μαρτίου 2012 Christiana Demetriou, MPH, PhD Candidate ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Επιδημιολογία του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ. Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ

12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ. Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ 12 η Διημερίδα ΕΠΕΓΕ Περικλής Αποστολόπουλος Επιμελητής Α Γαστρ/κή Κλινική ΝΙΜΤΣ Απλή γαστρίτιδα Ατροφική γαστρίτιδα Εντερική μεταπλασία Δυσπλασία Αδενοκαρκίνωμα Correa P. Cancer Res 1992; 52: 6735-40

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καρκίνος αποτελεί δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Οι πιο συχνοί καρκίνοι εντοπίζονται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

O καρκίνος του λάρυγγα σε σχέση με το αλκοόλ και το κάπνισμα. Σύγκριση ασθενών - μαρτύρων

O καρκίνος του λάρυγγα σε σχέση με το αλκοόλ και το κάπνισμα. Σύγκριση ασθενών - μαρτύρων 01_BASILEIOY00-05 1/10/2007 09:45 ÂÏ 117 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. Βασιλείου Θ. Νικολόπουλος Π. Μαραγκουδάκης Σ. Κορρές Α. Τζαγκαρουλάκης Ε. Φερεκύδης 1η και 2η ΩΡΛ Κλινική του Πανεπιστημίου Αθήνας, Ιπποκράτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η Μεσογειακή διατροφή παρουσιάζει ένα μοντέλο διατροφής στο οποίο διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα της Μεσογείου.Άλλο στην Ισπανία, την Ιταλία,την Ελλάδα και την Γιουγκοσλαβία 1. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-15 ΜΕ ΘΕΜΑ: Σωστή διατροφή και άσκηση για τους εφήβους ΚΑΙ ΥΠΟΕΡΩΤΗΜΑ: ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ -ΠΡΟΧΕΙΡΟ ΦΑΓΗΤΟ -ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ ΟΙ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΤΑΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής

Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής Biohe enika ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ μοριακή ανίχνευση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων Τμήμα Γενετικής και Μοριακής Διαγνωστικής ΜΟΡΙΑΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ Μοριακή ανίχνευση του

Διαβάστε περισσότερα