Ξεκινώντας από το χώρο της τραγωδίας, που ενδείκνυται. Αναπαραστάσεις της νόσου και της ίασης στην αρχαία ελληνική τραγωδία και κωμωδία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ξεκινώντας από το χώρο της τραγωδίας, που ενδείκνυται. Αναπαραστάσεις της νόσου και της ίασης στην αρχαία ελληνική τραγωδία και κωμωδία"

Transcript

1 Αναπαραστάσεις της νόσου και της ίασης στην αρχαία ελληνική τραγωδία και κωμωδία Καίτη Διαμαντάκου-Αγάθου Λέκτορας Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστήμιο Αθηνών Στο πλαίσιο της ενεργητικής, καταρχήν «συμβολικής σχέσης», που συνδέει το δραματικό πρόσωπο με την ιστορική οντότητα, αλλιώς με το κοινωνικό υποκείμενο, 1 τα δραματικά πρόσωπα δεν παύουν να υπόκεινται από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα σε παρόμοιους βιολογικούς όρους με τα πραγματικά πρόσωπα και ως εκ τούτου δεν παύουν κατά καιρούς να ασθενούν και να αναζητούν τρόπους ίασης για τον νοσούντα τον εαυτό τους ή κάποιο άλλο, συνήθως οικείο τους, πρόσωπο. Με βάση αυτή τη θεωρητική, δυνάμει θεατρική «αξιοποιησιμότητα» των «νόσων», θα παρακολουθήσουμε στη συνέχεια τη συγκεκριμένη «τυπολογία» και το υλοποιημένο σημασιολογικό φάσμα που παρουσιάζει η νόσος, αυτό το «οντολογικό μεταίχμιο» ή «ψυχολογικό κατώφλι», 2 στο ειδικό πεδίο της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας και κωμωδίας, με βάση τις μαρτυρίες που μας παρέχουν κατεξοχήν τα σωζόμενα θεατρικά έργα. Μέσα από την καταγραφή και την παρατήρηση συγκεκριμένων δραματικών επιλογών και αποκλεισμών, στόχος μας είναι να προσεγγίσουμε αντιστικτικά την αναπαράσταση της «νόσου», της υφής, των συμπτωμάτων, των αιτιών και των τρόπων θεραπείας της από την αρχαία τραγική και κωμική θεατρική τέχνη. Στη συνέχεια θα σχολιάσουμε την κυριαρχούσα αντίληψη περί της νόσου συνολικά στο αρχαίο δράμα σε σχέση, από τη μια μεριά, με την αρχαϊκή, πλην θριαμβεύουσα μέχρι τα τέλη του παγανισμού μαγικο-θρησκευτική αντίληψή της από τους θεράποντες της λατρείας ειδικά του Ασκληπιού και, από την άλλη, με την πιο ορθολογική, επιστημονική και φυσιοκρατική αντίληψή της από την ανερχόμενη στη διάρκεια του 5ου αιώνα και εξής ιπποκρατική ιατρική. 3 Ξεκινώντας από το χώρο της τραγωδίας, που ενδείκνυται για την υπό όρους αποτύπωση τραγικών καταστάσεων, οι οποίες μπορεί να προκληθούν από σοβαρές δυσλειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, 4 οι «νόσοι» που ταλαιπωρούν κατεξοχήν τα αρχαία τραγικά πρόσωπα είναι κατά πρώτο και κύριο λόγο ψυχικής τάξεως, είτε πρόκειται για σαφώς διακριτές ψυχικές ασθένειες (ο Oρέστης στο τέλος των Χοηφόρων, στον Oρέστη και στην Ιφιγένεια εν Ταύροις, η Ιώ στον Προμηθέα Δεσμώτη, ο Ηρακλής μαινόμενος και ο Αίας στα ομότιτλα δράματα, η Αγαύη των Βακχών) είτε για έντονα πάθη που εξελίσσονται ακραία αγγίζοντας τα όρια της συναισθηματικο-ψυχι- 1. Σκηνή από την τραγωδία του Eυριπίδη Mήδεια. H παιδοκτόνος αποχωρεί από τη σκηνή του φονικού πάνω σε άρμα που σέρνουν δράκοι, αφήνοντας πίσω τα δυο της νεκρά παιδιά. Mια ηλικιωμένη τροφός θρηνεί, ενώ ο άνδρας της Iάσονας κοιτά τη γυναίκα του όρθιος στο κάτω δεξί τμήμα του αγγείου. Δύο Eρινύες, που εδώ απεικονίζονται με φτερά, παρακολουθούν τη σκηνή. Eρυθρόμορφος κρατήρας, περ. 400 π.x. Iνστιτούτο Kαλών Tεχνών του Kλίβελαντ. 64 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 2. H Aντιγόνη μπροστά στον νεκρό Πολυνείκη. Έργο του Nικηφόρου Λύτρα. Λάδι σε μουσαμά, Aθήνα, Eθνική Πινακοθήκη. κής διαταραχής (η ερωτευμένη και κατόπιν απορριφθείσα Φαίδρα, η απατημένη Μήδεια). 5 Αναζητώντας καταρχάς να αντλήσουν μέσα από τις νόσους ό,τι πιο δραματικό και θεαματικό αυτές μπορεί να διαθέτουν, οι τραγικοί ποιητές επιλέγουν κατεξοχήν στιγμές «κρίσης», κρίση η οποία μπορεί να εκδηλώνεται είτε με τρόπο παθητικό (η περίπτωση της οιστρηλατούμενης Ιούς στον Προμηθέα Δεσμώτη, του διωκόμενου από παραισθήσεις Oρέστη στο τέλος των Χοηφόρων και στην αρχή του Oρέστη) είτε, κυρίως, με τρόπο ενεργητικό και μοιραία (αυτο)καταστροφικό (η περίπτωση του Αίαντα, του Ηρακλή Μαινόμενου, της Αγαύης, της Φαίδρας, της Μήδειας). 6 Oι νόσοι που επιφυλάσσονται για τα τραγικά πρόσωπα είναι νόσοι ψυχικές και ψυχο-συναισθηματικές, μεγάλης έντασης, επώδυνης συμπτωματολογίας και τρομακτικών επιπτώσεων. Τα τραγικά πρόσωπα είναι πρόσωπα ηρωικά και μυθικά και ως εκ τούτου μάλλον απρόσβλητα από σωματικές ασθένειες κοινές στους πραγματικούς θνητούς ομολόγους τους. Ατομική σωματική καθαρά νόσος που δεν οφείλεται σε θανάσιμο τραυματισμό ούτε αποτελεί αμετάκλητη εθελούσια αναπηρία, ούτε συλλογική APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 μεταδοτική ασθένεια 7 εντοπίζεται μόνο στον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή, όπου ο ομώνυμος ήρωας, εγκαταλελειμμένος από τους Αχαιούς στη Λήμνο, υποφέρει από φρικτούς πόνους στο μολυσμένο πόδι του, όπου τον είχε δαγκώσει κάποτε ένα φίδι και το οποίο επί χρόνια τον τυραννάει με την ανοικτή πληγή και την αποφορά του. Στα χνάρια της πίστης στην υπερφυσική προέλευση των νόσων και μάλιστα των επιδημιών, πίστη για την οποία η ομηρική Ιλιάδα ( , ) και τα ησιόδεια Έργα ( ) παρέχουν ήδη τις αρχαιότερες λογοτεχνικές καταγραφές, 8 οι τραγικοί ποιητές του κλασικού 5ου αιώνα ανάγουν τα αίτια των νόσων στην απόλυτη δικαιοδοσία του «θείου», με τα εξοντωτικά χτυπήματα να προέρχονται ανεξαίρετα από τη σκοτεινή περιοχή του μυστηρίου και εξωλογικών δυνάμεων, οι οποίες παίρνουν κάθε φορά και διαφορετικά ονόματα: η Ιώ καταδιώκεται από την Ήρα, ο Oρέστης διώκεται από τις χθόνιες Ερινύες της μητέρας του, τον Αίαντα τον τρελαίνει η Αθηνά, τον Ηρακλή τον τρελαίνει η Λύσσα με διαταγή της Ήρας και της Έριδας, η Αγαύη βακχεύει υπό τη μεθυστική επήρεια του Διονύσου, η «àγρία» και «àδηφάγος» νόσος του Φιλοκτήτη, 65

3 3. Σκηνή από την Iφιγένεια εν Tαύροις. H Iφιγένεια συνομιλεί με τον Oρέστη, που κάθεται σε βωμό. Στο άνω επίπεδο της σύνθεσης, η θεά Άρτεμις και ο ναός της. Kατωιταλιώτικος κρατήρας, 4ος αι. π.x. Nεάπολη, Eθνικό Mουσείο. που προκάλεσε το δάγκωμα από τον οικουρό όφι στο βωμό της Χρύσης, αποδίδεται επίσης αν και πιο αόριστα από τον Νεοπτόλεμο σε κάποια «θε ν μελέτη». Όπως παρατηρεί ο Jacques Jouanna, o Χορός στον Ιππόλυτο του Ευριπίδη, μετά την πρωταρχική υπόθεση της θεϊκής αιτιότητας της «νόσου» της Φαίδρας, εξετάζει την πιο ορθολογική πιθανότητα μιας αιτίας ψυχολογικής («λύπη» της βασίλισσας, στ. 159) και μιας αιτίας φυσικής («δύστροπος êρμονία τ ν γυναικ ν», στ. 161 κ.ε.). Ωστόσο, από τις τρεις πιθανές αιτίες της νόσου, που αναφέρει ο Χορός (θεϊκή, ψυχολογική, φυσική), καθοριστική πραγματική αιτία αποδεικνύεται να είναι και σ αυτή την περίπτωση, όπως και στις άλλες, η θεϊκή, που εδώ θα πάρει το όνομα και τη σκηνική μορφή της Αφροδίτης. 9 Η ασθένεια, όπως και το πάθος, οφείλονται κυρίως σε εξωτερικά στοιχεία που εισβάλλουν εντός, και είναι ακριβώς αυτός ο υπερκαθορισμός της θεϊκής αιτιότητας σε ό,τι αφορά τα ψυχικά νοσήματα και πάθη, 10 που ακυρώνει ή έστω σχετικοποιεί οποιαδήποτε προσπάθεια ορθολογικής καθολίκευσης των κινήτρων του ήρωα και οποιαδήποτε προσπάθεια ερμηνευτικής ανάλυσης και εξήγησης του αττικού δράματος και των αττικών προσώπων με όρους «χαρακτήρα», «πνεύματος» ή «ανθρώπινης φύσης». 11 Τα τραγικά πρόσωπα κινούνται αβοήθητα, σωματικά και ψυχικά, σε έναν κόσμο όπου το κακό ενεδρεύει να τα πλήξει ανά πάσα στιγμή μέσω της επενέργειας ενός προσβεβλημένου συνήθως θεού και όπου αυτό το κακό σπανίως μπορεί να θεραπευτεί ή, αν θεραπευτεί, έχει ήδη επιφέρει τα αμετάκλητα καταστρεπτικά του αποτελέσματα, απαραίτητα ωστόσο για την απόκτηση του «μάθους» και της τραγικής εμπειρίας. Η μόνη δυνατότητα για τη θεραπεία της νόσου ή, κυρίως, για την απάλυνση των ηθικών κατεξοχήν επιπτώσεών της έρχεται και πάλι από τη θεϊκή επικράτεια, πίστη η οποία αντανακλάται στο γεγονός ότι οι μεγάλοι γιατροί, που αναφέρονται σποραδικά στην τραγωδία, είναι αποκλειστικά και μόνο θεοί: ο κατεξοχήν θεός της αρρώστιας και της ίασης μέχρι τον 5ο αιώνα Απόλλων, ο αποκαλούμενος «ατρόμαντις», «τερατοσκόπος καd τοöσιν ôλλοις δωμάτων καθάρσιος» (Ευμ ), «Λύκειος εéμενcς» (Αισχύλ. Ικ ) και «νόσου παυστήριος» (OΤ 150), 12 ο επίσης αποκαλούμενος «ατρόμαντις» Άπις (Ικ ), οι Ασκληπιάδες, που διδάχτηκαν από τον Φοίβο τρόπους ίασης των ανθρώπων (Άλκ ), ο «παυστcρ νόσου» Ασκληπιός (Φιλ ), που προϊόντος του 5ου αιώνα θα αντικαταστήσει σταδιακά τον Απόλλωνα. 13 Η «στενή γειτονεία ανάμεσα στον παπά και το γιατρό», η οποία αναγόταν σε μια πολύ πιο πρώιμη εποχή και το τέλος της οποίας προετοίμαζαν η ιωνική επιστήμη και ο διαφωτισμός του 5ου αιώνα, δεν φαίνεται να έχει ακόμη αρθεί στο μυθικό τραγικό σύμπαν. 14 Μέσα σ αυτό το θανατηφόρο περιβάλλον, όπου κινούνται και σπαράσσονται από θεήλατες νόσους και θεήλατα νοσηρά πάθη τα τραγικά πρόσωπα, τα ιαματικά παρασκευάσματα, φίλτρα ή αντίδοτα, παράγωγα της λαϊκής ιατρικής, είναι πενιχρά και, σε κάθε περίπτωση παραμένουν σε αφηγηματικό επίπεδο, χωρίς να επιστρατεύονται άμεσα στην πορεία της δράσης για τον επηρεασμό των παριστώμενων νόσων (πρβλ. Αισχύλ. Ικ , Ευρ. Ιππ ). Αντίθετα, καίρια αποτελεσματικές ως προς την επενέργειά τους είναι μόνο εκείνες οι δραστικές, επαλειφόμενες ή πόσιμες, δηλητηριώδεις ουσίες που γίνονται εργαλείο κάποιου προσωπικού σκοπού στα χέρια γυναικών κυρίως (της Κρέουσας στον Ίωνα, της Μήδειας στην ομότιτλη τραγωδία, της Δηιάνειρας στις Τραχίνιες), αυτές οι «σπάνιες και μοιραίες ουσίες του κακού, προϊόντα μαγείας είτε πρακτικής γνώσης ή επιστήμης» όπως τις χαρακτηρίζει η Χαρά Μπακονικόλα που, είτε θεωρούνται δήθεν ευεργετικές από το χρήστη τους είτε θεωρούνται εξαρχής ολέθριες, συνδέονται ανεξαίρετα με μια αποτελεσματική «πράξη αυτοδικίας και με μια βούληση εξισορρόπησης κάποιων αξιών». 15 Μοναδικά ικανά δείγματα αισιόδοξης πίστης σε μια γενικευμένη δυνατότητα αποτελεσματικής θεραπείας των θεατρικών νόσων, υπάρχουν στον αμφισβητούμενης γνησιότητας, έκτασης, διασκευαστικών παρεμβάσεων και χρονολόγησης Προμηθέα Δεσμώτη και στις αδιαμφισβήτητα σοφόκλειες τραγωδίες Αντιγόνη του 442 π.χ. και Φιλοκτήτης του 409 π.χ. Στο δεύτερο επεισόδιο του Προμηθέα Δεσμώτη, 66 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 4. Mια από τις σπάνιες απεικονίσεις της τραγωδίας Άλκηστις του Eυριπίδη. H μελλοθάνατη αποχαιρετά την οικογένειά της καθισμένη σε κλίνη συνδεδεμένη με το «εκκύκλημα», μηχάνημα που χρησίμευε για την παρουσίαση στο κοινό «εσωτερικών» σκηνικών με ακίνητα πρόσωπα (νεκρά, άρρωστα ή κοιμισμένα). Aπουλική λουτροφόρος, 4ος αι. π.x. Bασιλεία, Mουσείο Tέχνης. μεταξύ των πολλών και ποικίλων, πνευματικής κυρίως και ηθικής τάξεως, αγαθοεργιών του προς τους ανθρώπους, ο Τιτάνας διακρίνει («τe μbν μέγιστον») την προσφορά του σε θεραπευτικά μέσα: «Ε τις âς νόσον πέσοι, / οéκ qν àλέξημ οéδέν, οûτε βρώσιμον, / οé χριστeν οéδb πιστόν, àλλa φαρμάκων / χρείαι κατεσκέλλοντο, πρίν γ âγώ σφισιν / öδειξα κράσεις äπίων àκεσμάτων, / αxς τaς êπάσας âξαμύνονται νόσους» (στ ). 16 Σε μια αδιευκρίνιστη, ανιούσα ή κατιούσα, χρονική απόσταση, στο περίφημο πρώτο στάσιμο της Αντιγόνης ο Χορός, αφού πρώτα συνοψίσει τα επιτεύγματα του «παντοπόρου» ανθρώπου (στ ) και πριν προχωρήσει στην κρίση της ηθικής αξίας ή απαξίας του με βάση τη στάση του απέναντι στους νόμους της πατρικής γης και την ένορκη δίκη των θεών (στ ), κορυφώνει τον ύμνο του στον «δεινeν ôνθρωπον», ο οποίος, αν και έχει πάντα να αντιμετωπίσει ως ακατάβλητο όριο των δυνάμεών του τον Άδη («Aιδα μόνον φεüξιν οéκ âπάξεται»), ωστόσο έχει επινοήσει μέσα για να αποφεύγει τις αθεράπευτες αρρώστιες («νόσων δ àμηχάνων φυγaς ξυμπέφρασται») (στ ). Πρόκειται για δύο μεμονωμένα, ολιγόστιχα αποσπάσματα, ενταγμένα σε ένα ευρύτερο αφηγηματικό σύνολο κατορθωμάτων ή αγαθοεργιών, χωρίς APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 την ελάχιστη πρακτική εμπλοκή στην εξέλιξη των δρώμενων, τα οποία, ωστόσο, μαρτυρούν μια πρωτόγνωρη και απροσδόκητη, συγκριτικά με την πλειονότητα των άλλων τραγικών περιπτώσεων, θετική εξελικτική αντίληψη και αισιόδοξη πίστη στην ανθρώπινη θεραπευτική, πρώιμη μαρτυρία των οποίων μας παρέχει ήδη ένα συγγενικό στο νόημά του απόσπασμα του Ξενοφάνη (VS 21b 18). 17 Παρόμοια θεραπευτική αισιοδοξία, συναρτημένη ακόμη στενά με το χώρο της λαϊκής, μαγικο-θρησκευτικού περιεχομένου, ιατρικής, θα μας δώσει πάλι ο Σοφοκλής, αυτή τη φορά όχι απλώς σε αφηγηματικό επίπεδο μεμονωμένων αναφορών, αλλά σε επίπεδο άμεσης παριστώμενης δράσης και μάλιστα στην κομβική καταληκτήρια σκηνική ακολουθία του Φιλοκτήτη: O από μηχανής Ηρακλής υπόσχεται στον Φιλοκτήτη να στείλει τον Ασκληπιό για να θεραπεύσει την πληγή που τον κατατρώει εδώ και δέκα χρόνια: «âγg δ \Aσκληπιeν παυστéρα πέμψω σéς νόσου πρeς Iλιον» (στ ). Η καταληκτήρια αυτή προβολή τού σχετικά νεόκοπου τότε θεραπευτή θεού Ασκληπιού και η αναχρονιστική αναγωγή του σε «παυστéρα νόσων» ήδη κατά την αρχαϊκή εποχή συσχετίζεται πιθανότατα με την αυξανόμενη σπουδαιότητα της λατρείας του Ασκληπιού στα τέλη του 5ου αιώνα, όπως επίσης και με τη ζωή του ίδιου του Σοφοκλή, ο οποίος συμμετείχε δραστικά στην εισαγωγή της λατρείας του θεραπευτή θεού από την Επίδαυρο στην Αθήνα περί το 420 π.χ. 18 Η αισιοδοξία που διακρίνει την έξοδο του Φιλοκτήτη, με τον ομώνυμο ήρωα να αποχαιρετά με ανακούφιση τον τόπο που φιλοξένησε τον ασίγαστο πόνο του επί μία δεκαετία, ακολουθώντας τη μοίρα που του επιφύλαξαν αξεδιάλυτα «γνώμη τε φίλων χè πανδαμάτωρ δαίμων» (στ ), φαίνεται να επιβεβαιώνει σε εμπειρικό επίπεδο τη θεωρητική αισιοδοξία του Προμηθέα Δεσμώτη και του Χορού της Αντιγόνης σχετικά με τις θεραπευτικές ανακαλύψεις, από τις οποίες επωφελείται πλέον η ανθρωπότητα. Ταυτόχρονα, φαίνεται να μεταφέρει στο δραματικό σύμπαν την πραγματική αισιοδοξία που βίωνε ένα μερίδιο τουλάχιστον του αθηναϊκού πληθυσμού από τον προσεταιρισμό και την επισημοποίηση της λατρείας του Ασκληπιού, αυτού του καταρχήν μυθικού γιατρού και προστάτη της συντεχνίας των γιατρών, ο οποίος, με τη σχετικά νεότερη θεϊκή ιδιότητά του (που απέκτησε ανάμεσα στα π.χ.), θα λατρευόταν στη συνέχεια σε πλήθος ναών εγκατασπαρμένων σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο (αρχαία Ελλάδα, Μικρά Ασία, Ρώμη, ρωμαϊκές κτήσεις) και θα κληροδοτούσε μέχρι σήμερα στο ιατρικό επάγγελμα τα σύμβολά του, τη ράβδο και τον ιερό όφι. Παρά το ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί μιας μορφής συνειδητή ή ασυνείδητη ανιούσα επιρροή των αρχαιότερων πραγματειών της Ιπποκρατικής Συλλογής προς το τέλος της δραματικής σταδιοδρομίας του Ευριπίδη και του Σοφοκλή, όπως αυτή η επιρροή αποτυπώνεται στον 67

5 αυξανόμενο ρεαλισμό των παθολογικών περιγραφών στο θέατρο, γεγονός παραμένει ότι στην ευρεία κίνηση του 5ου αιώνα «όπου ο άνθρωπος χειραφετείται από τη μυθική σκέψη για να εισέλθει στον ορθολογισμό», τα έργα των τραγικών παραμένουν ακόμη υπόλογα σε μια κληροδοτημένη σκέψη αρχαϊκή και σε μια αντίληψη της νόσου, της αιτιότητας και της θεραπείας της, μαγικοθρησκευτική, αντίθετη με την ιπποκρατική αντίληψη των νόσων με όρους καταρχήν φυσιοκρατικούς. 19 Πρόκειται άραγε για έναν ειδητικό κατά βάση περιορισμό της τραγωδίας, η οποία, αντλώντας τις υποθέσεις και τα πρόσωπά της από ένα αρχαϊκό προϊστορικό σύμπαν, αντλεί και μεταφέρει αναπόφευκτα επί σκηνής και την αρχαϊκή αναπαράσταση της νόσου, σε μια προσπάθεια όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ιστορικής πιστότητας και αποφυγής εξόφθαλμων αναχρονισμών; Ή μήπως η πρωτόγνωρη πρόκριση της λαϊκής θεραπευτικής λατρείας ειδικότερα του Ασκληπιού στο τέλος του Φιλοκτήτη μαρτυρεί απλώς μια προσωπική, δραματουργική επιλογή και ιδεολογική πεποίθηση του συγκεκριμένου τραγικού ποιητή, του Σοφοκλή, ο οποίος σχετίστηκε δυναμικά με την εισαγωγή και την καθιέρωση της λατρείας του Ασκληπιού στην Αθήνα από την Επίδαυρο; Η μεταφορά μας σε ένα διαμετρικά αντίθετο είδος, την κωμωδία, που είναι πολύ πιστότερα αγκυρωμένη στην πραγματικότητα και διαθλά πολύ συχνότερα την επικαιρότητα και τις εξελίξεις της, ίσως μας επιτρέψει να υποστηρίξουμε καλύτερα τις υποθέσεις μας. Διαφορετικά από τα τραγικά πρόσωπα, που σπανίως υποφέρουν από κάποια τρέχουσα σωματική νόσο, αποκομμένη από μια πρωταρχική ψυχικο-συναισθηματική παθολογία, τα κωμικά πρόσωπα επιδεικνύουν ένα μεγάλο εύρος σωματικών παθήσεων, αντίστοιχων με αυτές που εξακολουθούν να ταλαιπωρούν μέχρι σήμερα τον καθημερινό άνθρωπο: έτσι, τα αρχαία κωμικά πρόσωπα ενδέχεται να υποφέρουν από πυρετό (Σφ. 284, 813, 1038), πλευρίτιδα (Εκκλ ), ποδάγρες (Πλ ), φλεγμονές (Σφ ), φλύκταινες (Σφ , Βάτρ , Εκκλ ), χιονίστρες (Σφ. 1176) ή εγκαύματα (Πλ ), διάρροια (Θεσμ ), δυσκοιλιότητα (Εκκλ ) ή δυσουρία (Σφ Θεσμ. 616), να αντιμετωπίζουν προβλήματα κωφότητας (Ιππ. 43), χωλότητας (Ειρ , Θεσμ ), προβλήματα οφθαλμολογικά (Νεφ. 327, Βάτρ. 191, 1247, Εκκλ. 245, ), προβλήματα κυφότητας, κήλης, μαλλιών και οδόντων (Πλ ), να βγά- 5. O Oρέστης προσφέρει στην Hλέκτρα την κάλπη που υποτίθεται ότι περιέχει τα οστά του αδελφού της, ο οποίος σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια αρματοδρομίας. Aπό την τραγωδία Hλέκτρα. Λευκανικός κρατήρας, 4ος αι. π.x. Bιέννη, Mουσείο Tέχνης. 68 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 ζουν ακαλαίσθητα σπυριά (Σφ. 1172), να κινδυνεύουν να λιποθυμήσουν (Σφ , , Ειρ ), να πάθουν ναυτία (Θεσμ. 882), εγκεφαλική διάσειση (Νεφ. 1276), κρανιακές κακώσεις (Ειρ ), παραλυσία (Σφ ), να τραυματίζονται σοβαρά (Αχ ), να έχουν σπασμούς στα γενετήσια όργανά τους λόγω μακρόχρονης σεξουαλικής αποχής (Λυσ , 967, 980). Στο πεδίο της αρχαίας κωμωδίας η σωματικότητα κυριαρχεί και, κατ επέκταση, κυριαρχεί και η σωματική νοσηρότητα και φυσική δυσφορία, με τις δυο τους να συμβάλλουν στην επιδιωκόμενη υποβάθμιση της αξιοπρέπειας του κωμικού προσώπου, επιδεικνύοντας την τελείως αδύναμη πλευρά της ανθρώπινης φύσης του και κυρίως την εξάρτηση των διανοητικών του δυνατοτήτων από τις σωματικές του ανάγκες, στοιχεία απαραίτητα για να ενεργοποιηθεί στο θεατή εκείνος ο περίεργος ψυχολογικός μηχανισμός που, ταλαντευόμενος μεταξύ της συμπάσχουσας ταύτισης και της υπεροπτικής αποστασιοποίησης, γεννά το γέλιο. 20 Αν τα δραματικά πρόσωπα στο κωμικό σύμπαν «ταλαιπωρούνται» συχνότερα από λιγότερο ή περισσότερο σοβαρές οργανικές ενοχλήσεις και ασθένειες σε σύγκριση με τα δραματικά πρόσωπα του τραγικού σύμπαντος, σε αντιστάθμισμα πάσχουν πολύ σπανιότερα από καταστροφικά ψυχικά νοσήματα ή νοσηρά πάθη. Αλλά και όταν τα κωμικά πρόσωπα εκδηλώνουν δείγματα μιας ιδιαίτερης ψυχικής παραφοράς, αυτή όχι μόνο εκδηλώνεται και εντοπίζεται πολύ μεμονωμένα σε σκηνικό και λεκτικό επίπεδο, 21 αλλά και πολύ γρήγορα μεταστρέφεται σε ζωτική δύναμη παρέμβασης και δράσης για την επίτευξη ενός ιδεατού στόχου, ο οποίος και υλοποιείται τελικά, παρ όλες τις αμφισημίες και τις αντιφάσεις που η υλοποίησή του μπορεί να υποκρύπτει κάτω από το «διαλεκτικό πρίσμα της διάνοιας του Αριστοφάνη ως κωμωδιογράφου πρωτίστως αλλά και ως στοχαστή». 22 Η μόνη πιο σοβαρή, σε ένταση και σε διάρκεια, περίπτωση ψυχολογικής διαταραχής, η οποία μάλιστα δηλώνεται κατ επανάληψη ως «νόσος», είναι η περίπτωση του «φιληλιασμού» ή της «δικοφιλίας» του Φιλοκλέωνα των Σφηκών, διαταραχή η οποία εκδηλώνεται με έντονα και λεπτομερώς περιγραφόμενα, παρ όλη την κωμική υπερβολή τους, συμπτώματα, όπως αϋπνία, διάφορες ιδεοληπτικές συνήθειες, ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές, έως και ψυχωτικά δείγματα παραποίησης της πραγματικότητας (στ ). Αυτή τη «νόσο» του πατέρα του «φέρει βαρέως» ο «υîός αéτοü» (στ. 114) και από αυτή θα προσπαθήσει να τον απαλλάξει με ανεπιτυχή τελικά τρόπο, αφού στην έξοδο της κωμωδίας ο Oικέτης του Φιλοκλέωνα θα χαρακτηρίζει πάλι τη διαφορετικά αλλοπρόσαλλη τώρα διονυσιακή συμπεριφορά του κυρίου του χρησιμοποιώντας όρους όπως «μανίας àρχc» (στ. 1486) και «μανικa πράγματα» (στ. 1496). 23 Σε αντίθεση με τις κατ αποκλειστικότητα «θεήλατες» τραγικές νόσους, οι κωμικές ασθένειες δεν είναι κατά κανόνα APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 102 αποτέλεσμα κάποιας μοιραίας θεϊκής επενέργειας: οι κωμικές νόσοι απλώς συμβαίνουν και αν αναζητάται η αιτιολογία τους, αυτή εντοπίζεται σε πηγές καθαρά φυσικές και οργανικές, ορθολογικά έστω με κωμική υπερβολή δικαιολογημένες. O θεϊκός παράγοντας δεν φαίνεται να υποχωρεί, όμως, μόνο από το πεδίο της αιτιότητας των νόσων, αλλά ως ένα σημαντικό βαθμό υποχωρεί και από το πεδίο της θεραπείας τους, για να παραχωρήσει τη θέση του σε πιο εξορθολογισμένες και πρακτικές λύσεις, όπου ο ανθρώπινος παράγοντας συμμετέχει πλέον πολύ πιο ενεργά σε σχέση με τις περιορισμένες δυνατότητές του στο πεδίο της αττικής τραγωδίας. O «δοθιήν», το εξάνθημα, μπορεί να συγκαλυφθεί με την απάλειψη σκόρδου (Σφ ), η «μανική» διάθεση μπορεί να καταπραϋνθεί με το βοτάνι «ëλλέβορος» (Σφ ), το υπερβολικό λιπώδες έκκριμα στην άκρη των ματιών, η «τσίμπλα», μπορεί να θεραπευτεί με ένα μείγμα τριμμένου σκόρδου και διαφόρων δριμέων βοτάνων (Εκκλ ). Εναλλακτικές και ποικίλες θεραπευτικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται και από τον Βδελυκλέωνα πριν καταλήξει στην κατ οίκον φυλάκιση του «δικόφιλου» και «κλεωνόφιλου» πατέρα του: δοκιμάζει την «πειθώ» και την «παραμυθία» (Σφ ), τον «καθαρμό» (Σφ. 118) και τον μυστικιστικό «εξορκισμό» της νόσου με τελετές των Κορυβάντων (Σφ ) και, σε μια ύστατη προσπάθεια θεραπείας, διαπλέει στην Αίγινα, για να πλαγιάσει τον πατέρα του τη νύχτα στο Ασκληπιείο, σύμφωνα με τις θεραπευτικές προδιαγραφές της «εγκοιμήσεως» που όριζε η λατρεία του θεού στο νησί η Αίγινα ήταν τότε υπό αθηναϊκή κατοχή και είχε γίνει ήδη το επίκεντρο του ανερχόμενου ενδιαφέροντος των Αθηναίων για τις θεραπευτικές δυνατότητες του Ασκληπιού (Σφ ). 24 Την ίδια στιγμή, παράλληλα με τις «πρακτικές» συμβουλές μιας εμπειρικής και/ή μαγικοθρησκευτικής θεραπευτικής, δεν αποκλείεται και η μεμονωμένη δυνατότητα της προσφυγής σε δημόσιους γιατρούς της εποχής: στον Πίτταλο και τους μαθητές του, όπου ξαποστέλνει τον Γεωργό Δερκέτη ο Δικαιόπολης (Αχ. 1032) και όπου ζητά αργότερα από τους ακολούθους του να τον μεταφέρουν ο τραυματισμένος Λάμαχος (Αχ ), στον Αμύνωνα και τον Αντισθένη, που έρχονται στο μυαλό του Βλέπυρου όταν αναζητά τον κατάλληλο «ατρeν» για να τον βοηθήσει στη δυσάρεστη «δυστοκία» του (Εκκλ ). Ωστόσο, κατεβαίνοντας στην έσχατη χρονική βαθμίδα της αρχαίας κωμωδίας, τα πράγματα αλλάζουν αρκετά: στον όψιμο Πλούτο παραστάθηκε το 388 π.χ. σε άγνωστο διαγωνιστικό πλαίσιο και διασκευάζει ριζικά ένα προγενέστερο ομότιτλο κωμικό έργο, που διδάχτηκε το 408 π.χ. και του οποίου αγνοούμε τα στοιχεία 25 η σωματική αναπηρία του τυφλού Πλούτου αποδίδεται κατεξοχήν σε ένα θεό και μάλιστα στον πατέρα των θεών, Δία (Πλ ), με τη θεϊκή αιτιότητα να σχολιάζεται, να αναπτύσσεται και να δέχεται κρι- 69

7 τική σε μεγάλη έκταση και ένταση από τα βασικά δραματικά πρόσωπα. Δεν είναι, όμως, μόνο ο θεήλατος χαρακτήρας της «νόσου» που διαφοροποιεί την τελευταία κωμωδία του Αριστοφάνη από τις προηγούμενες και την προσεγγίζει έντονα με την αττική τραγωδία του 5ου αιώνα. Στη θεϊκή υπαιτιότητα της νόσου προστίθεται εδώ και η θεϊκή δυνατότητα θεραπείας της, με την έντονη παράλληλα συμμετοχή του ανθρώπινου παράγοντα στη δρομολόγηση και την οργάνωση της προσφυγής στον θεραπευτή θεό Ασκληπιό. Ενθουσιασμένος με την προοπτική της θεραπείας του τυφλού Πλούτου, ο Βλεψίδημος θα ρωτήσει τον Χρεμύλο μήπως θα έπρεπε να καλέσουν κάποιο γιατρό (Πλ. 406). Διαφορετικά, ωστόσο, από τις Εκκλησιάζουσες αλλά και από τους πολύ προγενέστερους Αχαρνείς, η απάντηση στην έκκληση για ιατρική βοήθεια δεν θα αποκλείσει εδώ μόνο τον οποιονδήποτε Πίτταλο, Αμύνωνα ή Αντισθένη, αλλά θα αποκλείσει de facto τον οποιονδήποτε δημόσιο γιατρό της πόλης: «Τίς δéτ ατρός âστι νüν âν τ É πόλει; / Oûτε γaρ ï μισθeς οéδbν öτ öστ οûθ τέχνη» (Πλ ). Η μόνη και καλύτερη λύση που απομένει («κράτιστον») είναι αυτή που «πάλαι» είχε στο μυαλό του ο Χρεμύλος, δηλαδή «κατακλίνειν αéτeν [τον Πλούτο] ε ς \AσκληπιοÜ» (Πλ ). Η αφήγηση της ίασης του Πλούτου από τον Καρίωνα (στ ), σε σύγκριση με τις αφηγήσεις θεραπειών στις επιγραφές του ιερού της Επιδαύρου, φαίνεται να αναπαριστά με πλήρη πιστότητα τη διαδικασία μιας «επώασης», μέχρι του σημείου που τα φώτα σβήνουν και οι ασθενείς υποχρεούνται να κλείσουν τα μάτια τους και να μείνουν σιωπηλοί. Πέραν αυτού του σημείου της «εγκοίμησης», ο δαιμόνιος δούλος περιγράφει μεν πράγματα που κανείς πιστός δεν θα μπορούσε να έχει δει, ωστόσο μας μεταφέρει ό,τι ο κοινός νους φανταζόταν ότι συνέβαινε όταν ο Ασκληπιός επιτελούσε μια θεραπεία. 26 Η αριστουργηματική ασεμνολογική περιγραφή του Αριστοφάνη βρίθει από σαρκασμό για τις λαϊκές προλήψεις και συμπεριφορές, οι οποίες την ίδια στιγμή θεωρούνται και αντιμετωπίζονται ως απαραίτητες και συστατικές της όλης επιτυχούς και καθολικά αναγνωρισμένης θεραπευτικής διαδικασίας που φέρει σε πέρας ο Ασκληπιός και η θεϊκή ακολουθία του. Πράγματι, ο τυφλός Πλούτος αναβλέπει, για να επανεμφανιστεί επί σκηνής με νέο προσωπείο, σαν ένας αντίστροφος Oιδίποδας, οξυδερκής και μεταμορφωμένος 27 και να παραμείνει έτσι μέχρι τέλους της μυθοπλασιακής δράσης, όταν θα εγκατασταθεί στον «οπισθόδομο» του ναού της Αθηνάς, σε μια καταληκτήρια πράξη που μεταθέτει έστω και καθυστερημένα και όχι πολύ πειστικά το επίκεντρο του ενδιαφέροντος από το ατομικό στο συλλογικό, από τον οίκο του Χρεμύλου στο αθηναϊκό άστυ, μετατρέποντας ένα πανανθρώπινο κοινωνικό φαινόμενο σε υπόθεση πολιτική. 28 Σε κάποια αβέβαιη χρονολογία, ο «δεξίθεος» Σοφοκλής έδωσε στον Ασκληπιό εξέχοντα ρόλο σε ένα από τα δύο έργα του σχετικά με τον τυφλό Φινέα, ενώ στον Φιλοκτήτη του 409 θα ανέθετε επίσης στον Ασκληπιό τη θεραπεία της επώδυνης πληγής του τραγικού ήρωα. 29 Είκοσι τρία χρόνια αργότερα, ο Αριστοφάνης με τον Πλούτο του θα προσέφερε μία ακόμη την τελευταία δραματική μαρτυρία για τη μεγάλη διάδοση της ιαματικής λατρείας του Ασκληπιού και της πίστης των ανθρώπων της εποχής σε αυτήν, ενάντια ενδεχομένως στον αυξανόμενο ορθολογισμό που χαρακτήριζε την επίσημη ιατρική του ιπποκρατικού κύκλου. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα ίασης της «νόσου» του Φιλοκλέωνα στο Ασκληπιείο της Αίγινας στους Σφήκες του 422 π.χ., ο τυφλός Πλούτος του 388 π.χ., απορροφώντας μέσα του τον σοφόκλειο Φιλοκτήτη και τον σοφόκλειο Oιδίποδα επί Κολωνώ των ομότιτλων τραγωδιών που έχουν στο μεταξύ μεσολαβήσει, θεραπεύεται από την τυφλότητά του χάρη στη θεραπευτική δεινότητα του Ασκληπιού που διαθέτει πλέον δύο ιερά στην Αθήνα 30 και, ιαθείς, «αποθεώνεται» επί σκηνής στην εορταστική έξοδο. Στη δεύτερη δεκαετία του 4ου αιώνα ο Αριστοφάνης, φύσει και θέσει προσκολλημένος στις παραδοσιακές αξίες και πρακτικές, φαίνεται να θέλει να γυρίσει πίσω το ρολόι του χρόνου ενάντια στις εξελίξεις της ιωνικής επιστήμης και του διαφωτισμού του 5ου αιώνα, που, χωρίς να αποκλείουν τη θεϊκή απαρχή και αιτιότητα, συνυπολόγιζαν τη φυσική αιτιότητα και αναζητούσαν επιστημονικούς τρόπους εξήγησης και θεραπείας των νόσων ενάντια στη δαιμονολογική σύγχυση και τη δεισιδαιμονία, που έφερε το κοσμοείδωλο πολλών από τους συγχρόνους τους. O αριστοφανικός Πλούτος, χωρίς να φείδεται της ανελέητης διακωμώδησης ανάλογων δαιμονολογικών προλήψεων και δεισιδαιμόνων κοινωνικών πρακτικών, προβάλλει την ισχύ και τη διάρκεια της λαϊκής ιατρικής ενάντια ή συμπληρωματικά με την επίσημη συμβατική ιατρική και τους αναπόφευκτους περιορισμούς της, 31 στις απαρχές αυτού του «συγκλονιστικού χρονικού ενός άνισου και απελπισμένου αγώνα εναντίον του πεπρωμένου και της φθοράς», που αποτελεί η ιστορία της ιατρικής από την αρχαιότητα έως και σήμερα. 32 Την ίδια στιγμή, η βαθιά ειρωνεία που υποκρύπτει η παραδοχή ότι μόνο με ένα θεϊκό θαύμα η οικονομική δύναμη μπορεί να αλλάξει ιδιοκτήτη και να πάει στα σωστά χέρια, υπονομεύει αναπόφευκτα τόσο την ίδια την πιθανότητα της πραγματοποίησης της ουτοπίας για δίκαιη κατανομή του πλούτου όσο και τον ίδιο τον υπερβατικό, σχεδόν μαγικό τρόπο με τον οποίο επιχειρείται η πραγματοποίηση της ουτοπίας. 33 Η αμφισημία της κλασικής σκέψης δεν θα μπορούσε ίσως να αποτυπωθεί με πιο πειστικό τρόπο απ ό,τι στην τελευταία σωζόμενη αριστοφανική κωμωδία και τελευταίο δείγμα της αρχαίας δραματικής γραμματείας, όπου το φυσικό συμμειγνύεται με το διανοητικό, η κατάφαση στη θεϊκή αρχή συμπορεύεται με τη ριζική αμφισβήτησή της, τέλος, η κατάφαση στη λαϊκή ιατρική συμπορεύεται με την παρωδιακή υπονόμευσή της. 70 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

8 ΣΗΜEIΩΣEIΣ 1 Βλ. Γ.Π. Πεφάνης, Το Θέατρο και τα Σύμβολα. Διαδικασίες συμβόλισης του δραματικού λόγου, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999, κεφ. «6.2. Το πρόσωπο ως υποκείμενο της δράσης», σ , Γ.Π. Πεφάνης, Κείμενα και νοήματα. Μελέτες και άρθρα για το θέατρο, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα 2005, κεφ. «Ασθένειες και θεραπείες στο ελληνικό θέατρο του 20ού αιώνα», σ , Βλ. ενδεικτικά E.H. Ackerknecht (με συμπληρώσεις A.H. Murken), Iστορία της Ιατρικής (πρόλογος Θ. Τζαβάρας, επιμ. Β. Πασχάλης, μτφρ. Β. Πασχάλης / Γ. Ηλιάδης / Β. Καρατζούλης), εκδ. Μαραθιά, Αθήνα 1998, κεφ. 5 «Ελληνική ιατρική: Γιατροί, ιερείς, φιλόσοφοι», σ , και κεφ. 6 «Ελληνική ιατρική: ιπποκρατική ιατρική», σ Για την αρρώστια ή και το θάνατο ως φαινόμενο δυνάμει τραγικό, βλ. Χ. Μπακονικόλα, Στιγμές της ελληνικής τραγωδίας, τόμ. 2, Ινστιτούτο του Βιβλίου Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2004, κεφ. «Νόσος και φάρμακον στην αττική τραγωδία», σ , Για τα διαπερατά όρια μεταξύ τρέλας και πάθους με πολλά αντίστοιχα παραδείγματα, βλ. R. Padel, Whom Gods Destroy. Elements of Greek 6. Σειληνός και δύο σάτυροι που διασκεδάζουν. O ένας από αυτούς κρατά θεατρικό προσωπείο, γεγονός που υποδηλώνει την παρουσία του θεάτρου σε ποικίλες εκφάνσεις της καθημερινότητας των αρχαίων. Zωφόρος των Διονυσιακών Mυστηρίων. 1ος αι. π.x. Πομπηία, Bίλα των Mυστηρίων. and Tragic Madness, Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1995, κεφ. 15 «Disease, Passion», σ Για τη διάκριση των τύπων «κρίσης» της νόσου «παθητικός», «ενεργητικός» και «ενδιάμεσος» στη μεμονωμένη περίπτωση του Oρέστη στην Ιφιγένεια εν Ταύροις, βλ. J. Jouanna, «M decine hippocratique et trag die grecque», στο Anthropologie et Th tre Antique. Actes du colloque international Montpellier 6-8 mars 1986 (textes r unis par Paulette Ghiron-Bistagne avec la collaboration de Bernard Schouler), Cahiers du GITA 3 (Octobre 1987), σ , Μιλούμε, αντίστοιχα, για τις τρεις περιπτώσεις θανάσιμου τραυματισμού του Ιππολύτου στο ομότιτλο δράμα του Ευριπίδη, της μνηστής του Ιάσονα στη Μήδεια του ίδιου δραματουργού, του Ηρακλή στις Τραχίνιες του Σοφοκλή, για την επίκτητη αναπηρία του τυφλού Oιδίποδα στις τραγωδίες Oιδίπους Τύραννος, Φοίνισσαι, Oιδίπους επί Κολωνώ και για τον επιδημικό λοιμό στον Oιδίποδα Τύραννο, που κυριαρχεί σε αφηγηματικό επίπεδο στην έναρξη της τραγωδίας. 8 Βλ. Δ. Ανωγιάτης-Pel / Β.Κ. Βαϊόπουλος (επιμ.), F.C.H.L. Pouqueville, H πανώλη τύπου Orientalis (εισαγωγή Δ. Ανωγιάτης-Pel, μτφρ.-σχόλια Β. Βαϊόπουλος), εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2005, σ , σημ Βλ. Jouanna, «M decine hippocratique», ό.π., σ Πρβλ. τις αντίστοιχες εξηγήσεις τρεις δαιμονικής αιτιολογίας, μία φυσικής, που παραδίδει ο Ηρόδοτος σχετικά με τις αιτίες της τρέλας και το οικτρό τέλος του σπαρτιάτη βασιλιά Κλεομένη, για να επιλέξει τελικά μία από τις δαιμονολογικές (6.66, 75, 84) βλ. σχετικά Padel, Whom Gods destroy, ό.π., σ. 160 (βιβλιογραφία). 10 Πρβλ. R. Padel, In and Out of the Mind: Greek Images of the Tragic Self, Princeton University Press, Princeton 1992, σ , J. Longrigg, Greek Medicine, From the Heroic to the Hellenistic Age. A Source Book, Duckworth, London 1998, σ. 123, Πρβλ. Simon Goldhil, Reading Greek Tragedy, Cambridge University Press, Cambridge 1986, κεφ. 7 «Mind and Madness», σ , ιδίως σ Βλ. σχετικά M. Jameson, «Apollo Lykeios in Athens», Archaiognosia 12 (1980), σ Πρβλ. R. Gersht, «Gods of Medicine in the Greek and Roman World», στο M. Rosovsky (επιμ.), Illness and Healing in Ancient Times (english translation and editing: M. Rosovsky), University of Haifa, Haifa 1996, 8-12 Ackerknecht, Iστορία της Ιατρικής, ό.π., σ Βλ. A. Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας (μτφρ. Α. Τσοπανάκης), εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη (αναθ. έκδ.), κεφ. «O Διαφωτισμός και οι αντίπαλοί του: Oι ειδικές επιστήμες», σ , Βλ. Μπακονικόλα, Στιγμές της ελληνικής τραγωδίας, ό.π., κεφ. «Παθογόνες ουσίες στην ελληνική τραγωδία», σ , «Αν κάποιος έπεφτε άρρωστος, / δεν είχε γιατρικό κανένα να πιει, να φάει, / ν αλειφτεί. Χωρίς αντίδοτο μαράζωνε, / πριν να ρθω να τους δείξω εγώ ν αναμειγνύουν / ακίνδυνα φαρμάκια και βοτάνια / που τις αρρώστιες όλες θεραπεύουν», μτφρ. Κ.Χ. Μύρης (Κ. Γεωργουσόπουλος), εκδ. Πατάκη, Αθήνα Βλ. A. Lesky, Η τραγική ποίηση των Αρχαίων Ελλήνων (μτφρ. Ν.Χ. Χουρμουζιάδης), ΜΙΕΤ, Αθήνα 2003, τόμ. Α, «Από τη γένεση του είδους ως τον Σοφοκλή», σ Βλ. σχετικά Jouanna, «M decine hippocratique», ό.π., σ Στο ίδιο, σ Για τις αρχές και τα είδη του κωμικού, βλ. ενδεικτικά P. Pavis, Dictionnaire du Th tre, Messidor / ditions Sociales, Paris 1987, λ. «comique», σ (βιβλιογραφία). 21 Πρβλ. κυρίως Ειρ , Πλ Bλ. Πεφάνης, Κείμενα και νοήματα, ό.π., «Πολιτικά τοπία του αριστοφανικού κόσμου», σ Σχετικά με το αμφιλεγόμενο τέλος των Σφηκών πρβλ. ενδεικτικά K.J. Dover, H κωμωδία του Αριστοφάνη (μτφρ. Φ.Ι. Κακριδής), ΜΙΕΤ, Αθήνα 1989, «O χαρακτήρας του Φιλοκλέωνα», σ , και Angus M. Bowie, Αριστοφάνης. Μύθος, τελετουργία και κωμωδία (μτφρ. Π. Μοσχοπούλου, APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

9 επιμ. Α. Μαρκαντωνάτος), εκδ. Τυπωθήτω, Αθήνα 1999, «Φιλοκλέων, ο γηραιός Ηλιαστής» και «O Φιλοκλέων Redidivus», σ Βλ. σχετικά A.Η. Sommerstein (εκδ.), Wealth (edited with translation and commentary by Alan Sommerstein), The Comedies of Aristophanes τόμ. 11, Aris & Philipps Ltd, Warminster England 2001, «Introduction», σ Βλ. ενδεικτικά Η. Σπυρόπουλος, Αριστοφάνης. Σάτιρα-Θέατρο-Ποίηση, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1988, κεφ. «O Αριστοφάνης των 44 κωμωδιών», σ , 37 και Πρβλ. Bowie, Αριστοφάνης, ό.π., σ Sommerstein (εκδ.), Wealth, ό.π., σ F. Sartori, «Aristofane e il culto di Asclepio», Atti e memorie dell Accademia Patavina di Scienze 85 (1972), σ Βλ. P. Thiercy, O Αριστοφάνης και η αρχαία κωμωδία (μτφρ. Γ.Φ. Γαλάνης), εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2001, σ Σχετικά με τον «μεταβατικό» χαρακτήρα του Πλούτου ανάμεσα στο «πολιτικό περιβάλλον» της αρχαίας κωμωδίας του 5ου αιώνα και το «αστικό περιβάλλον» της νέας κωμωδίας, βλ. ενδεικτικά Bernhardt Zimmermann, H αρχαία ελληνική κωμωδία (μτφρ. Η. Τσιριγκάκης, επιμ. Δ.Ι. Ιακώβ), εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 2002, σ Άλλες ιστορικές και λογοτεχνικές μαρτυρίες σχετικά με τη διάδοση της λατρείας του Ασκληπιού στα τέλη του 5ου αιώνα παραδίδει ο Sommerstein (εκδ.), Wealth, ό.π., σ Πρβλ. στο ίδιο, σ Βλ. N. Koutouvidis / E. Papamichael / A. Fotiadou, «Aristophanes Wealth: ancient alternative medicine and its modern survival», Journal of the Royal Society of Medicine 89/11 (1996), σ Β. Πούχνερ, Σταθμίσεις και ζυγίσματα. Δέκα θεατρολογικά μελετήματα, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2006, κεφ. 5 «Η τέχνη του Ιπποκράτη στη νεοελληνική δραματουργία», σ , Για την αμφισημία και την ειρωνεία της διαλεκτικής αριστοφανικής σκέψης, βλ. Πεφάνης, Κείμενα και νοήματα, ό.π., ιδίως σ σχετικά με τον Πλούτο. BIBΛIOΓPAΦIA ACKERKNECHT E.H. (με συμπληρώσεις A.H. Murken), Iστορία της Ιατρικής (πρόλογος Θ. Τζαβάρας, επιμ. Β. Πασχάλης, μτφρ. Β. Πασχάλης / Γ. Ηλιάδης / Β. Καρατζούλης), εκδ. Μαραθιά (σειρά: Άνθρωπος στην επιστήμη), Αθήνα ΑΝΩΓΙΑΤΗΣ-PELE Δ. / ΒΑΪOΠOΥΛOΣ Β.Κ. (επιμ.), POUQUEVILLE F.C.H.L., H πανώλη τύπου Orientalis (εισαγωγή Δ. Ανωγιάτης-P l, μτφρ.-σχόλια: Β. Βαϊόπουλος), εκδ. Παπαζήση, Αθήνα BOWIE A.M., Αριστοφάνης. Μύθος, τελετουργία και κωμωδία (μτφρ. Π. Μοσχοπούλου, επιμ. Α. Μαρκαντωνάτος), εκδ. Τυπωθήτω, Αθήνα DOVER K.J., H κωμωδία του Αριστοφάνη (μτφρ. Φ.Ι. Κακριδής), ΜΙΕΤ, Αθήνα GERSHT R., «Gods of Medicine in the Greek and Roman World», στο Murray Rosovsky (επιμ.), Illness and Healing in Ancient Times (english translation and editing: Murray Rosovsky), University of Haifa, Haifa GOLDHIL S., Reading Greek Tragedy, Cambridge University Press, Cambridge JAMESON Κ., «Apollo Lykeios in Athens», Archaiognosia 12 (1980), σ JOUANNA J., «M decine hippocratique et trag die grecque», στο Anthropologie et Th tre Antique. Actes du colloque international Montpellier 6-8 mars 1986 (textes r unis par Paulette Ghiron- Bistagne avec la collaboration de Bernard Schouler), Cahiers du GITA 3 (Octobre 1987), σ KOUTOUVIDIS Ν. / PAPAMICHAEL E. / FOTIADOU A., «Aristophanes Wealth: ancient alternative medicine and its modern survival», Journal of the Royal Society of Medicine 89/11 (1996), σ LESKY A., Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (μτφρ. Α. Τσοπανάκης), εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη (αναθ. έκδ.)., Η τραγική ποίηση των Αρχαίων Ελλήνων (μτφρ. Ν.Χ. Χουρμουζιάδης), ΜΙΕΤ, Αθήνα LONGRIGG J., Greek Medicine, From the Heroic to the Hellenistic Age. A Source Book, Duckworth, London ΜΠΑΚOΝΙΚOΛΑ X., Στιγμές της ελληνικής τραγωδίας, τόμ. 2, Ινστιτούτο του Βιβλίου Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα PADEL R., In and Out of the Mind: Greek Images of the Tragic Self, Princeton University Press, Princeton 1992., Whom Gods Destroy. Elements of Greek and Tragic Madness, Princeton University Press, Princeton, New Jersey PAVIS P., Dictionnaire du Th tre, Messidor / ditions Sociales, Paris ΠΕΦΑΝΗΣ Γ.Π., Το Θέατρο και τα Σύμβολα. Διαδικασίες συμβόλισης του δραματικού λόγου, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999., Κείμενα και νοήματα, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα ΠOΥΧΝΕΡ Β., Σταθμίσεις και ζυγίσματα. Δέκα θεατρολογικά μελετήματα, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα SARTORI F., «Aristofane e il culto di Asclepio», Atti e memorie dell Accademia Patavina di Scienze 85 (1972), σ SOMMERSTEIN A.H. (εκδ.), Wealth (edited with translation and commentary by Alan Sommerstein), The Comedies of Aristophanes τόμ. 11, Aris & Philipps Ltd, Warminster England ΣΠΥΡOΠOΥΛOΣ Η., Αριστοφάνης. Σάτιρα-Θέατρο-Ποίηση, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη THIERCY P., O Αριστοφάνης και η αρχαία κωμωδία (μτφρ. Γ.Φ. Γαλάνης), εκδ. Πατάκη, Αθήνα ZIMMERMANN B., H αρχαία ελληνική κωμωδία (μτφρ. Ηλ. Τσιριγκάκης, επιμ. Δ. Ιακώβ), εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα Representations of Disease and Treatment in Ancient Greek Tragedy and Comedy Kaiti Diamantakou The article deals with the predominant representations of disease and its cause and treatment in the ancient tragic and comic drama in relation, on the one hand, to the magic-religious approach of Asclepius priesthood; and on the other, to the rational-scientific perception of Hippocrates followers, which was remarkably developed and disseminated during the fifth century BC. It also traces the differently recorded representation of disease and treatment in the ancient tragedy and comedy and follows the escalation of medical syncretism and therapeutic optimism evident in dramatic literature: being literary introduced by Aeschylus Prometheus Bound and Sophocles Antigone, they are established by Euripides Alcestis and Sophocles Philoctetes, to be finally differentiated and prevalent in the plays of Aristophanes Wasps and Wealth, respectively. In the latter play, the last extant ancient comedy, the ambivalence of the classical thought has been remarkably portrayed. K.D. 72 τχ. 102 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8) Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ Α * Τραγωδία (1-8) Μια ματιά ςτα παραςκήνια: απεικονίςεισ τραγικών υποκριτών εκτόσ ςκηνήσ, ςε δφο αττικά ερυθρόμορφα αγγεία τησ κλαςικήσ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr

ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr ΙΩΑΝΝΑ Ν. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρος Καθηγήτρια της Κλασικής Φιλολογίας iopapad@helit.duth.gr Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Πανεπιστημιούπολη ΤΚ 69100 τηλ.: +30-25310-39947 φαξ:

Διαβάστε περισσότερα

Το θέατρο της αρχαιότητας Δ

Το θέατρο της αρχαιότητας Δ Τίτλος µαθήµατος Το θέατρο της αρχαιότητας Δ Κωδικός µαθήµατος 68Θ206 Ακαδηµαϊκό έτος 2014-2015 Σχολή Φιλοσοφική Τµήµα Θεατρικών Σπουδών Επίπεδο Προπτυχιακό Περίοδος διδασκαλίας Εαρινή Τύπος παρακολούθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. Ε.Λ.Π. 31 «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» ΘΕΜΑ 2 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2007-2008 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τις ενότητες 3.2. και 3.3 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Το αρχαίο ελληνικό θέατρο και η πρόσληψή του

Το αρχαίο ελληνικό θέατρο και η πρόσληψή του Δʹ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΘΕΑΤΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Υπό την αιγίδα της Αυτού Εξοχότητος του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολου Παπούλια Το αρχαίο ελληνικό θέατρο και η πρόσληψή του Πάτρα, 26-29 Μαΐου 2011 Συνεδριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Εισαγωγή

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Εισαγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. Ε.Λ.Π. 31 «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» 4 η ΕΡΓΑΣΙΑ 2008 2009 Θέµα: «Αφού µελετήσετε προσεκτικά τo κεφάλαιo 4 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο ραµατικός Λόγος από τον Αισχύλο

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου Ευριπίδης Ο Ευριπίδης είναι ο νεότερος από τους σημαντικότερους τραγικούς ποιητές μετά τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. Είναι ρεαλιστής. Φέρνει τη τραγωδία κοντά στην πραγματικότητα. Παρουσιάζει τους μυθικούς

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία Βασική γνωσιακή αρχή: «Ταράσσει τους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ)

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ) Η ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΠΙΔΗ ΕΛΕΝΗ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ) Είδη αρχαίου ποιητικού λόγου 1. Επική ποίηση : Γεωμετρική εποχή (1100-800 π.χ) 2. Λυρική ποίηση : Αρχαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση)

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος. α) Με ποια διάταξη και από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΝΗΝΤΑ ΕΝΝΕΑ ΤΡΑΓΩΔΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΠΤΑ ΜΥΘΟΥΣ

ΠΕΝΗΝΤΑ ΕΝΝΕΑ ΤΡΑΓΩΔΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΠΤΑ ΜΥΘΟΥΣ ΠΕΝΗΝΤΑ ΕΝΝΕΑ ΤΡΑΓΩΔΙΕΣ ΕΧΟΥΝ ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΠΤΑ ΜΥΘΟΥΣ Μέσα σε ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα εκατόν τριάντα χρόνων (536-406 π.χ.) διακόσιοι περίπου τραγικοί ποιητές έγραψαν και δίδαξαν τραγωδίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ

ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΤΑΞΗ: Α3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΘΕΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ ΟΝΟΜ/ΜΟ : ΠΕΠΠΑΣ ΦΟΙΒΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή... σελ. 3 Νεκρικές Μάσκες... σελ. 4 Θεατρικές Μάσκες... σελ. 4 Εορταστικές

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: «Επιχειρηματικότητα» Εξάμηνο: 8 ο Κουτούγερα Άννα Λίτου Ζωή Διαδικτυακή, φιλολογικού περιεχομένου εφαρμογή για κινητά και ηλεκτρονικές ταμπλέτες (tablets).

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους :

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους : Αντιμετώπιση ασθενών τελικού σταδίου Γιάννης Αυγουστάτος ψυχίατρος ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπευτής Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40 Η πρώτη γνωστή μέχρι σήμερα νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα, έγινε γύρω στο 1900 π.χ. στην περιοχή των Δελφών. Την ανακάλυψη αυτή έκαναν έλληνες επιστήμονες που μελέτησαν το κρανίο ενός άντρα από

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ «ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ Ο μύθος των Δαναΐδων, ο γενέθλιος μύθος του Άργους, αναβίωσε στο αρχαίο θέατρο της πόλης, από τη Θεατρική Ομάδα του 1ου Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος

Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος Η ολοκληρωμένη αγωγή για τη θεραπεία και αναζωογόνηση του δέρματος AΠΟΚΛΕIΣΤΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑI ΚΥΠΡΟ: MIMI D.lux - SQOOM Concept HELLAS Εμπορικό Κέντρο Μεγ. Αλεξάνδρου 65302 Καβάλα, ΕΛΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ακαδηµαϊκό έτος ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 4ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιπποκρατική πραγµατεία Περί ιερής νούσου προσφέρει πολύτιµα στοιχεία για την

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος παρακολούθησης Εξάµηνο Έτος ΔΜ ECTS ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ 1 1 2. Γνώσεις ιστορίας και θεωρίας του αρχαίου ελληνικού δράµατος και θεάτρου

Τύπος παρακολούθησης Εξάµηνο Έτος ΔΜ ECTS ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ 1 1 2. Γνώσεις ιστορίας και θεωρίας του αρχαίου ελληνικού δράµατος και θεάτρου Τίτλος µαθήµατος ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟΥ: Η έµφυλη ετερότητα στο αρχαίο θέατρο και στις σύγχρονες παραστάσεις του Κωδικός µαθήµατος 68Θ200 Ακαδηµαϊκό έτος 2014-2015 Σχολή Φιλοσοφική Τµήµα Θεατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Ο Παπανούτσος, σε δοκίμιό του, υποστηρίζει ότι οι ξεχωριστοί πνευματικοί άνθρωποι έχουν αδιανόητη - για τα κοινά μέτρα - αντοχή στην επίπονη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 6β: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ Α Αισχύλος (68Θ200) Ευµενίδες: Η σύνθεση των αντιθέτων

Ενότητα 6β: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ Α Αισχύλος (68Θ200) Ευµενίδες: Η σύνθεση των αντιθέτων Ενότητα 6β: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ Α Αισχύλος (68Θ200) Ευµενίδες: Η σύνθεση των αντιθέτων Αικατερίνη (Καίτη) Διαµαντάκου Φιλοσοφική Σχολή Τµήµα Θεατρικών Σπουδών ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ Εικόνα 1: Ορέστεια Ευµενίδες,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H E P I E X O M E N A Πρόλογος: Κώστας Σολδάτος........................... 9 1. ΘΑΝAΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ: Αρχαιογνωσία, αρχαιολατρία και αντιστάσεις στην ψυχανάλυση.. 13 2. ΠΈΤΡΟΣ ΧΑΡΤΟΚΌΛΛΗΣ: Η προέλευση και η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα