Μεηαβνιέο ησλ γιπθνδακηλνγιπθαλώλ ζηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεηαβνιέο ησλ γιπθνδακηλνγιπθαλώλ ζηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ"

Transcript

1 ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΧΝ ΥΟΛΖ ΘΔΣΗΚΧΝ ΔΠΗΣΖΜΧΝ ΣΜΖΜΑ ΥΖΜΔΗΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΟ ΓΗΠΛΧΜΑ ΔΗΓΗΚΔΤΖ ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΖ ΒΗΟΥΖΜΔΗΑ-ΒΗΟΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Μεηαβνιέο ησλ γιπθνδακηλνγιπθαλώλ ζηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ ΚΑΛΑΘΑ ΓΖΜΖΣΡΗΟ Α.Μ.419 Δπηβιέπσλ θαζεγεηήο: ΓΖΜΖΣΡΗΟ ΒΤΝΗΟ ΠΑΣΡΑ 2007

2 Πξόινγνο Ζ παξνχζα κεηαπηπρηαθή κειέηε εθπνλήζεθε ζην εξγαζηήξην Βηνρεκείαο ηνπ Σνκέα Οξγαληθήο Υεκείαο Βηνρεκείαο θαη Φπζηθψλ Πξντφλησλ ηνπ Σκήκαηνο Υεκείαο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Παηξψλ ππφ ηελ επίβιεςε ηνπ Καζεγεηή Γεκεηξίνπ Βχληνπ, πξνο ηελ νπνία εθθξάδσ ηηο ζεξκφηαηέο κνπ επραξηζηίεο γηα ηε ζπλερή θαζνδήγεζε θαη νιφπιεπξε ζπκπαξάζηαζή ηνπ. Δπραξηζηψ επίζεο ηνλ Καζεγεηή Νηθφιαν Καξακάλν θαη ηελ Αλαπιεξψηξηα Καζεγήηξηα Νηθνιέηηα Παπαγεσξγαθνπνχινπ, κέιε ηεο ηξηκεινχο επηηξνπήο, γηα ηε ζπκβνιή ηνπο ζηε δηεθπαηξέσζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο κειέηεο. Δπηπιένλ ζα ήζεια λα επραξηζηίζσ ηνλ Αλαπιεξσηή Καζεγεηή ηαηξφ Μ.ηαπξφπνπιν. Σέινο, επραξηζηψ ηνπο ππνςήθηνπο δηδάθηνξεο θαη ηνπο ππφινηπνπο κεηαπηπρηαθνχο θνηηεηέο ηνπ εξγαζηεξίνπ γηα ηε ζπκβνιή θαη ζπκπαξάζηαζή ηνπο ζηελ εθπφλεζε ηεο κειέηεο απηήο. 1

3 ΠΗΝΑΚΑ ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΧΝ ΘΕΩΡΗΣΘΚΟ ΜΕΡΟ ΠΕΠΣΙΚΟ ΤΣΗΜΑ ΑΝΑΣΟΜΙΑ ΠΑΥΕΟ ΕΝΣΕΡΟΤ ΙΣΟΛΟΓΙΑ ΠΑΥΕΟ ΕΝΣΕΡΟΤ ΚΑΡΚΙΝΟ Γηήζεζε θαη κεηάζηαζε Δίδε θαξθίλνπ Παξάγνληεο πνπ ζπληεινύλ ζηελ θαξθηλνγέλεζε ΚΑΡΚΙΝΟ ΣΟΤ ΠΑΥΕΟ ΕΝΣΕΡΟΤ Αηηηνινγία-Παξάγνληεο επηθηλδπλόηεηαο ηαδηνπνίεζε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ παρένο εληέξνπ ύζηεκα Duke ύζηεκα Astler-Coller ύζηεκα TNM ΕΞΩΚΤΣΣΑΡΙΟ ΥΩΡΟ (ECM) Γιπθνδακηλνγιπθάλεο Ταινπξνληθό νμύ Θεηηθή ρνλδξντηίλε θαη ζεηηθή δεξκαηάλε Ζπαξίλε/ Θεηηθή επαξάλε Θεηηθή θεξαηάλε ΚΑΗ 4-ΟΤΛΦΟΣΡΑΝΦΔΡΑΖ ΚΟΠΟ ΣΗ ΕΡΓΑΘΑ ΠΕΘΡΑΜΑΣΘΚΟ ΜΕΡΟ ΥΖΜΗΚΑ ΑΝΣΗΓΡΑΣΖΡΗΑ ΒΗΟΛΟΓΗΚΟ ΤΛΗΚΟ ΚΑΗ ΥΔΗΡΗΜΟ ΔΝΕΤΜΗΚΖ ΠΔΦΖ ΜΔ ΠΑΠΑΨΝΖ ΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ Δ ΟΞΗΚΖ ΚΤΣΣΑΡΗΝΖ ΥΟΝΓΡΟΨΣΗΝΑΖ ABC ΥΟΝΓΡΟΨΣΗΝΑΖ AC II ΣΡΗΥΟΔΗΓΖ ΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ Ζιεθηξνζκσηηθή ξνή (ΔΟF) Νόκνο Poiseuille Αλίρλεπζε κε-παξαγσγνπνηεκέλσλ πδαηαλζξάθσλ Δπεμεξγαζία δεηγκάησλ-ce FACE Υνλδξν-4-ζνπιθαηάζε Υνλδξν-6-ζνπιθαηάζε Δλδπκηθέο πέςεηο θαη ζήκαλζε ησλ δηζαθραξηηώλ κε AMAC Οπδέηεξε ειεθηξνθόξεζε θζνξηδόλησλ δηζαθραξηηώλ ζε πεθηέο πνιπαθξπιακηδίνπ (FACE) RT-PCR Απνκόλσζε νιηθνύ RNA από ηζηνύο παρένο εληέξνπ RT-PCR γηα ηελ 2- θαη ηελ 4-ζνπιθνηξαλζθεξάζε Ζιεθηξνθόξεζε DNA ζε πεθηέο αγαξόδεο ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ ΟΞΗΚΖ ΚΤΣΣΑΡΗΝΖ FACE

4 3. ΣΡΗΥΟΔΗΓΖ ΖΛ/Ζ RT-PCR ΤΖΗΣΗΗ-ΤΜΠΕΡΑΜΑΣΑ ΒΘΒΛΘΟΓΡΑΦΘΑ

5 ΘΔΧΡΖΣΗΚΟ ΜΔΡΟ 4

6 1.1 ΠΔΠΣΗΚΟ ΤΣΖΜΑ Σν πεπηηθφ ζχζηεκα απνηειείηαη απφ ηελ ζξεπηηθή νδφ θαη ηνπο δηάθνξνπο αδέλεο πέςεο πνπ ζπλδένληαη κε απηή. Σα θχξηα κέξε απηήο ηεο νδνχ είλαη ε ζηνκαηηθή θνηιφηεηα, ε γιψζζα, ν θάξπγγαο, ν νηζνθάγνο, ν ζηφκαρνο, ην ιεπηφ έληεξν, ην παρχ έληεξν, ην νξζφ θαη ν πξσθηφο. Οη αδέλεο πέςεο είλαη νη ζηεινγφλνη αδέλεο, ην πάγθξεαο θαη ην ήπαξ. Ζ πέςε ησλ ηξνθψλ αξρίδεη απφ ηε ζηνκαηηθή θνηιφηεηα φπνπ ν ζίεινο πνπ πεξηέρεη ακπιάζε απνηθνδνκεί κεξηθψο ην άκπιν ηεο ηξνθήο. Μεηά ηελ θαηάπνζε νη ηξνθέο κεηαθέξνληαη ζην ζηφκαρν κέζσ ηνπ νηζνθάγνπ. Δθεί ε πέςε ζπλερίδεηαη κε ηε δξάζε ελδχκσλ φπσο ε πεςίλε πνπ απνηθνδνκεί κεξηθψο ηηο πξσηεΐλεο. Έπεηηα κεηαθέξνληαη ζην ιεπηφ έληεξν φπνπ δξνπλ ηα πξσηενιπηηθά έλδπκα ηνπ παγθξέαηνο ηα νπνία νδεγνχλ ζηε δεκηνπξγία ακηλνμέσλ θαη νιηγνπεπηηδίσλ. Σα δη- θαη ηξηπεπηίδηα απνξξνθνχληαη θαη πδξνιχνληαη απφ ην βιελλνγφλν ηνπ εληέξνπ ζε ακηλνμέα. Με ηνλ ίδην ηξφπν απνηθνδνκνχληαη θαη ηα ζάθραξα κε ηε δξάζε ηεο παγθξεαηηθήο ακπιάζεο θπξίσο. Σα πξντφληα πνπ είλαη θπξίσο δηζαθραξίηεο απνξξνθνχληαη θαη πδξνιχνληαη ζε κνλνζαθραξίηεο πάιη κέζα ζηα θχηηαξα ηνπ βιελλνγφλνπ ηνπ εληέξνπ. Σα ηξηγιπθεξίδηα πνπ δελ είλαη πδαηνδηαιπηά γηα λα πδξνιπζνχλ απφ ηελ παγθξεαηηθή ιηπάζε γαιαθησκαηνπνηνχληαη πξψηα ζην δσδεθαδάθηπιν απφ ηε ρνιή πνπ ηα ρνιηθά ηεο νμέα δξνπλ σο απνξξππαληηθά. Ζ ιηπάζε πδξνιχεη ηα δχν απφ ηα ηξία ιηπαξά νμέα θαη ηα κνλνγιπθεξίδηα καδί κε ηα ειεχζεξα ιηπαξά εηζέξρνληαη ζηα θχηηαξα ησλ ηνηρσκάησλ ηνπ εληέξνπ θαη επαλαζπληίζεηαη ζε ηξηγιπθεξίδηα. Έπεηηα θαηαιήγνπλ ζηελ θπθινθνξία ηνπ αίκαηνο αθνχ ελζσκαησζνχλ ζε ρπινκηθξά κέζσ ηνπ ιεκθηθνχ ζπζηήκαηνο. Ζ ιέμε ιεπηφ αλαθέξεηαη ζηε δηάκεηξν ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εληεξηθνχ ηκήκαηνο (κφιηο 2,5cm), ε νπνία είλαη κηθξφηεξε απφ εθείλε ηνπ παρέoο εληέξνπ (έρεη ππεξδηπιάζηα δηάκεηξν). Σν ιεπηφ έληεξν είλαη ην επηκεθέζηεξν κέξνο ηνπ πεπηηθνχ ζπζηήκαηνο πεξίπνπ 6m κήθνο. ην ιεπηφ έληεξν ζπλερίδεηαη ε πέςε ησλ ηξνθψλ θαη απνξξνθψληαη ηα πεξηζζφηεξα ζξεπηηθά ζπζηαηηθά. ηε δεμηά θάησ πιεπξά ηνπ ζηήζνπο, ην ιεπηφ έληεξν ελψλεηαη κε ην παρχ έληεξν, έλαλ κπτθφ ζσιήλα κε κήθνο πεξίπνπ 1,5m θαη δηάκεηξν 6,5cm. Σν πέξαζκα απφ ην ιεπηφ έληεξν πξνο ην παρχ ειέγρεηαη απφ ηνλ εηιενηπθιηθφ ζθηγθηήξα, ν νπνίνο επηηξέπεη ηε ξνή κφλν πξνο κηα 5

7 θαηεχζπλζε. ην παρχ έληεξν, ζπλερίδεηαη ε απνξξφθεζε (απνκχδεζε) ηνπ λεξνχ θαη ησλ κεηαιιηθψλ ζηνηρείσλ, κε ηηο εληεξηθέο ιάρλεο απφ ηελ ελαπνκείλαζα χιε ησλ ηξνθψλ θαη εμππεξεηεί σο απνζεθεπηηθφο ρψξνο ηεο άρξεζηεο χιεο ε νπνία πεξλά ζην νξζφ (πνπ απνηειεί ηα ηειεπηαία 15cm ηνπ παρένο εληέξνπ) θαη απνβάιιεηαη. Δηθόλα 1. Φπζηνινγία αλζξώπηλνπ πεπηηθνύ ζπζηήκαηνο 6

8 Δηθόλα 2. Αλαηνκηθέο ζέζεηο ηνπ παρένο εληέξνπ 1.2 ΑΝΑΣΟΜΗΑ ΠΑΥΔΟ ΔΝΣΔΡΟΤ Σν ηπθιφ απνηειεί ηελ πξψηε κνίξα ηνπ παρένο εληέξνπ. Σν ηπθιφ εληνπίδεηαη ζην δεμηφ θαη θάησ κέξνο ηεο θνηιηάο. Οθείιεη ην φλνκά ηνπ ζην γεγνλφο φηη πξνο ηα θάησ απνιήγεη ηπθιά, ελψ πξνο ηα άλσ ζπλερίδεηαη κε θαηεχζπλζε πξνο ην αληφλ θφινλ. Λίγν πην θάησ απφ ηελ εηιενηπθιηθή βαιβίδα παξαηεξείηαη έλα άλνηγκα πνπ νδεγεί ζην εζσηεξηθφ ηεο ζθσιεθνεηδνχο απφθπζεο. Ζ ζθσιεθνεηδήο απφθπζε είλαη έλαο ζηελφο, ηπθιφο ζσιήλαο, κήθνπο 6-10cm. Δκθαλίδεη άθζνλν ιεκθηθφ ηζηφ θαη γηα απηφ ιεηηνπξγηθά θαηαηάζζεηαη θαη πεξηγξάθεηαη ζην αλνζνπνηεηηθφ ζχζηεκα. Ζ ζθσιεθνεηδήο απφθπζε κπνξεί λα πάξεη δηάθνξεο αλαηνκηθέο ζέζεηο ζε ζρέζε κε ην ηπθιφ, πξάγκα πνπ έρεη ηδηαίηεξε ζεκαζία θαηά ηελ αμηνιφγεζε ησλ ζπκπησκάησλ ηεο νμείαο ζθσιεθνεηδίηηδαο θαη θαηά ηελ εθηέιεζε ηεο ζθσιεθνεηδεθηνκήο. Ζ ζθσιεθνεηδήο απφθπζε θξέκεηαη απφ κηα πηπρή ηνπ πεξηηνλαίνπ πνπ νλνκάδεηαη κεζεληεξίδην. Σν αληφλ θφινλ, κήθνπο 13-15cm, εληνπίδεηαη ζην δεμηφ πιάγην ηεο θνηιίαο. Λίγν πην θάησ απφ ην ήπαξ κεηαπίπηεη ζην εγθάξζην θφινλ, ζρεκαηίδνληαο ηε δεμηά θνιηθή θακπή. Σν εγθάξζην θφινλ πνξεχεηαη νξηδφληηα κε θαηεχζπλζε απφ ηα δεμηά πξνο ηα αξηζηεξά θαη κεηαπίπηεη ζην θαηηφλ θφινλ, ιίγν πην θάησ απφ ην ζπιήλα, ζρεκαηίδνληαο ηελ αξηζηεξή 7

9 θνιηθή θακπή. Σν θαηηφλ θφινλ, κήθνπο 20-25cm., εληνπίδεηαη ζην αξηζηεξφ πιάγην ηεο θνηιηάο. Σν θαηηφλ θφινλ ζην θάησ άθξν ηνπ κεηαπίπηεη ζην ζηγκνεηδέο θφινλ, ην νπνίν πιεζηάδεη μαλά πξνο ηε κέζε γξακκή ηνπ ζψκαηνο θαη νθείιεη ην φλνκά ηνπ ζηηο θακπέο πνπ παξνπζηάδεη, πνπ κνηάδνπλ κε ην ειιεληθφ γξάκκα ζίγκα. Σν ζηγκνεηδέο θαηαιήγεη ζην νξζφ, ηελ ηειηθή κνίξα ηνπ παρένο εληέξνπ. Καηά κήθνο ηνπ παρένο εληέξνπ δηαθξίλνληαη ηξεηο παρχλζεηο ηεο κπτθήο ζηηβάδαο ηνπ ηνηρψκαηνο, πνπ ζπληζηνχλ ηηο θνιηθέο ηαηλίεο. Με ηελ ζχζπαζε ησλ θνιηθψλ ηαηληψλ, ν απιφο ηνπ εληέξνπ βξαρχλεηαη θαη δεκηνπξγνχληαη πηπρψζεηο ζην ηνίρσκα, νη θνιηθέο θπςέιεο. Οη θνιηθέο ηαηλίεο θαη νη θνιηθέο θπςέιεο δίλνπλ ραξαθηεξηζηηθή εκθάληζε ζην παρχ έληεξν. Σν παρχ έληεξν αξδεχεηαη απφ θιάδνπο ηεο άλσ κεζεληέξηαο αξηεξίαο έσο θαη ην επίπεδν ηεο αξηζηεξήο θνιηθήο θακπήο. Ζ ζπλέρεηα ηνπ εληέξνπ αξδεχεηαη απφ θιάδνπο ηεο θάησ κεζεληέξηαο αξηεξίαο. Σν αληφλ θαη ην θαηηφλ θφινλ θαιχπηνληαη κφλν ηκεκαηηθά απφ ην πεξηηφλαην θαη θαηέρνπλ ζέζε νπηζζνπεξηηνλατθή. Σν Δηθόλα 3. ρεκαηηθή αλαπαξάζηαζε ηνπ παρένο εληέξνπ εγθάξζην θαη ην ζηγκνεηδέο θφινλ θαιχπηνληαη πιήξσο απφ πεξηηφλαην. 8

10 1.3 ΗΣΟΛΟΓΗΑ ΠΑΥΔΟ ΔΝΣΔΡΟΤ To παρχ έληεξν έρεη ηα εμήο δνκηθά επίπεδα απφ ηελ εζσηεξηθή θνηιφηεηα πξνο ην νξνγφλν: Βιελλνγφλνο πκέλαο Τπνβιελλνγφληνο πκέλαο Μπτθφο ρηηψλαο Οξνγφλνο κεκβξάλε ηελ επφκελε εηθφλα παξνπζηάδνληαη απηά ηα επίπεδα θαη ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο. Δηθόλα 4. Ηζηνινγηθή κνξθή παρένο εληέξνπ Ο βιελλνγφλνο πκέλαο πνπ θαιχπηεη ηελ εζσηεξηθή θνηιφηεηα ηνπ παρένο εληέξνπ απνηειείηαη θπξίσο απφ επηζειηαθά θχηηαξα. Τπάξρνπλ θαιπθνεηδή θχηηαξα ηα νπνία εθθξίλνπλ βιέλλα πνπ ιηπαίλεη ηελ χιε πνπ δηέξρεηαη. Τπάξρνπλ επίζεο θηνλνεηδή θχηηαξα πνπ σο θχξηα ιεηηνπξγία έρνπλ 9

11 ηελ απνξξφθεζε λεξνχ. Οη παξαπάλσ ηχπνη θπηηάξσλ εληνπίδνληαη ζε επηκήθεηο, θάζεηνπο, ζσιελνεηδείο εληεξηθνχο αδέλεο, νη νπνίνη εθηείλνληαη ζε φιν κήθνο ηνπ βιελλνγφλνπ πκέλα. Δληνπίδνληαη επίζεο θαη ιπκθαηηθά νδίδηα. Ο ππνβιελλνγφληνο πκέλαο ηνπ παρένο εληέξνπ έρεη κεγάιε νκνηφηεηα κε απηνχο ηνπ ππφινηπνπ γαζηξεληεξηθνχ ζπζηήκαηνο. Τπάξρνπλ ιεκθηθά αγγεία, ηα νπνία είλαη ιεπηά, κηθξά θαλάιηα πνπ απνκαθξχλνπλ αθαζαξζίεο θαη πγξά. Δδψ εληνπίδνληαη, φπσο θαη ζην ιεπηφ έληεξν, αηκνθφξα αγγεία, ε κηθξή αξηεξία θαη ε κηθξή θιέβα, ε νπνία πεξηέρεη αίκα κε θαηεχζπλζε πξνο ην ήπαξ, φπνπ εθεί ζα γίλεη ε κεηαηξνπή ζπζηαηηθψλ πνπ απνξξνθήζεθαλ απφ ην παρχ έληεξν ζε άιια ζπζηαηηθά ηα νπνία είλαη απαξαίηεηα γηα ηνλ νξγαληζκφ. Ο κπτθφο ρηηψλαο απνηειείηαη απφ έλα εμσηεξηθφ επίπεδν (ζηξψκα) απφ επηκήθεηο κχεο θαη έλα εζσηεξηθφ ζηξψκα απφ θπθιηθνχο κχεο. Δμαίξεζε απνηεινχλ νη θνιηθέο ηαηλίεο (Δηθφλα 4α), νη νπνίεο είλαη πεξηπιεγκέλνη επηκήθεηο κχεο, πνπ ζρεκαηίδνπλ ηξεηο εκθαλείο επηκήθεηο ηαηλίεο. Κάζε ηαηλία πεξλά, ζρεδφλ απ φιν ην κήθνο ηνπ παρένο εληέξνπ. Σνληθέο ζπζηνιέο ησλ ηαηληψλ απηψλ δεκηνπξγνχλ κηα ζεηξά απφ θνιπψζεηο πνπ θαινχληαη θνιηθέο θπςέιεο θαη νη νπνίεο δίλνπλ ζην παρχ έληεξν ηελ ηειηθή ηνπ εκθάληζε. Ζ νξνγφλνο κεκβξάλε ηνπ παρένο εληέξνπ είλαη κέξνο ηνπ ζπιαρληθνχ πεξηηφλαηνπ. Οη επηπιντθέο απνθχζεηο είλαη κηθξέο θνιπψζεηο ηνπ ζπιαρληθνχ πεξηηφλαηνπ γεκηζκέλεο κε ιίπνο θαη βξίζθνληαη πξνζδεκέλεο ζηηο θνιηθέο ηαηλίεο. 1.4 ΚΑΡΚΗΝΟ Γηήζεζε θαη κεηάζηαζε O θαξθίλνο έρεη ηελ ηθαλφηεηα λα εμαπιψλεηαη κέζα ζην ζψκα κε δχν ηξφπνπο: Με δηήζεζε θαη κεηάζηαζε. Γηήζεζε είλαη ε κεηαλάζηεπζε ησλ θαξθηληθψλ θπηηάξσλ ζε γεηηνληθνχο ηζηνχο. Μεηάζηαζε είλαη ε ηθαλφηεηα ησλ θαξθηληθψλ θπηηάξσλ λα δηαπεξλνχλ ηα ιεκθαγγεία θαη ηα αηκνθφξα αγγεία θαη δηακέζνπ ηεο θπθινθνξίαο ηνπ αίκαηνο λα εηζνξκνχλ ζε θπζηνινγηθνχο ηζηνχο νπνπδήπνηε ζην ζψκα. 10

12 Δηθόλα 5. Γηήζεζε θαη κεηάζηαζε Γηα λα επηηεπρζεί ε αλάπηπμε ηνπ φγθνπ θαζψο θαη ε κεηάζηαζε θαη ε δηήζεζε απαηηνχληαη πνιιά δηαθνξεηηθά βήκαηα: Μεξηθά απφ απηά είλαη ε κε θπζηνινγηθή έθθξαζε ησλ κνξίσλ πξνζθφιιεζεο, ε απνηθνδφκεζε ηνπ εμσθπηηάξηνπ ρψξνπ θαη ε αγγεηνγέλεζε πνπ ιακβάλεη ρψξα ζηνλ φγθν ψζηε λα εμαζθαιίδεη ζξεπηηθά ζπζηαηηθά. Έρνπλ βξεζεί δηάθνξνη ηχπνη θπηηάξσλ πνπ ππνβνεζνχλ ηελ αλάπηπμε ηνπ φγθνπ. Σα καζηνθχηηαξα γηα παξάδεηγκα πνπ εθθξίλνπλ επαξίλε βνεζνχλ ζηελ αγγεηνγέλεζε, γηαηί ε ηειεπηαία παξνπζηάδεη αληηπεθηηθή δξάζε. Ζ απνηθνδφκεζε ηνπ ECM γίλεηαη κε ηε βνήζεηα θπξίσο ησλ κεηαιινπξσηετλαζψλ. Δηθόλα 6. Αλάπηπμε θαη κεηάζηαζε ησλ θαξθηληθώλ θπηηάξσλ 11

13 1.4.2 Δίδε θαξθίλνπ Ο θαξθίλνο κπνξεί λα παξνπζηαζηεί ζρεδφλ νπνπδήπνηε ζην ζψκα. Καξθηλψκαηα: Δίλαη νη πην θνηλνί ηχπνη θαξθίλνπ ζην ζψκα. Αλαπηχζζνληαη ζε θχηηαξα πνπ θαιχπηνπλ εζσηεξηθέο θαη εμσηεξηθέο επηθάλεηεο ηνπ ζψκαηνο. Οη πην θνηλνί θαξθίλνη απηνχ ηνπ ηχπνπ ζηνλ αλαπηπγκέλν θφζκν είλαη ηνπ πλεχκνλα, ηνπ παρένο εληέξνπ θαη ηνπ καζηνχ. αξθψκαηα: Πξνζβάιινπλ ηζηνχο πνπ έρνπλ ζηεξηθηηθφ ξφιν φπσο νζηά, ρφλδξν, ζπλδεηηθφ ηζηφ, ιίπνο θαη κχεο. Λεκθψκαηα: Δκθαλίδνληαη ζηνπο ιεκθαδέλεο θαη ζε ηζηνχο ηνπ αλνζνπνηεηηθνχ ζπζηήκαηνο. Λεπραηκίεο: Δίλαη θαξθίλνη ησλ αλψξηκσλ εξπζξψλ αηκνζθαηξίσλ πνπ αλαπηχζζνληαη ζην κπειφ ησλ νζηψλ θαη ζπλαζξνίδνληαη ζε κεγάιεο πνζφηεηεο ζηελ θπθινθνξία ηνπ αίκαηνο. Δηθόλα 7. Σα δηάθνξα είδε θαξθίλνπ 12

14 1.4.3 Παξάγνληεο πνπ ζπληεινύλ ζηελ θαξθηλνγέλεζε Τπάξρνπλ πνιινί παξάγνληεο πνπ νδεγνχλ ζηελ εκθάληζε θαξθίλνπ. Άιινη ζρεηίδνληαη κε ην πεξηβάιινλ θαη άιινη κε ηελ θιεξνλνκηθφηεηα. ηε δεχηεξε πεξίπησζε έρνπκε παξνπζία γνληδίσλ ζηνλ νξγαληζκφ ηα νπνία έρνπλ θιεξνλνκεζεί θαη απμάλνπλ ηηο πηζαλφηεηεο δεκηνπξγίαο λενπιαζηψλ. Σέηνηα γνλίδηα έρνπλ ηαπηνπνηεζεί γηα νξηζκέλνπο ηχπνπο θαξθίλνπ ηνπ παρένο εληέξνπ, ηνπ καζηνχ, ηνπ δέξκαηνο θαη άιισλ. Οη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο δηαρσξίδνληαη ζε δχν θαηεγνξίεο: α) Δλαξθηήξηνη παξάγνληεο νγθνγέλεζεο (tumor initiators) νη νπνίνη πξνθαινχλ κεηαιιάμεηο ζε δηάθνξα γνλίδηα θαη β) Τπνθηλεηέο νγθνγέλεζεο (tumor promoters) νη νπνίνη δελ πξνθαινχλ βιάβε ζε γνλίδηα αιιά απμάλνπλ επηιεθηηθά ηελ αλάπηπμε θαη πνιιαπιαζηαζκφ θπηηάξσλ θάηη πνπ επλνεί ηηο κεηαιιάμεηο. πλήζσο γηα λα εκθαληζηεί θαξθίλνο ζε έλα άηνκν πξέπεη λα ππάξρεη ζπλδπαζκφο ηφζν θιεξνλνκηθψλ φζν θαη πεξηβαιινληηθψλ παξαγφλησλ. Ζ κεγάιε αχμεζε ησλ ζαλάησλ απφ θαξθίλν ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο (θπξίσο ζηνλ αλαπηπγκέλν θφζκν) νθείιεηαη αθξηβψο ζηελ ππνβάζκηζε ηνπ πεξηβάιινληνο θαηά θχξην ιφγν θαη θαηά δεχηεξν ζηελ αχμεζε ηνπ κέζνπ φξνπ δσήο ζε απηέο ηηο πεξηνρέο. Έρνπλ γίλεη κειέηεο γελεηηθά νκνίσλ πιεζπζκψλ πνπ δνχζαλ ζε δηαθνξεηηθά πεξηβάιινληα θαη έρνπλ βξεζεί ζεκαληηθέο δηαθνξέο ζηα πνζνζηά θαξθηλνγέλεζεο. Παξαθάησ αλαθέξνληαη πεξηιεπηηθά νη θπξηφηεξνη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο πνπ ζπκβάιινπλ ζηελ θαξθηλνγέλεζε: Ο θαπλφο ηνπ ηζηγάξνπ πεξηέρεη πνιπθπθιηθνχο αξσκαηηθνχο πδξνγνλάλζξαθεο (PAH), ελψζεηο νη νπνίεο αληηδξνχλ κε ην θπηηαξηθφ DNA. Γηα παξάδεηγκα ην βελδν[α]ππξέλην (πνπ ππάξρεη εθηφο απφ ην ηζηγάξν ζην ςεηφ θξέαο θαη ζηελ αηζάιε ησλ θαπλνδφρσλ) πξνθαιεί θαξθίλν ηνπ δέξκαηνο ζε πνληηθνχο αθφκα θαη ζε ειάρηζηεο πνζφηεηεο. Ο νξγαληζκφο φηαλ απνξξνθήζεη έλα PAH κε ηελ αλαπλνή (ή ην θαγεηφ) πξνζπαζεί λα απαιιαγεί απφ ηελ μέλε νπζία κεηαηξέπνληάο ηελ ζε θάπνην πδαηνδηαιπηφ κεηαβνιίηε πνπ κπνξεί λα απεθθξηζεί. Σν 13

15 βελδν[α]ππξέλην νμεηδψλεηαη ζε επνμεηδηθή δηφιε. Απηή αληηδξά κε ην θπηηαξηθφ DNA αθνχ ν δαθηχιηνο ηεο γνπαλίλεο ζπκπεξηθέξεηαη σο ππξελφθηιν θαη πξνζβάιεη ηνλ επνμεηδηθφ δαθηχιην. Δηθόλα 8. Ρόινο ησλ PAHs ζηελ κεηαιιαμηγέλεζε Άιινο ζεκαληηθφο παξάγνληαο είλαη ε θαηαλάισζε ηξνθψλ πνπ πεξηέρεη πςειή πνζφηεηα θνξεζκέλσλ ιηπψλ. Σέηνηεο ηξνθέο είλαη ην θφθθηλν θξέαο πνπ πεξηέρεη θνξεζκέλα ιίπε. Σα ρνιηθά άιαηα πνπ παξάγνληαη απφ ηε ρνιεζηεξφιε δηαιπηνπνηνχλ ηα ιίπε ηεο δηαηξνθήο. Με ηε δξάζε ηνπ ελδχκνπ 7α-δευδξνμπιάζε ην ρνιηθφ νμχ κεηαηξέπεηαη ζε δενμπρνιηθφ πνπ είλαη ηζρπξφ απνξξππαληηθφ ην νπνίν απνδηαηάζζεη ηε δηπινζηνηβάδα ησλ κεκβξαλψλ θαη γηα απηφ έρεη θαξθηλνγφλν δξάζε. Πνιχ ζεκαληηθφο παξάγνληαο είλαη θαη ε ππεξηψδεο αθηηλνβνιία ηνπ ήιηνπ πνπ πξνθαιεί εγθαχκαηα ζην δέξκα θαη είλαη ππεχζπλε γηα ηελ πιεηνςεθία ησλ θαξθίλσλ ηνπ δέξκαηνο (φπσο ηα κειαλψκαηα). Ζ ξχπαλζε ηνπ αέξα κε ελψζεηο φπσο ην βελδφιην ή ηνπ λεξνχ κε βαξέα κέηαιια ζπκβάιεη ζηελ θαξθηλνγέλεζε. Καξθηλνγφλν δξάζε θαίλεηαη λα έρνπλ θαη δηάθνξα αλνζνθαηαζηαιηηθά θάξκαθα θαη νξκφλεο φπσο θαη δηάθνξα βηνκεραληθά πξντφληα θαη δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε απηά. Καξθηλνγφλν δξάζε έρνπλ θαη νξηζκέλνη ηνί (DNA ηνί θαη ξεηξνηνί). 14

16 1.5 ΚΑΡΚΗΝΟ ΣΟΤ ΠΑΥΔΟ ΔΝΣΔΡΟΤ Αηηηνινγία-Παξάγνληεο επηθηλδπλόηεηαο Οπνηνζδήπνηε ζε έλα θπζηνινγηθφ πιεζπζκφ κπνξεί λα πξνζβιεζεί απφ ηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ. ηα δχν θχια ε ζπρλφηεηά ηνπ είλαη πεξίπνπ ίδηα. Μεγαιχηεξε πηζαλφηεηα λα εκθαλίζνπλ ηε λφζν έρνπλ άλζξσπνη ειηθίαο κεγαιχηεξνη ησλ 40 εηψλ θαη θπξίσο απηνί πνπ είλαη κεηαμχ 60 θαη 65 εηψλ. Οη θπξηφηεξνη ελνρνπνηεηηθνί παξάγνληεο είλαη ε πςειή πξφζιεςε θνξεζκέλσλ ιηπαξψλ ζε ζπλδπαζκφ κε ρακειή θαηαλάισζε ηξνθίκσλ πινχζησλ ζε θπηηθέο ίλεο. Δπίζεο, ππάξρεη κεγαιχηεξε ζπρλφηεηα εκθάληζεο ηεο λφζνπ ζε παρχζαξθα άηνκα. Άιινο παξάγνληαο έρεη λα θάλεη κε νξηζκέλεο αζζέλεηεο νη νπνίεο πξνθαινχλ θιεγκνλή ζην βιελλνγφλν ηνπ εληέξνπ θαη έηζη απμάλνπλ ηα πηζαλφηεηεο εκθάληζεο θαθνήζεηαο. Σέηνηεο είλαη ε ειθψδεο θνιίηηδα πνπ ραξαθηεξίδεηαη σο απηνάλνζν λφζεκα θαη ε λφζνο Crohn. Οη αζζελείο απηνί πξέπεη λα ειέγρνληαη ηαθηηθά ψζηε λα πξνιάβνπλ ηελ εκθάληζε ηνπ θαξθίλνπ ζε πξψηκν ζηάδην. Δπίζεο, ζε νξηζκέλα άηνκα ππάξρεη θιεξνλνκηθνί πξνδηάζεζε γηα ηελ εκθάληζε πνιππφδσλ θαηά κήθνο ηνπ παρένο εληέξνπ ζε πνιχ λεαξή ειηθία. ηελ ειηθία ησλ 9 ή 10 ρξφλσλ ππάξρνπλ εθαηνληάδεο ή θαη ρηιηάδεο αδελσκαηψδεο (πξν-θαθνήζεηο) πνιχπνδεο. Αλ θαη θαινήζεηο, ππάξρεη πηζαλφηεηα εμαιιαγήο θάηη πνπ έρεη λα θάλεη κε ηνλ ηχπν ηνπ πνιχπνδα. Ο πνιχπνδαο είλαη ππεξπιαζία ηνπ ηζηνχ φπνπ εκθαλίδεηαη λα πξνεμέρεη απφ ην ηνίρσκα ηνπ εληέξνπ πξνο ηελ εζσηεξηθή θνηιφηεηα ηνπ νξγάλνπ. Όζν κεγαιψλνπλ ζε φγθν ηφζν κεγαιχηεξε ε πηζαλφηεηα εκθάληζεο θαξθίλνπ. 15

17 1.5.2 ηαδηνπνίεζε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ παρένο εληέξνπ Οη παζνιφγνη θαη νη θιηληθνί ρξεζηκνπνηνχλ κηα ζεηξά απφ ραξαθηεξηζηηθά ή κεηαβιεηέο, γηα λα πεξηγξάςνπλ ηηο ηδηφηεηεο ησλ φγθσλ φπσο ζέζε, κέγεζνο, ηζηνινγηθφ ηχπν, ζηάδην θαη άιιεο. Σα ραξαθηεξηζηηθά απηά έρνπλ αμία φηαλ έρνπλ ηελ ηθαλφηεηα λα δηαθξίλνπλ ηελ έθβαζε ηεο αλάπηπμεο ηνπ φγθνπ. Γεληθά, γηα ηνπο πεξηζζφηεξνπο φγθνπο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ηνπ παρένο εληέξνπ, ην ζηάδην είλαη ε κεηαβιεηή πνπ κπνξεί λα θάλεη απηή ηε δηάθξηζε. Έηζη νη θιηληθνί κπνξνχλ λα θάλνπλ φρη κφλν πξφβιεςε ηεο εμέιημεο ηνπ αζζελνχο αιιά θαη λα πξνγξακκαηίζνπλ ηελ θαηαιιειφηεξε ζεξαπεία. Έλα ζπγθεθξηκέλν ζχζηεκα ζηαδηνπνίεζεο ζα βνεζνχζε δηάθνξα αληηθαξθηληθά θέληξα λα δηεμάγνπλ ζπγθξηηηθέο κειέηεο ζρεηηθέο κε ηα απνηειέζκαηα ησλ εθαξκνδφκελσλ ζεξαπεηψλ θαη ηελ εμέιημε ησλ φγθσλ. Ζ ζηαδηνπνίεζε ησλ θαξθίλσλ ηνπ παρένο εληέξνπ είλαη πεξίπινθε επεηδή εθαξκφδνληαη πνιιά δηαθνξεηηθά ζπζηήκαηα θαη δελ ππάξρεη ζπκθσλία ζην πην είλαη ην θαιχηεξν. Σα πεξηζζφηεξα απφ απηά ηα ζπζηήκαηα βαζίδνληαη ζηελ έθηαζε ηεο δηήζεζεο ηνπ θαξθίλνπ θαη ζηελ χπαξμε ή φρη καθξηλψλ κεηαζηάζεσλ. Παξφιν απηά, δελ ππάξρεη νκνθσλία ζην πψο νη δηάθνξεο θαηεγνξίεο πξέπεη λα νκαδνπνηεζνχλ. Σξία είλαη ηα βαζηθφηεξα ζπζηήκαηα ζηαδηνπνίζεο: Σν ζχζηεκα Duke, ην ζχζηεκα Astler-Coller θαη ην TNM ζχζηεκα (tumor-node-metastasis) ύζηεκα Duke Αξρηθά απηφ ην ζχζηεκα ρξεζηκνπνηήζεθε γηα θαξθηλψκαηα ηνπ νξζνχ φκσο βξίζθεη εθαξκνγή γηα φιν ην παρχ έληεξν. ην ζηάδην Α ν φγθνο πεξηνξίδεηαη κέρξη ηνλ κπηθφ ρηηψλα. ην ζηάδην Β ν φγθνο εθηείλεηαη κέρξη ηνλ ππννξνγφλν ή θαη ηνλ νξνγφλν ή αθφκα θαη ζε εμσνξζηθνχο ηζηνχο. ην ζηάδην C εκθαλίδνληαη κεηαζηάζεηο ζε ιεκθαδέλεο. Σν ζηάδην C δηαρσξίδεηαη ζην C1 θαη ζην C2: ην C1 ππάξρνπλ κεηαζηάζεηο κφλν ζε πεξηνξζηθνχο ιεκθαδέλεο. ην C2 πξνζβάιινληαη θαη ηα κεζεληεξηθά αηκνθφξα αγγεία ησλ αλψηεξσλ ιεκθαδέλσλ. 16

18 Σν ζηάδην D ραξαθηεξίδεηαη απφ ηελ παξνπζία φγθνπ ζε καθξχηεξε απφζηαζε απφ ην ζεκείν ρεηξνπξγηθήο αθαίξεζεο ηνπ φγθνπ. Σα παξαπάλσ ζηάδηα θαίλνληαη ζπλνπηηθά ζην ζρήκα πνπ αθνινπζεί. Δηθόλα 9. ηαδηνπνίεζε θαηά Duke ύζηεκα Astler-Coller Σν ζχζηεκα απηφ απνηειείηαη απφ πέληε βαζηθά ζηάδηα. ην Α ζηάδην ν φγθνο πεξηνξίδεηαη σο ην βιελλνγφλν, ζην Β1 κέρξη ηνλ κπτθφ ρηηψλα (ρσξίο λα ηνλ δηαπεξλά) θαη ζην Β2 δηαπεξλάηαη ν κπτθφο ρηηψλαο. Σα ζηάδηα C1 θαη C2 είλαη ηζνδχλακα ησλ Β1 θαη Β2 κε ηε δηαθνξά φηη ππάξρνπλ κεηαζηάζεηο ζε αδέλεο. ην ζχζηεκα απηφ έρνπλ πξνζηεζεί άιια ηξία ζηάδηα: Σν Β3 φπνπ έρνπκε πξνζβνιή γεηηνληθψλ δνκψλ, ην C3 φπνπ είλαη ηζνδχλακν κε ην Β3 αιιά ππάξρνπλ κεηαζηάζεηο ζε αδέλεο θαη ην ζηάδην D φπνπ ππάξρνπλ καθξηλέο κεηαζηάζεηο. 17

19 Δηθόλα 10. ηαδηνπνίεζε θαηά Astler-Coller ύζηεκα TNM To TNM ζχζηεκα θαηεγνξηνπνηεί ηνλ θαξθίλν κε ηξεηο ηξφπνπο: Αλάινγα κε ην βάζνο ηεο δηήζεζεο ηνπ πξσηνγελνχο φγθνπ (ζηάδηα Σ) Με ηελ παξνπζία ή ηελ απνπζία κεηαζηάζεσλ ζε γεηηνληθνχο ιεκθαδέλεο (ζηάδηα Ν) Με ηελ παξνπζία ή ηελ απνπζία καθξηλψλ κεηαζηάζεσλ (ζηάδηα Μ) Σα ζηάδηα απηνχ ηνπ ζπζηήκαηνο παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηνλ πίλαθα πνπ αθνινπζεί: 18

20 Πίλαθαο I. TNM ζχζηεκα ΣΥ Σ0 Tis T1 T2 T3 T4 NX N0 N1 N2 MX M0 M1 Γελ κπνξεί λα θαζνξηζηεί πξσηεχσλ φγθνο Κακία έλδεημε γηα φγθν Καξθίλσκα in situ Ο φγθνο δηεζεί κέρξη ηνλ ππνβιελλνγφλν Ο φγθνο δηεζεί κέρξη ην κπτθφ ρηηψλα Ο φγθνο δηεζεί ην κπτθφ ρηηψλα κέρξη ην νξνγφλν ή ηνλ πεξηθνιηθφ-πεξηνξζηθφ ηζηφ αιιά φρη ηελ πεξηηνλατθή θνηιφηεηα Ο φγθνο δηεζεί ηε ζπιαρληθή πεξηηνλατθή θνηιφηεηα ή άιια φξγαλα θαη δνκέο Γελ κπνξεί λα θαζνξηζηεί κεηάζηαζε ζε θαλέλα αδέλα Όρη κεηαζηάζεηο ζε ιεκθαδέλεο Μεηάζηαζε ζε 1-3 πεξηθνιηθνχο ή πεξηνξζηθνχο αδέλεο Μεηάζηαζε ζε 4 ή πεξηζζφηεξνπο πεξηθνιηθνχο ή πεξηνξζηθνχο αδέλεο Γελ κπνξεί λα θαζνξηζηεί καθξηλή κεηάζηαζε Όρη καθξηλέο κεηαζηάζεηο Μαθξηλέο κεηαζηάζεηο Πίλαθαο II. ηαδηνπνίεζε ηάδην 0 Tis N0 M0 ηάδην I T1-2 N0 M0 ηάδην II T3-4 N0 M0 ηάδην III νπνηνδήπνηε T N1-2 M0 ηάδην IV νπνηνδήπνηε T νπνηνδήπνηε N M1 19

21 Δηθόλα 11. ηαδηνπνίεζε κε ην ΣΝΜ ζύζηεκα Σα πνζνζηά επηβίσζεο είλαη εμαηξεηηθά πςειά (ηνπιάρηζηνλ γηα 5 ρξφληα) φηαλ ν θαξθίλνο είλαη ζηα αξρηθά ζηάδηα: Πίλαθαο ΗΗΗ: Πνζνζηφ επηβίσζεο κε ην ζηάδην ηνπ θαξθίλνπ ηάδην Πνζνζηφ επηβίσζεο κεηά απφ 5 ρξφληα T0 100 Σis 100 T1 97 T2 90 T3 78 T4 63 N0 N1 66 N2 37 M0 M1 4 20

22 1.6 ΔΞΧΚΤΣΣΑΡΗΟ ΥΧΡΟ (ECM) O εμσθπηηάξηνο ρψξνο απνηειείηαη απφ έλα πεξίπινθν θαη εηεξνγελέο κίγκα πξσηετλψλ, πδαηαλζξάθσλ θαη κηθξψλ κνξίσλ πνπ πεξηζηνηρίδνπλ ηα θχηηαξα θαη παξέρνπλ θπζηθή ππνζηήξημε γηα ηελ νξγάλσζε ησλ ηζηψλ θαη ησλ νξγάλσλ. Σα εμσθπηηάξηα ζπζηαηηθά ζπληίζεηαη απφ ηα θχηηαξα θαη ξπζκίδνπλ ηηο θπζηθέο θαη ρεκηθέο ηδηφηεηεο ηνπ ECM ηφζν ζε θπζηνινγηθέο φζν θαη ζε παζνινγηθέο θαηαζηάζεηο. Ζ αλάπηπμε θαη θπζηνινγηθή ιεηηνπξγία ηνπ θπηηάξνπ εμαξηάηαη απφ ηηο αιιειεπηδξάζεηο ηνπ κε ηνλ ECM. Οη θχξηνη ηχπνη κνξίσλ πνπ ζπκκεηέρνπλ θαη ξπζκίδνπλ ηελ θπηηαξηθή αλάπηπμε θαη ιεηηνπξγία είλαη νη εμήο: Απμεηηθνί παξάγνληεο Παξάγνληεο δηαθνξνπνίεζεο Κπηηαξηθά κφξηα πξνζθφιιεζεο Ο ECM απνηειείηαη απφ ηξεηο κεγάιεο θαηεγνξίεο βηνκνξίσλ: Γνκηθέο πξσηεΐλεο (θνιιαγφλα θαη ειαζηίλεο) Πξσηενγιπθάλεο Πξνζθνιιεηηθέο πξσηεΐλεο πνπ ζπλδένπλ ηα θχηηαξα κε ηνλ ECM Δηθόλα 12. Σα θπξηόηεξα ζπζηαηηθά ηνπ ECM 21

23 Ζ πιένλ άθζνλε πξσηεΐλε ησλ ζειαζηηθψλ πνπ απνηειεί ην βαζηθφ ζπζηαηηθφ ηνπ ECM είλαη ην θνιιαγφλν. Δθθξίλεηαη απφ ηα θχηηαξα ηνπ ζπλδεηηθνχ ηζηνχ, φπσο νη ηλνβιάζηεο. Παξάγεηαη φκσο θαη απφ επηζειηαθά θχηηαξα. Άιια ζεκαληηθά κφξηα ηνπ ECM είλαη νη ειαζηίλεο, νη ηλνζπλδεηίλεο θαη νη ιακηλίλεο. Οη ειαζηίλεο είλαη ηα κφξηα εθείλα πνπ πξνζδίδνπλ ειαζηηθφηεηα θαη επθακςία ζηνλ ECM. Οη ηλνζπλδεηίλεο δεκηνπξγνχλ ζπλάςεηο κεηαμχ θπηηάξσλ θαη ζπζηαηηθψλ ηνπ ECM. Ο ππνδνρέαο ηεο ηλνζπλδεηίλεο ζηα θχηηαξα είλαη ε ηληεγθξίλε πνπ αλαγλσξίδεη ηελ αιιεινπρία RGD. Έρνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ επνχισζε ησλ ηξαπκάησλ, ηελ πήμε ηνπ αίκαηνο θαη ηελ θπηηαξηθή θίλεζε. Οη ιακηλίλεο εληνπίδνληαη ζην βαζηθφ πκέλα κία ζηνηβάδα πνπ δεκηνπξγείηαη αλάκεζα ζηνλ ζπλδεηηθφ ηζηφ θαη ηα επηζειηαθά θχηηαξα. Γεζκεχνπλ θνιιαγφλν ηχπνπ IV, επαξίλε, ζεηηθή επαξάλε θαη πξσηετληθνχο ππνδνρείο ιακηλίλεο. Οη ηληεγθξίλεο είλαη κηα νηθνγέλεηα ππνδνρέσλ πνπ δηακεζνιαβνχλ ηφζν ζηελ νκνηππηθή φζν θαη ηελ εηεξνηππηθή πξνζθφιιεζε. Έηζη, έρνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζε θπζηνινγηθέο θαη κε δηαδηθαζίεο φπσο ζηελ εκβξπηθή αλάπηπμε, ηελ επνχισζε πιεγψλ θαη ηελ θαξθηλνγέλεζε. Οη ηληεγθξίλεο ζπλεξγάδνληαη θαη κε ηνπο ππνδνρείο απμεηηθψλ παξαγφλησλ θαη πνιιέο θνξέο ζπλδένληαη άκεζα κε απηνχο. Δκπιέθνληαη επίζεο ζηε ξχζκηζε ηνπ θπηηαξνζθειεηνχ αθνχ επηδξνχλ ζηελ νηθνγέλεηα ησλ Rho GTPαζψλ, Rac θαη Pho Γιπθνδακηλνγιπθάλεο Οη γιπθνδακηλνγιπθάλεο είλαη γξακκηθά πνιπκεξή απνηεινχκελα απφ επαλαιακβακφκελεο δηζαθραξηηηθέο κνλάδεο πνπ ζπλήζσο πεξηέρνπλ έλα νπξνληθφ νμχ θαη κηα εμνδακίλε. Μφλν ζηε ζεηηθή θεξαηάλε ηε ζέζε ηνπ νπξνληθνχ ηελ θαηαιακβάλεη έλα νπδέηεξν ζάθραξν, ε D-γαιαθηφδε. Οη γιπθνδακηλνγιπθάλεο ζπλήζσο ζπλδένληαη νκνηνπνιηθά κε πξσηετληθφ θνξκφ ζρεκαηίδνληαο ηηο πξσηενγιπθάλεο. Ζ ζχλδεζε απηή γίλεηαη 22

24 κέζσ Ο- ή Ν- γιπθνδηηηθνχ δεζκνχ. ηε ζχλδεζή ηνπο εκπιέθεηαη έλαο εηδηθφο ηξηζαθραξίηεο πνπ απνηειείηαη απφ δχν ππνιείκκαηα γαιαθηφδεο θαη κία μπιφδε (Gag-Gal-Gal-Xyl-O-πξσηετλή). Απηφο ν ηξηζαθραξίηεο ελψλεηαη κέζσ Ο-γιπθνδηηηθνχ δεζκνχ ζε Ser/Thr ηεο πξσηεΐλεο. Μεξηθέο κνξθέο ζεηηθήο θεξαηάλεο ελψλνληαη κέζσ Ν- γιπθνδηηηθνχ δεζκνχ ζε Asn. O πξσηετληθφο θνξκφο είλαη ζπλήζσο πινχζηνο ζε Ser/Thr γεγνλφο πνπ επηηξέπεη ηε δεκηνπξγία πνιιαπιψλ ζπλδέζεσλ γιπθνδακηλνγιπθαλψλ ζε απηφλ. Δηθόλα 13. ύλδεζε γιπθνδακηλνγιπθάλεο κε Ο-γιπθνδηηηθό δεζκό ζε πξσηετληθό θνξκό Οη γιπθνδακηλνγιπθάλεο έρνπλ πςειφ αξλεηηθφ θνξηίν. Έηζη, ιφγσ ησλ ειεθηξνζηαηηθψλ απψζεσλ έρνπλ άθακπηε δνκή θαη απνθηνχλ κεγάιν φγθν. Δπίζεο, έιθνπλ θαηηφληα θαη κφξηα λεξνχ κε απνηέιεζκα ηα θχηηαξα λα δηνγθψλνληαη θαη ν ζπλδεηηθφο ηζηφο λα είλαη αλζεθηηθφο ζηε ζπκπίεζε. Σέζζεξηο δηαθνξεηηθέο δνκέο γιπθνδακηλνγιπθαλψλ έρνπλ πξνζδηνξηζηεί: 1. Ταινπξνληθφ νμχ 2. Θεηηθή ρνλδξντηίλε θαη ζεηηθή δεξκαηάλε 3. Ζπαξίλε θαη ζεηηθή επαξάλε 4. Θεηηθή θεξαηάλε Ταινπξνληθό νμύ Σν παινπξνληθφ είλαη ε γιπθνδακηλνγιπθάλε κε ηελ απινχζηεξε δνκή. Απνηειείηαη απφ β-d-γιπθνπξνληθφ νμχ (GlcA) θαη β-d-n- 23

25 αθεηπινγιπθνδακίλε (GlcNAc) πνπ ζπλδένληαη κε β1-3 γιπθνδηηηθνχο δεζκνχο. Οη δηζαθραξίηεο ζην πνιπκεξέο ζπλδένληαη κε β1-4 γιπθνδηηηθνχο δεζκνχο ζρεκαηίδνληαο πνιπζαθραξίηεο κε κνξηαθφ βάξνο κεγαιχηεξν ησλ 1000KDa. Γηαθέξεη απφ ηνπο άιινπο πνιπζαθραξίηεο ζην φηη δελ πεξηέρεη εζηεξνπνηεκέλεο ζεηηθέο νκάδεο θαη δελ ζπλδέεηαη νκνηνπνιηθά κε πξσηεΐλε. Δηθόλα 14. Γνκή παινπξνληθνύ Σν παινπξνληθφ έρεη πςειή βηνινγηθή αμία: Ζ ηθαλφηεηά ηνπ λα θαηαθξαηεί λεξφ (πεξηζζφηεξν απφ έλα ιίηξν αλά γξακκάξην) είλαη θαηά θχξην ιφγσ ππεχζπλε γηα ηηο ιηπαληηθέο ηδηφηεηέο ηνπ ζην αξζξηθφ πγξφ θαη ηελ δηαηήξεζε ηεο πίεζεο ζην παιψδεο πγξφ ηνπ νθζαικνχ. Σν ΖΑ ζπγθξαηείηαη απφ ηα θχηηαξα κε δχν θπξίσο κεραληζκνχο: Αιιειεπηδξά κε ππνδνρείο ΖΑ θπηηαξηθήο επηθάλεηαο, φπσο RHAMM θαη CD44 ή ζπγθξαηείηαη δηακεκβξαληθά (ην λενζπληηζέκελν ΖΑ) απφ ηελ HA ζπλζάζε κέζσ αιιειεπίδξαζεο κε ην ελεξγφ θπηηαξνπιαζκαηηθφ θέληξν. ε εκβξπηθνχο θαη θαξθηληθνχο ηζηνχο εθπδαηψλεη ηνλ εμσθπηηάξην ρψξν κέζσ ηνπ νπνίνπ ηα θχηηαξα πνιιαπιαζηάδνληαη θαη κεηαλαζηεχνπλ. Απνκάθξπλζε ηνπ παινπξνληθνχ απφ ηνλ εμσθπηηάξην ρψξν νδεγεί ζηε δηαθνξνπνίεζε ησλ θπηηάξσλ. Απηφ ην θαηλφκελν είλαη θπζηνινγηθφ ζηα εκβξπηθά θχηηαξα. Σν παινπξνληθφ παξάγεηαη θαηά θχξην ιφγν απφ ηλνβιάζηεο θαη άιια εμεηδηθεπκέλα θχηηαξα ηνπ ζπλδεηηθνχ ηζηνχ θαη κπνξεί λα βξεζεί ειεχζεξν ζην πιάζκα θαη ην αξζξηθφ πγξφ. Ο ρξφλνο εκηδσήο ηνπ παινπξνληθνχ ζην πιάζκα έρεη εθηηκεζεί φηη είλαη 5-6min. ην αξζξηθφ πγξφ ην παινπξνληθφ έρεη πςειέο ζπγθεληξψζεηο θαη ίζσο πεξλά απφ εθεί ζην πιάζκα κέζσ ηνπ ιεκθηθνχ ζπζηήκαηνο. Σν πςεινχ κνξηαθνχ βάξνπο παινπξνληθφ είλαη ρσξνπιεξσηηθφ κφξην θαη ελπδαηψλεη ηνπο ηζηνχο ελψ έρεη θαη αγγεηνγελεηηθή δξάζε. Έρεη επίζεο θαη αληηθιεγκνλψδε δξάζε. Οιηγνζαθραξίηεο 3-10 δηζαθραξηηηθψλ κνλάδσλ 24

26 είλαη νγθνθαηαζηαιηηθνί, γηαηί αλαζηέιινπλ ηελ εμαξηψκελε απφ αγθπξνβφιεζε αλάπηπμε ησλ θαξθηληθψλ θπηηάξσλ αθνχ ζπλαγσλίδνληαη γηα ηελ πξφζδεζή ηνπο ζηνλ ππνδνρέα CD44 κε πςεινχ κνξηαθνχ βάξνπο παινπξνληθφ θαη δελ γίλεηαη ε θπηηαξηθή πξνζθφιιεζε. Σα επίπεδα ηνπ παινπξνληθνχ ζην πιάζκα απμάλνληαη ζε δηάθνξεο παζήζεηο φπσο ζε θιεγκνλέο ησλ αξζξψζεσλ (γηα παξάδεηγκα ζηε ξεπκαηνεηδή αξζξίηηδα). Άιιεο αζζέλεηεο φπνπ παξνπζηάδνληαη απμεκέλεο ζπγθεληξψζεηο παινπξνληθνχ ζην πιάζκα είλαη επαηηθέο λφζνη φπσο ζηελ θίξξσζε ηνπ ήπαηνο φπνπ κεηψλεηαη ε ηθαλφηεηα ησλ ελδνζειηαθψλ θπηηάξσλ απηνχ ηνπ νξγάλνπ λα ην απνκαθξχλνπλ απφ ηελ θπθινθνξία κε εηδηθνχο ππνδνρείο πνπ δηαζέηνπλ. Δπίζεο ιφγσ ηεο θιεγκνλήο ηνπ ήπαηνο έρνπκε απμεκέλε ζχλζεζε ηνπ παινπξνληθνχ ζην ζπγθεθξηκέλν φξγαλν. Αχμεζή ηνπ ζην πιάζκα έρεη αλαθεξζεί θαη ζε νξηζκέλεο θαξθηληθέο θαηαζηάζεηο. Γεληθφηεξα, νη θχξηεο δξάζεηο ηνπ παινπξνληθνχ είλαη νη αθφινπζεο: Δπεξεάδεη ζεκαληηθά ηελ ελπδάησζε θαη ηηο θπζηνινγηθέο ηδηφηεηεο ησλ ηζηψλ. Αιιειεπηδξά κε άιια εμσθπηηάξηα καθξνκφξηα (πξσηενγιπθάλεο θαη ζπλδεηηθέο πξσηεΐλεο) ζπκβάιινληαο ζηε δνκή πνιιψλ ηζηψλ. Αιιειεπηδξά κε ππνδνρείο θπηηαξηθήο επηθάλεηαο (RHAMM θαη CD44), επεξεάδνληαο ηελ θπηηαξηθή ζπκπεξηθνξά κε δηάθνξνπο ηξφπνπο Θεηηθή ρνλδξντηίλε θαη ζεηηθή δεξκαηάλε Ζ ζεηηθή ρνλδξντηίλε (CS) θαη ε ζεηηθή δεξκαηάλε (DS) δνκνχληαη απφ δηζαθραξηηηθή ππνκνλάδα πνπ απνηειείηαη απφ νπξνληθφ θαη Ν- αθεηπινγιπθνδακίλε. Καη νη δχν απηέο γιπθνδακηλνγιπθάλεο κπνξνχλ λα ππνζηνχλ ζείσζε ζηνλ C-4, C-6. Δπίζεο είλαη δπλαηή ε ζείσζε ζηνλ C-2 ηνπ νπξνληθνχ (θπξίσο ζηελ DS). Ν-ζνπιθνλπιίσζε δελ ζπκβαίλεη. Ζ DS έρεη δηζαθραξηηηθέο ππνκνλάδεο πνπ πεξηέρνπλ ην C-5 επηκεξέο ηνπ γιπθνπξνληθνχ δειαδή ηδνπξνληθφ (idoa). Ζ χπαξμε idoa θαζνξίδεη ηελ DS. Αθνχ ε επηκεξίσζε δελ ζπκβαίλεη ζε θάζε δηζαθραξηηηθή ππνκνλάδα, νξηζκέλεο αιιεινπρίεο εληφο ηεο αιπζίδαο DS είλαη ηαπηφζεκεο κε εθείλεο ηεο CS. 25

27 Δηθόλα 15. Γνκή ηεο ρνλδξντηίλεο Δηθόλα 16. Γνκή ηεο C-6 ζεηηθήο ρνλδξντηίλεο Δηθόλα 17. Γνκή ηεο C-4 ζεηηθήο ρνλδξντηίλεο Δηθόλα 18. Γνκή ηεο δεξκαηάλεο 26

28 Σν idoa πξνζδίδεη δνκηθή επιπγηζία ζηελ DS. Δπηπιένλ, επεξεάδεη ην ζρήκα θαη ηε ρσξνδηάηαμε ησλ ζεηηθψλ νκάδσλ. πλήζσο νη ππνκνλάδεο πνπ πεξηέρνπλ idoa είλαη ζεησκέλεο ζηνλ C-4 ελψ απηέο πνπ πεξηέρνπλ GlcA ζηνλ C-6. Μέρξη ηψξα έρνπλ ηαπηνπνηεζεί 23 δηαθνξεηηθέο δηζαθραξηηηθέο κνλάδεο CS/DS. Ζ ιεπηνκεξήο δνκή απηψλ ησλ γιπθνδακηλνγιπθακψλ κεηαβάιιεηαη ζε πνιιέο αζζέλεηεο φπσο ζε φισλ ησλ ηχπσλ αξζξίηηδαο, αζεξνζθιήξπλζεο θαη θαξθίλνπ. Οη ζεκαληηθφηεξεο αιιαγέο πνπ έρνπλ ηαπηνπνηεζεί είλαη κεηαβνιέο ζην ιφγν GlcA/idoA θαη ζηελ 6 ή 4 ζείσζε. Δπίζεο, έρεη πεξηγξαθεί αχμεζε ηεο αζείσηεο ρνλδξντηίλεο θαζψο θαη δηαθνξνπνίεζε ζην κήθνο ησλ αιπζίδσλ Ζπαξίλε/ Θεηηθή επαξάλε Οη γιπθνδακηλνγιπθάλεο επαξίλε θαη ζεηηθή επαξάλε (HS) απνηεινχληαη απφ δηζαθραξηηηθή κνλάδα πνπ απνηειείηαη απφ νπξνληθφ θαη Ν- αθεηπινγιπθνδακίλε. Οη δηζαθραξίηεο απηνί ππφθεηληαη ζηηο εμήο ηξνπνπνηήζεηο: i. Δπηκεξίσζε ηνπ GlcA ζε idoa. ii. N-απναθεηπιίσζε/ Ν-ζνπιθνλπιίσζε iii. Ο-ζείσζε ζηε ζέζε C-2 ζην νπξνληθφ iv. Ο-ζείσζε ζηε ζέζε C-3 ηεο γιπθνδακίλεο θαη v. Ο-ζείσζε ζηε ζέζε C-6 ηεο γιπθνδακίλεο Ζ επαξίλε δηαθνξνπνηείηαη απφ ηε ζεηηθή επαξάλε γηαηί είλαη πεξηζζφηεξν ζεησκέλε. Ζ C-2 ζείσζε ηνπ GlcA είλαη ζπάληα, θαζψο θαη ε C-3 ζείσζε ηεο γιπθνδακίλεο. Ζ επαξίλε ιφγσ ηεο πςειήο ζείσζεο είλαη ην κφξην κε ηελ πςειφηεξε ππθλφηεηα θνξηίνπ απφ νπνηνδήπνηε γλσζηφ βηνινγηθφ κφξην. Δηθόλα 19. Γνκή ηεο ζεηηθήο επαξάλεο 27

29 Ζ επαξίλε έρεη πνιινχο ξφινπο. Ζ θπξηφηεξε δξάζε ηεο είλαη ε αληηζξνκβσηηθή. Ζ HS ζπκκεηέρεη ζε πνηθηιία αιιειεπηδξάζεσλ κε πνιιά κφξηα ηνπ εμσθπηηάξηνπ ρψξνπ θαη ηεο θπηηαξηθήο κεκβξάλεο φπσο απμεηηθνχο παξάγνληεο, ηληεγθξίλεο θαη ζξνκβίλε, αληηζξνκβίλε. εκαληηθφο είλαη ν ξφινο ηεο θαη ζε θαξθηληθνχο ηζηνχο. Ζ επαξίλε αλαζηέιιεη ηε ζξνκβίλε παξεκπνδίδνληαο ην ζρεκαηηζκφ ηλψδνπο. Σν ηλψδεο πξνζηαηεχεη ηα θαξθηληθά θχηηαξα απφ ηα ΝΚ ηνπ αλνζνπνηεηηθνχ ζπζηήκαηνο. Δηθόλα 20. Ρόινη ηεο επαξίλεο ζηελ αλάπηπμε ησλ θαξθηληθώλ θπηηάξσλ Οη ρακεινχ κνξηαθνχ βάξνπο επαξίλεο απελεξγνπνηνχλ θάπνηνπο απμεηηθνχο παξάγνληεο φπσο ηνλ VEGF θαη ηνλ bfgf. Οη παξαπάλσ απμεηηθνί παξάγνληεο πξνάγνπλ ηελ αγγεηνγέλεζε κε αιιειεπίδξαζε κε ηνπο ππνδνρείο ηνπο ζηα ελδνζειηαθά θχηηαξα πνπ έρνπλ εζσθπηηάξηα δξάζε θηλαζψλ ηπξνζίλεο. Γέζκεπζε ησλ παξαπάλσ απμεηηθψλ παξαγφλησλ ζε επαξίλε νδεγεί ζε απελεξγνπνίεζή ηνπο. Ζ δέζκεπζε ηεο επαξίλεο ζε πξσηετληθά κφξηα έρεη αιιεινπρηνεηδηθή εμάξηεζε. Γηα παξάδεηγκα, ε αληηζξνκβίλε III (ΑΣ ΗΗΗ) πνπ είλαη αλαζηνιέαο πξσηεαζψλ δεζκεχεη κε κεγάιε ζπγγέλεηα Hep ή HS πνπ πεξηέρνπλ ηνπιάρηζηνλ έλα πεληαζαθραξίηε ζηνλ νπνίν ππάξρεη κε ζπρλή ζείσζε ζηε ζέζε C-3 ηεο GlcN. Ζ απνπζία απηνχ ηνπ πεληαζαθραξίηε ειαηηψλεη ηελ ζπγγέλεηα ηεο γιπθνδακηλνγιπθάλεο πεξίπνπ 1000 θνξέο θαη γηα απηφ ππάξρεη 28

30 δηαθνξεηηθή ηθαλφηεηα ησλ HS δηαθνξεηηθψλ ηζηψλ λα δηεγείξνπλ ηε δξάζε ηεο AT III. Δηθόλα 21. Δθιεθηηθόηεηα δέζκεπζεο ησλ HS ζε πξσηεΐλεο Ζ δέζκεπζε γίλεηαη ζπλήζσο κε ηνληηθνχο δεζκνχο αλάκεζα ζηελ επαξίλε κε βαζηθά ακηλνμέα ηεο πξσηεΐλεο. ην παξαπάλσ ζρήκα εηθνλίδεηαη ε δέζκεπζε ηνπ FGF-2 ζηελ αιιεινπρία U2SHNS,6SI2SHNS,6SI2SHNS,6S Θεηηθή θεξαηάλε Ζ ζεηηθή θεξαηάλε (KS) απνηειείηαη απφ δηζαθραξηηηθέο κνλάδεο γαιαθηφδεο, Ν-αθεηπινγιπθνδακίλεο κε γιπθνδηηηθνχο δεζκνχο πνπ είλαη αλεζηξακκέλνη ζε ζρέζε κε ην ΖΑ θαη ηηο CS/DS. Ζ ζείσζε είλαη δπλαηή ζηνπο C-6 ηφζν ηεο γαιαθηφδεο φζν θαη ηεο Ν-αθεηπινγιπθνδακίλεο. Ζ κνλαδηθφηεηά ηεο έγθεηηαη ζην γεγνλφο φηη κπνξεί λα βηνζπληεζεί φρη κφλν σο Ο-γιπθνδηηηθά ζπλδεδεκέλε ζε Ser ηνπ πξσηετληθνχ θνξκνχ, φπσο νη άιιεο γιπθνδακηλνγιπθάλεο, αιιά θαη σο Ν-γιπθνδηηηθά ζπλδεδεκέλε. 29

31 Δηθόλα 22. Γνκή ηεο ζεηηθήο θεξαηάλεο Ζ Ν-γιπθνδηηηθά ζπλδεδεκέλε κνξθή (KS I) βξίζθεηαη ζπλήζσο ζε γιπθνπξσηετλεο ζπλδεδεκέλεο ζην θχηηαξν θαη ζε ηζηνχο φπσο ν θεξαηνεηδήο ρηηψλαο. Ζ O-γιπθνδηηηθά ζπλδεδεκέλε κνξθή (KS II) βξίζθεηαη ζπλήζσο ζην ρφλδξν. Ζ επηκήθπλζε ησλ αιπζίδσλ KS θαηαιχεηαη απφ έλδπκα φπσο γιπθνζπιηξαλζθεξάζεο θαη ζνπιθνηξαλζθεξάζεο φζν δελ ππάξρνπλ ζηαιηθά νμέα ζην κε αλαγσγηθφ άθξν ηεο αιπζίδαο. Όηαλ πξνζηεζνχλ ζηαιηθά εθεί ε αιπζίδα ηεξκαηίδεηαη. Σν κνξηαθφ βάξνο ηεο KS είλαη κηθξφ θαη απμάλεηαη κε ηε γήξαλζε. Έρεη ηαπηνπνηεζεί θαη έλα ηξίην είδνο KS (KS III) ζε ηζηνχο απφ εγθέθαιν. Ζ ηειεπηαία πεξηέρεη Ο-γιπθνδηηηθφ δεζκφ αλάκεζα ζε καλλφδε θαη Ser ή Thr. O θχξηνο ηζηφο πνπ πεξηέρεη KS είλαη ν ρφλδξνο. Ο πξνζδηνξηζκφο ηεο ζηνλ νξφ, ζην αξζξηθφ πγξφ ή ηα νχξα έρεη πξνηαζεί σο δείθηεο ηεο θαηαζηξνθήο ηνπ ρφλδξνπ ζε αζζέλεηεο ησλ αξζξψζεσλ ΚΑΗ 4-ΟΤΛΦΟΣΡΑΝΦΔΡΑΖ Ζ 4-ζνπιθνηξαλζθεξάζε είλαη ππεχζπλε γηα ηε κεηαθνξά ζεηηθψλ νκάδσλ απνθιεηζηηθά ζηελ C-4 πδξνμπιηθή νκάδα γαιαθηνδακίλεο πνπ είλαη ζπλδεδεκέλε ζηνλ C-3 κε ηδνπξνληθφ. Δίλαη δειαδή εμεηδηθεπκέλε κφλν γηα ζεηηθή δεξκαηάλε. Ζ 2-ζνπιθνηξαλζθεξάζε κεηαθέξεη ζεηηθέο νκάδεο ζηνλ C- 2 ηνπ ηδνπξνληθνχ γηα DS (ζηελ νπνία πξνυπάξρεη C-4 ζείσζε) θαη C-2 ηνπ γιπθνπξνληθνχ γηα CS (ζηελ νπνία πξνυπάξρεη C-6 ζείσζε). 30

32 ΚΟΠΟ ΣΖ ΔΡΓΑΗΑ 31

33 Ο θαξθίλνο ηνπ παρένο εληέξνπ είλαη ν δεχηεξνο ζε ζπρλφηεηα εκθάληζεο ζηνλ αλεπηπγκέλν θφζκν. Σα ηειεπηαία ρξφληα γίλεηαη φιν θαη πην ζπρλφο. Ζ κειέηε ησλ κνξηαθψλ κεραληζκψλ αλάπηπμήο ηνπ είλαη πνιχ ζεκαληηθή, γηαηί έηζη ζα βξεζεί θαη ε θαηάιιειε ζεξαπεία ηνπ θαζψο θαη ηξφπνη πξφιεςήο ηνπ. Οη κεραληζκνί απηνί αλάπηπμεο θαίλεηαη λα ζρεηίδνληαη κε ην ζηάδην ηνπ θαξθίλνπ: ηα αξρηθά ζηάδηα ν θαξθίλνο έρεη δηαθνξεηηθνχο κεραληζκνχο απφ φηη ζε αλψηεξα ζηάδηα. ηα παξαπάλσ κεγάιε ζεκαζία έρνπλ νη γιπθνδακηλνγιπθάλεο θαη ηα έλδπκα πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ κεηαβνιηζκφ ηνπο. Δηδηθφηεξα ηα έλδπκα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαη σο θαξθηληθνί δείθηεο ζε βηνςίεο. Πην ζπγθεθξηκέλα ν ζθνπφο ηεο παξνχζαο εξγαζίαο ήηαλ: Ζ κειέηε ησλ κεηαβνιψλ ησλ γιπθνδακηλνγιπθαλψλ κε ην ζηάδην θαη ηελ αλαηνκηθή ζέζε ζηνλ θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ. Ζ κειέηε ζε γνληδηαθφ επίπεδν νξηζκέλσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ελδχκσλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηε ζχλζεζή ηνπο (2- θαη 4- ζνπιθνηξαλζθεξάζε). 32

34 ΠΔΗΡΑΜΑΣΗΚΟ ΜΔΡΟ 33

35 1. ΥΖΜΗΚΑ ΑΝΣΗΓΡΑΣΖΡΗΑ Σν Tris (ηξηο-πδξνμπκεζπινακηλνκεζάλην), ην κεηά λαηξίνπ άιαο ηνπ αηζπιελνδηακηλνηεηξανμηθνχ νμένο (Na 2 EDTA), ε θπζηεΐλε, νη ρνλδξνΐηηλάζεο ABC (EC ) θαη AC II (EC ), ε παπαΐλε θαζψο θαη ε ρνλδξν-6- ζνπιθαηάζε (EC ) παξαιήθζεθαλ απφ ηελ Sigma Chemical Co (St. Louis, MO, USA). Ζ ρνλδξν-4-ζνπιθαηάζε (EC ) αγνξάζηεθε απφ ηελ Seikagaku Corporation (Tokyo, Japan). Ζ δενμπξηβνλνπθιεάζε Η ήηαλ ηεο invitrogen. Ζ ακηλναθξηδφλε (AMAC) απφ ηελ Fluka Chemie. Όια ηα ππφινηπα αληηδξαζηήξηα πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηε κειέηε απηή ήηαλ αλαιπηηθνχ βαζκνχ θαζαξφηεηαο. 2. ΒΗΟΛΟΓΗΚΟ ΤΛΗΚΟ ΚΑΗ ΥΔΗΡΗΜΟ Οη θαξθηληθνί ηζηνί ηνπ παρένο εληέξνπ (n=13) πνπ κειεηήζεθαλ πξνήιζαλ απφ ρεηξνπξγηθέο εθηνκέο αζζελψλ πνπ ρεηξνπξγήζεθαλ γηα θαξθίλν ηνπ παρένο εληέξνπ ζηε Υεηξνπξγηθή Κιηληθή ηνπ Πεξηθεξεηαθνχ Παλεπηζηεκηαθνχ Γεληθνχ Ννζνθνκείνπ Παηξψλ ππφ ηελ επζχλε ηνπ Αλαπι. Καζεγεηή ηαηξνχ θ. Μ. ηαπξφπνπινπ. Δπίζεο, ιήθζεθαλ θαη καθξνζθνπηθψο θπζηνινγηθά ηκήκαηα (n=13) παρένο εληέξνπ, παξαθείκελα ησλ θαξθηληθψλ, ηα νπνία ειέγρζεθαλ ηφζν καθξνζθνπηθά, φζν θαη κηθξνζθνπηθά, ψζηε λα κελ έρνπλ ππνζηεί αιινηψζεηο. Οη αζζελείο ήηαλ 2 γπλαίθεο ειηθίαο 54 θαη 84 εηψλ θαη 11 άλδξεο ειηθίαο απφ εηψλ δηαθφξσλ ζηαδίσλ θαξθίλνπ ηνπ παρένο εληέξνπ, ησλ νπνίσλ ηα ραξαθηεξηζηηθά θαίλνληαη ζηνλ επφκελν πίλαθα. Καλείο απφ ηνπο αζζελείο δελ είρε ππνβιεζεί ζε αθηηλνζεξαπεία πξηλ ηελ εγρείξεζε. Όινη νη ηζηνί παξαιήθζεθαλ ακέζσο κεηά ηελ αθαίξεζε θαη εθπιχζεθαλ κε θπζηνινγηθφ νξφ. ηε ζπλέρεηα δηαρσξίζηεθε απφ ηνλ θαξθηληθφ θαη θπζηνινγηθφ ηζηφ ην ιίπνο θαη νη ηζηνί ηνπνζεηήζεθαλ ζηνπο - 80 ν C. 34

36 Πίλαθαο IV. Πξσηφθνιιν αζζελψλ αα Ζιηθία θχιν ηζηφο ηάδην TNM ηάδην A/C Βαζκφο 5 73 Α Καηηφλ ΗΗ (Σ3Ν0Μ0) Β2 Τςειή θαη κέζε 6 84 Θ ζηγκνεηδέο ΗΗ (Σ3Ν0Μ0) Β2 Μέζε 7 76 Α ζηγκνεηδέο 8 72 Α ηγκνεηδέο επαηηθή κεηάζηαζε Η (Σ1Ν0Μ0) ΗV (T4N2M1) Β1 D Μέζε Μέζε Α Δγθάξζην II (T3N0) B2 Μέζε Α Δγθάξζην T3N0 B2 Μέζε Α Σπθιφ II (T3N0) B2 Μέζε Α Οξζφ III (T2N1) C1 Μέζε Α Δγθάξζην II (T3N0) B2 Μέζε Α Σπθιφ III (T3N1) C2 Μέζε Θ Οξζφ ΗΗ (Σ3Ν0) Β2 Μέζε Α Σπθιφ ΗΗI (Σ2Ν1) C1 Μέζε Α Σπθιφ IV (T3N1M1) C2 Μέζε Δπίζεο, κειεηήζεθαλ πγηείο ηζηνί απφ πγηή δφηε απφ φιεο ηηο αλαηνκηθέο ζέζεηο ηνπ παρένο εληέξνπ (ζπλνιηθά 8 αλαηνκηθέο ζέζεηο) ειηθίαο 26 εηψλ. Ζ παξνχζα κειέηε εγθξίζεθε απφ ηελ Δπηηξνπή Ζζηθήο ηνπ Πεξηθεξεηαθνχ Παλεπηζηεκηαθνχ Γεληθνχ Ννζνθνκείνπ Παηξψλ. 35

37 3. ΔΝΕΤΜΗΚΖ ΠΔΦΖ ΜΔ ΠΑΠΑΨΝΖ Ζ επψαζε έγηλε ζε ξπζκηζηηθφ δηάιπκα 0,1M Tris-CH 3 COOH ph 7,2 πνπ πεξηέρεη 5mΜ EDTA θαη 5mM Cys θαη 28u/g ηζηνχ. Σν έλδπκν αξρηθά ελεξγνπνηήζεθε ζην παξαπάλσ δηάιπκα ζηνπο 37 0 C γηα 30min. Έπεηηα, πξνζηίζεηαη ζηνπο ηζηνχο ζε πνζφηεηα 5mL/g ηζηνχ. Ζ πέςε έγηλε ζηνπο 60 0 C θαη ην δηάιπκα ηνπ ελδχκνπ αλαλεσλφηαλ θάζε 24h έσο φηνπ νη ηζηνί δηαιπζνχλ καθξνζθνπηθά. 4. ΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ Δ ΟΞΗΚΖ ΚΤΣΣΑΡΗΝΖ Γηα ηελ πνηνηηθή εθηίκεζε ησλ γιπθνδακηλνγιπθαλψλ ρξεζηκνπνηήζεθε ε ειεθηξνθφξεζε ζε νμηθή θπηηαξίλε ε νπνία έρεη σο εμήο: Οη κεκβξάλεο νμηθήο θπηηαξίλεο δηαβξέρνληαη ζε ξπζκηζηηθφ ειεθηξνθφξεζεο. Σν ξπζκηζηηθφ απηφ πεξηέρεη ππξηδίλε-κπξκεθηθφ ph 3,2 (487mL Ζ 2 Ο, 8,8565mL HCOOH θαη 4mL ππξηδίλε). Οη κεκβξάλεο ζηεγλψλνληαη ζε δηεζεηηθφ ραξηί. Σνπνζεηνχκε ηηο κεκβξάλεο ζηε ζπζθεπή ειεθηξνθφξεζεο, θνξηψλνπκε 1κg απφ πξφηππα (HA, CSA, Hep θαη HS) θαη 3κL απφ ηα δείγκαηα (πνπ πξνέξρνληαη απφ πέςε παπαΐλεο). Σα δείγκαηα θαη ηα πξφηππα θνξηψλνληαη ζε χςνο 4,5cm ζηηο κεκβξάλεο. Αθνινπζεί ειεθηξνθφξεζε γηα 25min κε ξεχκα 2mA/cm (δειαδή 10mA/κεκβξάλε). Οη κεκβξάλεο βάθνληαη ππφ αλαθίλεζε γηα 15min κε 0,5% ηνινπτδίλε ζε 15% αηζαλφιε. 5. ΥΟΝΓΡΟΨΣΗΝΑΖ ABC H ρνλδξντηηλάζε ABC είλαη κηα ιπάζε πνπ θαηαιχεη ηελ δηάζπαζε ησλ β1-4 γιπθνδηηηθψλ δεζκψλ ζηε ζεηηθή ρνλδξντηίλε Α, ηε ζεηηθή ρνλδξντηίλε Β, ηε ζεηηθή ρνλδξντηίλε C θαη ζην παινπξνληθφ. Έρεη δχν κε ηαπηφζεκεο ππνκνλάδεο 86 kda θαη 32 KDa. Σν κνξηαθφ ηεο βάξνο είλαη πεξίπνπ 120 kda. 36

38 Γελ παξνπζηάδεη δξάζε ζε ζεηηθή θεξαηάλε, ζεηηθή επαξάλε θαη επαξίλε. Οη αξρηθνί ξπζκνί πέςεο ζε ζεηηθή ρνλδξντηίλε C, ζεηηθή δεξκαηάλε, ρνλδξντηίλε θαη παινπξνληθφ είλαη 1.0, 0.4, 0.2 θαη 0.02 ζε ζρέζε κε ηνλ ξπζκφ πέςεο ζε ζεηηθή ρνλδξντηίλε Α. Δηθόλα 23. Πέςε ηεο ζεηηθήο ρνλδξντηίλεο Α κε ρνλδξντηηλάζε ABC 6. ΥΟΝΓΡΟΨΣΗΝΑΖ AC II Ζ ρνλδξντηηλάζε AC ΗΗ είλαη κηα ιπάζε πνπ είλαη αλάινγε ηεο ρνλδξντηηλάζεο ABC. Καηαιχεη φκσο κφλν ηε δηάζπαζε ζηηο GlcA πεξηέρνπζεο δηζαθραξηηηθέο κνλάδεο ελψ ε ABC ηφζν ζηηο GlcA φζν θαη ζηηο ΗdoA κνλάδεο. 7. ΣΡΗΥΟΔΗΓΖ ΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ Ζ ηξηρνεηδήο ειεθηξνθφξεζε (capillary electrophoresis, CE) είλαη ε πιένλ κνληέξλα ηερληθή δηαρσξηζκνχ θαη αλάιπζεο. Πιενλεθηεί ησλ άιισλ ελφξγαλσλ ηερληθψλ αλάιπζεο θαηά θχξην ιφγν ζε ηξία ζεκεία: 1) Παξνπζηάδεη ηε κεγαιχηεξε δπλαηή δηαρσξηζηηθή ηθαλφηεηα. 37

39 2) Απαηηεί ειάρηζηε πνζφηεηα δείγκαηνο πνπ ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο θηάλεη ζην επίπεδν ηνπ attomole. 3) Ζ θαηαλάισζε ηνμηθψλ νξγαληθψλ δηαιπηψλ είλαη ειάρηζηε αθνχ απαηηνχληαη φγθνη ηεο ηάμεο ηνπ κηθξφιηηξνπ. Απφ ηα 2 θαη 3 γίλεηαη εχθνια θαηαλνεηφ φηη ε CE είλαη θηιηθή ηφζν πξνο ην ρξήζηε φζν θαη ην πεξηβάιινλ. ηε CE ρξεζηκνπνηνχληαη ζπλήζσο ηξηρνεηδή ζηελήο δηακέηξνπ (20-75κm ή αθφκα θαη 10κm) ην νπνίν πεξηέρεη κφλν ην ξπζκηζηηθφ δηάιπκα ιεηηνπξγίαο. Αληρλεπηήο πιινγή Γεδνκέλσλ Δίζνδνο ηξηρνεηδνχο Ρπζκηζηηθφ ειεθηξνιχηε Έμνδνο ηξηρνεηδνχο Γεμακελή Γεμακελή + Τςειή ηάζε - Δηθόλα 24. ρεκαηηθή αλαπαξάζηαζε ηεο νξγαλνινγίαο ηεο ηξηρνεηδνύο ειεθηξνθόξεζεο 38

40 Πίλαθαο V. Παξαιιαγέο ηξηρνεηδνχο ειεθηξνθφξεζεο Δίδνο CE Σριτοειδής ηλεκηροθόρηζη ζώνης (CZE) Σριτοειδής ηλεκηροθόρηζη πηκηής (CGE) Μικσλλιακή ηλεκηροκινηηική ηριτοειδής τρωμαηογραθία (MEKC) Θζοηατοθόρηζη (CITP) Σριτοειδής ηλεκηροτρωμαηογραθία (CEC) Σριτοειδής ιζοηλεκηρική εζηίαζη (CIEF) Πεξηγξαθή Ο δηαρσξηζκφο βαζίδεηαη ζηηο δηαθνξεηηθέο ειεθηξνθνξεηηθέο θηλεηηθφηεηεο ησλ δηαιπηψλ ζπζηαηηθψλ, άξα θαη ζηηο ηαρχηεηεο κεηαθίλεζεο ησλ ηφλησλ ζην ξπζκηζηηθφ δηάιπκα. Ο δηαρσξηζκφο γίλεηαη κε βάζε ην κέγεζνο ησλ δηαιπηψλ ζπζηαηηθψλ, θαζψο απηά κεηαθηλνχληαη κέζα απφ ηνπο πφξνπο ηεο πεθηήο. Ο δηαρσξηζκφο βαζίδεηαη θπξίσο ζηε θαηαλνκή δηαιπηψλ ζπζηαηηθψλ κεηαμχ ηεο κηθθπιηαθήο θάζεο θαη ηεο δηαιπηήο θάζεο. Ζ ηερληθή απηή παξέρεη ηε δπλαηφηεηα δηαρσξηζκνχ νπδέηεξσλ θαζψο επίζεο θαη θνξηηζκέλσλ κνξίσλ. Μεδεληθή EOF O δηαρσξηζκφο γίλεηαη βάζεη ησλ ρξσκαηνγξαθηθψλ ηδηνηήησλ (πνιηθφηεηα ή ιηπνθηιηθφηεηα ηνπ αλαιχηε) θαη ηελ ειεθηξνθνξεηηθή θηλεηηθφηεηα Οη νπζίεο δηαρσξίδνληαη κε βάζε ηα ηζνειεθηξηθά ηνπο ζεκεία. 7.1 Ζιεθηξνζκσηηθή ξνή (ΔΟF) Οξηζκέλα ζηεξεά κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ειεθηξνθφξεζε δψλεο έρνπλ δηθέο ηνπο νκάδεο πνπ ηνλίδνληαη. Γηα παξάδεηγκα ε silica (SiO 2 ) (ε νπνία είλαη απφ ηα πην θνηλά πιηθά πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ θαηαζθεπή ηξηρνεηδψλ επεηδή είλαη ρεκηθά θαη ειεθηξηθά αδξαλήο, δηαπεξαηή ζην UV θαη αξθεηά θηελή) πεξηέρεη πδξνμπινκάδεο κε αζζελψο φμηλα ραξαθηήξα. Δπεηδή ηα αξλεηηθά απηά ηφληα είλαη θαζεισκέλα πάλσ ζην ειεθηξνθνξεηηθφ κέζν αθηλεηνπνηνχληαη θαηά θάπνην ηξφπν αλαθνξηθά κε άιια ηφληα ζην δηάιπκα θαη πεξηβάιινληαη απφ έλα λέθνο ζεηηθψλ θπξίσο ηφλησλ. 39

41 Δηθόλα 25. Απεηθόληζε ησλ ηόλησλ κε ηελ απόζηαζε από ην ηνίρσκα ηνπ ηξηρνεηδνύο Σα αξλεηηθά ηφληα ζην λέθνο απμάλνληαη, θαζψο κεγαιψλεη ε απφζηαζε απφ ηα θαζεισκέλα αξλεηηθά ηφληα κέρξηο φηνπ αξλεηηθά θαη ζεηηθά ηφληα ζπλππάξρνπλ ζε ίζεο ζπγθεληξψζεηο. Σν δπλακηθφ πνπ αλαπηχζζεηαη κεηαμχ ησλ θαζεισκέλσλ ηφλησλ θαη ηνπ ηνληθνχ λέθνπο νλνκάδεηαη ειεθηξνθηλεηηθφ δπλακηθφ. Όηαλ πεξάζεη ξεχκα απφ έλα ηέηνην ζχζηεκα, ηα κελ θαζεισκέλα ηφληα δελ θηλνχληαη, αιιά ην ηνληθφ λέθνο είλαη ειεχζεξν λα θηλεζεί πξνο ηνλ αληίζεηα θνξηηζκέλν πφιν. Δπεηδή φκσο ηα ηφληα ζε έλα πδαηηθφ δηάιπκα είλαη εθπδαησκέλα, ε θίλεζε ηνπ ηνληθνχ λέθνπο έρεη ζαλ απνηέιεζκα λα θηλεζεί θαη δηαιχηεο. Ζ θίλεζε απηή ηνπ δηαιχηε καδί κε νπζίεο πνπ είλαη δηαιπκέλεο ζε απηφλ θαιείηαη ειεθηξνζκσηηθή ξνή (EOF). Πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη ε θαηεχζπλζε ηεο EOF είλαη ζπλήζσο αληίζεηε απφ απηή ηνπ ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο. EOF Δηθόλα 26. Ζ ειεθηξνζκσηηθή ξνή είλαη ζπλήζσο αληίζεηε από απηή ηνπ ξεύκαηνο 40

42 Σν δπλακηθφ θαζνξίδεηαη απφ ην επηθαλεηαθφ θνξηίν ηνπ ηνηρψκαηνο ηνπ ηξηρνεηδνχο (ην νπνίν εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ην ph) θαη κεηψλεηαη εθζεηηθά θαζψο απνκαθξχλεηαη απφ ηελ επηθάλεηα ηνπ ηξηρνεηδνχο. Ζ ηαρχηεηα ηεο EOF (λ eof ) φπσο βιέπνπκε απφ ηνλ παξαθάησ ηχπν εμαξηάηαη απφ ην δ δπλακηθφ άξα θαη απφ ην ph. Έηζη κε αχμεζε ηνπ ph έρνπκε αχμεζε ηεο EOF ελψ αληίζεηα κε κείσζε ηνπ ph ε EOF κεηψλεηαη. ν eof = Ζ EOF έρεη επίπεδν κέησπν θάηη πνπ νδεγεί ζε πςειή δηαρσξηζηηθή ηθαλφηεηα. Αληίζεηα ην κέησπν ηεο ζηξσηήο ξνήο είλαη παξαβνιηθφ θάηη πνπ ζπκβαίλεη ζηελ HPLC ιφγσ πηψζεο πίεζεο απφ ηηο δπλάκεηο ηξηβήο θαηά κήθνο ησλ ηνηρσκάησλ ηεο ζηήιεο. ε ο ε r ζ η E = μ eof E + EOF - + ηξσηή ξνή Νόκνο Poiseuille Δηθόλα 27. Μέησπα EOF θαη ζηξσηήο ξνήο Απφ ηελ παξαθάησ εμίζσζε κπνξεί λα ππνινγηζηεί ν ξπζκφο ξνήο ζε έλα ηξηρνεηδέο θαη απφ απηφλ γηα δεδνκέλν ρξνληθφ δηάζηεκα ν φγθνο εηζαγσγήο ζην ηξηρνεηδέο. Φ=πΓΡR 4 /(8lκ) φπνπ Φ ν ξπζκφο ξνήο, ΓΡ ε δηαθνξά πίεζεο ζηα άθξα ηνπ ηξηρνεηδνχο R ε εζσηεξηθή αθηίλα ηνπ ηξηρνεηδνχο, l ην κήθνο ηνπ ηξηρνεηδνχο, κ ην ημψδεο ηνπ πγξνχ V=Φt V o φγθνο ηνπ ελέζηκνπ πγξνχ 41

43 t ν ρξφλνο ηεο έλεζεο Γηα παξάδεηγκα ηξηρνεηδέο κήθνπο 50cm κε εζσηεξηθή δηάκεηξν 50κm θαη εθαξκνγή πίεζεο 50 mbar γηα 10sec γηα ξεπζηφ ημψδνπο 10-3 kg/(ms) ν νιηθφο φγθνο ηεο έλεζεο είλαη 15nL. 7.3 Αλίρλεπζε κε-παξαγσγνπνηεκέλσλ πδαηαλζξάθσλ Ζ αλίρλεπζε κε άκεζε UV απνξξφθεζε είλαη ε πην ζπλεζηζκέλε κέζνδνο αλίρλεπζεο ζηε CE. Ζ ρξήζε ηεο, ιφγσ έιιεηςεο ζπδεπγκέλσλ π-ζπδπγηαθψλ ζπζηεκάησλ ζηνπο πδαηάλζξαθεο είλαη πεξηνξηζκέλε, γηαηί νη ζπληειεζηέο απνξξφθεζεο είλαη εμαηξεηηθά ρακεινί. Έηζη, κφλν κηθξνχ κήθνπο θχκαηνο αλίρλεπζε ρξεζηκνπνηείηαη (θάησ απφ ηα 210nm). Μφλν κεξηθνί φμηλνη πδαηάλζξαθεο πνπ πξνέξρνληαη απφ ελδπκηθή πέςε κπνξνχλ λα αληρλεπζνχλ ζηελ UV πεξηνρή άκεζα κε κέηξεζε ζηα 232nm κε πςειή επαηζζεζία (ζην επίπεδν ηνπ attomole) θαη απηφ ιφγσ ησλ αθφξεζησλ νπξνληθψλ πνπ δηαζέηνπλ. 7.4 Δπεμεξγαζία δεηγκάησλ-ce Γηα ηελ αλάιπζε ησλ δεηγκάησλ κε CE αλάζηξνθεο θάζεο πξαγκαηνπνηήζεθε ε αθφινπζε δηαδηθαζία: Καηαθξήκληζε ηνπ δείγκαηνο (πνπ πξνέξρεηαη απφ πέςε κε παπαΐλε) κε 4,3 φγθνπο αηζαλφιεο θνξεζκέλεο κε CH 3 COONa ζηνπο 4 0 C γηα 12h. Φπγνθέληξεζε ζηηο 14000rpm γηα 10min θαη απφρπζε ηνπ ππεξθεηκέλνπ. ηέγλσκα γηα 1h ηνπιάρηζηνλ ζε ζεξκνθξαζία πεξηβάιινληνο. Πέςε κε 0,1u/κL DNAse I ζηνπο 25 0 C ζε ξπζκηζηηθφ πέςεο. To δηάιπκα απηφ πεξηέρεη 200mM Tris-HCl ph 8,4, 20mM MgCl 2 θαη 500mM KCl (10X). Καηαθξήκληζε κε αηζαλφιε φπσο αλαθέξζεθε παξαπάλσ. 42

44 Ζ πνξεία πέςεο κε DNAse I θαη θαηαθξήκληζεο κε αηζαλφιε επαλαιακβάλεηαη ηξεηο θνξέο έηζη ψζηε ηα δείγκαηα λα απαιιαρηνχλ απφ ηα λνπθιετθά νμέα. Πέςε κε κίγκα ρνλδξντηηλάζεο ABC θαη ACII ζε ζπγθέληξσζε 0,0025u/κL ζε ξπζκηζηηθφ 0,1Μ Tris-CH 3 COOH ph 7,2. Αλάιπζε κε CE θαη θσηνκέηξεζε ζηα 200.2, 232.1, θαη 280.5nm γηα ηελ εθηίκεζε ησλ ζπζηαηηθψλ ησλ δεηγκάησλ. Ο δηαρσξηζκφο θαη ε αλάιπζε ησλ δεηγκάησλ έγηλαλ ζε ζηήιε ηεηεγκέλεο silica (50κm εζσηεξηθήο δηακέηξνπ, 56cm νιηθνχ κήθνπο, 50cm απνηειεζκαηηθνχ κήθνπο κέρξη ηνλ αληρλεπηή) ζηνπο 25 ν C. Ζ ζηήιε πιελφηαλ γηα 3min κε 0,1M NaOH πξηλ απφ θάζε έλεζε, θαη κεηά κε ξπζκηζηηθφ δηάιπκα ιεηηνπξγίαο (50mΜ νξζνθσζθνξηθψλ ph 3,03) γηα 5 ιεπηά. Σν ξπζκηζηηθφ δηάιπκα ιεηηνπξγίαο αιιαδφηαλ κεηά απφ θάζε ηξεηο ελέζεηο. Ζ έλεζε (injection) ηφζν ησλ πξνηχπσλ φζν θαη ησλ δεηγκάησλ έγηλε κε εθαξκνγή πίεζεο 50mbar γηα 10sec. Ο δηαρσξηζκφο (separation) ησλ δεηγκάησλ έγηλε κε εθαξκνγή ηάζεο 30KV ζηνπο 25 0 C γηα 35min. Παξάιιεια κε ηα δείγκαηα ειεθηξνθνξήζεθαλ θαη πξφηππνη δηζαθραξίηεο νη νπνίνη είλαη νη εμήο: Γdi-HA, Γdi-nonScs, Γdi-6S, Γdi-4S, Γdi-2S, Γdi-2,4S, Γdi-4,6S, Γdi-2,4,6S. Ζ ζπγθέληξσζε φισλ ησλ παξαπάλσ πξνηχπσλ ήηαλ 100κg/mL εθηφο ηνπ Γdi-HA πνπ ήηαλ 30κg/mL. 43

45 8. FACE Ζ FACE (fluorophore-assisted carbohydrate electrophoresis) είλαη κία ηερληθή αλάιπζεο ζαθράξσλ φπνπ έρεη πνιιά πνηνηηθά πιενλεθηήκαηα: Δίλαη γξήγνξε, απιή θαη επαίζζεηε. Δπηπιένλ, δελ απαηηνχληαη πνιιά ζηάδηα θαηεξγαζίαο ηνπ δείγκαηνο γηα ηελ απνκάθξπλζε αλεπηζχκεησλ ζπζηαηηθψλ. Πεξηιακβάλεη ην ζρεκαηηζκφ βάζεσο Schiff κεηαμχ θζνξίδνπζαο νπζίαο (2-ακηλναθξηδφλε) κε ηνλ αλαιχηε. Δηθόλα 28. ήκαλζε θνξεζκέλνπ δηζαθραξίηε κε ηε θζνξίδνπζα νπζία AMAC Σα δείγκαηα ζηε ζπλέρεηα ειεθηξνθνξνχληαη ζε πεθηέο πνιπαθξπιακηδίνπ κε ηε κέζνδν ηεο νπδέηεξεο ειεθηξνθφξεζεο. Οη πεθηέο πεξηέρνπλ ξπζκηζηηθά δηαιχκαηα Tris-HCl θαη Tris-B(OH) 3. Σν βφξην ζπκπινθνπνηείηαη κε ην παινπξνληθφ θαη ηελ αζείσηε ρνλδξντηίλε ζε δηαθνξεηηθφ βαζκφ θαη έηζη επηηπγράλεηαη ν απνηειεζκαηηθφο δηαρσξηζκφο ηνπο. Ζ ζπκπινθνπνίεζε κε αζείσηε ρνλδξντηίλε είλαη πην έληνλε, γηαηί νη πδξνμπινκάδεο ηνπ C-4 θαη ηνπ C-6 ηεο γαιαθηνδακίλεο είλαη πην θνληηλέο απφ απηέο ηεο γιπθνδακίλεο. 44

46 Ο δηαρσξηζκφο ζηηο παξαπάλσ ζπλζήθεο ειεθηξνθφξεζεο αθξπιακηδίνπ γίλεηαη κε βάζε ην ιφγν κάδα/θνξηίν. 8.1 Υνλδξν-4-ζνπιθαηάζε Ζ ρνλδξν-4-ζνπιθαηάζε θαηαιχεη ηελ πδξφιπζε ηεο ζεηηθήο νκάδαο ζηε ζέζε 4 ηεο Ν-αθεηπινγαιαθηνδακίλεο ζε θνξεζκέλνπο ή Γ-4 αθφξεζηνπο δηζαθραξίηεο (Di-4S θαη ΓDi-4S αληίζηνηρα). Σν έλδπκν δελ δξα ζε 6- ζεησκέλα ηζνκεξή. Σεηξαζαθραξίηεο απφ ζεηηθή ρνλδξντηίλε Α πδξνιχνληαη απφ ην έλδπκν. Μεγαιχηεξνπ κήθνπο νιηγνζαθραξίηεο είλαη αλζεθηηθνί ζην έλδπκν. Σν πξντφλ ηεο δξάζεο ηνπ ελδχκνπ είλαη αζείσηνη δηζαθραξίηεο. 8.2 Υνλδξν-6-ζνπιθαηάζε Ζ ρνλδξν-6-ζνπιθαηάζε είλαη έλδπκν πνπ απνκαθξχλεη ηηο ζεηηθέο νκάδεο ησλ δηζαθραξηηψλ ηεο CS θαη ηεο DS απφ ηηο ζέζεηο C6 ηεο Ν-αθεηπινγαιαθηνδακίλεο. Σν πξντφλ ηεο δξάζεο ηνπ ελδχκνπ είλαη αζείσηνη δηζαθραξίηεο. 8.3 Δλδπκηθέο πέςεηο θαη ζήκαλζε ησλ δηζαθραξηηώλ κε AMAC Αξρηθά, ζε 25κL απφ θάζε δείγκα πξνζηέζεθαλ 4,3 φγθνη αηζαλφιεο θνξεζκέλεο κε νμηθφ λάηξην θαη παξέκεηλαλ γηα 12h ζηνπο 4 0 C. Αθνινχζεζε θπγνθέληξεζε γηα 10min ζηηο 14000rpm. Έπεηηα ην ππεξθείκελν απνρχζεθε θαη ηα ηδήκαηα (αθνχ ζηεγλψζνπλ απφ ηελ αηζαλφιε) δηαιπηνπνηήζεθαλ ζε 0,1Μ CH 3 COONH 4, ph 7,0. Πξαγκαηνπνηνχληαη ελδπκηθέο θαηεξγαζίεο κε ρνλδξντηηλάζε ABC ή ζε ζπλδπαζκφ κε ρνλδξν-6-ζνπιθαηάζε ή ρνλδξν-4- ζνπιθαηάζε. Ζ ζπγθέληξσζε ηεο ρνλδξντηηλάζεο ABC ήηαλ 0,0002u/κL ελψ ησλ ζνπιθαηαζψλ 0,00015u/κL. Οη επσάζεηο πξαγκαηνπνηήζεθαλ γηα 20h ζηνπο 37 0 C. Μεηά ηελ επψαζε ηα δείγκαηα ςχρζεθαλ ζηνπο C θαη ακέζσο κεηά ιπνθηινπνηήζεθαλ γηα 3h ζηνπο 30 0 C. Σν ίδεκα πνπ πξνέθπςε 45

47 δηαιπηνπνηήζεθε ζε 5κL δηαιχκαηνο 0,1Μ AMAC ζε DMSO/CH 3 COOH 85/15 (v/v) θαη επσάζηεθε ππφ αλάδεπζε γηα 15min ζηνπο 37 0 C. Αθνινχζσο, πξνζηέζεθαλ 5κl δηαιχκαηνο 1Μ θπαλνβνξνυδξηδίνπ ηνπ λαηξίνπ (ΝαBH 3 CN) θαη πξαγκαηνπνηήζεθε επψαζε 16 σξψλ ζηνπο 37 o C. Γηα ηε δηαηήξεζε ησλ δεηγκάησλ κέρξη ηελ αλάιπζε πξνζηίζεληαη 10κL 40% γιπθεξφιεο (δειαδή 20% γιπθεξφιε ζε ηειηθή ζπγθέληξσζε) θαη θπιάζζνληαη ζηνπο C. 8.4 Οπδέηεξε ειεθηξνθόξεζε θζνξηδόλησλ δηζαθραξηηώλ ζε πεθηέο πνιπαθξπιακηδίνπ (FACE) Γηα ηνλ δηαρσξηζκφ ησλ θζνξηδφλησλ δηζαθραξηηψλ ζηα δείγκαηα, πξαγκαηνπνηήζεθε νπδέηεξε ειεθηξνθφξεζε ζε πήγκαηα πνιπαθξπιακηδίνπ πςειήο ζπγθέληξσζεο θαη δηαζηαχξσζεο. ηελ πεξίπησζε απηή, νη νιηγνζαθραξίηεο δηαρσξίδνληαη κε βάζε ηελ ππθλφηεηα θνξηίνπ ηνπο. Σν ζχζηεκα ηεο ειεθηξνθφξεζεο απνηειείηαη απφ δχν δηαθνξεηηθέο πεθηέο πνιπαθξπιακηδίνπ, ηελ πεθηή επηζηνίβαμεο (stacking gel) θαη ηελ πεθηή δηαρσξηζκνχ (separating gel). Ζ πεθηή επηζηνίβαμεο εμαζθαιίδεη ηελ ηαπηφρξνλε είζνδν ησλ δηζαθραξηηψλ ζηε πεθηή δηαρσξηζκνχ θαη ηαπηφρξνλα ζπγθξαηεί ηελ πεξίζζεηα ηεο ρξσζηηθήο AMAC. Ζ πεθηή δηαρσξηζκνχ απνηειεί ηελ πεξηνρή ζηελ νπνία γίλεηαη ν δηαρσξηζκφο θαη ζηε ζπλέρεηα ε απεηθφληζε ησλ δηζαθραξηηψλ. Ζ πεθηή δηαρσξηζκνχ ήηαλ πάληα 7,5%C (νπνχ %C αλαθέξεηαη ζηε ζρεηηθή κάδα w/w ηνπ νιηθνχ δηο-αθξπιακηδίνπ ζε ζρέζε κε ην νιηθφ κνλνκεξέο). To νιηθφ κνλνκεξέο ήηαλ 22.5 ή 25%T. Ζ ηνληηθή ζχζηαζε ηεο πεθηήο ήηαλ 0,25Μ ζε Tris-HCl ph 8,8 θαη 0,125 M ζε Tris-B(OH)3 ph 8,8 ή 0,1875Μ ηφζν ζε Tris-HCl ph 8,8 φζν θαη ζε Tris-B(OH)3 ph 8,8. Ζ πεθηή επηζηνίβαμεο ήηαλ 4%T θαη 5%C ή 5%T θαη 15%C. Ζ ηνληηθή ηεο ζχζηαζή ηεο 0,36 Μ Tris-HCl ph 8,8. To ξπζκηζηηθφ δηάιπκα ησλ ειεθηξνδίσλ πεξηείρε 0,15Μ Tris-B(OH) 3 ph 8,8. Ζ ειεθηξνθφξεζε πξαγκαηνπνηήζεθε ζηνπο 2 0 C κε εθαξκνγή ζηαζεξήο ηάζεο (200 ή 400V) κέρξη ε ρξσζηηθή λα θηάζεη 0,5cm πξηλ ην θάησ άθξν ηεο πεθηήο. 46

48 Ακέζσο κεηά ε πεθηή δηαρσξηζκνχ απνθφπεθε απφ ηελ πεθηή επηζηνίβαμεο θαη εθπιχζεθε κε απηνληζκέλν λεξφ γηα 5min ππφ αλάδεπζε γηα ηελ απνκάθξπλζε ηεο πεξίζζεηαο ηνπ AMAC απφ ηελ επηθάλεηά ηεο θαη ηελ απνθπγή ςεπδνχο ζεηηθήο αληίδξαζεο. Γηα ηελ απεηθφληζε ησλ δηζαθραξηηψλ νη πεθηέο δηαρσξηζκνχ θσηνγξαθήζεθαλ θάησ απφ ιάκπα UV. 9. RT-PCR Ζ PCR είλαη κηα απιή θαη γξήγνξε κέζνδνο δεκηνπξγίαο πάλσ απφ 10 9 αληηγξάθσλ απφ έλα θαη κφλν κφξην-εθκαγείν DNA. Γηα λα γίλεη κηα αληίδξαζε PCR απαηηνχληαη ηα παξαθάησ: DNA εθκαγείν δειαδή ην ηκήκα ηνπ DNA πνπ ζα πνιιαπιαζηαζηεί. Δθθηλεηέο: Μηθξά νιηγνλνπθιενηίδηα πνπ πβξηδνπνηνχληαη κε ζπκπιεξσκαηηθέο αιιεινπρίεο DNA αλνδηθά ηνπ εθκαγείνπ θαη δξνπλ σο ζεκείν εθθίλεζεο ηεο ζχλζεζεο λέσλ αιπζίδσλ DNA. Πνιπκεξάζε: Έλδπκν πνπ θαηαιχεη ηελ επηκήθπλζε ηεο λενζπληηζέκελεο αιπζίδαο. dntps: Σα δενμπξηβνλνπθιενηίδηα πνπ είλαη απαξαίηεηα γηα ηνλ πνιπκεξηζκφ. Έλαο θχθινο PCR πεξηιακβάλεη ηα αθφινπζα ζηάδηα: 1. Απνδηάηαμε (denaturation): Θέξκαλζε πεξίπνπ ζηνπο 95 0 C γηα λα γίλεη ην εθκαγείν θαη νη εθθηλεηέο κνλφθισλνη. 2. Πνιιαπιαζηαζκφο (annealing): Γεκηνπξγία εηεξνδηκεξψλ εθθηλεηήεθκαγείνπ 3. Δπηκήθπλζε (elongation): H DNA πνιπκεξάζε επηκεθχλεη ηελ λενζπληηζέκελε αιπζίδα. 47

49 Δηθόλα 29. Βαζηθή αξρή ηεο RT-PCR 9.1 Απνκόλσζε νιηθνύ RNA από ηζηνύο παρένο εληέξνπ Ζ απνκφλσζε ηνπ νιηθνχ RNA έγηλε απφ θαξθηληθνχο θαη καθξνζθνπηθψο θπζηνινγηθνχο ηζηνχο. Γηα ηελ απνκφλσζε ηνπ νιηθνχ RNA ρξεζηκνπνηήζεθε ην kit NucleoSpin R RNA II ηεο εηαηξείαο MACHEREY- NAGEL ζχκθσλα κε ηηο νδεγίεο ησλ θαηαζθεπαζηψλ. Αλαιπηηθφηεξα, ε δηαδηθαζία είρε σο εμήο: Επγίζηεθαλ θαη ηεκαρίζηεθαλ mg ηζηνχ. Έπεηηα, ν ηζηφο ςχρζεθε κε πγξφ άδσην θαη πθίζηαηαη επεμεξγαζία κέρξη λα πάξεη κνξθή ζθφλεο θαη κεηαθέξζεθε ζε πιαζηηθφ ζσιήλα. ηε ζπλέρεηα πξνζηέζεθαλ 6κL β- κεξθαπηναηζαλφιεο θαη ην δηάιπκα νκνγελνπνηήζεθε κε ηε βνήζεηα νκνγελνπνηεηή γηα ιίγα δεπηεξφιεπηα. Μεηά, ηνπνζεηήζεθαλ ζηνλ ηζηφ 600κL ξπζκηζηηθνχ RA1 θαη αθνινχζεζε έληνλε αλάδεπζε. Ύζηεξα ην δείγκα θπγνθεληξήζεθε ζηηο 1000rpm γηα 1min. Σν ππεξθείκελν απνρχζεθε ζε κσβ θίιηξν (NucleoSpin Filter), ην νπνίν ήηαλ ηνπνζεηεκέλν ζε ζπιιεθηηθφ ζσιήλα θαη θπγνθεληξήζεθε ζηηο rpm γηα 1 ιεπηφ. Σν θίιηξν απνκαθξχλζεθε, πξνζηέζεθαλ 600κL 70% αηζαλφιεο θαη ην δηήζεκα αλαθηλήζεθε. Αθνινχζεζε λέα δηήζεζε ζε θαηλνχξην θίιηξν (Nucleospin RNA II column light blue) θαη θπγνθέληξεζε γηα 30sec ζηηο 10000rpm. Σν 48

50 ππεξθείκελν απνξξίθζεθε θαη ην ίδεκα ηεο κεκβξάλεο αθαιαηηψζεθε κε 600κL δηαιχκαηνο MDB (ξπζκηζηηθφ δηάιπκα αθαιάηησζεο κεκβξάλεο) θαη θπγνθεληξήζεθε ζηηο 13000rpm γηα 1min. Έπεηηα, ε κεκβξάλε εθπιχζεθε δηαδνρηθά ηξεηο θνξέο: Αξρηθά κε 200κL ξπζκηζηηθνχ RA2, ηε δεχηεξε κε 600κL ξπζκηζηηθνχ RA3 θαη ηελ ηξίηε κε 250κL RA3. Μεηά απφ ηηο δχν πξψηεο εθπιχζεηο αθνινχζεζε θπγνθέληξεζε ζηηο rpm γηα 30 sec ελψ κεηά ηελ ηειεπηαία ζηηο rpm γηα 2min. Σέινο ην θίιηξν ηνπνζεηήζεθε ζε θπγνθεληξηθφ ζσιήλα, πξνζηέζεθαλ 60κL λεξφ ειεχζεξν RNAζεο θαη θπγνθεληξήζεθε ζηηο rpm γηα 1 min. Έπεηηα 5κL απφ ην έθινπζκα αξαησκέλα ζην 1mL θσηνκεηξήζεθαλ ζηα 260 θαη ζηα 280nm. O ιφγνο ησλ απνξξνθήζεσλ Α 260 /Α 280 πξέπεη λα είλαη κεγαιχηεξνο ηνπ δχν θαη κία κνλάδα απνξξφθεζεο αληηζηνηρεί ζε 40κg RNA. 49

51 Δηθόλα 30. Αιιεινπρία ηνπ cdna γηα ην γνλίδην ηεο D4ST1 50

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης multiplex PCR ΜΘΥΑΛΗ ΚΟΤΣΘΛΘΕΡΗ, MD, Ph.D Καθηγηηής Πειραμαηικης Φσζιολογίας, Θαηρική τολή, Παν/μίοσ Αθηνών Η αλίρλεπζε ηεο ύπαξμεο

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Σηάδηα επεμεξγαζίαο πγξψλ απνβιήησλ Πξσηνβάζκηα ή Μεραληθή Δπεμεξγαζία Γεπηεξνβάζκηα ή Βηνινγηθή Δπεμεξγαζία Τξηηνβάζκηα ή Χεκηθή

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην)

Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην) ΑΕΡΙΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην) 150-200 ν C 400 o C Δθαξκνγέο Πην εθιεθηηθή κέζνδνο γηα αλίρλεπζε πξνζκίμεσλ θαηά ηελ παξαγσγή Πνζνηηθόο πξνζδηνξηζκόο νπζηώλ πνπ ζηεξνύληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

Σύνατη. νεςπικόρ άξοναρ. ηελική απόληξη. δενδπίηερ. νεςπικό κύηηαπο

Σύνατη. νεςπικόρ άξοναρ. ηελική απόληξη. δενδπίηερ. νεςπικό κύηηαπο Σύνατη Νεπξνκπτθή χλαςε χλαςε νεςπικόρ άξοναρ ηελική απόληξη δενδπίηερ νεςπικό κύηηαπο Υποκαηώθλιερ και Υπεπκαηώθλιερ εκπολώζειρ χλαςε νεςπικό κύηηαπο λεπξνδηαβηβαζηήο Υποκαηώθλιερ και Υπεπκαηώθλιερ εκπολώζειρ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Ioanna Tzoulaki MSc PhD Lecturer in Epidemiology University of Ioannina School of Medicine & Imperial College School of Medicine Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΝΔΥΗΕΟΜΔΝΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΣΟΤ 2010-2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΝΔΥΗΕΟΜΔΝΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΣΟΤ 2010-2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΝΔΥΗΕΟΜΔΝΖ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΣΟΤ 2010-2011 Σα καζήκαηα γίλνληαη ζην γξαθείν ησλ ηαηξώλ ηνπ Tκήκαηνο θάζε Πέκπηε 12:00 14:00, ρξεζηκνπνηώληαο ηα θαηάιιεια νπηηθναθνπζηηθά κέζα, εθηόο Ηνπιίνπ θαη Απγνύζηνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

means.electrophoresis

means.electrophoresis ΘΔΧΡΗΑ ΚΑΗ ΠΡΑΞΖ ΣΧΝ ΣΔΥΝΗΚΧΝ ΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ, ΑΝΟΟΚΑΘΖΛΧΖ ΚΑΗ ΑΝΟΟΖΛΔΚΣΡΟΦΟΡΖΖ Πξσηετλώλ νξνύ, νύξσλ, θαη άιισλ βηνινγηθώλ πιηθώλ means.electrophoresis ΔΚΓΟΖ 2013 Δρ ΔΗΜΗΣΡΙΑΔΗ ΙΩΑΝΝΗ [τ.επίκ. καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΟ ΔΙΑΣ. EURO 01-2080 3/4 23,00 01-2182 1" 23,00 01-2018 3/4 22,50 01-2018/1 1" 22,50 01-2019 1/2 22,50

ΚΩΔΙΚΟ ΔΙΑΣ. EURO 01-2080 3/4 23,00 01-2182 1 23,00 01-2018 3/4 22,50 01-2018/1 1 22,50 01-2019 1/2 22,50 ΚΩΔΙΚΟ ΔΙΑΣ. EURO 01-2080 3/4 23,00 01-2182 1" 23,00 ΚΩΔΙΚΟ ΔΙΑΣ. EURO 01-2018 3/4 22,50 01-2018/1 1" 22,50 01-2019 1/2 22,50 20 MIC 10 ΜΙC 80 MIC 10 MIC 0,4 MIC 5 MIC 10 MIC 01-2020 01-2021 01-2034 01-2035

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΑΘΗΜΑ 2T2 41 ΓΟΜΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΟΝΑΓΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΠΑΡΑΜΔΣΡΟΙ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΡΚΑ ΣΔΦΑΝΟ ΑΔΜ:12001

ΣΗΡΚΑ ΣΔΦΑΝΟ ΑΔΜ:12001 ΑΡΗΣΟΣΔΛΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΣΜΖΜΑ ΦΤΗΚΖ ΣΟΜΔΑ ΦΤΗΚΖ ΣΔΡΔΑ ΚΑΣΑΣΑΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΚΑΘΑΡΗΜΟ ΔΛΔΓΥΟ ΚΑΗ ΚΡΤΣΑΛΛΧΖ ΠΡΧΣΔΗΝΧΝ ΣΗΡΚΑ ΣΔΦΑΝΟ ΑΔΜ:12001 ΔΠΗΒΛΔΠΧΝ ΚΑΘΖΓΖΣΖ: ΚΧΝΣΑΝΣΗΝΟ ΚΑΒΟΤΝΖ ΑΝΑΠΛΖΡΧΣΖ

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΘΕΜΑ 1 Ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 εως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΠΟΓΟΥΔΑ Σ-ΛΔΜΦΟΚΤΣΣΑΡΟΤ

ΤΠΟΓΟΥΔΑ Σ-ΛΔΜΦΟΚΤΣΣΑΡΟΤ ΤΠΟΓΟΥΔΑ Σ-ΛΔΜΦΟΚΤΣΣΑΡΟΤ 6 Τα Τ-ιεκθνθύηηαξα παίδνπλ ζεκαληηθό ξόιν ζηελ αλνζηαθή απάληεζε έλαληη ηωλ πξωηεϊληθώλ αληηγόλωλ. Από ηε ζηηγκή πνπ όινη νη παζνγόλνη κηθξννξγαληζκνί πεξηέρνπλ πξωηεΐλεο, ηα

Διαβάστε περισσότερα

Mέηαιια θαη ηρλνζηνηρεία. Nut1_l6

Mέηαιια θαη ηρλνζηνηρεία. Nut1_l6 Mέηαιια θαη ηρλνζηνηρεία Nut1_l6 Οξηζκφο Υεκηθά ζηνηρεία απαξαίηεηα γηα δσηηθήο ζεκαζίαο κεηαβνιηθέο δηαδηθαζίεο θαη γηα ηε δηαηήξεζε ηεο πγείαο ηνπ νξγαληζκνχ Γίλεηαη δηαρσξηζκφο κεηαμχ κεηάιισλ θαη ηρλνζηνηρείσλ

Διαβάστε περισσότερα

Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων

Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων Νίκορ Ππωτονοτάπιορ, MD, FESC, Νάξορ Η γελεηηθή ησλ θαξδηαγγεηαθώλ παζήζεσλ έρεη εμειηρζεί νπζηαζηηθά θαηά ηα ηειεπηαία είθνζη ρξόληα. Σε απηό ην ρξνληθό δηάζηεκα εμειίρζεθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ 1. Τηηινκεηξηθή κέζνδνο αλάιπζεο, Βαζηθέο Αξρέο Τηηινκεηξίαο, Μεζνδνινγία, Αλαιπηηθά Σθεύε θαη Όξγαλα. 2. Αιθαιηκεηξία (Πξνζδηνξηζκόο νιηθήο νμύηεηαο μηδηνύ) 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ.

Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ. Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ. Βηνινγία Α γπκλαζίνπ Σαρηλίδεο Σπκεώλ Η πνξεία ηνπ αίκαηνο: Τν αίκα θαηαιήγεη κέζσ ησλ θιεβώλ ζηελ θαξδηά. Τν αίκα απηό είλαη πινύζην ζε διοξείδιο του άνθπακα. Οδεγείηαη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX

ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX ΕΝΤΟΛΕΣ WINDOWS ΚΑΙ UNIX Σηότοι εργαζηηρίοσ Σην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ, νη θνηηεηέο ζα εμνηθεησζνύλ κε βαζηθέο εληνιέο δηθηπαθώλ πξσηνθόιισλ νη νπνίεο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζε πεξηβάιινληα Windows

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων. 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο:

Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων. 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο: Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο: x = 8ημ(πt+π/6) 1. Να ππνινγίζεηε ηε ζηαζεξά επαλαθνξάο ηνπ. 2. Να παξαζηήζεηε γξαθηθά ηελ απνκάθξπλζή ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

1 ορ ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάπηπμε θηλεηηθώλ δεμηνηήησλ θαη ηθαλνπνηεηηθή εθηέιεζε νξηζκέλσλ από απηέο Σηόχορ :1 ορ και 4 ορ

1 ορ ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάπηπμε θηλεηηθώλ δεμηνηήησλ θαη ηθαλνπνηεηηθή εθηέιεζε νξηζκέλσλ από απηέο Σηόχορ :1 ορ και 4 ορ 1 ΣΚΟΠΟΣ (1 Ο μάθημα) Αλάημε θηλεηηθώλ δεμηηήησλ θαη ηθαληεηηθή εθηέιεζε ξηζκέλσλ α αηέ Σηχ :1 και 4 Γλώζε ηε άζα κε δάηια ζηελ εηζθαίξηζε. Ειδιώξει Πειεχμεα Χ 1. Τα αηδηά λα κάζλ ηελ άζα κε δάηια. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 3: ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ - ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ ΓΗΑΡΚΔΗΑ: 1 δηδαθηηθή ώξα ΓΗΓΑΚΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ: Να δηαπηζηώζνπλ νη καζεηέο πεηξακαηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ ΒΑΓΓΔΛΖ ΦΤΥΑ 011 1 ΒΑΗΚΟΗ ΟΡΗΜΟΗ 11 ΓΤΝΑΜΖ ΖΜΔΗΟΤ Έζησ P ηπρόλ ζεκείν ηνπ επηπέδνπ θύθινπ C (O,R ) (πνπ βξίζθεηαη εθηόο ηνπ θπθιηθνύ δίζθνπ C (O,R ) ) θαη PT ε εθαπηνκέλε από ην P (T ην ζεκείν επαθήο )

Διαβάστε περισσότερα

Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο

Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο Πληροθορίες για ηο μικροζκόπιο Η επηινγή ηεο θαηάιιειεο κεγέζπλζεο ζην κηθξνζθόπην εμαξηάηαη από ην πξνο παξαηήξεζε αληηθείκελν. Η δπλαηόηεηα δηάθξηζεο ηωλ δηαθόξωλ ηκεκάηωλ ηνπ θπηηάξνπ νθείιεηαη ζην

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

Airsoft Gun κε Φσηεηλό Γείθηε LASER Εμπορική Air Sport Gun 777 Ονομαζία: Διανομέας: V&P MANOLI ΔΠΙΧΔΙΡΗΔΙ ΛΣΓ Item No.: 777 Χώρα Προέλεσζης:

Airsoft Gun κε Φσηεηλό Γείθηε LASER Εμπορική Air Sport Gun 777 Ονομαζία: Διανομέας: V&P MANOLI ΔΠΙΧΔΙΡΗΔΙ ΛΣΓ Item No.: 777 Χώρα Προέλεσζης: 1 Airsoft Gun κε Φσηεηλό Γείθηε LASER Air Sport Gun 777 V&P MANOLI ΔΠΙΧΔΙΡΗΔΙ ΛΣΓ Item No.: 777 2 Airsoft Gun κε Φσηεηλό Γείθηε LASER LH V&P MANOLI ΔΠΙΧΔΙΡΗΔΙ ΛΣΓ Item No.: ΧΚ918Α 3 Airsoft Gun κε Φσηεηλό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ. Ζ καγηά παίδεη ζεκαληηθό ξόιν ζηε δηαδηθαζία ηεο πέςεο ζηα θαηνηθίδηα θαη ζηα δώα αλαπαξαγσγήο.

ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ. Ζ καγηά παίδεη ζεκαληηθό ξόιν ζηε δηαδηθαζία ηεο πέςεο ζηα θαηνηθίδηα θαη ζηα δώα αλαπαξαγσγήο. ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ Ζ καγηά δπζνπνηίαο παξάγεηαη από ηελ θαιιηέξγεηα ηνπ Saccharomyces Cerevisiae θαη έρεη πςειή ζξεπηηθή αμία γηα ηελ δηαηξνθή ησλ δώσλ. Φαξαθηεξίδεηαη από: Υςειή πεξηεθηηθόηεηα ζε πξσηεΐλεο

Διαβάστε περισσότερα