Εισαγωγή. 1 Βελουδής (1982)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή. 1 Βελουδής (1982)"

Transcript

1 Εισαγωγή Η εργασία αυτή έχει ως σκοπό την μελέτη του μοτίβου του «οίκου» των Ατρειδών και των αντικειμένων του στην Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου. Η βιβλιογραφία για την ποίηση του Ρίτσου γενικότερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι αρκετά πλούσια, παρόλα αυτά για το μοτίβο του «οίκου» οι αναφορές είναι ελάχιστες και σχεδόν επιγραμματικές. Είναι πραγματικά αξιοσημείωτο το βιβλιογραφικό αυτό κενό, γιατί ενώ γίνονται αναφορές στην έννοια του οίκου και σε μεμονωμένα αντικείμενα, παραμένουν αναφορές χωρίς ιδιαίτερη ανάλυση. Στο άρθρο της Χρύσας Προκοπάκη καθώς και του Άρη Μαραγκοπούλου και του Γιάννη Βελουδή 1 επικεντρώνουν την προσοχή τους του κλειστοφοβικού σπιτιού που εγκλωβίζει τα πρόσωπα της Τέταρτης Διάστασης, καθώς και η Φιλοκύπρου αναφέρεται σε έναν οίκο νεκρό, βυθισμένο στη σιωπή. Αυτές αποτελούν και τις πιο βασικές μελέτες που αναφέρονται στο μοτίβο του οίκου. Η παρούσα εργασία ακολουθεί μια πορεία από την γενικότερη έννοια του οίκου για να καταλήξει σε ειδικότερα θέματα γύρω από αυτόν. Το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται την έννοια του οίκου ως οικοδόμημα και ως οικογένεια, παρακολουθώντας την έννοια αυτή στην αρχαιότητα και παράλληλα στην Τέταρτη Διάσταση του Ρίτσου με αναφορές στην αρχαιότητα, ποια είναι η σημασία του οίκου αυτού για τα πρόσωπα και τέλος πως ο οίκος των Ατρειδών κινείται μέσα στην πορεία του χρόνου. Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται περισσότερο στην αρχιτεκτονική του χώρου αναλύοντας τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους του σπιτιού πάντα σε σχέση με τα πρόσωπα και τα γεγονότα αλλά και με τoν αρχαίο μύθο. Στην συνέχεια στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται μια εκτενής μελέτη και αναφορά στα αντικείμενα του σπιτιού ξεκινώντας από εκείνα που μας κληροδοτούνται από την αρχαία τραγωδία και συνεχίζοντας με αντικείμενα σύγχρονα, τα οποία «γεμίζουν» τον άδειο χώρο του ανακτόρου. Τέλος, η θεατρικότητα των κινήσεων μέσα στον χώρο είναι το θέμα του τέταρτου και τελευταίου κεφαλαίου, που συμπληρώνει την συνολικότερη εικόνα του οίκου, των προσώπων και της θεατρικότητας που διαπνέει τον ποιητικό λόγο του Ρίτσου στην Τέταρτη Διάσταση. 1 Βελουδής (1982) 1

2 Παρόλο που δεν είναι το θέμα της παρούσας εργασίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς, αντλώντας πληροφορίες από τη σχετική βιβλιογραφία πόσο διαδεδομένο είναι το μοτίβο του «οίκου» στην ξένη λογοτεχνία. Το μοτίβο του «Μεγάλου Σπιτιού» αποτελεί ένα σύμβολο αρκετά διαδεδομένο στην λογοτεχνία, συνδεδεμένο με ποικίλες παραδόσεις, γεγονότα και πρόσωπα. Είναι ένα μοτίβο που οι απαρχές του βρίσκονται στην αρχαιότητα, αλλά η διαχρονικότητά του το καθιστά ενεργό μέχρι την σύγχρονη εποχή. Αποτελεί το σύμβολο της οικογένειας, την κοινωνικής θέσης, αλλά και ένα μέσο ψυχογραφήματος των ανθρώπων που το κατοικούν. Είναι συνδεμένο με εποχές της ιστορίας, πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα διάφορων κρατών και λαών. Ένα μοτίβο που το συναντάμε κυρίως στην αγγλική και ιρλανδική λογοτεχνία, αλλά και στην αμερικάνικη, γερμανική. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε κάποιους τίτλους από σχετική βιβλιογραφία, η οποία αναφέρεται στο μοτίβο του «σπιτιού» στην ξένη λογοτεχνία, όπως: The big house in Ireland: reality and representation, της Jacqueline Genet, Anchestral voices: the big house in Anglo- Irish literature: a collection of interpretations, του Otto Rauchbauer, The Anglo- Irish novel and the big house, της Vera Kreilkamp, Dwelling in the text: house in American fiction, της Marilyn R. Chandler, The House as a symbol: Joyce Cary and The Turkish house, της Barbara Fisher και House and individual: the house motif in German literature of the 19 th century, Naomi Ritter. Το σπίτι λειτουργεί ως ένα μέσο έκφρασης, σε κάθε περίπτωση, για συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, αλλά κυρίως είναι ένα μέσο έκφρασης των ανθρώπων και της ιστορίας τους μέσα στον χρόνο. Οι άνθρωποι είναι απόλυτα συνδεδεμένοι με το σπίτι και στην λογοτεχνία είναι ένα μέσο υλοποίησης των ανθρώπινων συναισθημάτων. Μεταφράζω, λοιπόν, τα παρακάτω από το άρθρο της Kreilkamp, όπου αναφέρει: «Τα κείμενα με μοτίβο το «Μεγάλο Σπίτι», εκφράζουν μια σημαντική παράδοση στην Ιρλανδική λογοτεχνία. Περισσότερο διαδεδομένα σε απομονωμένες επαρχιακές πόλεις, διαδραματίζουν την ένταση ανάμεσα στα διάφορα κοινωνικά στρώματα: στους Προτεστάντες γαιοκτήμονες, στην αναπτυσσόμενη, συνήθως καθολική, μεσαία τάξη και στην μάζα των ντόπιων αγροτών. Για δύο αιώνες αυτά τα έργα αποκαλύπτουν την καταστροφή των σπιτιών αυτών από την απρονοησία των Άγγλο- Ιρλανδών και την άνοδο του εθνικισμού στην Ιρλανδική κοινωνία. Για τους Άγγλο- Ιρλανδούς μυθιστοριογράφους, το αρχοντικό σπίτι γίνεται το πιο «αναγκαστικό» σύμβολο για την επιβίωση της κυριαρχίας: περιστασιακά η θετική 2

3 οικονομική, πολιτική και κοινωνική δύναμη της αγροτικής ζωής, αλλά πιο συχνά η αδικία και η περιφρόνηση» 2. Η ποίηση του «Μεγάλου Σπιτιού», μπορεί να οριστεί αρκετά γενικευμένα, σαν εξερεύνηση της αλληλεπίδρασης των ανθρώπων μέσα στο σπίτι και μερικές φορές, των ανθρώπων με την κοινωνία 3. Για περισσότερο από δύο αιώνες, το «Μεγάλο Σπίτι» ήταν ένα ενδιαφέρον αντικείμενο, ένα σύμβολο, ένα μοτίβο, ένα θέμα, στην Ιρλανδική λογοτεχνία. Από την εμφάνισή του ήταν έντονα συναισθηματικά φορτισμένο. Αφού η κοινωνική δομή που βοηθούσε την Ιρλανδική αριστοκρατία ήταν ακόμα άθικτη, το σπίτι παραμένει ένα ενδιαφέρον αντικείμενο παρά αντιπαθητικό. Πιο πρόσφατα γίνεται το φόντο ενός δράματος με θέμα την απομόνωση των σύγχρονων ανθρώπων. Εν συντομία, το σπίτι έχει επιβιώσει στην φαντασία των Ιρλανδών συγγραφέων και έχει αποδείξει ότι είναι το μακροβιότερο σκηνικό φόντο της Ιρλανδικής λογοτεχνίας 4.. Η λογοτεχνία του Ιρλανδικού «Μεγάλου Σπιτιού» έχει άμεση σχέση με την κοινωνική και πολιτιστική οργάνωση της Άγγλο- Ιρλανδικής ή Προτεσταντικής κυρίαρχης τάξης στα σπίτια τους ή στα κτήματά τους φτάνοντας από το Castle Rackrent της Maria Edgeworth, το 1800, έως τα σύγχρονα μυθιστορήματα όπως αυτά της Jennifer Johnston και του John Banville 5. Μια από τις πιο σημαντικές εκδηλώσεις της μοντέρνας περιόδου, όσον αφορά στο εν λόγω μοτίβο, είναι η ποίηση του Yeats 6. Ο Yeats ασχολείται με θέματα, μοτίβα και εικόνες αντλημένες από το «Μεγάλο Σπίτι» σε όλη του την καριέρα. To «Μεγάλο Σπίτι» είναι σε φθορά, σε παρακμή, η προηγούμενη δόξα του αναπολείται. Οι ένδοξες μέρες του τοποθετούνται εκεί που τις τοποθετούσε ο Yeats, στον 18 ο αιώνα των Grattan και Burke 7. Η φθορά του οίκου αποτελεί αφορμή για ποίηση και λογοτεχνία. Στα ποιήματά του Yeats αποκρυσταλλώνεται μια πολύπλοκη ανησυχία για τα Άγγλο- Ιρλανδικά θέματα. Μετά τον πόλεμο της ανεξαρτησίας, τον εμφύλιο πόλεμο και την ίδρυση του ελεύθερου Ιρλανδικού κράτους στις αρχές της δεκαετίας του 1920, το όραμά του Yeats για μια ενότητα στην Ιρλανδία δεν ήταν εύκολο να πραγματοποιηθεί, η αντίδρασή του ήταν μια βαθιά ανησυχία και μια πεσιμιστική διάθεση για το μέλλον. 2 Kreilkamp (1998) 7 3 Rauchbauer (1992) vii 4 Lubbers (1992) 17 5 Corcoran (1997) 32 6 William Butler Yeats ( ), Ιρλανδός ποιητής και δραματουργός, ένας από τους καλύτερους αγγλόφωνους ποιητές του 20 ου αιώνα. Τιμήθηκε με νόμπελ λογοτεχνίας το Corcoran (1997) 36 3

4 Στο θέατρο, το σπίτι είναι ένα μοτίβο που χρησιμοποιείται συχνά, κυρίως στα αστικά δράματα. Αποτελεί τον χώρο δράσης των προσώπων που είναι εγκλωβισμένα μέσα του. Βασικό παράδειγμα αποτελεί η δραματουργία του Τσέχωφ και του Ίψεν, όπου παρακολουθούμε οικογένειες να βιώνουν την φθορά στο πέρασμα του χρόνου, «φυλακισμένοι» σε καταστάσεις μέσα στους τοίχους του σπιτιού, οι οποίοι αποτελούν τα όρια της δράσης τους και της ζωής τους. Σπίτια που νοσούν, άνθρωποι που βουλιάζουν μέσα στον χρόνο στοιχειώνοντας τα σπίτια αυτά, είναι το δραματικό πλαίσιο των δύο συγγραφέων. H αστική εποχή επικεντρώνεται στην ζωή στα αστικά κέντρα, με αποτέλεσμα η ύπαιθρος να παραγκωνίζεται. Η δραματουργία του αστικού δράματος είναι κυρίως δραματουργία κλειστών χώρων. Ενώ η σύνδεση του γυναικείου φύλου με τον χώρο του σπιτιού, είναι ένα βασικό μοτίβο και της αστικής δραματουργίας. Ο Ρίτσος υιοθετεί το μοτίβο αυτό, θέλοντας να προβάλλει την φθορά, υλική και ανθρωπινή, μέσα στον χρόνο. Μέσα από ένα έργο, «στην ουσία, αυτοβιογραφικό διεκτραγωδεί όσα έζησε κι έπαθε, και συνάμα ανασύρει στην επιφάνεια, με τρόπο συμβολικό, όσα έχουν κατακαθίσει στο υποσυνείδητό του» 8. Το σπίτι των Ρίτσων και ο οίκος των Ατρειδών κινούνται παράλληλα με άξονα την πορεία του χρόνου και την παρακμή που αυτός επιφέρει. Παρατηρούμε λοιπόν ότι είναι ένα μοτίβο διαχρονικό που εύκολα μπορεί να προσαρμοστεί στον τόπο και στην εποχή, εξυπηρετώντας κοινωνικές, ιστορικές και πολιτικές ανάγκες της λογοτεχνίας. Κυρίως είναι ένα μοτίβο που χρησιμοποιείται για να δείξει την κοινωνική θέση και την φθορά της αριστοκρατίας. Είναι ο κλειστός χώρος μέσα στον οποίο τα πρόσωπα δρουν εγκλωβισμένα σε μια κατάσταση. Είναι το «Μεγάλο Σπίτι» των αριστοκρατικών οικογενειών που υφίστανται μια παρακμή κοινωνική, οικονομική και κυρίως ψυχολογική. 8 Πρεβελάκης (1981) 268 4

5 Η έννοια του «οίκου» Σύμφωνα με τους Vernant- Vidal Naquet η λέξη οίκος στην αρχαιότητα, άλλοτε δηλώνει την οικογένεια κι άλλοτε το σπίτι και όλους αυτούς που ζουν γύρω από την κοινή εστία. Η τραγωδία εκφράζει την ένταση ανάμεσα στον oίkon και την πόλη 9. Στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη για παράδειγμα, η τραγωδία παρουσιάζει την σύγκρουση ανάμεσα στην Κλυταιμνήστρα, η οποία πήγε με το μέρος των αντρών και στην Ηλέκτρα που προσπαθεί να διαιωνίσει τον πατρικό oίkon ενώ λογικά, θα έπρεπε να τον εγκαταλείψει. Στην Ορέστεια, ο οίκος πρέπει να εγκατασταθεί μέσα στα πλαίσιο της πόλης 10. Στην αρχαία τραγωδία ο οίκος αποτελεί ένα στεγανό, δεν μπορεί κανείς να εισχωρήσει σ αυτόν και τα πρόσωπα ακολουθούν μια καταστροφική πορεία μέσα στην δική τους μοναξιά. Ο Οιδίποδας, η Ηλέκτρα, ο Ορέστης, η Αντιγόνη είναι θύματα της οικογενειακής μοίρας. Ο οίκος λειτουργεί καταστροφικά. Στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή ο Χορός λέει: «ὅτι σφιν ἤδη τὰ μὲν ἐκ δόμων νοσεῖται τὰ δὲ πρὸς τέκνων διπλῆ φύλοπις οὐκέτ' ἐξισοῦται φιλοτασίῳ διαίτᾳ 11». Τα νοσούντα σπίτια είναι ένα από τα κύρια θέματα της τραγωδίας. Όπως αναφέρει ο Taplin 12 : «Σε πολλές ελληνικές τραγωδίες η σκηνογραφία αναπαριστάνει ένα βασιλικό παλάτι και σ αυτήν την συμβατικότητα του χώρου δεν δίνεται συνήθως καμιά ιδιαίτερη σημασία». Ο χώρος στην αρχαία τραγωδία λειτουργεί συμβατικά, αυτό που προβάλλεται είναι τα γεγονότα, τα πρόσωπα και οι σχέσεις των δραματικών προσώπων μεταξύ τους. Και συνεχίζει ο Taplin αναφέροντας: «Στον «Αγαμέμνονα» ο Αισχύλος εκμεταλλεύεται το συσχετισμό που υπάρχει στην τότε ελληνική κοινωνία ανάμεσα στην οικία και την οικοσκευή, την οικογένεια και την οικογενειακή ιδιοκτησία, για να κάνει τον ίδιο τον οίκο μια βλοσυρή παρουσία, ένα αναπόσπαστο και σταθερά ανησυχητικό φόντο στο δράμα. Η σκηνή παρουσιάζει το παλάτι των βασιλιάδων του Άργους, των Ατρειδών και το σπιτικό αυτό θα έπρεπε ν αναπαριστάνει την ασφαλή κεντρική εστία της οικογένειας, παρακαταθήκη της ευημερίας της, τον πυρήνα της θρησκευτικής της ζωής, της γονιμότητας και της ευτυχίας. Πάνω απ όλα στην αρχή της περιόδου της 9 Vernant- Vidal Naquet (1985), τ. β, Goldhill (1992) «Άρρωστα σπίτια κι αμάχη των δύο κοριτσιών δεν λένε να δώσουν τα χέρια σ αγάπες, δε λένε να σμίξουν», Σοφοκλή, «Ηλέκτρα», στ , μτφρ. Τ. Ρούσσος 12 Taplin (1985) 50 5

6 ειρήνης, ύστερα μάλιστα από πόλεμο, θα έπρεπε να αντιπροσωπεύει όλα τα καλά της ζωής. Ήδη ο φύλακας στην στέγη του παλατιού, στην αρχή ακριβώς του Αγαμέμνονα πληροφορεί για την διχόνοια που θα ηχεί και θα διαπερνά απ την αρχή ως το τέλος την τριλογία». Στην συνολικότερη ποίηση του Ρίτσου το σπίτι λειτουργεί σαν μια μεταγραφή της προσωπικής βιογραφίας του ποιητή. Το σπίτι το συναντάμε συχνά από τα πρώτα κιόλας ποιήματα του : «Στο σπίτι μας η μάνα μου τριγύριζε βουβή κλεισμένη μες στο δράμα της, μασώντας το λυγμό της» («Πυραμίδες», 1935). Τα μοτίβο του σπιτιού παρόλα αυτά εμφανίζεται πυκνότερα μετά το 1955 και κυρίως μέσα από τις συνθέσεις τις Τέταρτης Διάστασης. Όπως αναφέρει και ο Βελουδής 13 «το σπίτι, στα μυθολογικά ποιήματα που αναφέρονται στον κύκλο των Ατρειδών, γίνεται ένα με το μυθικό παλάτι των Μυκηνών και μετουσιώνεται σε ένα από τα βαθύτερα και πολυπλοκότερα μοτίβα της ποίησης του». Στην Τέταρτη Διάσταση, το σπίτι αρχίζει και καταλαμβάνει μια σημαντική θέση, ξεκινώντας από την «Σονάτα του Σεληνόφωτος», όπου η γυναίκα με τα μαύρα γυρνά μέσα στο παλιό αρχοντικό σπίτι. Ένα σπίτι πνιγηρό που συμβάλλει στην επίταση του αδιέξοδου, το οποίο από απλό χωρικό μεταβάλλεται σε συναισθηματικό και ψυχικό, πιέζοντας τόσο πολύ ώστε η Γυναίκα να μην αντέχει πια. Ένας πρόσθετος λόγος που καθιστά τυραννική την παραμονή μέσα στο σπίτι είναι το γεγονός ότι «παρ όλους τους νεκρούς του, δεν εννοεί να πεθάνει και ζει από την βεβαιότητα του θανάτου του», όπως ακριβώς και η Γυναίκα. Η εικόνα του στοιχειωμένου σπιτιού 14 που κατασπαράζει μέσα στους τοίχους του τις ψυχές των ανθρώπων που το κατοικούν, ξεκινά από εδώ. Η περιγραφή του σπιτιού στην Τέταρτη Διάσταση παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την περιγραφή που μας δίνει η αδερφή του ποιητή, Λούλα, για το πατρικό τους σπίτι 15 : «Το πρώτο μας σπίτι ήταν πολύ μεγάλο. Είχε πολλά δωμάτια στο πάνω πάτωμα, κάπου δεκαπέντε. Άλλα τόσα δωμάτια υπήρχαν στο ισόγειο, αλλά πολύ στενά, σαν κλουβιά. Εκεί, στο ισόγειο και στα υπόγεια βρίσκονταν οι αποθήκες με τα βαρέλια του κρασιού, τα ασκιά το λάδι, το στάρι και το τυρί όλης της χρονιάς Το σπίτι μας εκείνο έμοιαζε σαν κάστρο. Αλλά και για το δεύτερο σπίτι αναφέρει: ήταν ένα καλό πέτρινο διώροφο... Θέα πανόραμα ανάμεσα 13 Βελουδής (1982) «τούτο το σπίτι στοίχειωσε, με διώχνει» «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» 15 Ρίτσου- Γλέζου (1981) 21 6

7 ουρανού και θάλασσας». Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ο ποιητής βλέπει το ανάκτορο της βασιλικής οικογένειας στις Μυκήνες, σαν το δικό τους αρχοντικό στην Μονεμβασιά. Στα μυθολογικά ποιήματα δεν χρησιμοποιεί ποτέ την λέξη ανάκτορο ή παλάτι, αλλά μόνο την λέξη σπίτι ή αρχοντικό. Είναι το δικό του σπίτι, ο δικός του οίκος (με την διπλή έννοια του όρου), που κινείται παράλληλα με τον παρακμάζοντα οίκο των Ατρειδών. Η οικογένεια των Ρίτσων βίωσε σ αυτόν τον ίσκιο της καταστροφής, όπως στην αρχαιότητα και οι Ατρείδες, μέσα από αρρώστιες, θανάτους, οικονομική παρακμή. Το σπίτι δεν παύει να είναι ο προσωπικός χώρος δράσης, εκεί που τα πρόσωπα και των δύο οικογενειών στοίχειωσαν μέσα στον χρόνο και στην φθορά που αυτός αποφέρει. Το βιογραφικό στοιχείο κινείται παράλληλα με την ποίηση του Ρίτσου. Το σπίτι μέσα στο οποίο η οικογένεια του ποιητή έζησε τις μεγάλες αρρώστιες, την οικονομική καταστροφή και τους θανάτους, «κρύβεται» πίσω από τον μύθο και αναδύεται μέσα στην σφαίρα της ποίησης. Όπως γράφει η Προκοπάκη, «τα σπίτια είναι ένα κράμα αρχαίων μεγάρων και ερειπίων, σαν ο χρόνος να είναι ο αρχαίος ειδωμένος ταυτόχρονα μέσα από την ιστορική προοπτική του» 16. Τα σπίτια αυτά είναι τα παρακμάζοντα αρχοντικά της αρχής του αιώνα, τα οποία συνδυάζουν τα παλιά βαριά έπιπλα με μοντέρνα αντικείμενα. Είναι το σπίτι του ποιητή στην Μονεμβασιά, άμεσα συνδεδεμένο με την παιδική του ηλικία και τα προσωπικά βιώματα και τις εμπειρίες. Η αίσθηση που δίνεται είναι αυτή του κλειστού και σκοτεινού σπιτιού, το οποίο σκεπάζεται από ένα πέπλο φθοράς, που επηρεάζει όχι μόνο τα αντικείμενα αλλά και τους ανθρώπους. Η αίσθηση αυτή παραμένει αναλλοίωτη αλλά προοδευτικά ανάγεται σε σύμβολο, σε νόημα, σε σχέση πνευματική και αργότερα ακόμα και σαρκική, «σαν οι άνθρωποι να ναι δεμένοι με τον χώρο μ έναν ομφάλιο λώρο» 17. Το σπίτι αποτελεί το φόντο των ανθρώπινων ενεργειών και συναισθημάτων. Σαν να ζει και να εξελίσσεται μαζί με τους κατοίκους τους. Το σπίτι στην Τέταρτη Διάσταση, γερνά μαζί με τα πρόσωπα που ζουν μέσα σ αυτό. Ακολουθεί την μοίρα της οικογένειας, την παρακμή που αποφέρει ο χρόνος, αργοπεθαίνει ακολουθώντας τον αργό θάνατο της οικογένειας των Ατρειδών. «Είναι η αρχέτυπη μήτρα του κόσμου, η χώρα που χωράει τα πάντα, το κέντρο του κόσμου, αν όχι όλος ο κόσμος» Προκοπάκη (1980) 4 17 Προκοπάκη (1980) Μαραγκόπουλος (2005) 254 7

8 Το σπίτι στον Ρίτσο δεν περιγράφεται και δεν αποδίδεται σαν ένα απλό σπίτι. Είναι το «Νεκρό Σπίτι», το σπίτι με τον σκοτεινό όγκο 19, το αδειανό σπίτι 20, περιγραφές που τονίζουν την μοναξιά του σπιτιού αυτού και κατ επέκταση των προσώπων που ζουν μέσα σ αυτό. Παρατηρούμε ότι σχετικά με το σπίτι, τον οίκο, ο ποιητής δεν χρησιμοποιεί επίθετα, αφήνει το σπίτι γυμνό μέσα στο κείμενο, δίνοντας του, πιστεύω, μια ξεχωριστή δύναμη με αυτόν τον τρόπο. Αντιθέτως τα αντικείμενα του σπιτιού, στολίζονται από τον ποιητή με μια σειρά από επίθετα, ο κύριος όγκος του οίκου στέκει λιτός, χωρίς να τον προσδιορίζει τίποτα. Είναι ένα σπίτι βυθισμένο στο σκοτάδι που οι κάτοικοί του τριγυρνούν μέσα στα δωμάτια σαν ζωντανοί νεκροί μιας άλλης εποχής. Ένα από τα στοιχεία που φαίνεται να είναι από τα αγαπημένα του ποιητή, είναι το φώς. Όπως αναφέρει και ο Μ. Γ. Μερακλής «δεν υπάρχει εποχή, ή και ώρα της μέρας και της νύχτας, που να μην δίνεται ο φωτισμός τους, ο χρωματισμός τους» 21. Στην Τέταρτη Διάσταση το φως δίνεται από τα αστέρια και το φεγγάρι και όχι από τον ήλιο, ο ήλιος καλύπτεται από τον ίσκιο του βουνού που πέφτει βαρύς πάνω από το σπίτι. Έτσι παρακολουθούμε την περιγραφή του σπιτιού από τον Ρίτσο κάτω από το πέπλο ενός ήρεμου σκοταδιού. Είναι «ένα φως σκοτεινό» 22, μέσα στο οποίο «έχουν όλα σβήσει» 23, «ένα φως ακαθόριστο» 24, η απουσία του δεν είναι ευχάριστη από τα πρόσωπα, τα επηρεάζει αρνητικά: «Νένα μην σβήσεις ακόμη το φως. Κάθησε λίγο μαζί μου. Σαν σβήνει το φώς, δεν έχω πια που να μείνω, χάνω τον ορισμένο χώρο, τον σχεδόν δικό μου.» 25 Είναι το φως της ελπίδας, το φως που έρχεται απ έξω και φωτίζει το εσωτερικό σκοτάδι. Παράλληλα είναι το φως που φωτίζει την αλήθεια, μια αλήθεια δύσκολη κι επίπονη: «βλέπω τα χέρια σου να τρέμουν όταν ανάβουν κάθε βράδυ το σπίρτο- μήπως τάχα απ τη συγκίνηση που εργάζονται ακόμη ή μήπως απ τον φόβο γι αυτά που εξαφανίζονται απ το φώς 19 «Το Νεκρό Σπίτι» 20 «Κάτω απ τον ίσκιο του βουνού» 21 Μερακλής 1981 σελ «Χρυσόθεμις», στ «Χρυσόθεμις», στ «Χρυσόθεμις», στ «Κάτω απ τον ίσκιο του βουνού», στ

9 ή για κείνα που δείχνονται στο φώς;» 26 Η απουσία του φωτός εγκλωβίζει τα πρόσωπα σε ένα αιώνιο σκότος, σε μια νύχτα που δεν τελειώνει ποτε: «Αν έμενα κάποιες φορές ως αργά στο προαύλιο, δεν ήταν για να υποδεχτώ την φίλη μου την νύχτα (γιατί φίλη μου;) να μου δανείσει το σκοτεινό της ένδυμα, να μ εξοικιώσει μ αυτό το μόνιμο φόρεμα του πένθους, άβγαλτο από πάνω μου απ τα δέκα μου χρόνια, σα ναταν το πετσί μου» 27 «Πάντα κάποιος σαν κοιτάζει μέσα από το σπίτι, τον έξω κόσμο. Είναι σχεδιασμένο εξωστρεφές» 28, όπως το χαρακτηρίζει ο Μαραγκόπουλος. Τα πρόσωπα βρίσκονται συνεχώς ανάμεσα σε μια συγκρουσιακή πάλη ανάμεσα στο οικοδόμημα, που τους κρατάει κλεισμένους ανάμεσα στους τοίχους και στο έξω, στον χώρο της ελευθερίας. Τα πρόσωπα αγαπούν το σπίτι αυτό, καθώς κουβαλά τις δικές τους μνήμες, αλλά επιθυμούν την αλλαγή που θα τους βγάλει από το αδιέξοδο. Έτσι έχουμε μια ακόμη πάλη ανάμεσα στα παλιό και στο νέο, μια πάλη πάνω στην οποία είναι κτισμένο το σπίτι του Γιάννη Ρίτσου. Το εσωτερικό του είναι ο πυρήνας της δράσης. Όλα γίνονται «μέσα», προσδοκώντας να βγουν προς τα έξω. Η εξωτερίκευση των εσωτερικών ενεργειών είναι ο δρόμος για την νεωτερικότητα και συνάμα για την ελευθερία. Διαπιστώνουμε με αυτόν τον τρόπο ότι οι δύο έννοιες του οίκου (οικογένειασπίτι), στην Τέταρτη Διάσταση κινούνται παράλληλα μέσα στον χρόνο. Υπάρχει μια σχέση αλληλεπίδρασης ανάμεσα στο σπίτι- οικοδόμημα και στην οικογένεια που αποτελεί το έμψυχο υλικό. Στους ποιητικούς αυτούς μονολόγους η λέξη «σπίτι» απαντά πολύ συχνά και τα πρόσωπα όταν αναφέρονται σ αυτό είναι σαν να μιλούν για ένα κομμάτι του εαυτού τους. Συνολικά η λέξη «σπίτι» αναφέρεται στα έξι ποιήματα για τον οίκο των Ατρειδών, περίπου 40 φορές συνολικά. Ενδιαφέρον έχει να σημειώσουμε ότι στον «Αγαμέμνονα» και στον «Ορέστη», η λέξη αυτή δεν απαντά. Το γεγονός αυτό ίσως οφείλεται στην παραδοσιακή σχέση της γυναίκας με το σπίτι. Οι γυναίκες είναι άμεσα συνδεδεμένες μ αυτό καθώς όλη τους η ζωή, όλα τα συναισθήματά τους και τα όνειρά τους είναι κλεισμένα μέσα στους τοίχους του σπιτιού και προορισμός τους είναι η φροντίδα του οίκου. 26 «Κάτω απ τον ίσκιο του βουνού», στ «Κάτω απ τον ίσκιο του βουνού», στ Μαραγκόπουλος (2005) 254 9

10 Στον «Αγαμέμνονα» παρακολουθούμε την άφιξη στον οίκο. Όπως αναφέρει ο Rehm, o οποίος εξετάζει την επιστροφή του ήρωα στην Ορέστεια: «Στον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου, ο βασιλιάς επιστρέφει από τον Τρωικό πόλεμο ενώ στις «Χοηφόρους» διαδραματίζουν την επιστροφή του Ορέστη από την εξορία του για την εκδίκηση που πήρε για τον φόνο του πατέρα του» 29. Στον ποιητικό μονόλογο του Ρίτσου, η επιστροφή του Αγαμέμνονα κρατά την αίγλη της αρχαίας τραγωδίας και την μεγαλοπρέπεια μιας επιστροφής πολέμαρχου στον οίκο, οίκος εδώ σημαίνει είτε πατρίδα, είτε οικογένεια, είτε σπίτι. Ταυτόχρονα η περιγραφή της γυναίκας που οι κραυγές της ξεχωρίζουν μέσα από τις επευφημίες του πλήθους, παραπέμπει στην Κασσάνδρα και προβάλλει αυτήν την «απαγόρευση» εισόδου στον χώρο του οίκου αλλότριων στοιχείων και προσώπων. Την πορεία του Αγαμέμνονα προς τον οίκο χαράζει το κόκκινο χαλί. Ο Αγαμέμνων απεκδύεται στην στρατιωτική του στολή μέσα στο σπίτι, παύει να είναι ο πολέμαρχος και γίνεται ο άνθρωπος, με τις αδυναμίες του, τρωτός και ανυποψίαστος στους κινδύνους που κρύβει ο δικός του οίκος. Παρότι τον βλέπουμε να κινείται με ηρεμία και με μια αίσθηση ασφάλειας και γαλήνης μέσα στο σπίτι, για εκείνον το δέσιμο με το σπίτι έχει αντικατασταθεί. Αναφέρει στον στίχο 102: «Ετούτη η κούρασή μου είναι ο χώρος μου τώρα, είμαι εγώ». Έχει συνειδητοποιήσει την μοναξιά του, ή καλύτερα την αποξένωσή του από την δυναστεία. Το σπίτι που πιστεύει ότι θα του προσφέρει την ασφάλεια που του έλειπε, θα είναι αυτό που θα τον οδηγήσει στον θάνατο 30. Είναι το γυάλινο σπίτι, διάφανο, εύθραυστο, ψυχρό, που θα λειτουργήσει σαν γυάλα για χρυσόψαρο: «Το μεγάλο χρυσόψαρο μέσα στο μαύρο δίχτυ» 31. Κυκλώνεται από ένα γυαλί που του δημιουργεί έναν χώρο ενδιάμεσο: δεν ανήκει ούτε στην γύρω του πραγματικότητα ούτε στο τίποτε. Προστατεύοντας τον, το γυαλί τον φυλάκιζε ταυτόχρονα, για να καταρρεύσει την τελευταία στιγμή και να τον παραδώσει ανυπεράσπιστο στον θάνατο 32. Ο ίδιος διαπιστώνει: «Κι έτσι αιφνίδια σα νάχει μαλακώσει το γυαλί- δεν παίρνει σχήμα, δεν έχει διαφάνεια, σαν να μην είχε σχήμα και διαφάνεια ποτέ» (στ.324). Από το σπίτι αυτό θα ξεκινήσει να ξετυλίγεται το νήμα της καταστροφής για τον Αγαμέμνονα και για όλο τον οίκο των Ατρειδών. 29 Rehm (2002) Στο αρχαίο κείμενο αναφέρει: «νῦν δ' ἐς μέλαθρα καὶ δόμους ἐφεστίους ἐλθὼν θεοῖσι πρῶτα δεξιώσομαι, οἵπερ πρόσω πέμψαντες ἤγαγον πάλιν». 31 «Αγαμέμνων», (επίλογος) 32 Φιλοκύπρου (2004) 72 10

11 Και στον «Oρέστη» παρακολουθούμε μια επιστροφή στον οίκο. Ο Ορέστης και ο Πυλάδης, φτάνουν στα προπύλαια του παλατιού και προσπαθούν να αναγνωρίσουν τον χώρο, μόνο που τους φαίνονταν όλα «πολύ μικρότερα απ όσο τα σκέφτονταν στην ξενητειά, από άλλο χώρο κι από άλλο χρόνο, - πολύ μικρότερα και τα τείχη και οι τεράστιες πέτρες και η πύλη των λεόντων και το παλάτι κάτω απ τον ίσκιο του βουνού» 33. Ο οίκος για τον Ορέστη είναι οι παιδικές αναμνήσεις, το παρελθόν της οικογένειάς του. Πίσω από τον Ορέστη, πολλοί μελετητές αποδέχονται ότι κρύβεται ο ίδιος ο Ρίτσος και είναι σαν να βλέπουμε με τα δικά του μάτια, το δικό του σπίτι. είναι δυνατόν να διακρίνουμε πίσω από τα λόγια του Ορέστη μια αίσθηση αναπόλησης για το σπίτι. Η αναπόληση αυτή όμως, στις αναμνήσεις του παρελθόντος γίνεται εκτός σπιτιού. Σαν ο Ορέστης να φοβάται να μπει μέσα σ αυτό γιατί ξέρει ότι από εκεί άρχισε η καταστροφή. Τα βλέπει όλα μικρότερα, αφού χάθηκε κάθε μεγαλοπρέπεια από το παλιό αρχοντικό, το οποίο συρρικνώνεται μαραζώνοντας στην πάροδο του χρόνου. Είναι όλα μικρότερα, αφού ο ίδιος είναι πια μεγαλύτερος, σωματικά και πνευματικά. Ο Ορέστης του Ρίτσου δεν επιστρέφει στον οίκο για εκδίκηση. «Όχι εκδίκηση τι θα μπορούσε ν αφαιρέσει απ το θάνατο, ένας θάνατος ακόμη και μάλιστα βίαιος;- στη ζωή τι να προσθέσει; Πέρασαν τα χρόνια»(στ.246-8) Επιστρέφει στο σπίτι γιατί εκεί στοιχειώνει όλο το παρελθόν. Πέρασαν τα χρόνια παρασέρνοντας μαζί τους όλα τα μέλη της οικογένειας, αλλά και το σπίτι. Στο τέλος μόνο έχουμε την είσοδο του Ορέστη και του Πυλάδη μέσα. Ο Ορέστης προτρέπει τον πιστό του φίλο να τον ακολουθήσει: «Πάμε τώρα. Αναγνωρίζω τη μοίρα μου. Πάμε» (στ. 511). Στο «Νεκρό Σπίτι», από τον τίτλο κιόλας έχουμε έντονη την παρουσία του σπιτιού. Ο τίτλος λειτουργεί σημασιολογικά με δύο τρόπους καθώς εννοεί το σπίτι σαν οικοδόμημα, το οποίο υπόκειται την υλική φθορά, αλλά και τους κατοίκους του που υπόκεινται την φθορά παράλληλα και οδηγούνται μαζί σε μια νεκρή κατάσταση. Η φθορά του οίκου με την έννοια της οικογένειας διαφαίνεται από την πρώτη κιόλας φράση του ποιητικού μονολόγου: «Απ όλη τη φαμίλια απόμειναν μονάχα δύο αδελφές. Κ η μία τρελλάθηκε». Οι φράσεις αυτές είναι σαφώς εμπνευσμένες από τον 33 «Ορέστης», (πρόλογος) 11

12 στίχο της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή, όπου η ίδια αναφέρει απευθυνόμενη στην αδερφή της Χρυσόθεμη: «μόνα λελείμμεθον» 34 τονίζοντας την μοναξιά τους. Παράλληλα η λέξη σπίτι εμφανίζεται από τον πρώτο κιόλας στίχο: «Τώρα γυρίζουμε μονάχες οι δύο μικρές αδερφές μέσα σε τούτο το απέραντο σπίτι- μικρές που λέει ο λόγος, - από χρόνια γεράσαμε κ εμείς». Ένα σπίτι άδειο και απέραντο που όσοι το κατοικούν κινούνται σαν φαντάσματα μέσα στους φθαρμένους τοίχους του. Οι δύο γυναίκες δεν ξέρουν τι να το κάνουν, «να το πουλήσουμε μας έρχεται άσκημο- μια ζωή περάσαμε δω μέσαείναι και ο χώρος των νεκρών μας εδώ- δεν μπορείς να τους πουλήσειςκι άλλωστε ποίος τους παίρνει τους νεκρούς;» (στ. 5-7) Είναι ένα σπίτι γεμάτο νεκρούς, θύματα μια κοινής μοίρας, η οποία διακατέχει όλο το σπίτι. Η ερήμωσή του διαφαίνεται σε κάθε στιγμή: «το σπίτι έτσι γυμνό και κλειστό, έχει αποκτήσει μια τρομερή λεπτότατη αντήχηση σε κάθε πέρασμα ποντικού, κατσαρίδας ή νυχτερίδας» (στ ) Οι δύο αδερφές στοιχειώνουν στο σπίτι αποδεχόμενες την μοίρα που τις έχει εγκλωβίσει μέσα σ αυτό. Όλη τους η ζωή κινείται μέσα στους τοίχους του νεκρού σπιτιού, αποκομμένες από τον έξω κόσμο. «Ένα κόκκινο ποτάμι κυκλόφερνε το σπίτι μας ξεκόψαμε απ τον έξω κόσμο αργότερα μας ξέχασε κι ο κόσμος δεν μας φοβόταν πια δε φοβόμαστε» (στ ). Βλέπουμε, λοιπόν, ένα σπίτι ξεκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, απομονωμένο σε μια πραγματικότητα διαφορετική από την κοινή πραγματικότητα, να κινείται στον δικό του χρόνο ακολουθώντας την πορεία της φθοράς και της παρακμής. Η αφηγήτρια του μονολόγου, πιθανότατα η Ηλέκτρα, κλείνει τα λόγια της διαπιστώνοντας ότι: «Πίσω απ την πλάτη μου ένιωθα το σκοτεινόν όγκο εκείνου του σπιτιού σαν έναν επιβλητικό, αρχαίο τάφο» (επίλογος). Στην «Επιστροφή της Ιφιγένειας» η αίσθηση που δίνεται από την εισαγωγή κιόλας του ποιήματος, είναι μια αίσθηση εγκατάλειψης του σπιτιού αλλά και μιας 34 «μονάχες μείναμε στον κόσμο», Σοφοκλή, «Ηλέκτρα», στ. 950, μτφρ. Τ. Ρούσσος 12

13 απόλυτης ησυχίας («Μέσα κ έξω απ το σπίτι δεν ακούγεται τίποτα- ούτε οι ψιθυρισμοί της νύχτας»). Τα δύο αδέρφια εδώ βρίσκονται ήδη μέσα στο σπίτι. Ο Ορέστης, αυτή τη φορά ως βουβό πρόσωπο, βρίσκεται και αυτός εντός του οίκου. Η σιωπή συνωμοτεί με την εγκατάλειψη και τη φθορά μέσα στο σπίτι των Ατρειδών. Το μεγάλο σαλόνι με τα συσσωρευμένα έπιπλα και αντικείμενα δίνει την εικόνα ενός ταξιδιού, μιας κίνησης και μιας ακινησίας ταυτόχρονα, ενισχυμένη με μια κίνηση και μια ακινησία του χρόνου που περνά. Η αναφορά στα γυάλινα σπίτια αποτελεί μοτίβο και εδώ: «Τα σπίτια δεν έχουν τοίχους στέκονται στον αέρα, - σκέτος αέρας δεν είναι γυάλινα καν (έτσι που τόλεγε κάποτε ο πατέρας μές στην αρρώστια του). Χωρίς να μπείς στα σπίτια βλέπεις τους ανθρώπους να μεταφέρουν αβαρή αντικείμενα απ το ένα δωμάτιο στ άλλο» (στ.133-6) Σπίτια εύθραυστα στο χρόνο και στα γεγονότα και οι άνθρωποι που τα κατοικούν πιόνια μιας μοίρας που τους παρακολουθεί και καθορίζει το παρόν και το μέλλον τους. Η Κασσάνδρα σαν να βλέπει μέσα από αυτά τα γυάλινα σπίτια, όχι μόνο το παρόν αλλά και το καταστροφικό μέλλον. Όπως αναφέρει και ο Rehms 35, η Κασσάνδρα «βλέπει μέσα από τους τοίχους του σπιτιού, το παρελθόν του, αποκαλύπτοντας την σφαγή των παιδιών, τα οποία ο Ατρέας τάισε στον πατέρα τους Θυέστη. Στην συνέχεια αναφέρεται στο παρόν και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η Κλυταιμνήστρα ετοιμάζει τον φόνο του Αγαμέμνονα. Κοιτάζοντας στο μέλλον η Κασσάνδρα βλέπει ένα παιδί από το σπίτι που θα γίνει φυγὰς δ' ἀλήτης τῆσδε γῆς ἀπόξενος 36». Το σπίτι φαντάζει «γυμνό» μπροστά στα μάτια της Κασσάνδρας αλλά και των θεατών που γίνονται μάρτυρές των γεγονότων που σημαδεύουν την ζωή της οικογένειας των Ατρειδών. Στο τέλος του μονολόγου παρακολουθούμε την έξοδο από τον χώρο του σπιτιού. Μια έξοδος συνώνυμη της απελευθέρωσης. Μια έξοδος που την συνοδεύει έντονο φως αλλά και το έντονο κελάηδισμα των πουλιών, ήχοι που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με την ησυχία που επικρατούσε μέσα στο σπίτι. 35 Rehms (19 ) «Αγαμέμνων» Αισχύλου, στ

14 «Το φως λάμπει περισσότερο απ όσο πρέπει. Ακούγονται πολλά πουλιά. Λίγη σκόνη χρυσίζει στο βάθος. Και τα άλογα της άμαξας που χάνεται είναι επίσης πιο άσπρα» (επίλογος). Μια εικόνα φωτεινή και σχεδόν μαγική, που ανατρέπει την γκρίζα πραγματικότητα του εσωτερικού του σπιτιού. Αντιθετικές εικόνες φωτός- σκότους, ήχου- σιωπής, άσπρου- μαύρου, συνθέτουν μια ενιαία εικόνα όπου η ελευθερία και ο εγκλεισμός αποτελούν το δίπολο μιας πραγματικότητας η οποία επικρατεί έξω και μέσα, αντίστοιχα, από τον οίκο των Ατρειδών. Στο «Κάτω απ τον ίσκιο του βουνού», η αναφορά στο σπίτι υπονοείται από τον τίτλο κιόλας του μονολόγου. Και εδώ όπως και στο «Νεκρό Σπίτι», «ο χώρος δεσπόζει πάνω στα πεπρωμένα, σαν να ναι η φασματική επιβίωση της αρχαίας κατάρας των Ατρειδών» 37. Η έννοια του ίσκιου, σαν ένα πέπλο καταστροφής που σκεπάζει το σπίτι επικρατεί σε όλο το ποίημα, «αυτό το βουνό όρθιο μπροστά στο παράθυρο, κλείνοντας το παράθυρο, κολλημένο στο σπίτι- δεν αφήνει το σπίτι ν ανασάνει» (στ. 4-6) Η κατάρα του οίκου των Ατρειδών είναι το βουνό που ο ίσκιος του πλακώνει το σπίτι και τους κατοίκους του. Η σκιά της καταστροφής είναι παρούσα κάθε στιγμή και επηρεάζει τα γεγονότα και τα πρόσωπα, «μα πάλι ο ίσκιος του βουνού είταν παρών μέσα σ αυτή τη διαφάνεια». Μια παρουσία που δεν προκαλεί φόβο στα πρόσωπα, αλλά μια αίσθηση συνεχούς απειλής για τις καταστροφές που έρχονται. Η αίσθηση της αποξένωσης και του εγκλεισμού μέσα στο σπίτι κυριαρχεί και εδώ και τονίζεται από την Ηλέκτρα: «κι αναρωτιόμουν κάποτε πώς θαμουν κ η ίδια έξω από το σπίτι γι αυτούς που θα μ έβλεπαν μες από το σπίτι- εγώ που δεν βγήκα απ το σπίτι κι ούτε είδα κανέναν- δεν κοίταξα έξω απ το σπίτι» (στ ). Η λέξη «σπίτι» επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές, σαν να θέλει να τονιστεί η έννοια αυτή του σπιτιού σαν κλειστός χώρος, όπου έξω απ αυτό υπάρχει κάτι άλλο, κάτι ξένο, κάτι πιο φωτεινό που δεν σκεπάζεται από κανέναν ίσκιο. Η Ηλέκτρα φοβάται ότι δεν θα είναι ίδια έξω από το σπίτι, γιατί είναι αυτό που επηρεάζει την προσωπικότητά της, μέσα σ αυτό έμαθε να ζει και να κινείται. Το έξω είναι κάτι το 37 Προκοπάκη (1980) 20 14

15 ξένο και το άγνωστο. Η σύνδεση της Ηλέκτρας με το σπίτι είναι ένα μοτίβο που κρατά από την αρχαία τραγωδία. Στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη ο αυτουργός αναφέρει στην αρχή της τραγωδίας: «ἢ δ' ἐν δόμοις ἔμεινεν Ἠλέκτρα πατρός» ενώ αργότερα η ίδια αναφέρει «τἀν δόμοις δ' ἡμᾶς χρεὼν ἐξευτρεπίζειν» 38. Αλλά και στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή έχουμε το ίδιο μοτίβο, όταν η ίδια αναφέρει: «Ἐγὼ δ' ὁρῶσ' ἡ δύσμορος κατὰ στέγας κλαίω, τέτηκα, κἀπικωκύω πατρὸς τὴν δυστάλαιναν δαῖτ' ἐπωνομασμένην αὐτὴ πρὸς αὑτήν» 39 Τέλος, στην «Χρυσόθεμη», στον πρόλογο του ποιήματος ο Ρίτσος μας δίνει σαφώς την εικόνα ενός μισοερειπωμένου αρχοντικού. Η εγκατάλειψη και η φθορά κυριαρχούν, «μύριζε σκόνη, μαραμένα τριαντάφυλλα, μουχλιασμένο βελούδο και μετάξι». Η Χρυσόθεμις, θύμα και αυτή της οικογενειακής κατάρας περιπλανιέται σαν το φάντασμα μέσα στο σπίτι, εγκλωβισμένη μέσα στις αναμνήσεις του παρελθόντος. Η συνέντευξη που δίνει στη νέα δημοσιογράφο δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια αναπόληση και μια πλήρης περιγραφή του σπιτιού και των αντικειμένων του ιδιαίτερα, στα χρόνια της ακμής. Η παρουσία της νέας γυναίκας μέσα στο σπίτι είναι μια πνοή από τον έξω κόσμο, ένα ξένο στοιχείο που εισχωρεί μέσα σε κάτι παλιό φθαρμένο και δίνει έστω και για λίγο μια αίσθηση ζωής. Στο τελευταίο αυτό ποίημα που κλείνει τον μυθολογικό κύκλο των Ατρειδών, η έξοδος από το σπίτι ισοδυναμεί με τον θάνατο, ο οποίος αποτελεί μια μορφή απελευθέρωσης. Ο θάνατος μέσα στο σπίτι είναι γυναικείος θάνατος. Οι γυναίκες πεθαίνουν, μέσα στον δικό τους χώρο, ενώ οι άντρες, έχουν έναν ένδοξο θάνατο μέσα στη μάχη. Σε όλους τους μονολόγους παρατηρούμε ότι μέσα στο σπίτι εκτός από τα κύρια μέλη της οικογένειας, στο φόντο των γεγονότων, τον δικό του ρόλο παίζουν και οι υπηρέτες του σπιτιού και αποτελούν ένα αναπόσπαστο κομμάτι του οίκου. Με τον δικό τους τρόπο είναι ένα μέρος του σπιτιού αυτού, με ιδιαίτερη σημασία για τα πρόσωπα και για το παρελθόν. Είναι το ξένο στοιχείο μέσα στο σπίτι που δίνει ζωή και μια αίσθηση κινητικότητας. Ο γέρος κηπουρός στη «Χρυσόθεμη», πεθαίνει πάνω στον τάφο της, πιστός ακόμα και στον θάνατο. Αν και δευτερεύοντα πρόσωπα οι 38 «μέσα στο σπιτικό δικό μου χρέος να τα φροντίζω εγώ», Ευριπίδη, «Ηλέκτρα», στ. 75, μτφρ. Τ. Ρούσσος 39 «Να τα βλέπω στο σπίτι μου, μόνη, κλαίω η δύσμοιρη και μονάχη μου λιώνω, κρυφά βογκώ για το φαρμακωμένο το τραπέζι που πήρε του πατέρα μου τα όνομα», Σοφοκλή, «Ηλέκτρα», στ.282-5, μτφρ. Τ. Ρούσσος 15

16 υπηρέτες είναι ένα μέρος του «οίκου». Στον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου ο χορός δεν είχε καμία σχέση με τον οίκο του Ατρέα, αντίθετα όμως, στις «Χοηφόρους» ο χορός αποτελείται από γυναίκες που ζουν και εργάζονται μέσα στον οίκο 40. Ενός τέτοιου είδους χορού είναι και οι υπηρέτες στους μονολόγους της Τέταρτης Διάστασης, που αν και δεν συμμετέχουν ενεργά, δίνουν το δικό τους παρόν και ακολουθούν την πορεία του οίκου στην φθορά του χρόνου, παράλληλα. Βλέπουμε λοιπόν, πώς με κεντρικό γνώμονα τον οίκο, ξεδιπλώνονται οι προσωπικότητες, τα συναισθήματα, τα όνειρα και οι επιθυμίες των προσώπων που επιλέγει ο Ρίτσος στους ποιητικούς του μονολόγους. Μέσα ή έξω από το σπίτι το μοτίβο της φθοράς και της παρακμής αποκτά μια μοναδική διάσταση και μια διαχρονικότητα. Το σπίτι είναι ένας ζωντανός οργανισμός που επηρεάζει και επηρεάζεται από αυτούς που το κατοικούν. Η διπλή αυτή έννοια του οίκου, έρχεται αντιμέτωπη με τον χρόνο σε έναν αγώνα άνισο, με θύματα υλικά αντικείμενα και ανθρώπους. 40 Rehm (2002) 89 16

17 Εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι του «οίκου» Στην αρχαία τραγωδία οι εσωτερικοί χώροι δεν εκτίθονταν στα μάτια των θεατών, όλα γίνονταν έξω, μπροστά στην πύλη του ανακτόρου, σε χώρο δημόσιο. Το μέσα αναφέρεται μόνο από τα πρόσωπα, όπως το λουτρό του Αγαμέμνονα, η κάμαρα της Ηλέκτρας, μέσα στο σπίτι απαγχονίζεται η Ιοκάστη, δολοφονείται η Κλυταιμνήστρα και ο Αίγισθος, δολοφονεί η Μήδεια τα παιδιά της. Διαπιστώνουμε ότι στους εσωτερικούς χώρους γίνονται τα εγκλήματα, από μέσα ξεκινάει η καταστροφή. Ο θεατής όμως της αρχαίας τραγωδίας δεν γίνεται αυτόπτης μάρτυς των γεγονότων αυτών παρά τα πληροφορείται από τα πρόσωπα «έξω» από το οίκο. Το εσωτερικό του οίκου είναι μέρος άβατο. Ο χώρος δράσης τοποθετείται έξω με φόντο τα ανάκτορα των βασιλικών οικογενειών, τα οποία αποτελούν και τα τραγικά πρόσωπα. Το εκκύκλημα είναι αυτό που, κατά κάποιο τρόπο, αποτελεί το σημείο ένωσης του «μέσα» και του «έξω», αυτό που φέρνει από μέσα την καταστροφή και γίνεται ορατή έξω. Ο Ρίτσος ανατρέπει αυτήν την σύμβαση και τοποθετεί την δράση μέσα στο σπίτι, τα πρόσωπα μιλούν μέσα από την τραπεζαρία, μέσα από τα υπνοδωμάτια τους. Κλείνει και περιφράσσει κατά κάποιο τρόπο τον χώρο των ηρώων, ενώ οι ήρωες είναι δεμένοι συναισθηματικά ο καθένας με τον δικό του χώρο. Η έννοια της παρακμής δεν επηρεάζει μόνο την ψυχολογία των προσώπων αλλά και τον χώρο στον οποίο ζουν και ενεργούν. Οι εσωτερικοί χώροι παίρνουν μια διάσταση περισσότερο ψυχολογική, σαν ζώντες οργανισμοί. Για τον λόγο αυτό και ο ποιητής κάνει ξεκάθαρο τον διαχωρισμό ανάμεσα στο «μέσα» και στο «έξω». Μέσα επικρατεί η ματαιότητα, η παρακμή, ο χρόνος κυλά σε μια «τέταρτη διάσταση» και τα πρόσωπα έχουν εγκλωβιστεί στα γρανάζια του χωρίς να μπορούν να διαφύγουν. Έξω η ζωή είναι διαφορετική τα πράγματα εξελίσσονται μαζί με τους ανθρώπους και έχουν προσπεράσει την βαλτώδη κατάσταση του εσωτερικού του σπιτιού, ή δεν την γνώρισαν ποτέ. Τα μέλη της βασιλικής οικογένειας μπορούν μόνο να κοιτούν τον κόσμο αυτό, αφού ο «ίσκιος του βουνού» δεν τους επιτρέπει να σηκώσουν το κεφάλι και να προχωρήσουν. Στα μυθολογικά αυτά ποιήματα, τα οποία αντλούν το περιεχόμενο τους από τον οίκο των Ατρειδών, ο ποιητής γίνεται ο φορέας των εικόνων και των καταστάσεων. Δημιουργεί στην φαντασία του αναγνώστη, με γλαφυρές περιγραφές, μια πλήρη εικόνα της εσωτερικής και εξωτερικής μορφής του ανακτόρου της 17

18 βασιλικής οικογένειας. Ένα ανάκτορο που εύκολα κανείς θα μπορούσε να το φανταστεί ως ένα σύγχρονο αρχοντικό σπίτι. Με τα μοτίβα που προβάλλει και στα έξι αυτά ποιήματα η εικόνα αυτή μένει ανεξίτηλη στην μνήμη του αναγνώστη ο οποίος καλείται να δημιουργήσει ένα μωσαϊκό εικόνων που καταλήγουν σε μια ενιαία εικόνα του οίκου. Όσον αφορά τους εσωτερικούς χώρους τα μοτίβα-χώροι που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι: η αίθουσα/ σάλα στην οποία βρίσκεται το μεγάλο τραπέζι (αναφέρεται και ως τραπεζαρία), το σαλόνι, η αίθουσα των κιόνων, οι κάμαρες των κοριτσιών της οικογένειας, το «δωμάτιο της μητέρας», η κουζίνα, το λουτρό, αποθήκες, διάδρομοι που ενώνουν τα δωμάτια, ενώ σκάλες ενώνουν το υπόγειο με τους δύο ορόφους του σπιτιού. Ως εξωτερικοί χώροι αναφέρονται: τα προπύλαια στα οποία δεσπόζει η «πύλη των λεόντων», τα τείχη, ο κήπος, το προαύλιο, οι «τάφοι του πατέρα και της μητέρας» στη δεξιά πτέρυγα 41. Τα μπαλκόνια και τα παράθυρα μπορούν να εκληφθούν και ως εσωτερικοί και ως εξωτερικοί χώροι καθώς είναι σημεία ένωσης του μέσα και του έξω. Η τραπεζαρία αναφέρεται στα τέσσερα από τα έξι ποιήματα: στον «Αγαμέμνονα», στο «Νεκρό Σπίτι», στην «Επιστροφή της Ιφιγένειας» και στην «Χρυσόθεμη». Είναι ένας χώρος που φανερώνει την αίγλη της βασιλικής οικογένειας, χώρος συγκέντρωσης που όμως στα ποιήματα του Ρίτσου παραμένει άδειος και σκονισμένος. Αναφορά γίνεται κυρίως στις παλιές λάμπες της τραπεζαρίας: «τις παλιές, κρεμαστές λάμπες της τραπεζαρίας 42, μέσα στην τραπεζαρία είχαν ανάψει κιόλας τις λάμπες» 43. Έχει δημιουργηθεί μια συνολική εικόνα ενός παλιού αρχοντικού, της σύγχρονης εποχής, παρά ενός αρχαίου ανακτόρου. Η κάμαρα τις Ηλέκτρας, της Ιφιγένειας και της Χρυσόθεμης είναι ένας σημαντικός χώρος που συνδέεται άμεσα με τα πρόσωπα αλλά και με τον νεκρό χρόνο που στοιχειώνει το σπίτι. Η θέση τους πληροφορούμαστε ότι είναι στο δυτικό μέρος του σπιτιού στο πάνω πάτωμα: «Κρατήσαμε μονάχα αυτές τις δύο δυτικές κάμαρες του πάνω πατώματος» 44. Τα δωμάτια αυτά είναι κάτι σαν παρατηρητήρια του έξω κόσμου για τις τρεις γυναίκες. Ο χρόνος περνάει και αυτές είναι κλεισμένες σ αυτές τις γυμνές κάμαρες. Τα παράθυρα είναι αυτά που τις φέρνουν κοντά με τον υπόλοιπο 41 «Κάτω από τον ίσκιο του βουνού» 42 «Το Νεκρό σπίτι», στ «Χρυσόθεμις», στ «Το Νεκρό Σπίτι», στ

19 κόσμο και είναι σαν να «εποπτεύουν και να δεσπόζουν την μοίρα τους» 45.Δωμάτια μοναχικά σαν να «κρέμονται μες στην απέραντη νύχτα» 46. Οι αναφορές στις κάμαρες συνοδεύονται πάντα από αναφορές στα παράθυρα, τα οποία αποτελούν την μόνη διέξοδο από την απομόνωση. Οι γυναίκες μέσα σ αυτές αποκλεισμένες και μόνες δεν παύουν να ελπίζουν όσο κι αν περνάει ο χρόνος. Η Χρυσόθεμις παρομοιάζει την κάμαρά της με καράβι χρυσό- μενεξεδένιο ενώ εκείνη «ταξιδεύει μέσα στη νύχτα κατάμονη μες στο καράβι» 47. Η αίσθηση της απομόνωσης και του εγκλεισμού στις κάμαρες τονίζεται αρκετές φορές και αποτελεί μοτίβο και των έξι ποιημάτων: «Κάποτε, που ανοίγω τα παράθυρα, έχω την εντύπωση πως πηδούν μες στην κάμαρα τα δέντρα σαν άντρες λιοκαμένοι, ρωμαλέοι, αδέξιοι μές στη ρώμη τους, αμήχανοι μπρος στην ωχρότητα μου, από έλλειψη ήλιου, απ την κλεισούρα μέσα μου» 48. Είναι ο χώρος δράσης των γυναικών, ο χώρος που γερνάει και παρακμάζει μαζί τους. Άδειος και γερασμένος σαν αυτές : «μέσα στις γερασμένες κάμαρες, με τις μακριές, ετοιμόρροπες κουρτίνες» 49. Παράλληλα υπάρχει και η κάμαρα της Κλυταιμνήστρας. Ένας χώρος απαραβίαστος και σχεδόν «ιερός». Ο Ρίτσος προβάλλει το μοτίβο της σκηνής του καλλωπισμού της βασίλισσας μπροστά στον καθρέφτη της. Η κάμαρά της είναι ο δικός της χώρος, μέσα στον οποίο περιποιείται τον εαυτό της και παράλληλα προσπαθεί να σβήσει τον χρόνο από το γερασμένο πρόσωπο της: «κλειδώθηκε στην κάμαρά της και βάφτηκε μέσα στον καθρέφτη κόκκινη, κόκκινη, ολοπόρφυρη, σα μάσκα, σα νεκρή, σαν άγαλμα» 50. Ο απαραβίαστος αυτός χώρος, βλέπουμε να παραβιάζεται από την Χρυσόθεμη η οποία αναφέρει: «Θυμάμαι κάποιο απόγευμα, - η μητέρα είχε βγει για κάποια επίσκεψη πρίν λίγο μπήκα στην κάμαρά της φόρεσα τα παπούτσια της- ζεστά από τα πόδια της ακόμα- Ολόκληρη βδομάδα δεν τολμούσα να κοιτάξω στα μάτια τη μητέρα. Κρυβόμουν στους θάμνους του κήπου προσμένοντας μια τιμωρία ή μιαν ανταμοιβή,- δεν ξέρω». 45 «Το Νεκρό Σπίτι», στ ό.π. στ «Χρυσόθεμις», στ «Η επιστροφή της Ιφιγένειας», στ «Η επιστροφή της Ιφιγένειας», στ «Το Νεκρό Σπίτι», στ

20 Διαπιστώνουμε έτσι την μοναδικότητα της κάμαρας αυτής, με το πρόσωπο της Κλυταιμνήστρας να δεσπόζει παντού. Κανείς δεν μπορεί να εισβάλλει και να βεβηλώσει την ιερότητα του χώρου αυτού. Διαπιστώνουμε ότι, ενώ οι αναφορές στους προσωπικούς χώρους/ κάμαρες των γυναικών της οικογένειας των Ατρειδών, είναι εκτενείς, πουθενά δεν αναφέρονται οι προσωπικοί χώροι των ανδρών. Στον «Αγαμέμνονα» και στον «Ορέστη» δεν ενδιαφέρει τόσο ο χώρος, όσο οι καταστάσεις και τα γεγονότα, στα υπόλοιπα ποιήματα οι καταστάσεις και τα γεγονότα έχουν άμεση σχέση με τους χώρους του σπιτιού. Οι γυναίκες είναι αναγκασμένες να ζουν και να κινούνται μέσα στο σπίτι. Είναι δεμένες με το κάθε χώρο του. Ο χρόνος, που έχει σημαντικό ρόλο στην Τέταρτη διάσταση, περνά κι όμως εκείνες, συνεχίζουν να παρατηρούν τον κόσμο μέσα από το σπίτι. Και στο αρχαίο κείμενο οι αναφορές σε «θαλάμους», περιορίζονται στους γυναικείους «θαλάμους». Η Ηλέκτρα του Σοφοκλή περιγράφει τον εαυτό της να γυρνά εγκλωβισμένη στα δωμάτια του πατρικού σπιτιού, με ρούχα παλιά : «ἀλλ' ἁπερεί τις ἔποικος ἀναξία οἰκονομῶ θαλάμους πατρός, ὧδε μὲν ἀεικεῖ σὺν στολᾷ, κεναῖς δ' ἀμφίσταμαι τραπέζαις» 51. Ενώ ο χορός των γυναικών στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» καλεί την Αφροδίτη να μην βάλει την παραζάλη στην κάμαρά της: «απενέπω νιν αμετέρων, Κύπρι καλλίστα, θαλάμων» 52. Ο γυναικείος χώρος της κάμαρας, γίνεται κάποιο τρόπο ο εσωτερικός χώρος κάθε γυναίκας. Ο εσωτερικός κόσμος προεκτείνεται στον χώρο δράσης και η κάθε κάμαρα είναι και μια άλλη προσωπικότητα, και μια άλλη γυναίκα. Η κουζίνα αποτελεί έναν ακόμα χώρο που βλέπουμε συχνά στην Τέταρτη Διάσταση. Ο Μ. Γ. Μερακλής τονίζει ότι ο ποιητής εδώ «καταφέρνει να μεταβάλλει σε ποιητικό υλικό ένα καταρχήν αντιποιητικό θέμα» 53. Στην κουζίνα δεν επιτρέπεται να μπαίνουν τα μέλη της οικογένειας, «εκεί βασίλευαν οι δούλες» 54. Οι μυρωδιές που έρχονται από την κουζίνα προσθέτουν ένα ηδονιστικό στοιχείο στο σπίτι, μια εικόνα 51 «και σαν μια τιποτένια ξένη τα πατρικά μου συγυρίζω τα δωμάτια μ αυτά τα ρούχα της ντροπής και σ ορφανά τραπέζια τριγυρίζω», Σοφοκλή, Ηλέκτρα, στ , μτφρ. Τάσσος Ρούσσος 52 «ωραία θεά μου, μην βάλεις την παραζάλη στην κάμαρά μου», Ευριπίδη, Ιφιγένεια η εν Αυλίδι, στ.552-3, μτφρ. Τάσσος Ρούσσος 53 Μερακλής, Μ. Γ. (1981) 54 «Το Νεκρό σπίτι» 20

21 μυστηριακή με «οσμές από πιπέρια, σκόρδα, σέλινα, ντομάτες» 55. Είναι ο τόπος «αηδίας για τους φθαρμένους οργανισμούς» 56. Από τη μια οι στρατιώτες τραγουδούν και επιδίδονται σε σεξουαλικές πράξεις προς τις υπηρέτριες, και από την άλλη οι υπηρέτριες, σαν σύγχρονες μάγισσες, μαγειρεύουν μέσα σε μια μυστηριακή ατμόσφαιρα γεμάτη καπνούς και μπαχαρικά, καταλήγοντας αγκιστρωμένες από τους στρατιώτες, οι οποίοι είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο μέσα και στο έξω. Είναι ένας ακόμα γυναικείος χώρος, όπου το αντρικό στοιχείο όταν υπάρχει, ταράζει την ηρεμία. Τέλος, είναι ένας χώρος που ξυπνάει μνήμες ενός πλούσιου παρελθόντος. Η αφθονία των φαγητών έχει δώσει την θέση της στα άδεια, γυμνά και σιωπηρά δωμάτια. Οι μυρωδιές στη σκάλα είναι σαν φαντάσματα που κρατούν την αίγλη του παρελθόντος και δίνουν την σκυτάλη στην ματαιότητα του παρόντος. Ένας τελευταίος χώρος- μοτίβο, όσον αφορά στο εσωτερικό του σπιτιού είναι το λουτρό. Ένας χώρος με συμβολική ισχύ που πηγάζει από την τραγωδία. Είναι ο χώρος από τον οποίο ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση για την οικογένεια. Ο χώρος του φόνου και η απαρχή του κακού. Ξέρουμε από την αρχαία τραγωδία ότι «δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ' ἀτέρμονι κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ» 57. Στον «Αγαμέμνονα» του Ρίτσου από τους πρώτους κιόλας στίχους ο Αγαμέμνων ζητά να του ετοιμάσει η Κλυταιμνήστρα ένα ζεστό λουτρό. Αυτό όμως είναι κιόλας έτοιμο: «Ετοίμασέ μου ένα ζεστό λουτρό, πολύ ζεστό -το ετοίμασες κιόλας;» 58. Τραγική ειρωνεία για το πρόσωπο του βασιλιά. Είναι σαν να γνωρίζει τι θα συμβεί, σαν ένα προαίσθημα για τον θάνατο, όταν αναφέρει: «Πριν μπω στον λουτρώνα βλέπω τα φύλλα της μυρτιάς να επιπλέουν στο νερό και τα πρησμένα πρόσωπα των ατμών ν ανεβαίνουν στο ταβάνι, να συνωθούνται στον φεγγίτη. Ακόμη και την ώρα του θανάτου μου διακρίνω περίπου». Ενώ στο τέλος του ποιήματος η διπλή επανάληψη «στο λουτρό, στο λουτρό», κλιμακώνει την ένταση και μας φέρνει πιο κοντά στον τόπο του φόνου. Είναι σαν να περιμένουμε (έχοντας γνώση), ότι τώρα αρχίζουν όλα. Ο Ρίτσος δεν αναφέρει ποτέ τον φόνο αλλά τον τόπο αυτού, κι όμως αυτό φτάνει στον αναγνώστη για να καταλάβει. Ούτως ή άλλως τα δωμάτια στην ποίηση του Ρίτσου, είναι προεκτάσεις των προσώπων και τα πρόσωπα και οι καταστάσεις είναι άμεσα συνδεδεμένα με τους χώρους. 55 «Το Νεκρό σπίτι», στ Μερακλής, Μ. Γ. (1981) «όταν έβγαινε από το λουτρό, τυλίγοντάς τον σε πέπλο κεντητό με δίχως άκρες, τον σφάζει» Αισχύλου, Ευμενίδες, στ. 633, μτφρ. Τάσος Ρούσσος 58 «Αγαμέμνων», στ

22 Στο «Νεκρό Σπίτι» η Ηλέκτρα αναφέρει ότι: «Η αφέντισσα ξέχασε να στολίσει τα παιδιά της. Μπήκε στο λουτρό.το γέμισε ζεστό νερό και δεν πλύθηκε». Και πάλι όλα οδηγούν σε έναν φόνο ο οποίος όμως δεν αναφέρεται. Και στην «Επιστροφή της Ιφιγένειας» και στην «Χρυσόθεμη», βλέπουμε την Κλυταιμνήστρα να βγαίνει βρεγμένη από το μπάνιο με τα σανδάλια της να στάζουν: «ούτε το χνάρι απ τα βρεγμένα σαντάλια της μητέρας στο ψηλό κεφαλόσκαλο, όπως λένε, σαν βγήκε από το λουτρό» 59, ενώ για την Χρυσόθεμη το λουτρό είναι σαν ένας χώρος τιμωρίας: «Φοβήθηκα μη και μ αρπάξει απ το φουστάνι και με κρατήσει κλεισμένη στο λουτρό» 60. Ο Ρίτσος σαν να κρατά την σύμβαση της αρχαίας τραγωδίας, ότι δεν παρουσιάζονταν ποτέ φόνοι επί σκηνής, και εκείνος δίνει τα στοιχεία, δίνει τις εικόνες και τους συμβολισμούς και αφήνει τον φόνο να εννοείται. Η εικόνα του πριν και του μετά αρκεί για σηματοδοτήσει την στιγμή του θανάτου. Το δίχτυ είναι αυτό που συμπληρώνει την εικόνα του λουτρού και είναι ένα αντικείμενο που επίσης ο Ρίτσος δανείζεται από τον μύθο της αρχαίας τραγωδίας. Το δίχτυ που δηλώνει την παγίδα για το οποίο, όμως, θα αναφερθώ παρακάτω. Το λουτρό συνδέεται αποκλειστικά με το πρόσωπο του Αγαμέμνονα, αν και όχι τόσο με το πρόσωπο σαν προσωπικότητα αλλά με τα γεγονότα με τα οποία συνδέεται ο βασιλιάς. Δεν είναι το αντίστοιχο με την κάμαρα της Κλυταιμνήστρας, δεν είναι ο χώρος δράσης του, αλλά ο χώρος του φόνου του, ένας φόνος που αποτελεί το εφαλτήριο μιας αλυσιδωτής αντίδρασης καταστροφικών γεγονότων με θύμα την βασιλική οικογένεια. Έχει διαφορά από τους άλλους χώρους που περιέγραψα καθώς δεν είναι ένα μέρος στο οποίο ζουν και ενεργούν τα μέλη της οικογένειας και το οποίο φθείρεται από την πάροδο του χρόνου, δεν είναι άλλο ένα θύμα της παρακμής, είναι η αρχή αυτής. Βλέποντας, λοιπόν, την λειτουργία των εσωτερικών χώρων του σπιτιού, περνάμε στους εξωτερικούς που συμπληρώνουν την εικόνα του ανακτόρου. Η πύλη των λεόντων είναι αυτή που δεσπόζει έξω από το ανάκτορο και αποτελεί σημείο αναφοράς αλλά και αναγνωριστικό σημάδι του τόπου. Είναι ένα δάνειο από τον 59 «Η επιστροφή της Ιφιγένειας», στ «Χρυσόθεμις», στ

23 αρχαίο μύθο με το οποίο ο Ρίτσος φέρνει σε επαφή το παρελθόν με το παρόν. Είναι ένα σύμβολο της αίγλης της βασιλικής οικογένειας των Μυκηνών, το οποίο μένει ανεξίτηλο στον χρόνο. Σε όλα τα ποιήματα που αναφέρονται στον οίκο των Ατρειδών, της Τέταρτης Διάστασης η πύλη με τα πέτρινα λιοντάρια είναι παρούσα. Και στο αρχαίο κείμενο η πύλη έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Είναι το μεταίχμιο ανάμεσα στο μέσα και στο έξω. Είναι ο τόπος απ όπου έρχονται οι ξένοι, αυτοί που εισέρχονται στο παλάτι, ο τόπος από τον οποίο έρχονται οι ειδήσεις από έξω. Με την αναφορά στις πύλες, προετοιμάζεται το έδαφος για την είσοδο ενός νέου προσώπου στην ορχήστρα. Κάποιος από τους ήρωες ακούει κάτι απ έξω και στη συνέχεια έχουμε την είσοδο ενός νέου προσώπου ή την έκθεση μιας κατάστασης. Για παράδειγμα στην «Ιφιγένεια την εν Αυλίδι» στον στίχο 317, ο Αγαμέμνονας βγαίνοντας από την σκηνή του και εισερχόμενος στην σκηνή λέει: «ἔα τίς ποτ' ἐν πύλαισι θόρυβος καὶ λόγων ἀκοσμία;». Στην πύλη του ανακτόρου εκτυλίσσεται και όλη η υπόθεση του «Ορέστη». Ο ρόλος της πύλης δεν αλλάζει και στα μυθολογικά ποιήματα της Τέταρτης Διάστασης. Μπροστά στην πύλη ο Ορέστης νιώθει ανέτοιμος, η πύλη είναι το όριο, το οποίο εάν περάσει ο Ορέστης, τότε η καταστροφή θα είναι μοιραία. Παρόλα αυτά εκείνος στέκει «ανέτοιμος στο κατώφλι της πράξης, ολότελα ξένος μπροστά στον προορισμό που οι άλλοι μου έταξαν» 61, όπως και στο αρχαίο κείμενο: «ἥξω σὺν ἀνδρὶ τῷδ' ἐφ' ἑρκείους πύλας Πυλάδῃ, ξένος τε καὶ δορύξενος δόμων». Όλος ο μονόλογος διαδραματίζεται έξω από τις πύλες του σπιτιού και είναι ο μοναδικός στο οποίο συμβαίνει κάτι τέτοιο. Στις οδηγίες, μόνο, στο τέλος του ποιήματος οι δύο νέοι προχωρούν προς το εσωτερικό του οίκου. Στην «Επιστροφή της Ιφιγένειας» η πύλη της εξόδου είναι αυτή που οριοθετεί την σκλαβιά των προσώπων που κατοικούν μέσα στο σπίτι: «Αποδεσμευόμαστε μέσα στη νέα σκλαβιά, - δε μας εγκαταλείπει αυτή, καραδοκεί, περιμένει στην πύλη της εξόδου, πλάι στα ξερά χορτάρια, τις τσουκνίδες τ αγκάθια και τα ριγμένα κλειδιά» «Ορέστης», στ «Η επιστροφή της Ιφιγένειας» στ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ναταλία Ναταλία Ταμιωλάκη Ταμιωλάκη Λόγου Χάριν ΕΚ ΟΣΕΙΣ οσελότος ΕΚΔΟΣΕΙΣ οσελότος Τιτλος Λόγου χάριν Συγγραφέας Ναταλία Ταμιωλάκη Σειρα Ποίηση [2358]0312/03 Copyright 2011 Ναταλία Ταμιωλάκη Πρώτη Εκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων

Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων Εκπαιδεύτρια: Χαριτίνη Παπακυρίλλου Εργασία Τίτλος: «Έτοιµος για Αίτηµα» Ηµεροµηνία: 29 06 2013 Είχα ακούσει για µια µαγική ψυχοθεραπευτική µέθοδο όπου στήνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σημείο Αναγνωρίσεως άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. Στολίζεις κάποιο πάρκο. Από μακριά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης Πέτερ Κούρµαν Πανορµίτης Σ αυτό το άσπρο µοναστήρι, κρυµµένο δίπλα σε µια λιµνοθάλασσα στην ορεινή Σύµη, ψάχνω µια παρουσία µέσα µου µακριά από τις πόλεις και τις περιστάσεις. Σαν κρυφά ποτάµια κελαρύζουν

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου,

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, την περιπλάνησή μου. Ξεκίνησε ο συρμός, αφετηρία ή προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49 Μεταμινιμαλισμός ΤΟ 1950 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ, ΜΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΕΜΜΑΤΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΩΝ. ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΤΟ ΤΑΠΕΙΝΟ ΕΚΕΙΝΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΕ ΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση Κατερίνα Κατράκη Παράθυρο Ποίηση ΠΑΡΑΘΥΡΟ Κατερίνα Κατράκη Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Χαρακτικό εξωφύλλου - Προμετωπίδα: Βάσω Κατράκη Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 Κατανόηση προφορικού λόγου Διάρκεια: 25 λεπτά (25 μονάδες) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Δημήτρης και ο φίλος του ο Πέτρος αυτό το σαββατοκύριακο θα πάνε εκδρομή στο βουνό. Θα ακούσετε δύο (2) φορές το Δημήτρη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ

Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ Σε γέννησε η σιωπή και σ έθρεψε η δίψα, μα βρέθηκες γυμνός, γερτός και πονεμένος στα δίχτυα τού «γιατί». Ρυάκι ήταν ο λόγος σου τραγούδι στην ψυχή σαν βάλσαμο κυλούσε

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24/05/2007

ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24/05/2007 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24/05/2007 ΘΕΜΑ Α Ο Γιάννης Ρίτσος θεωρείται κατεξοχήν λυρικός ποιητής. Στοιχεία της σύνθεσής του «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» που το επιβεβαιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113 Ρετιρέ ο παράδεισος ΣΕ ΜΙΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ- ΜΠΟΥΡΓΚ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΝΑ ΖΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΨΗΛΟΥΣ ΦΡΑΚΤΕΣ, ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ Ένα παραμύθι για τη διαφορετικότητα, για μικρούς αλλά και για μεγάλους (αυτισμός) Τα παιδιά είναι ελεύθερα να ζωγραφίσουν τις παρακάτω σελίδες όπως αυτά αισθάνονται... Μαρία Κωνσταντινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270)

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ YΠΟ-ΕΝΟΤΗΤΑ V: ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ YΠΟ-ΕΝΟΤΗΤΑ V: ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ YΠΟ-ΕΝΟΤΗΤΑ V: ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΣΤΑΛΩΣ Η παρουσία σου σκηνοθετεί, η παρουσία σου σκηνογραφεί, η παρουσία σου διαδραματίζει, η παρουσία σου συγγράφει Κύπρο, συγγράφει Λευκωσία και Κερύνια

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα