ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ Ιατρική Σχολή - Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων - Πανεπιστηµιούπολη Ιωάννινα DEPARTMENT OF PHARMACOLOGY Medical School - University of Ioannina - University Campus Ioannina - GREECE ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ Αριθµός Τίτλος άσκησης Σελίδα 1 η Φαρµακοκινητική 2 2 η Συνέργεια και Ανταγωνισµός 8 3 η Αυτόνοµο Νευρικό Σύστηµα 13 4 η Φλεγµονή Αναλγητικά φάρµακα 22 5 η Φάρµακα που επιδρούν στο ΚΝΣ - Αντιψυχωσικά 30 6 η Μυοχάλαση και Γενική Αναισθησία 33 ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010

2 Άσκηση 1 η : ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ Α. Οι φαρµακοκινητικές εξισώσεις Η φαρµακοκινητική παρέχει τα µαθηµατικά εκείνα εργαλεία για τον προσδιορισµό της διαδροµής που ακολουθεί το φάρµακο µέσα στον οργανισµό και για τις επιδράσεις του σε αυτό. Ειδικότερα, η φαρµακοκινητική επιτρέπει την ποσοτικοποίηση των ακόλουθων διαδικασιών: α. Απορρόφηση (Absorption) β. Κατανοµή (Distribution) γ. Μεταβολισµό (Metabolism) δ. Αποµάκρυνση (Excertion) Οι παραπάνω φαρµακοκινητικές διαδικασίες που συχνά αναφέρονται και µε τον όρο ADME καθορίζουν τη συγκέντρωση του φαρµάκου στον οργανισµό. Η κατανόηση των διαδικασιών αυτών είναι απαραίτητη προκειµένου να σχεδιαστεί το κατάλληλο δοσολογικό σχήµα µιας θεραπευτικής αγωγής δεδοµένου ότι η αποτελεσµατικότητα της δόσης εξαρτάται από τη συγκέντρωση του φαρµάκου στον οργανισµό. Αξίζει να σηµειωθεί ότι οι συγκεντρώσεις ενός φαρµάκου στο πλάσµα ή τον ορό αναφέρονται στην ολική συγκέντρωση του φαρµάκου η οποία είναι ο συνδυασµός του ελεύθερου και του δεσµευµένου φαρµάκου που βρίσκονται σε ισορροπία µεταξύ τους. Αν ο οργανισµός θεωρηθεί ως µία κινητικά οµοιογενής µονάδα µέσα στην οποία ένα φάρµακο κατανέµεται οµοιόµορφα τότε αναφερόµαστε σε µονο-διαµερισµατικό µοντέλο, στο οποίο το φάρµακο κατανέµεται σε ένα κεντρικό διαµέρισµα. Στο δι-διαµερισµατικό µοντέλο αντίθετα, το φάρµακο κατανέµεται µεταξύ ενός κεντρικού και ενός περιφερικού διαµερίσµατος. Φαρµακοκινητικά µοντέλα κατανοµής. Παρόλο που οι έννοιες κεντρικό και περιφερικό διαµέρισµα δεν έχουν καµία φυσιολογική και ανατοµική σηµασία εντούτοις, το κεντρικό διαµέρισµα περιλαµβάνει τους ιστούς µε πλούσια αιµάτωση όπως η καρδιά, οι πνεύµονες, οι νεφροί, το ήπαρ και ο 2

3 εγκέφαλος ενώ το περιφερικό διαµέρισµα περιλαµβάνει ιστούς µε λιγότερη αιµάτωση όπως οι µύες, ο λιπώδης ιστός και το δέρµα. Ένα φάρµακο µπορεί να ακολουθεί κινητική µηδενικής τάξης είτε πρώτης τάξης ή ακόµη και µεικτή κινητική (συνδυασµός κινητικής µηδενικής και πρώτης τάξης). Στην κινητική µηδενικής τάξης η ταχύτητα της µεταβολής της ποσότητας ενός φαρµάκου στον οργανισµό είναι ανεξάρτητη από την ποσότητα του φαρµάκου που έχει χορηγηθεί και περιγράφεται από τη συνάρτηση: dx dt = -k (1) όπου, Χ: η ποσότητα του φαρµάκου t: ο χρόνος k: η σταθερά ταχύτητας µηδενικής τάξης Ολοκληρώνοντας την εξίσωση (1) προκύπτει η εξίσωση: Χ(t) = -kt + σταθερά (2) Στην παραπάνω εξίσωση (2), η γραφική παράσταση της συγκέντρωσης του φαρµάκου στο πλάσµα ως προς το χρόνο είναι γραµµική. Χαρακτηριστικό παράδειγµα κινητικής µηδενικής τάξης ακολουθεί η αποµάκρυνση της αιθυλικής αλκοόλης από τον οργανισµό ύστερα από ενδοφλέβια χορήγηση. Η κινητική πρώτης τάξης είναι εκείνη στην οποία η ταχύτητα µεταβολής της ποσότητας ενός φαρµάκου στον οργανισµό είναι ευθέως ανάλογη προς την ποσότητα του φαρµάκου που έχει χορηγηθεί και περιγράφεται από την εξίσωση: dx dt = - kx (3) η οποία µε ολοκλήρωση, µετατρέπεται στην εξίσωση (4): Χ = Χ ο e (-kt) (4) όπου, Χ: η ποσότητα του φαρµάκου Χ ο : η ποσότητα του φαρµάκου τη χρονική στιγµή t o και k: η σταθερά ταχύτητας πρώτης τάξης 3

4 Σε αυτή την περίπτωση η γραφική απεικόνιση της συγκέντρωσης του φαρµάκου στο πλάσµα ως συνάρτηση του χρόνου είναι εκθετική. Ωστόσο, για λόγους ευκολίας η συγκέντρωση του φαρµάκου εκφράζεται σε λογαριθµική κλίµακα οπότε, προκύπτει µια γραµµική απεικόνιση. Τα περισσότερα φάρµακα παρουσιάζουν κινητική πρώτης τάξης π.χ., αµπικιλίνη, βαρφαρίνη. Κινητικές αποµάκρυνσης: Μηδενικής και πρώτης τάξης αποµάκρυνση. Β. Ο όγκος κατανοµής Ο όγκος κατανοµής (V d ) δεν έχει κάποια φυσική σηµασία και δεν αναφέρεται στον πραγµατικό όγκο αλλά σε φαινοµενικό όγκο. Ορίζεται ως ο όγκος του πλάσµατος µέσα στον οποίο διαλύεται όλη η ποσότητα του φαρµάκου στον οργανισµό και δίνεται από την εξίσωση όση V d = (5) Χ ο Μεγάλος όγκος κατανοµής συγκριτικά µε τον πραγµατικό όγκο π.χ., τον όγκο του πλάσµατος υποδηλώνει µεγάλη κατανοµή του φαρµάκου στους ιστούς. Αντίθετα, ο µικρός όγκος κατανοµής σηµαίνει ότι το φάρµακο κατανέµεται κυρίως στο πλάσµα και ο όχι στους ιστούς. Γ. Η κάθαρση Η κάθαρση (Cl) ενός φαρµάκου ορίζεται ως ο όγκος του πλάσµατος από τον οποίο αποµακρύνεται το φάρµακο στη µονάδα του χρόνου µέσω του µεταβολισµού και της απέκκρισης. Ένα φάρµακο µπορεί να αποµακρυνθεί είτε µε νεφρική απέκκριση, είτε µε 4

5 µεταβολισµό ή µε συνδυασµό και των δύο. Η κάθαρση είναι σταθερή για φάρµακα που αποµακρύνονται µε κινητική πρώτης τάξης. Πιο συγκεκριµένα η κάθαρση δίνεται από τις εξισώσεις Cl ολική = Cl νεφρική + Cl ηπατική (6) Cl ολική = k x V d (7) όση Cl ολική = (8) AUC Μονάδα µέτρησης της κάθαρσης είναι τα L/h ενώ η παράµετρος AUC είναι η επιφάνεια κάτω από την καµπύλη συγκέντρωσης χρόνου σε mg.h/l. Ο χρόνος ηµιζωής Ο χρόνος που απαιτείται για να µειωθεί κατά το ήµισυ η συγκέντρωση του φαρµάκου στο πλάσµα ορίζεται ως χρόνος ηµιζωής (t 1/2 ) και δίνεται από τη σχέση: t 1/2 = (9) k Υπολογισµός χρόνου ηµιζωής και σταθεράς αποµάκρυνσης. Ε. Η επαναλαµβανόµενη χορήγηση Στις περιπτώσεις όπου είναι αναγκαία η επαναληπτική χορήγηση ενός φαρµάκου, παρατηρείται συσσώρευση του φαρµάκου και µετά την πάροδο ορισµένου χρόνου 5

6 αποκαθίσταται µία ισορροπία (steady state) στη συγκέντρωση του φαρµάκου στο αίµα (C ss ). Η συγκέντρωση ισορροπίας (Css) καθορίζεται από το ρυθµό χορήγησης της δόσης του φαρµάκου (ρυθµός δόσης συντήρησης) καθώς και από την κάθαρση (Cl). Ο ρυθµός της δόσης µπορεί να υπολογιστεί, προκειµένου να επιτευχθεί µία επιθυµητή συγκέντρωση, εάν είναι γνωστή η κάθαρση από τη σχέση: Ρυθµός δόσης συντήρησης Επιθυµητή συγκέντρωση (C ss ) = (10) Cl Ο χρόνος που απαιτείται για να επιτευχθεί η κατάσταση ισορροπίας καθορίζεται από το χρόνο ηµιζωής. Πιο συγκεκριµένα, η επίτευξη της ισορροπίας κατά 95% ισούται µε το γινόµενο 4,3 x Τ 1/2. Στο χρονικό αυτό διάστηµα, πρέπει να χορηγούνται σταθερές δόσεις του φαρµάκου, σε µεσοδιαστήµατα που είναι ίσα µε τον χρόνο ηµιζωής. Χορήγηση του φαρµάκου σε µεσοδιαστήµατα βραχύτερα από τον χρόνο ηµιζωής, θα οδηγήσει σε άθροισή του µέσα στον οργανισµό. Για να επιτευχθεί η κατάσταση ισορροπίας γρηγορότερα, χρησιµοποιείται συχνά µία δόση εφόδου και αυτό που καθορίζει το µέγεθος της δόσης είναι ο φαινοµενικός όγκος (V d ). όση εφόδου = επιθυµητή συγκέντρωση x V d (11) 6

7 ΣΤ. Περιγραφή της άσκησης Στα πλαίσια της άσκησης, θα γίνει επεξεργασία των αποτελεσµάτων µιας κλινικής µελέτης φάσης ΙΙ. Παράδειγµα τέτοιων αρχικών µετρήσεων (συγκέντρωσης του φαρµάκου στο πλάσµα εθελοντών σε αντίστοιχα χρονικά διαστήµατα) δίνεται στον πίνακα 1. Θα µελετηθούν σειρά φαρµακοκινητικών παραµέτρων και θα δοθούν απαντήσεις σε ζητήµατα όπως: Ποια κινητική ακολουθεί η αποµάκρυνση του φαρµάκου της µελέτης; Ποια η τιµή της σταθεράς ταχύτητας του φαρµάκου (k); Πώς αλλάζει η τιµή της κάθαρσης (Cl) του φαρµάκου από τον οργανισµό σε ασθενείς µε ηπατική ανεπάρκεια; Εάν το φάρµακο χορηγούνταν ενδοφλεβίως, µε σταθερό ρυθµό, ποια η συγκέντρωση του φαρµάκου σε κατάσταση steady-state; Πίνακας 1. Τιµές συγκεντρώσεων στο πλάσµα εθελοντών. Time Concentration (h) (ng/ml) Log Conc ,36 1, ,92 1, ,18 1, ,25 0, ,71 0, ,54 0,17 Επιστροφή στα περιεχόµενα 7

8 Άσκηση 2η. ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ Συνέργεια ονοµάζεται το φαινόµενο κατά το οποίο η συνύπαρξη δύο ή περισσοτέρων φαρµάκων προκαλεί αύξηση της δράσης του ενός ή και των δύο αυτών φαρµάκων. Η συνέργεια διακρίνεται σε: Αθροιστική, όταν η τελική ενέργεια των φαρµάκων είναι ίση µε το αλγεβρικό άθροισµα των ενεργειών του καθενός ξεχωριστά. ΕΑΒ = ΕΑ + ΕΒ = 2 Tο φαινόµενο αυτό παρατηρείται µε φάρµακα που έχουν ίδιες ή παραπλήσιες ενέργειες, όπως π.χ. τα υπνωτικά. υναµική, όταν η τελική ενέργεια των φαρµάκων έχει µεγαλύτερη ένταση από το απλό άθροισµα των ενεργειών των επί µέρους φαρµάκων. ΕΑΒ > ΕΑ + ΕΒ > 2 Συνέργεια αυτού του τύπου δίνουν τα φάρµακα που επιδρούν µε διαφορετικούς µηχανισµούς στο ίδιο βιολογικό σύστηµα. Τυπικό παράδειγµα αποτελεί ο συνδυασµός σουλφαµεθοξαζόλης και τριµεθοπρίµης, ουσιών που ασκούν ισχυρή αντιµικροβιακή δράση παρεµβαίνοντας σε δύο διαδοχικά στάδια του µεταβολισµού του φυλλικού οξέος στα µικρόβια. Μεµονωµένη χρήση αυτών των φαρµάκων έχει πενιχρά αποτελέσµατα. Ενισχυτική, όταν µία φαινοµενικά αδρανής ουσία επιτείνει τη δράση ενός φαρµάκου. ΕΑΒ > ΕΑ + ΕΒ > 1 Συνήθως η ενίσχυση του φαρµακολογικού αποτελέσµατος προκύπτει από κάποια φαρµακοκινητική επίδραση, είτε µε την επιτάχυνση της απορρόφησης και της κατανοµής του φαρµάκου, είτε µε την επιβράδυνση του µεταβολισµού και της απέκκρισής του. Η προβενεσίδη, αν και στερείται η ίδια οποιασδήποτε αντιµικροβιακής δράσης, έχει χρησιµοποιηθεί για να επιτείνει τη δράση της πενικιλίνης, επειδή επιβραδύνει τη νεφρική απέκκριση του αντιβιοτικού. Η συνέργεια µπορεί να αποτελέσει επιθυµητή αλληλεπίδραση µεταξύ δύο φαρµάκων, η οποία είναι ελεγχόµενη και τερµατίζεται µε την απλή αποµάκρυνση του δεύτερου φαρµάκου. Όλες οι µορφές συνέργειας µπορούν να αξιοποιηθούν στη θεραπευτική, µε αντικειµενικό σκοπό τη µέγιστη δυνατή αποτελεσµατικότητα µε την ελάχιστη δυνατή τοξικότητα. Η αναλγητική ενέργεια της κωδεϊνης, π.χ., ενισχύεται σηµαντικά από την παρουσία παρακεταµόλης, µε τελική ωφέλεια τη χρήση µικρότερων δόσεων του ναρκωτικού αναλγητικού και την επιβράδυνση ανάπτυξης αντοχής σε περίπτωση µακροχρόνιας χορήγησης. Ανταγωνισµός ονοµάζεται το φαινόµενο κατά το οποίο η συνύπαρξη δύο φαρµάκων µειώνει το αποτέλεσµα του ενός ή και των δύο. Ο ανταγωνισµός µπορεί να είναι: Φαρµακολογικός (ή βιολογικός), όταν δύο φάρµακα καταλαµβάνουν τους ίδιους υποδοχείς. Στην περίπτωση αυτή µπορεί να υπάρχει διαφορετική ικανότητα σύνδεσης και ενεργοποίησης των υποδοχέων, οπότε το ασθενέστερο φάρµακο εξουδετερώνει ένα µέρος της αποτελεσµατικότητας που θα είχε το ισχυρότερο φάρµακο εάν καταλάµβανε εξ ολοκλήρου τους υποδοχείς. Η παρουσία ενός φαρµάκου µε µεγάλη χηµική συγγένεια και µηδαµινή αποτελεσµατικότητα προς τους υποδοχείς (ανταγωνιστής) µπορεί να εξουδετερώσει πλήρως τη δράση ενός φαρµάκου µε µεγάλη αποτελεσµατικότητα αλλά µε µικρή χηµική συγγένεια. Χηµικός, όταν ένα φάρµακο αντιδρά χηµικώς µε ένα άλλο στο σηµείο εφαρµογής ή απορρόφησης, µε αποτέλεσµα να παρεµποδίζεται η βιοδιαθεσιµότητα του ενός ή και των δύο (π.χ. σίδηρος και τετρακυκλίνες). Φυσιολογικός, όταν η φαρµακολογική ενέργεια του ενός αναιρεί την ενέργεια του άλλου, όπως συµβαίνει π.χ. µε την νοραδρεναλίνη (αγγειοσύσπαση) και την ισταµίνη (αγγειοδιαστολή). Πρόκειται για φάρµακα που επενεργούν µέσω υποδοχέων, αλλά οι υποδοχείς αυτοί είναι εντελώς διαφορετικοί µεταξύ τους. Βιοχηµικός (ή έµµεσος), όταν η παρουσία ενός φαρµάκου στον οργανισµό τροποποιεί τις συνθήκες οµοιοστασίας έτσι, ώστε να ευνοείται η αποµάκρυνση ενός άλλου φαρµάκου. Για παράδειγµα, οι επαγωγείς των ηπατικών ενζύµων επιταχύνουν το µεταβολισµό ορισµένων φαρµάκων. Επίσης, ουσίες που αλκαλοποιούν τα ούρα, όπως το διττανθρακικό νάτριο, επιταχύνουν τη νεφρική απέκκριση των ουσιών εκείνων που συµπεριφέρονται ως ασθενή οξέα (π.χ. ακετυλοσαλικυλικό οξύ, σουλφοναµίδες). 8

9 ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Όταν χορηγούνται ταυτόχρονα δύο ή περισσότερα φάρµακα µπορεί να παρατηρηθούν αλληλεπιδράσεις, οι οποίες θα εκδηλωθούν είτε ως συνέργεια είτε ως ανταγωνισµός. Και στις δύο περιπτώσεις, τα αποτελέσµατα µπορεί να είναι δυσάρεστα ή ευνοϊκά γιά τον ασθενή. Υπάρχουν παραδείγµατα φαρµάκων που συνδυάζονται σε µία ενιαία φαρµακοτεχνική µορφή, για να ενισχυθεί η δράση τους (φάρµακα σταθερού συνδυασµού ). Συνήθως, στα πλαίσια της θεραπευτικής αγωγής, οι ασθενείς λαµβάνουν ταυτοχρόνως περισσότερα από ένα φάρµακα. Εποµένως, κάποιες αλληλεπιδράσεις είναι αναµενόµενες. Στην κλινική πράξη, µία αλληλεπίδραση αποκτά σηµασία όταν ένα από τα εµπλεκόµενα φάρµακα έχει µικρό θεραπευτικό δείκτη (µικρή απόσταση µεταξύ θεραπευτικών και τοξικών δόσεων). Στις περιπτώσεις αυτές, τυχόν µεταβολή των επιπέδων του φαρµάκου στο πλάσµα µπορεί να έχει τοξικά επακόλουθα. Mηχανισµοί αλληλεπιδράσεων 1) Aµεσες χηµικές ή φυσικοχηµικές αλληλεπιδράσεις. Γιά παράδειγµα, η ηπαρίνη είναι ένας όξινος λεννοπολυσακχαρίτης µε αντιπηκτικές ιδιότητες που µπορεί να ανασταλούν ή να µηδενισθούν µε µια βασική ένωση, όπως η πρωταµίνη. 2) Eντερική απορρόφηση. Aλληλεπιδράσεις ανάµεσα σε φάρµακα συχνά συµβαίνουν πριν την απορρόφηση από τον γαστρεντερικό σωλήνα. Eτσι αλληλεπιδράσεις µιας τετρακυκλίνης µε ασβέστιο ή ένα άλλο µεταλλικό κατιόν στον γαστρεντερικό σωλήνα, εµποδίζει την απορρόφηση του αντιβιοτικού. 3) Σύνδεση µε πρωτεΐνες του πλάσµατος. Πολλά φάρµακα συνδέονται µε πρωτεΐνες του πλάσµατος και έτσι παύουν να ασκούν φαρµακολογική ενέργεια. Εάν δύο ή περισσότερα φάρµακα ανταγωνίζονται µεταξύ τους για τα ίδια σηµεία πρωτεϊνικής σύνδεσης, η παρουσία του ενός µπορεί να παρεκτοπίσει κάποιο άλλο από τις πρωτεϊνες του πλάσµατος και να επιτείνει το φαρµακολογικό του αποτέλεσµα επειδή αυξάνει το ελεύθερο κάσµα που κυκλοφορεί στον οργανισµό. 4) Σύνδεση µε υποδοχείς. Oι αλληλεπιδράσεις αγωνιστών και ανταγωνιστών στις ίδιες ειδικές θέσεις ενός υποδοχέα οδηγούν σε επίταση ή µείωση µιας ενέργειας, ανάλογα µε την φύση των φαρµάκων. 5) Mεταβολισµός. Πολλά φάρµακα και ουσίες που βρίσκονται στο περιβάλλον είναι ικανά να προκαλούν την σύνθεση ενζύµων που µεταβολίζουν τα φάρµακα, ειδικά εκείνων του ηπατικού ενδοπλασµατικού δικτύου (επαγωγή µικροσωµιακών ενζύµων) και έτσι να επιταχύνουν τον δικό τους µεταβολισµό καθώς και των άλλων φαρµάκων. Στην περίπτωση που τα ένζυµα αυτά ανασταλούν, τότε επιβραδύνεται ο µεταβολισµός και η αποµάκρυνση των φαρµάκων. Αυτό παρατηρείται µε χηµικές ουσίες που ασκούν κάποια διάχυτη ηαπατοτοξικότητα, καθώς και όταν δύο ή περισσότερες ουσίες ανταγωνίζονται ως υποστρώµατα για κάποιο ένζυµο χαµηλού κορεσµού. 6) Nεφρική απέκκριση. Yπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες αλληλεπιδράσεις που οφείλονται σε µεταβολές της νεφρικής σωληναριακής επαναρρόφησης. Tο τυπικότερο παράδειγµα είναι η αναστολή της απέκκρισης της πενικιλλίνης από την προβενεσίδη. Επίσης, αλληλεπδράσεις προκύπτουν από την αλλαγή του ph του προούρου, οπότε επηρεάζεται ο ιονισµός και η διάχυση ουσιών που συµπεριφέρονται ως ασθενή οξέα ή βάσεις (τα περισσότερα φάρµακα που αποβάλλονται από τους νεφρούς). 7) Iσοζύγιο ηλεκτρολυτών. Eνα κλασικό παράδειγµα είναι ότι η υποκαλιαιµία που προκαλούν τα διουρητικά ενισχύει την δράση των γλυκοσιδίων της δακτυλίτιδας, µερικές φορές µέχρι βαθµού τοξικότητας. Οι παραπάνω µηχανισµοί µπορεί να εµπλέκονται σε ποικίλες αλληλεπιδράσεις, οι οποίες διακρίνονται σε φαρµακοκινητικές και φαρµακοδυναµικές. α. Φαρµακοκινητικές αλληλεπιδράσεις. Προκύπτουν από φάρµακα, ή άλλες χηµικές ουσίες, που τροποποιούν την απορρόφηση, την κατανοµή, το µεταβολισµό και την απέκκριση ενός φαρµάκου. α1. Τροποποίηση της απορρόφησης. α1.1. Πρωτογενής αντίδραση κατά τη χορήγηση (in vitro ασυµβατότητα). Μέσα σε ορό δεξτράνης καθιζάνουν ή διασπώνται τα φάρµακα αµπικιλίνη, ασκορβικό οξύ, βαρβιτουρικά, διαζεπάµη, προµεθαζίνη και χλωροπροµαζίνη. α1.2. ευτερογενής αντίδραση κατά τη χορήγηση (in vivo ασυµβατότητα). ηµιουργία συµπλόκων ή χηµική διάσπαση. Η χολεστυραµίνη αντιδρά µε ασθενή οξέα, µε τα καρδιακά γλυκοσίδια και µε τη θυροξίνη, παρεµποδίζοντας έτσι την απορρόφησή τους. Τα άλατα 9

10 ασβεστίου (στην τροφή, όπως το γάλα, και σε σκευάσµατα), τα άλατα µαγνησίου ή αργιλίου (αντιόξινα) και τα άλατα σιδήρου (αντιαναιµικά σκευάσµατα) δηµιουργούν αδιάλυτα σύµπλοκα µε τις τετρακυκλίνες και οδηγούν σε απροκαθόριστα χαµηλά επίπεδα των αντιµικροβιακών αυτών φαρµάκων στο αίµα. α1.3 Επίδραση στη λειτουργία του πεπτικού συστήµατος. Γενικώς, η παρουσία τροφής στον πεπτικό αυλό επιβραδύνει την απορρόφηση των φαρµάκων και περιορίζει τη βιοδιαθεσιµότητα µίας συγκεκριµένης δόσης ενός φαρµάκου. Ωστόσο, σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζει και η σύσταση της τροφής, δεδοµένου ότι τα πολλά λίπη ευνοούν την τελική απορρόφηση λιποδιαλυτών φαρµάκων (π.χ. της γκριζεοφουλβίνης), ενώ ασκούν αντίθετη επίδραση στην κινητική όλων των άλλων φαρµάκων (τροφή πλούσια σε λίπη σηµαίνει βραδεία προώθηση του περιεχοµένου του στοµάχου προς το έντερο). Είναι προφανές, ότι σηµαντικές αλληλεπιδράσεις προκύπτουν µε τα φάρµακα εκείνα που µεταβάλλουν τον περισταλτισµό του πεπτικού συστήµατος. Το τελικό αποτέλεσµα θα εξαρτηθεί, ωστόσο, και από το τµήµα του γαστρεντερικού σωλήνα στο οποίο κυρίως συντελείται η απορρόφηση ενός συγκεκριµένου φαρµάκου. α2. Κατανοµή στον οργανισµό. Τα φάρµακα είναι κατά κανόνα συνδεδεµένα µε τις λευκωµατίνες του πλάσµατος. Επίσης, µε πρωτεϊνικά µόρια µεταφέρονται στο αίµα και άλλες κατηγορίες ουσιών, είτε εξωγενείς (προσθετικά τροφής, χηµικά κατάλοιπα του περιβάλλοντος), είτε ενδογενείς (αµινοξέα, βιταµίνες, ορµόνες, κ.α.). Έχει διαπιστωθεί ότι µεγάλο ποσοστό πρωτεϊνικής σύνδεσης (>90%) εµφανίζουν κυρίως οι ουσίες που ιονίζονται και συµπεριφέρονται ως ασθενή οξέα. Οι ουσίες αυτές ανταγωνίζονται για την κατάληψη των ίδιων µοριακών σηµείων σύνδεσης, µε τελικό αποτέλεσµα τη µερική ή και την πλήρη παρεκτόπιση της µιας από την άλλη, ανάλογα µε τις φυσικοχηµικές τους ιδιότητες. α3. Μεταβολισµός. Σηµαντικές φαρµακοκινητικές αλλαγές είναι δυνατόν να προκύψουν, όταν κάποια ουσία επηρεάζει τα ενζυµικά συστήµατα που ενέχονται στο µεταβολισµό των φαρµάκων. Επίταση της ενζυµικής δραστικότητας οδηγεί συνήθως σε επιτάχυνση της αποµάκρυνσης, ενώ το αντίθετο αναµένεται όταν τα ενζυµικά συστήµατα αναστέλλονται. Επαγωγική επιτάχυνση του µεταβολισµού έχει αναφερθεί για τα κουµαρινικά αντιπηκτικά, τα από του στόµατος αντιδιαβητικά, τα γλυκοκορτικοειδή, τα αντισυλληπτικά στεροειδή, τη χλωροπροµαζίνη, τη δοξυκυκλίνη, την κινιδίνη, τη φαινυτοϊνη, τη γριζεοφουλβίνη, κ.α. Τα φάρµακα αυτά µεταβολίζονται ταχύτερα εάν έχει προηγηθεί µακροχρόνια χορήγηση φαινοβαρβιτάλης (π.χ. επιληπτικοί ασθενείς). Αντίθετα, ορισµένες ουσίες φαίνεται ότι αναστέλλουν τα ηπατικά ένζυµα και επιβραδύνουν έτσι το µεταβολισµό των φαρµάκων, µε αποτέλεσµα την άθροισή τους στον οργανισµό (βαρβιτουρικά, φαινυτοϊνη, κουµαρινικά αντιπηκτικά κ.α.). Φάρµακα µε αναγνωρισµένη επαγωγική ικανότητα είναι: Τα βαρβιτουρικά, η φαινυτοϊνη, η γλουτεθιµίδη, η ένυδρη χλωράλη, η γριζεοφουλβίνη, η ριφαµπικίνη, η αιθυλική αλκοόλη, η νικοτίνη, ο καπνός του τσιγάρου, καθώς και τοξικοί περιβαλλοντικοί ρύποι (πολυκυκλικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες, αλογονωµένα πολυκυκλικά εντοµοκτόνα, κ.α.), ιδιαίτερα όταν προσλαµβάνονται από τον οργανισµό για µεγάλο χρονικό διάστηµα. Γνωστοί αναστολείς των ηπατικών ενζύµων είναι: Η δισουλφιράµη, η ισονιαζίδη, η χλωραµφαινικόλη, ο τετραχλωράνθρακας και τα οργανοφωσφορικά εντοµοκτόνα. Φαίνεται ότι η αναστολή των µικροσωµιακών ενζύµων είναι αποτέλεσµα κάποιας γενικότερης ηπατοτοξικής επίδρασης αυτών των ουσιών. α4. Απέκκριση. Πολλά ασθενή οργανικά οξέα και ασθενείς οργανικές βάσεις απεκκρίνονται µε εξειδικευµένα συστήµατα ενεργητικής µεταφοράς στα εγγύς εσπειραµένα σωληνάρια. Τόσο το σύστηµα των οξέων όσο, και το σύστηµα των βάσεων, παρουσιάζουν µια µέγιστη ικανότητα µεταφοράς. Αυτό σηµαίνει ότι η αυξηµένη συγκέντρωση ενός ή περισσοτέρων φαρµάκων θα οδηγήσει σε κορεσµό των πρωτεϊνικών φορέων, µε τελικό αποτέλεσµα την πληµµελή νεφρική απέκκριση ορισµένων από αυτά. Η προβενεσίδη συµπεριφέρεται ως ασθενές οξύ και περιορίζει τη νεφρική κάθαρση φαρµάκων όπως η ασπιρίνη, η ινδοµεθακίνη, η πενικιλλίνη, η κεφαζολίνη, το π-αµινοσαλικυλικό οξύ και η µεθοτρεξάτη. Για τον ίδιο λόγο, η ασπιρίνη παρεµποδίζει την απέκκριση της µεθοτρεξάτης. Οι αλληλεπιδράσεις µεταξύ ασθενών βάσεων είναι µόνο θεωρητικές και δεν έχουν 10

11 παρατηρηθεί στη κλινική πράξη. Στους νεφρούς, άλλη αιτία αλληλεπίδρασης είναι δυνατόν να αποτελέσει το ph του προούρου, από το οποίο ως γνωστό επηρεάζεται ο ιονισµός των περισσοτέρων φαρµάκων και, κατά συνέπεια, η παθητική επαναρρόφησή τους (διάχυση) από τα ουροφόρα σωληνάρια. Ουσίες που αλκαλοποιούν τα ούρα (π.χ. διττανθρακικό νάτριο ή ακεταζολαµίδη) επιτείνουν την απέκκριση ασθενών οξέων (σαλικυλικά, βαρβιτουρικά, στρεπτοµυκίνη κ.α.). Κατ' αναλογίαν, ουσίες που οξινοποιούν τα ούρα (π.χ. χλωριούχο αµµώνιο ή ασκορβικό οξύ) επιτείνουν την απέκκριση ασθενών βάσεων (αµφεταµίνη, ψευδοεφεδρίνη, κινιδίνη, προκαϊναµίδη, πεθιδίνη κ.α.). Είναι αυτονόητο, ότι οι παραπάνω ουσίες θα κατακρατηθούν, εάν συµβεί αντίθετη εκτροπή του ph. Αλληλεπιδράσεις αναφέρονται και σε φάρµακα που αποβάλλονται µε ενεργητική ηπατική απέκκριση προς τη χολή. Η φαινοβαρβιτάλη αποτελεί ίσως το τυπικότερο παράδειγµα, επειδή έχει χολαιρετική δράση, ενώ παράλληλα επάγει τη σύνθεση διαφόρων λειτουργικών πρωτεϊνών που σχετίζονται µε τη χολοπαραγωγική διεργασία. Έτσι, επιταχύνει την αποβολή των φαρµάκων που παρουσιάζουν σηµαντική χολική απέκκριση. Από την άλλη µεριά, η παρουσία στον εντερικό αυλό ουσιών µε προσροφητικές ιδιότητες, όπως ο ενεργός άνθρακας και η χολεστυραµίνη, διευκολύνουν την τελική απέκκριση των φαρµάκων εκείνων που απεκκρίνονται στη χολή αλλά επανεισέρχονται στην πυλαία φλέβα (εντεροηπατική κυκλοφορία). β. Φαρµακοδυναµικές αλληλεπιδράσεις. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται οι αλληλεπιδράσεις που οδηγούν σε κάποια µεταβολή της ενέργειας ενός φαρµάκου, παρά το γεγονός ότι δεν µεταβάλλεται η συγκέντρωση του στο πλάσµα, όπως συµβαίνει µε τις φαρµακοκινητικές αλληλεπιδράσεις. Συνήθως, ενέχονται µηχανισµοί του τύπου της συνέργειας και του ανταγωνισµού. Μεταβολές στη σύσταση του ενδοκυττάριου και εξωκυττάριου χώρου µπορεί να οδηγήσουν σε τροποποίηση της δράσης ενός φαρµάκου, όπως συµβαίνει στη περίπτωση των θειαζιδικών διουρητικών και των φαρµάκων δακτυλίτις, D-τουβοκουραρίνη και κινιδίνη (η υποκαλιαιµία που προκύπτει από την αυξηµένη απώλεια καλίου επιτείνει τη δράση της δακτυλίτιδας και της D- τουβοκουραρίνης, αλλά µειώνει τη δράση της κινιδίνης). Φάρµακα µε κάποια παραπλήσια ενέργεια µπορεί να αλληλεπιδράσουν, ακόµη και όταν η δράση τους ασκείται µέσω ανεξάρτητων και αποµακρυσµένων µηχανισµών. Για παράδειγµα, η προπρανολόλη επιτείνει τη δράση των από του στόµατος αντιδιαβητικών φαρµάκων, επειδή η ίδια προκαλεί µικρού βαθµού υπογλυκαιµία µε έµµεση µεταβολική επίδραση. Επίσης, τα αντιϊσταµινικά φάρµακα συνεργούν στην κεντρική καταστολή της αιθυλικής αλκοόλης, χωρίς να υπάρχει ταυτότητα στο µηχανισµό δράσης. Σε ορισµένες περιπτώσεις, µία κλινικώς λανθάνουσα εκλεκτική επίδραση σε υποδοχείς παίρνει κατακλυσµιαίες διαστάσεις όταν υπάρξει κάποιο επιπρόσθετο φάρµακο µε την ίδια επίδραση, όπως συµβαίνει µε τη έντονη επίταση της µυοχαλαρωτικής δράσης της D-τουβοκουραρίνης από την παρουσία κινιδίνης, κινίνης, προκαϊνης ή αµινογλυκοσιδών, επειδή τα φάρµακα αυτά επιδρούν επίσης κατασταλτικά στην τελική κινητική πλάκα. 11

12 ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΕΞΑΒΑΡΒΙΤΑΛΗΣ µε άλλα φάρµακα Στα πλαίσια της άσκησης θα συγχορηγηθεί σε πειραµατόζωα εξαβαρβιτάλη (60mg/kg, i.v.) µαζί µε µια σειρά φαρµάκων µε γνωστή φαρµακολογική ενέργεια, και θα παρατηρηθεί η αλλαγή στον χρόνο ανάκτησης του αντανακλαστικού της ανόρθωσης των πειραµατόζωων σαν αποτέλεσµα της ταυτόχρονης δράσης των συγχορηγούµενων φαρµάκων. Τα φάρµακα που θα συγχορηγηθούν µε την εξαβαρβιτάλη αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα και καλύπτουν διαφορετικές κατηγορίες φαρµάκων. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται επίσης οι δοσολογίες που έχουν επιλεγεί για κάθε φάρµακο, καθώς και η οδός χορήγησής τους. Φάρµακο που συγχορηγείται µε την εξαβαρβιτάλη Φυσιολογικός ορός Αιθυλική αλκοόλη (10mg/kg, i.p.) Αµφεταµίνη (5mg/kg, i.p.) Χλωροπροµαζίνη (5mg/kg, i.p.) Φαινοβαρβιτάλη (35mg/kg) Βεµεγρίδη (10mg/kg) Χρόνος ανάκτησης αντανακλαστικού ανόρθωσης (min) Παρατηρήσεις Είδη αλληλεπιδράσεων Επιστροφή στα περιεχόµενα 12

13 Άσκηση 3 η. ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΚΑΡ ΙΑΣ ΚΑΤΑ LΑNGENDORFF) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο νευρώνας, ένα κύτταρο ειδικά σχεδιασµένο για να διαβιβάζει πληροφορίες σε άλλα νευρικά, µυϊκά ή αδενικά κύτταρα, αποτελεί την βασική λειτουργική µονάδα του εγκεφάλου. Τα σήµατα εκπέµπονται από τους νευρώνες διαβιβάζοντας ηλεκτρικές ώσεις κατά µήκος του νευράξονά τους. Οι νευρικές ώσεις συνεπάγονται το άνοιγµα και κλείσιµο ιοντικών διαύλων, επιτρέποντας σε φορτισµένα άτοµα ή µικρά µόρια να µπαίνουν και να βγαίνουν από το κύτταρο. Η ροή των ιόντων µέσα από τη µεµβράνη δηµιουργεί ένα ηλεκτρικό ρεύµα, το οποίο παράγει µικρές αλλαγές δυναµικού ανάµεσα στις δύο πλευρές της µεµβράνης. Φθάνοντας στα άκρα ενός νευράξονα, αυτές οι αλλαγές δυναµικού πυροδοτούν την απελευθέρωση ειδικών χηµικών ουσιών, των νευροδιαβιβαστών, οι οποίοι διαβιβάζουν την ώση στον επόµενο νευρώνα. Οι νευροδιαβιβαστές, που απελευθερώνονται στις νευρικές απολήξεις δρουν, αφού δεσµευθούν σε µόρια-υποδοχείς που υπάρχουν στις επιφάνειες των νευρώνων. Αυτοί οι υποδοχείς δρουν για το επόµενο κύτταρο σαν διακόπτες που ανοίγουν και κλείνουν. Κάθε υποδοχέας έχει ένα ειδικά διαµορφωµένο τµήµα που ταιριάζει ακριβώς στον ειδικό χηµικό αγγελιοφόρο. Η ακετυτυλοχολίνη είναι ο πρώτος νευροδιαβιβαστής που αναγνωρίσθηκε πριν από 60 και πλέον χρόνια. Απελευθερώνεται από νευρώνες που συνδέονται µε σκελετικούς µυς, προκαλώντας την σύσπασή τους και από νευρώνες που ελέγχουν τον καρδιακό ρυθµό. ιαβιβάζει επίσης µηνύµατα ανάµεσα σε νευρώνες του εγκεφάλου και του νωτιαίου µυελού. Η παρεµπόδιση της δράσης της ακετυλοχολίνης στους µυς αποτελεί την αιτία της βαρείας µυασθένειας, µίας νόσου που χαρακτηρίζεται από εύκολη κόπωση και αδυναµία των µυών. ΚΑΤΕΧΟΛΑΜΙΝΕΣ Ο όρος κατεχολαµίνες αναφέρεται σε ουσίες που αποτελούνται από κατεχόλη (οδιυδροξυβενζόλιο) και από µία αµινοµάδα στην πλάγια αλυσίδα, όπως η νοραδρεναλίνη, η αδρεναλίνη, η ντοπαµίνη (αµίνες του συµπαθητικού συστήµατος). Η ισοπροτερενόλη είναι ένα συνθετικό τους παράγωγο. Βιοσύνθεση κατεχολαµινών: Η νοραδρεναλίνη (νορεπινεφρίνη) συντίθεται στο ΚΝΣ και στα συναπτοσωµάτια των νευρώνων, και η σύνθεσή της ευρίσκεται σε άµεση συνάρτηση µε τον ερεθισµό του νευρώνα. Η αδρεναλίνη (επινεφρίνη) συντίθεται στα επινεφρίδια και λιγότερο στον εγκέφαλο, ενώ η ντοπαµίνη στον κερκοφόρο πυρήνα και το κέλυφος του φακοειδούς πυρήνα. Γενικά, η σύνθεση κατεχολαµινών ρυθµίζεται από την τυροσινο-υδροξυλάση, που είναι και το οριακό ένζυµο αυτής της µεταβολικής οδού. Αναστολή της τυροσινο-υδροξυλάσης από την α-µεθυλο-p-τυροσίνη έχει σαν αποτέλεσµα µειωµένη σύνθεση κατεχολαµινών µετά από ερεθισµό του νεύρου. Οι αντιδράσεις σύνθεσης γίνονται στο κυτταρόπλασµα (µέχρι και την ντοπαµίνη). Στην συνέχεια η ντοπαµίνη εισέρχεται στα κυστίδια, όπου και παράγεται η νοραδρεναλίνη. 13

14 Εναποθήκευση και έκλυση κατεχολαµινών: Η εναποθήκευση των κατεχολαµινών γίνεται σε κυστίδια, από τα οποία εκλύονται µε εξωκύττωση µαζί µε ATP, χρωµαγρανίνη και β-υδροξυλάση της ντοπαµίνης (D-β-ΟH). Η έκλυση τους απαιτεί παρουσία ιόντων Ca++. Η χορήγηση ρεσερπίνης προκαλεί αθρόα απελευθέρωση κατεχολαµινών µέσα στο κυτταρόπλασµα, όπου και απαµινώνονται από τη ΜΑΟ. Τερµατισµός της δράσης: Ο τερµατισµός της δράσης των κατεχολαµινών οφείλεται κατά ένα µεγάλο µέρος στην επαναπρόσληψή τους. Αυτή η επαναπρόσληψη επιτυγχάνεται µε µία ειδική αντλία αµινών στην προσυναπτική µεµβράνη των νεύρων, που απαιτεί νάτριο και αναστέλλεται από την κοκαΐνη, τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (όπως η δεσιπραµίνη) και την ουαµπαϊνη. Το ποσοστό εκείνο που διαφεύγει της αντλίας µεταβολίζεται από τα ένζυµα κατεχολο-ο-µεθυλοτρανσφεράση (COMT) και µονοαµινοξειδάση (MAO). Η ΜΑΟ απαµινώνει τις αµίνες, ενώ η COMT κάνει Ο-3- µεθυλίωση. Η αντίδραση της ΜΑΟ είναι: R-CH2-NH2--(MAO)-> R-CH=NH +H2O2 --(H2O)-> RCHO+NH3 + H2O2 Η προκύπτουσα αλδεϋδη µπορεί να αναχθεί σε αλκοόλη ή να οξειδωθεί κατά µη αναστρέψιµο τρόπο προς οξύ. Το αµινικό παράγωγο της Ο-µεθυλίωσης είναι υπόστρωµα για την ΜΑΟ και µε απαµίνωση µπορεί να Ο-µεθυλιωθεί από την COMT. Η COMT βρίσκεται στη µεµβράνη ή είναι σε διαλυτή µορφή και καταλύει τη µεταφορά µεθυλοµάδων. Mετά από σύζευξη προς σουλφοπαράγωγα ή γλυκουρονίδια oι κατεχολαµίνες αδρανοποιούνται. Η πρώτη µορφή σύζευξης αφορά κυρίως τις εξωγενείς κατεχολαµίνες και καταλύεται από το ένζυµο φαινυλ-σουλφοτρανσφεράση. Οι ενδογενείς κατεχολαµίνες αποβάλλονται ως γλυκουρονίδια, µε τη µεσολάβηση του ενζύµου γλυκουρονυλτρανσφεράση, που απαντάται κυρίως στο ήπαρ. Σχήµα 1. Μεταβολισµός νοραδρεναλίνης 14

15 Οι εξωγενείς κατεχολαµίνες αποβάλλονται συζευγµένες, ενώ οι ενδογενείς υφίστανται Ο-µεθυλίωση και στο αξονόπλασµα απαµίνωση από την ΜΑΟ. Στον εγκέφαλο τα µεταβολικά προϊόντα είναι HVA (οµοβαλινικό οξύ) και MHPG (υδροξυµεθοξυ-φαινυλ-αιθυλενο-γλυκόλη). Στους περιφερικούς ιστούς η DOPA είναι πρόδροµος ουσία της ΝΑ. Ένα µέρος όµως διαφεύγει ως DOPA. Το HVA είναι ο κύριος µεταβολίτης της DA στο πλάσµα. Μηχανισµοί έκλυσης κατεχολαµινών: ιάφορα φάρµακα προκαλούν έκλυση κατεχολαµινών µε δύο βασικούς µηχανισµούς, που µπορούν να τροποποιηθούν µε τέσσερις επί πλέον φαρµακολογικές δράσεις. Οι δύο βασικοί µηχανισµοί έκλυσης αναφέρονται παρακάτω, µαζί µε αντιπροσωπευτικές ουσίες γιά τον καθένα: 1. Παρεµβολή στο µηχανισµό σχηµατισµού συναπτικών κυστιδίων Ρεσερπίνη, γουανεθιδίνη 2. Παρεκτόπιση των κατεχολαµινών Τυραµίνη, αµφεταµίνη, µεταραµινόλη, µεθυλντόπα Α. Οι αναστολείς της ΜΑΟ εµποδίζουν τη διάσπαση των κατεχολαµινών που απελευθερώνονται µέσα στο αξονόπλασµα. Β. Οι αδρενεργικοί νευρωνικοί αναστολείς εµποδίζουν την έκλυση κατεχολαµινών που προκαλείται από νευρικό ερέθισµα ή από χορήγηση τυραµίνης (βρετύλιο). Γ. Φάρµακα µε δράση στη νευρωνική µεµβράνη, όπως η κοκαΐνη και η ιµιπραµίνη, ασκούν σηµαντική επίδραση στην έκλυση κατεχολαµινών.. Φάρµακα µε δράση σε προσυναπτικούς α- και β-υποδοχείς θεωρείται πιθανό, ότι ρυθµίζουν την έκλυση κατεχολαµινών. Μηχανισµός µε τον οποίο η εκκένωση των κατεχολαµινών καταστέλλει τη δραστηριότητα του συµπαθητικού: Όταν το επίπεδο των κατεχολαµινών ενός νεύρου ελαττωθεί κατά 50%, ο ερεθισµός του οδηγεί σε µειωµένα αποτελέσµατα. Ο βαθµός εγκατάστασης ελαττωµένου επίπεδου κατεχολαµινών διαφέρει από όργανο σε όργανο. Οι κατεχολαµίνες της καρδιάς εµφανίζουν γρήγορη πτώση, ενώ τα αποθέµατα των επινεφριδίων δεν εξαντλούνται εύκολα. Ο βαθµός εκκένωσης είναι συνάρτηση όχι µόνο της δόσης της ρεσερπίνης αλλά και της ανασύνθεσης των αµινών στους διάφορους ιστούς. Έχει υπολογισθεί πως ο χρόνος ηµιζωής των κατεχολαµινών της καρδιάς είναι 4 έως 8 ώρες, σε αντίθεση µε το µυελό των επινεφριδίων που είναι 7 ηµέρες. Η εκκένωση των κατεχολαµινών είναι ταχεία στα αρτηρίδια και τα φλεβίδια Υποδοχείς κατεχολαµινών Οι υποδοχείς των κατεχολαµινών έχουν σαφή ιστική κατανοµή και θεωρούνται υπεύθυνοι για την επιτέλεση συγκεκριµένων λειτουργιών. Ανάλογα µε τις γενικότερες ιδιότητές τους, έχουν χαρακτηρισθεί µε τα ελληνικά γράµµατα άλφα και βήτα. Οι άλφα διακρίνονται σε α1 και α2. Οι α1 είναι µετασυναπτικοί και προκαλούν σύσπαση των λείων µυϊκών ινών. Οι α2 είναι προσυναπτικοί και αναστέλλουν την έκλυση νοραδρεναλίνης. 15

16 Οι βήτα διακρίνονται σε β1 και β2. Οι β1 δρουν διεγερτικά σε ορισµένα όργανα (καρδιά) και ασκούν µεταβολική επίδραση στο λιπώδη ιστό, στον οποίο επιτείνουν τη λιπόλυση και αυξάνουν τα ελεύθερα λιπαρά οξέα του πλάσµατος. Αντιθέτως, οι β2 δρουν ανασταλτικά στις λείες µυϊκές ίνες των αρτηριολίων και των βρόγχων, καθώς και στο µυοµήτριο. Όσον αφορά τον διάµεσο µεταβολισµό, διεγείρουν τη γλυκογονόλυση µε αποτέλεσµα αύξηση της γλυκόζης του πλάσµατος. Πίνακας 1. Αποτέλεσµα διέγερσης των αδρενεργικών υποδοχέων Όργανο Υποδοχείς Απάντηση Καρδιά Φλεβόκοµβος Κολποκοιλιακός κόµβος β1 β1 Κόλποι και κοιλίες β1 Αγγεία Σκελετικών µυών α και β έρµατος α1 Βρογχικό τοίχωµα β2 Χάλαση Τοίχωµα πεπτικού Στοµάχι β Έντερο α2 και β Σφιγκτήρες πεπτικού Στοµάχι α1 Σύσπαση Έντερο α1 Σύσπαση Ουροδόχος κύστη Εξωστήρας µυς Σφιγκτήρας Μάτι ιαστολέας της ίριδας Ακτινωτό σώµα β2 α1 α1 β2 Ταχυκαρδία Αύξηση αγωγιµότητας και ελάττωση ανερέθιστης περιόδου Αύξηση συσταλτικότητας Σύσπαση ή χάλαση Σύσπαση Ελάττωση κινητικότητας Ελάττωση κινητικότητας Χάλαση Σύσπαση Σύσπαση (µυδρίαση) Χάλαση Λειτουργίες, που σχετίζονται µε τους υποδοχείς α είναι η αγγειοσύσπαση, η µυδρίαση και η εντερική χάλαση. Οι υποδοχείς β ασκούν αδρενεργικές επιδράσεις γιά αγγειοδιαστολή, ταχυκαρδία, βρογχοδιαστολή, θετική ινότροπο ενέργεια και εντερική χάλαση. Οι µεταβολικές ενέργειες των κατεχολαµινών, όπως η γλυκογονόλυση και η απελευθέρωση λιπαρών οξέων, είναι κυρίως λειτουργίες β. Η έκκριση ινσουλίνης επιτείνεται µε φάρµακα που δρουν στους υποδοχείς β και αναχαιτίζεται µε αγωνιστές των υποδοχέων α. Η νοραδρεναλίνη δρα σε α και β υποδοχείς. Η αδρεναλίνη δρα επίσης και στους δύο υποδοχείς, αλλά οι λειτουργίες β είναι εµφανέστερες. Η ισοπροτερενόλη είναι αµιγής αγωνιστής β και οι ενέργειές της αναστέλλονται από την προπρανολόλη, που είναι ένας µη εκλεκτικός αδρενεργικός αναστολέας β. Άλλα φάρµακα, όπως η µεθοξαµίνη και η φαινυλεφρίνη, δρουν σε υποδοχείς α και η ενέργειά τους αναστέλλεται από τη φαινοξυβενζαµίνη ή τη φαιντολαµίνη, που είναι αναστολείς α. Εποµένως, έχουµε µία κλιµάκωση ουσιών από αµιγείς αγωνιστές α, µέχρι αµιγείς αγωνιστές β. 16

17 Ο Lands ονόµασε β1 τους υποδοχείς που ευθύνονται γιά τη διέγερση της καρδιακής λειτουργίας και της λιπόλυσης. Οι υποδοχείς β2 ευθύνονται γιά την αδρενεργική βρογχοδιαστολή και αγγειοδιαστολή. Οι αγωνιστές β2 είναι ιδιαίτερα χρήσιµα φάρµακα στη θεραπεία του άσθµατος, επειδή προκαλούν βρογχοδιαστολή χωρίς να διεγείρουν την καρδιακή λειτουργία. Η ντοπαµίνη δρα σε καρδιακούς υποδοχείς β και επίσης σε αγγειακούς υποδοχείς α (σε µεγαλύτερες δόσεις), αλλά µερικές από τις αγγειοδιασταλτικές της ενέργειες υποδηλώνουν την ύπαρξη ειδικών ντοπαµινεργικών υποδοχέων σε ορισµένα αγγεία. Η ντοπαµίνη προκαλεί διαστολή των νεφρικών, των µεσεντέριων, των στεφανιαίων και των εγκεφαλικών αρτηριών. Αυτή η ενέργεια δεν επηρεάζεται από την προπρανολόλη, αλλά εξασθενεί εκλεκτικά µε την αλοπεριδόλη και τις φαινοθειαζίνες. Εκτός από το τοίχωµα των αγγείων, ντοπαµινεργικοί υποδοχείς υπάρχουν στα βασικά γάγγλια και µερικά άλλα σηµεία του ΚΝΣ. Α ΡΕΝΕΡΓΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Σε αυτή την οµάδα περιλαµβάνονται πολλές ουσίες που είτε δρουν απ' ευθείας στους αδρενεργικούς υποδοχείς, είτε έµµεσα εκλύοντας κατεχολαµίνες από τις νευρικές απολήξεις. Μερικά από τα φάρµακα αυτά εµφανίζουν µικτή δράση, επιδρώντας απ' ευθείας σε υποδοχείς και επίσης εκλύοντας κατεχολαµίνες. Στα αδρενεργικά φάρµακα (συµπαθητικοµιµητικά) ανήκουν οι ενδογενείς κατεχολαµίνες νοραδρεναλίνη, αδρεναλίνη, ντοπαµίνη, καθώς και συνθετικά παράγωγά τους, όπως η ισοπροτερενόλη. Επίσης ανήκουν η εφεδρίνη και τα αδρενεργικά αγγειοσυσπαστικά, βρογχοδιασταλτικά, διεγερτικά του ΚΝΣ και ανορεξιογόνα. Οι ενέργειες αυτών των φαρµάκων καθορίζονται από τον τύπο των αδρενεργικών υποδοχέων µε τους οποίους συνδέονται, από τη φύση της δράσης τους (δηλαδή αν είναι άµεση, έµµεση ή µικτή), και από την ικανότητά τους να περνούν τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό. Οι κατεχολαµίνες δρουν απ' ευθείας σε αδρενεργικούς ή ντοπαµινεργικούς υποδοχείς. ΝΟΡΑ ΡΕΝΑΛΙΝΗ ΚΑΙ Α ΡΕΝΑΛΙΝΗ Οι διαφορές ανάµεσα στις φαρµακολογικές ενέργειες της νοραδρεναλίνης και αδρεναλίνης προκύπτουν από το γεγονός ότι η νοραδρεναλίνη ασκεί µεγαλύτερη επίδραση στους υποδοχείς α και η αδρεναλίνη στους υποδοχείς β. Παρ' όλα αυτά, και τα δύο φάρµακα επιδρούν και στους δύο τύπους υποδοχέων. Ενέργειες στο κυκλοφορικό: Οι ενέργειες της νοραδρεναλίνης και της αδρεναλίνης στο κυκλοφορικό σύστηµα διαφέρουν σηµαντικά, όταν τα φάρµακα αυτά χορηγούνται σε µικρές σχετικά δόσεις. εν διαφέρουν όµως πολύ, όταν χρησιµοποιούνται σε µεγάλες µη φυσιολογικές δόσεις. Επιδράσεις µικρών δόσεων στον ανθρώπινο οργανισµό: Οι διαφορές της αδρεναλίνης και νοραδρεναλίνης στο κυκλοφορικό αντανακλούν διαφορές στην ισχύ επίδρασης των δύο φαρµάκων σε διαφορετικά σηµεία του καρδιαγγειακού συστήµατος. Η νοραδρεναλίνη ασκεί καθολική αγγειοσυσπαστική δράση, ενώ η αδρεναλίνη άλλα αγγεία συσπά και άλλα διαστέλλει. Η αύξηση της αρτηριακής πίεσης που προκαλεί η νοραδρεναλίνη οδηγεί σε αντανακλαστική βραδυκαρδία, η οποία 17

18 µπορεί να εξουδετερωθεί µε χορήγηση ατροπίνης. Από την άλλη πλευρά, η αδρεναλίνη διεγείρει την καρδιά χωρίς να αυξάνει τη µέση αρτηριακή πίεση και εποµένως δεν προκαλεί αντανακλαστική βραδυκαρδία. Έτσι, οι διαφορές που παρατηρούνται στον άνθρωπο µετά από έγχυση αραιών διαλυµάτων των δύο φαρµάκων µπορούν να αποδοθούν σε διαφορετικές περιφερικές επιδράσεις, που µεταβάλλουν αντανακλαστικά την καρδιακή λειτουργία. Επίδραση στην καρδιά και τα αγγεία: Οι επιδράσεις της αδρεναλίνης στην καρδιά περιλαµβάνουν θετική χρονότροπο, θετική ινότροπο και θετική δροµότροπο ενέργεια, καθώς και αυξηµένη ροή αίµατος στα στεφανιαία. Η νοραδρεναλίνη οδηγεί επίσης σε ταχυκαρδία, αλλά αυτή η αρχική θετική χρονότροπος ενέργεια εξασθενεί από τα αντανακλαστικά που εκλύει ο αγγειόσπασµος και η αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Η αυξηµένη ροή αίµατος στα στεφανιαία που προκαλεί η αδρεναλίνη είναι κυρίως αποτέλεσµα του αυξηµένου έργου και του µεταβολισµού του µυοκαρδίου. εν επιδρά ευνοϊκά στην στηθάγχη, αντίθετα µάλιστα µπορεί να προξενήσει στηθαγχική κρίση σε ασθενείς µε αρτηριοσκλήρυνση των στεφανιαίων. Οι διαφορές ανάµεσα στην αδρεναλίνη και τη νοραδρεναλίνη τείνουν να εξαφανιστούν όταν ενίενται µεγάλες δόσεις. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, και οι δύο ουσίες αυξάνουν τη διαστολική πίεση, αυξάνουν τις περιφερικές αντιστάσεις και ελαττώνουν τη ροή του αίµατος στους σκελετικούς µυς. Βρογχοδιασταλτική ενέργεια: Η αδρεναλίνη προκαλεί χάλαση των λείων µυϊκών ινών των βρόγχων. Η νοραδρεναλίνη ασκεί πολύ ασθενέστερη επίδραση, ενώ η ισοπροτερενόλη είναι δραστικότερο βρογχοδιασταλτικό από την αδρεναλίνη. Άλλες ενέργειες στις λείες µυϊκές ίνες: Κάτω από ειδικές συνθήκες, η αδρεναλίνη προκαλεί µυδρίαση επειδή συστέλλει τον ακτινωτό µυ της ίριδας, ενώ η νοραδρεναλίνη ασκεί ηπιότερη µυδριατική ενέργεια. Κεντρικές επιδράσεις: Σήµερα πιστεύεται, πως οι κατεχολαµίνες δεν περνούν τον αιµατεγκεφαλικό φραγµό. Μεταβολές στο επίπεδο τη νοραδρεναλίνης του ΚΝΣ σχετίζονται µε αλλαγές στην εγκεφαλική λειτουργία και τη συµπεριφορά, ενώ η ένεση κατεχολαµινών δεν ασκεί σηµαντικές επιδράσεις. Παρ' όλα αυτά, η ένεση αδρεναλίνης σε φυσιολογικούς ανθρώπους προκαλεί άγχος και αίσθηµα αδυναµίας. Μεταβολικές επιδράσεις: Μετά από χορήγηση µία θεραπευτικής δόσης αδρεναλίνης, η κατανάλωση οξυγόνου αυξάνεται µέχρι 25%. Η αδρεναλίνη, η ισοπροτερενόλη, και σε µικρότερο βαθµό η νοραδρεναλίνη, ασκούν πολύπλοκες επιδράσεις στο µεταβολισµό των υδατανθράκων. Ανεβάζουν το επίπεδο της γλυκόζης του αίµατος, προκαλώντας γλυκογονόλυση και αναστολή της περιφερικής χρησιµοποίησης γλυκόζης. Με την όδωση της γλυκογονόλυσης, από το ήπαρ απελευθερώνεται γλυκόζη και από τους µυς γαλακτικό οξύ. Οι κατεχολαµίνες προάγουν την έκλυση λιπαρών οξέων από το λιπώδη ιστό και ανεβάζουν το επίπεδο των µη εστεροποιηµένων οξέων στο αίµα. Εποµένως, το συµπαθητικό νευρικό σύστηµα, µέσω της έκλυσης κατεχολαµινών, παρέχει όχι µόνο γλυκόζη αλλά και ελεύθερα λιπαρά οξέα σαν πηγή ενέργειας. Η σηµαντική αυτή ενέργεια στην έκλυση λιπαρών οξέων αναστέλλεται από αδρενεργικούς αναστολείς. Ένεση αδρεναλίνης συνήθως ακολουθείται από σηµαντική αύξηση του καλίου του πλάσµατος, πηγή του οποίου πιστεύεται πως είναι το ήπαρ. 18

19 Θεραπευτικές εφαρµογές Οι θεραπευτικές χρήσεις της αδρεναλίνης και νοραδρεναλίνης βασίζονται στις ιδιότητές τους να προκαλούν αγγειοσύσπαση, όδωση της καρδιακής λειτουργίας και βρογχοδιαστολή. α-α ΡΕΝΕΡΓΙΚΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Φαινυλεφρίνη σε α1 για υπόταση, ρινικό αγγειοσυσπαστικό Μεθοξαµίνη σε α1 " Μεφαιντερµίνη σε α1 " Μεταραµινόλη σε α1 " Φαινυλπροπανολαµίνη σε α1 ρινικό αγγειοσυσπαστικό Ψευδοεφεδρίνη σε α1 " α-α ΡΕΝΕΡΓΙΚΟΙ ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ Οι α-αναστολείς εµποδίζουν την επίδραση διαφόρων αγωνιστών στους α-υποδοχείς. Προκαλούν αναστροφή της δράσης της αδρεναλίνης στην αρτηριακή πίεση και παρεµποδίζουν τη δράση της νοραδρεναλίνης, αλλά δεν αναστέλλουν την ενέργεια των αδρενεργικών φαρµάκων µέσω β- υποδοχέων, όπως είναι οι ενέργειες από την καρδιά και τα αγγεία (φαινοξυβενζαµίνη, φαιντολαµίνη). β- Α ΡΕΝΕΡΓΙΚΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Ισοπροτερενόλη, δοβουταµίνη, τερβουταλίνη, αλβουτερόλη (σαλβουταµόλη), πιρβουτερόλη, ριτοδρίνη. Ισοπροτερενόλη (ισοπρεναλίνη) Η ισοπροτερενόλη (ισοπροπυλονοραδρεναλίνη) είναι ισχυρός β-αγωνιστής. ιαστέλλει τους βρόγχους και ασκεί ισχυρή επίδραση στο µυοκάρδιο. Επίσης διαστέλλει τα αγγεία, κυρίως των σκελετικών µυών. Όταν χρησιµοποιείται γιά την αντιµετώπιση του βρογχικού άσθµατος, µπορεί να προκαλέσει ταχυκαρδία, αρρυθµίες και υπόταση. Μερικές περιπτώσεις αιφνίδιου θανάτου ασθµατικών ασθενών έχουν αποδοθεί σε υπερβολική χρήση ισοπροτερενόλης. Χρησιµοποιείται κυρίως στην αντιµετώπιση του κολποκοιλιακού αποκλεισµού και της καρδιακής ανακοπής (Inj Isuprel). Οι ενέργειες του φαρµάκου αναστέλλονται από την προπρανολόλη. Ορισµένοι αγωνιστές των β-υποδοχέων, όπως η θειική µεταπροτερενόλη, η τερβουταλίνη και η σαλβουταµόλη χρησιµοποιούνται πολύ στο άσθµα, επειδή εµφανίζουν ελαφρές µόνον παρενέργειες από την καρδιά. β-α ΡΕΝΕΡΓΙΚΟΙ ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ Προπρανολόλη, µετοπρολόλη, ναδολόλη, τιµολόλη. Οι β-αναστολείς εµφανίζουν συναγωνιστικό ανταγωνισµό µε τα αδρενεργικά φάρµακα γιά την κατάληψη β-υποδοχέων. ΠΡΟΠΡΑΝΟΛΟΛΗ Ανήκει στα αδρενολυτικά φάρµακα (β1/β2-αναστολείς). 19

20 Μηχανισµός δράσης Αµιγής ανταγωνιστής των β-αδρενεργικών υποδοχέων (χωρίς ενδογενή συµπαθητικοµιµητική δράση κατά την κατάληψη των υποδοχέων). Ασκεί επίσης απ' ευθείας δράση στις ίνες του µυοκαρδίου, που είναι παρόµοια µε της κινιδίνης. Αναστέλλει τόσο τους β1 (καρδιακούς) όσο και τους β2 υποδοχείς (βρογχικούς). Κινητική Απορροφάται από το πεπτικό (βιοδιαθεσιµότητα 90%) και δίνει µέγιστη τιµή πλάσµατος µετά από min. Συνδέεται µε τις λευκωµατίνες (90-95%). Μεταβολίζεται σχεδόν καθ' ολοκληρίαν. Τ1/2 3 hr. Ενδείξεις Στεφανιαία ανεπάρκεια και στηθάγχη. Αρτηριακή υπέρταση, υπερτροφική αποφρακτική καρδιοµυοπάθεια. Αρρυθµίες, κυρίως αυτές που οφείλονται σε αυξηµένα επίπεδα κατεχολαµινών ή αυξηµένη ευαισθησία του µυοκαρδίου σε κατεχολαµίνες, όπως σε φαιοχρωµοκύττωµα ή τοξικό δακτυλιδισµό και σε σύνδροµο παράτασης του διαστήµατος QT. Υπερθυρεοειδισµός και θυρεοτοξική κρίση, προεγχειρητική προετοιµασία γιά θυρεοειδεκτοµή. Φαιοχρωµοκύττωµα, αλλά µε ταυτόχρονη χορήγηση α-αναστολέων. Προφυλακτικώς µετά από πρόσφατο έµφραγµα µυοκαρδίου. Προφύλαξη από επαναλαµβανόµενες ηµικρανικές κρίσεις και αγγειακές κεφαλαλγίες. Πίνακας 2. Αποτελέσµατα αναστολής των β-υποδοχέων Καρδιακός Ρυθµός Ελαττώνεται Συσταλτότητα µυοκαρδίου Ελαττώνεται Όγκος παλµού Ελαττώνεται Αρτηριακή πίεση εν µεταβάλλεται ή ελαττώνεται Επίδραση της σωµατικής άσκησης στον καρδιακό ρυθµό και τον όγκο Ελαττώνεται παλµού ράση της ισοπροτερενόλης Αναστέλλεται Ενέργειες β-αδρενεργικών φαρµάκων (από το κυκλοφορικό, τους βρόγχους Αναστέλλονται και τον µεταβολισµό 20

21 ΑΣΚΗΣΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία της νευροχηµικής µεταβίβασης τα νεύρα µεταφέρουν τις ώσεις τους κατά µήκος των συνάψεων µέσω ειδικών χηµικών παραγόντων γνωστών σαν νευροχηµικών µεταβιβαστών. Οι ενέργειες των φαρµάκων, που δρουν στο αυτόνοµο νευρικό σύστηµα και επηρεάζουν τις λείες µυϊκές ίνες, τον καρδιακό µυ και τα κύτταρα των αδένων, µπορούν να ερµηνευθούν από την άποψη της µίµησης ή τροποποίησης των δράσεων των νευροµεταβιβαστών, που εκλύονται από τις αυτόνοµες ίνες. Η νοραδρεναλίνη είναι ο νευροµεταβιβαστής των περισσοτέρων συµπαθητικών µεταγαγγλιακών ινών και ορισµένων οδών του Κ.Ν.Σ.. Η ντοπαµίνη είναι νευροµεταβιβαστής του εξωπυραµιδικού συστήµατος των θηλαστικών, η δε αδρεναλίνη είναι η κύρια ορµόνη του µυελού των επινεφριδίων. Τεράστια ποσότητα πληροφοριών συσσωρεύτηκε, όσον αφορά τις κατεχολαµίνες και τις σχετικές ουσίες τα τελευταία χρόνια. Ένας από τους σηµαντικότερους λόγους γι αυτό ήταν οι ενδείξεις της σηµαντικότητας των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των ενδογενών κατεχολαµινών και πολλών φαρµάκων που τώρα χρησιµοποιούνται στην θεραπεία της υπέρτασης, κ.λ.π. Στο ακόλουθο πείραµα θα δούµε την δράση των κατεχολαµινών σε αποµονωµένο µυ καρδιάς που διαποτίζεται µε ένα σύστηµα γνωστό σαν σύστηµα διαπότισης κατά Langendorff. Η αορτή δένεται µε ένα σωληνάκι διαπότισης, που συνδέεται µέσω γυάλινου spiral µε ένα δοχείο που περιέχει φυσιολογικό διάλυµα Crebs, το οποίο οξυγονώνεται διαρκώς µε µείγµα 95% O 2 και 5% CO 2. Με αυτό το σύστηµα, µέσω της αορτής διαποτίζουµε τα στεφανιαία αγγεία του µυοκαρδίου. Αυτό επιτυγχάνεται µε την πίεση που δηµιουργείται πάνω από την καρδιά ανάµεσα στο δοχείο διαπότισης και τις µινοειδείς βαλβίδες της αορτής που εµποδίζουν το υγρό να ξαναµπεί στον κόλπο. Επιβεβαίωση ότι οι αδρενεργικοί υποδοχείς του µυοκαρδίου είναι β τύπου Χορηγούµενα φάρµακα (Συµπαθοµιµητικά) Νοραδρεναλίνη Αδρεναλίνη Ισοπρεναλίνη Ακετυλοχολίνη Προπρανολόλη Νοραδρεναλίνη Αδρεναλίνη (Α) Ισοπρεναλίνη 2µg αύξηση της δύναµης συστολής και του καρδιακού ρυθµού 2µg αρρυθµίες, αύξηση δύναµης συστολής 0.2µg αύξηση δύναµης συστολής, πολύ έντονη αύξηση καρδιακού ρυθµού, παράταση χρόνου δράσης, όχι αρρυθµίες 2µg ελάττωση καρδιακού ρυθµού, εξασθενηµένη δύναµη συστολής 5µg ελάττωση του καρδιακού ρυθµού και της δύναµης συστολής 2µg καµµία επίδραση στον καρδιακό ρυθµό Πολύ µικρή αύξηση στην δύναµη συστολής 2µg σύντοµη αύξηση της δύναµης συστολής, καθόλου αύξηση στον καρδιακό ρυθµό 0.2µg καθυστερηµένη σύντοµη αύξηση της δύναµης συστολής που σύντοµα επιστρέφει στα αρχικά επίπεδα και αύξηση του καρδιακού ρυθµού Απάντηση της καρδιάς σε παρασυµπαθοµιµητικά φάρµακα Επειδή η ισοπρεναλίνη έχει µεγάλη διεγερτική επίδραση πάνω στον καρδιακό ρυθµό και την δύναµη συστολής του µυοκαρδίου, σηµαντικά µεγαλύτερη από την αντίστοιχη της νοραδρεναλίνης και της αδρεναλίνης, ενώ η προπρανολόλη εξασθενεί αυτές τις παραµέτρους, συµπεραίνεται ότι οι αδρενεργικοί υποδοχείς του µυοκαρδίου είναι β-τύπου. Περαιτέρω έλεγχος µε εκλεκτικούς β1- ανταγωνιστές έδειξε ότι είναι β1-τύπου. Επιστροφή στα περιεχόµενα 21

22 Άσκηση 4 η : ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Φλεγµονή είναι µία βασική παθοφυσιολογική αντίδραση που σκοπό έχει να αποβάλει κάθε ενοχλητικό ερεθισµό που εµφανίζεται στον οργανισµό. Είναι µια αντίδραση των ιστών σε κάθε βλαπτικό ερέθισµα (πληγές, εγκαύµατα, χηµικά, λοιµώξεις, αλλεργιογόνα). Η φλεγµονή χαρακτηρίζεται από 1.ερυθρότητα 2. αυξηµένη θερµοκρασία 3. οίδηµα 4. πόνο και 5. απώλεια ή µείωση λειτουργικότητας/λειτουργίας του οργάνου/ιστού που υφίσταται το βλαπτικό ερέθισµα. Κύρια στοιχεία φλεγµονής. Η φλεγµονώδης αντίδραση χωρίζεται, ανάλογα µε την διάρκεια εµφάνισής της, σε οξεία και χρόνια φλεγµονή. Οι αντιδράσεις οξείας και χρόνιας φλεγµονής είναι πολύπλοκες, διαφέρουν από ιστό σε ιστό και εξαρτώνται από τη ουσία που προκάλεσε την φλεγµονή. Στους µηχανισµούς της φλεγµονής παίρνουν µέρος χηµικές ουσίες- µεσολαβητές όπως η ισταµίνη, οι κινίνες, οι προσταγλανδίνες, τα λευκοτριένια και οι ιντερλευκίνες. Η απελευθέρωση ισταµίνης είναι κάτι που χαρακτηρίζει τα πρώτα στάδια της φλεγµονής, όπως και η βραδυκυνίνη. Επίσης, σηµαντική είναι η δράση ειδικών ενζύµων που βοηθούν στη δηµιουργία υποπροϊόντων του αραχιδονικού οξέος, όπως προσταγλανδίνες (PGs), θροµβοξάνες (TXs) και λευκοτριένια (LTs). Η ισταµίνη και η σεροτονίνη, όπως πιστεύεται, ρυθµίζουν την αρχική φάση της φλεγµονής (1-1.5 ώρες) και οι κινίνες την δεύτερη (1.5-2 ώρες), οι προσταγλανδίνες εκδηλώνουν την προ-φλεγµονώδη δράση τους στην τελευταία φάση της φλεγµονής (2.5-6 ώρες). Θα πρέπει να τονιστεί ότι αν και οι προσταγλανδίνες συνδέονται µε τα τέσσερα σηµάδια της φλεγµονής, η ένταση και η διάρκεια των -εξαιτίας των προσταγλανδινώνσυµπτωµάτων αυτών, ρυθµίζεται από την παρουσία ή όχι και άλλων χηµικών µεσολαβητών, όπως αυτοί που προαναφέρθηκαν. Σηµαντική κατηγορία φαρµάκων που αναστέλλουν και τις δύο µορφές φλεγµονής είναι τα µη στεροειδή αντιφλεγµονώδη (Non-Steroidal Anti-inflammatory Drugs, NSAIDs) που είναι συνήθως καρβοξυλικά ή/και ενολικά οργανικά οξέα, µε κύριο εκπρόσωπό τους την ασπιρίνη. 22

23 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ Χηµικά, εγκαύµατα, πληγές, λοiµώξεις, αλλεργιογόνα κ.α. ΚΟΡΤΙΚΟΣΤΕΡΟΕΙ Ή PL A 2, C φωσφολιπίδια 3 ΑΑ (Aραχιδονικό οξύ µετατρέπεται από τη COX) 4 2 LT--(χηµειοτακτ παράγων ) TX NSAID αιµοπ PG ισταµίνη ΤΡΑΥΜΑ 1 ΑΓΓΕΙΟ ΙΑΣΤΟΛΗ ΑΥΞΗΜΕΝΗ PMN MN ΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ IL-8-->PMN θροµβίνη LTC4 πόνος φαγοκυτ Eνδοθήλιο οίδηµα PMN < PAF ελεύθ ρίζες Προσκολ-λευκοκ βραδυκινίνη α2 σφαιρίνη (selectin, β2-intergrins) βλάβη ιστών IL-1 (TNF, IL-1 ) ετανερσέπτη anakinra αντιγ + αντίσωµα συµπλήρ C5α infliximab αντίσωµα (CD4+) PG, 5-HT, ουσία P, NGF, CGRP, NKA αντισώµατα Β IL-1 1η φάση Απελευθέρωση ισταµίνης, σεροτονίνης 1-1,5 ώρα 2η φάση " βραδυκινίνης 1,5-2,5 3η φάση " PG

24 ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Αναλγησία είναι η ανακούφιση από τον πόνο χωρίς απώλεια αισθήσεων, και αυτό επιτυγχάνεται µε διάφορους τρόπους. Ένας τρόπος είναι η αναστολή ή εµπόδιση της δράσης ενδογενών ουσιών που προκαλούν το αίσθηµα του πόνου, όπως συµβαίνει για παράδειγµα µε τα µη στεροειδή αντιφλεγµονώδη φάρµακα. Ο πόνος είναι µια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηµατική εµπειρία (σωµατοψυχική εµπειρία) συνοδευόµενη µε πραγµατική ή δυνητική βλάβη των ιστών ή περιγράφεται µε όρους τέτοιας βλάβης. Είναι υποκειµενικός και κάθε άτοµο µαθαίνει το νόηµα της λέξης από εµπειρία που σχετίζεται µε κάποιο τραύµα νωρίς στη ζωή του. Επειδή η αίσθηση του πόνου είναι υποκειµενική χρησιµοποιούνται διάφοροι µέθοδοι εκτίµησης του πόνου όπως η VAS (Visual analog scale) η οποία είναι σχετικά αναλογική δηλαδή σκορ 4 σηµαίνει ποσοτικά διπλάσιο πόνο από σκορ 2. Η αντιµετώπιση του πόνου γίνεται ανάλογα µε το αίτιο που τον προκαλεί. Για παράδειγµα η αντιµετώπιση του στηθαγχικού πόνου γίνεται µε νιτρώδη. Όταν η ανεύρεση του αιτίου που προκαλεί το πόνο καθυστερεί ή η θεραπεία δεν έχει άµεσο αποτέλεσµα στο πόνο (π.χ. κάταγµα, έγκαυµα) τότε είναι αναγκαία η καταστολή του πόνου για να µη υποφέρει ο ασθενής. Γι αυτό το λόγο στις πιο πολλές περιπτώσεις χρησιµοποιούνται τα αναλγητικά. Τα αναλγητικά χωρίζονται σε 2 µεγάλες κατηγορίες: 1. ΜΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ τα οποία περιλαµβάνουν τη παρακεταµόλη και τα Μη στεροειδή αντιφλεγµονώδη φάρµακα µε κύριο εκπρόσωπό τους την ασπιρίνη. 2. ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ ή ΟΠΙΟΕΙ Η ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ τα οποία έχουν δράση παρόµοια της µορφίνης και δρουν στο ΚΝΣ 1. ΜΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ Είναι γνωστό ότι, τόσο η θεραπευτική όσο και η τοξική δράση των NSAIDs οφείλονται στην ικανότητα αναστολής της σύνθεσης των προσταγλανδινών. Τα φάρµακα αυτά αναστέλλουν το µεταβολικό µονοπάτι της κυκλο-οξυγονάσης, πιθανώς ανταγωνιζόµενα µε το Αραχιδονικό Οξύ για την καταλυτική πλευρά του ενζύµου. Η αντιφλεγµονώδη δράση αυτών των φαρµάκων σχετίζεται µε την αναστολή της σύνθεσης των προσταγλανδινών και των θροµβοξανίων. Είναι επίσης χαρακτηριστικό της δράσης των NSAIDs η ανικανότητα αναστολής του µεταβολισµού του Αραχιδονικού Οξέος µέσω του µονοπατιού των λιποοξυγενασών. Στην πραγµατικότητα, η αναστολή της δράσης της κυκλο-οξυγονάσης µπορεί να οδηγήσει σε αυξηµένη παραγωγή λευκοτριενίων, πιθανώς αυξάνοντας την ποσότητα 24

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Φάρµακα του συµπαθητικού Αδρενεργικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Ι. Νευροφαρµακολογία αδρενεργικών συνάψεων Μεταγαγγλιακός νευρώνας του

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας

Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας Ορισμός Αλληλεπίδραση φαρμάκων ονομάζουμε κάθε μεταβολή των φυσικοχημικών, φαρμακοκινητικών ή φαρμακοδυναμικών ιδιοτήτων ενός

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή AΛΛHΛEΠIΔPAΣEIΣ ΦAPMAKΩN - ΘPEΠTIKΩN OYΣIΩN Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008 Αγχολυτικά (ελάσσονα ηρεµιστικά) Υπνωτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Άγχος ΚΤ 2008 Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη COOH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη HOOC COOH H 2 H 2 H 2 COOH Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη HOOC COOH HOOC COOH O H 2 Α-κετογλουταρικό

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ΤΟΥΛΟΥΜΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ώρες πριν την προσέλευση Αίσθημα ζάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΛΕΒΟΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΞΙΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΣΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΛΕΒΟΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΞΙΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΣΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΛΕΒΟΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΞΙΦΛΟΞΑΣΙΝΗΣ ΣΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Κ. Χατζίκα, Π. Κοντού, Κ. Μανίκα, Μ. Σιωνίδου, Μ. Παπαϊωάννου, Κ. Ζαρογουλίδης, Ι. Κιουµής Μονάδα Αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αναλγητικά - Αντιφλεγμονώδη Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακοκινητική. Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών. cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.

Φαρμακοκινητική. Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών. cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa. Φαρμακοκινητική Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Φαρμακοκινητικές ιδιότητες: σχέση δόσης-συγκέντρωσης και άρα δράσης/αποτελέσματος

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Η + =40nanomol/L ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα

Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα νευρώνει όργανα των οποίων οι λειτουργία δεν εξαρτάται από την θέλησή µας, όπως είναι η καρδιά, οι λείοι µύεςτωναγγείωνκαιτωνσπλάχνωνκαιοιαδένες. Xωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια και η σημασία των αλληλεπιδράσεων

Η έννοια και η σημασία των αλληλεπιδράσεων Ανασκόπηση Η έννοια και η σημασία των αλληλεπιδράσεων Μ. ΜΙΤΑΚΗΣ Φαρμακοποιός, Κοσμήτωρ της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών, Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η φαρμακοθεραπεία αποτελεί αναμφίβολα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ INFLABION. ( ιακετυλρεΐνη)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ INFLABION. ( ιακετυλρεΐνη) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ INFLABION ( ιακετυλρεΐνη) 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ INFLABION 50 mg σκληρά καψάκια 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε καψάκιο περιέχει 50 mg διακετυλρεΐνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΑΜΙΝΟΦΥΛΛΙΝΗ ΕΝΕΣΙΜΟ ΔΙΑΛΥΜΑ / DEMO 250mg/10ml AMP

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΑΜΙΝΟΦΥΛΛΙΝΗ ΕΝΕΣΙΜΟ ΔΙΑΛΥΜΑ / DEMO 250mg/10ml AMP ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΑΜΙΝΟΦΥΛΛΙΝΗ ΕΝΕΣΙΜΟ ΔΙΑΛΥΜΑ / DEMO 250mg/10ml AMP 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΑΜΙΝΟΦΥΛΛΙΝΗ ΕΝΕΣΙΜΟ ΔΙΑΛΥΜΑ / DEMO 250mg/10ml AMP 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Φυσιολογία Μυών Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 ΣΚΕΛΕΤΙΚΟΣ ΜΥΣ ΜΥΕΣ ΜΥΪΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (ΜΥΪΚΗ ΙΝΑ) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ & ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8%

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νάτριο Ανθρακικό Όξινο/DEMO (Sodium Bicarbonate/DEMO) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ EVATON Β 12 Επικαλυμένα με λεπτό υμένιο δισκία (200+250+1.5) mg

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ EVATON Β 12 Επικαλυμένα με λεπτό υμένιο δισκία (200+250+1.5) mg ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ EVATON Β 12 Επικαλυμένα με λεπτό υμένιο δισκία (200+250+1.5) mg 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ: EVATON B 12 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ :

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Οκύκλος ΑΤΡ-ADP Οκύκλος ΑΤΡ-ADP κατά την άσκηση

Οκύκλος ΑΤΡ-ADP Οκύκλος ΑΤΡ-ADP κατά την άσκηση MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΩΣΦΑΓΟΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος του ΑΤΡ στην απόδοση ενέργειας Ο ρόλος της φωσφοκρεατίνης στην ανασύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα