TO ΠEPIOΔIKO TΩN SUPER MARKETS XAΛKIAΔAKH ΤΕΥΧΟΣ 72 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "TO ΠEPIOΔIKO TΩN SUPER MARKETS XAΛKIAΔAKH ΤΕΥΧΟΣ 72 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ"

Transcript

1 ΥΠΕΡ TO ΠEPIOΔIKO TΩN SUPER MARKETS XAΛKIAΔAKH ΤΕΥΧΟΣ 72 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ Το γκι της καλοχρονιάς και ο δικός μας Τα υπέροχα απίδια της Κρήτης Ο Κρητικός γιατρός του Νέρωνα Όταν η κρητική λύρα παίζει ταγκό... ιξός Ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου σε χριστιανικές εικονογραφίες

2

3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΤΑ ΝΕΑ ΜΑΣ 8 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 10 YΠΟΚΛΙΝΟΜΑΣΤΕ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗΛΕΓΥΗ 12 Φωτογραφήματα 12 Φωτογραφίες και κείμενα: Νίκος Ψιλάκης 20 Γενέθλια Σ/Μ Χαλκιαδάκη σε Μοίρες και Σητεία 22 Μια φωτογραφία ένα ποίημα Φωτογραφίζει και επιλέγει η Έφη Ψιλάκη 28 ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΠΑΝΤΟΥ 30 Τα υπέροχα απίδια της Κρήτης Του Ν. Ψιλάκη Το γκι της καλοχρονιάς και ο δικός μας ιξός Του Ν. Ψιλάκη 48 Πρωτοπόροι φωτογράφοι στην Κρήτη του 19ου αιώνα Του Ν. Ψιλάκη 60 Ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου σε χριστιανικές εικονογραφίες Του Δρ Γ. Ν. Αικατερινίδη 64 Ο Κρητικός γιατρός του Νέρωνα Του Δρ Ανδρέα Μανιού 72 Αλλίμονο στον λυράρη που δεν ήξερε να παίζει ταγκό! 76 Όταν οι Γερμανοί ιππότες βεβήλωναν τα ιερά των Ελλήνων > Tριμηνιαία έκδοση των Σ/M XAΛKIAΔAKH τηλ o χιλ. Γαζίου-Κρουσώνα 7005 Ηράκλειο Διανέμεται δωρεάν από τα καταστήματα της εταιρείας Yπεύθυνος σύμφωνα με το νόμο: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗ Eκδοτική φροντίδα: Tμήμα Δημοσίων Σχέσεων της A.E. XAΛKIAΔAKH Φωτογραφία εξωφύλλου: ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ Σύμβουλος έκδοσης: NIKOΣ ΨIΛAKHΣ Yπεύθυνοι Δημοσίων Σχέσεων της A.E. XAΛKIAΔAKH: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ Σχεδίαση εντύπου: NIKOΣ NTPETAKHΣ Φωτοστοιχειοθεσία Mακέτες - Eκτύπωση: TYΠΟΚΡΕΤΑ BI.ΠE. Hρακλείου Tηλ FAX: Tα κείμενα που δημοσιεύονται δεν εκφράζουν κατ ανάγκην και την άποψη της εταιρείας ή του περιοδικού.

5

6 ΤΑΝΕΑΜΑΣ Οι Καλλιπάτειρες τίμησαν τον Μηνά Χαλκιαδάκη Σε μια συγκινησιακά φορτισμένη βραδιά, το παράρτημα Κρήτης του Πανελληνίου Αθλητικού Σωματείου Γυναικών Καλλιπάτειρα τίμησε τον κ. Μηνά Χαλκιαδάκη για την σπουδαία κοινωνική του προσφορά. Στην κατάμεστη αίθουσα του Plaza, παρουσία της προέδρου του Π.Α.Σ.Γ. Καλλιπάτειρα κ. Κατερίνας Παναγοπούλου, εκπροσώπων φορέων και αρχών, συνεργατών της εταιρείας Χαλκιαδάκης και πλήθους κόσμου, η κοινωνία της Κρήτης ανταπέδωσε ένα ελάχιστο από τα πολλά που ο κ. Μηνάς Χαλκιαδάκης έχει προσφέρει σε αυτήν. Από την πλευρά του ο κ. Μηνάς Χαλκιαδάκης, φανερά συγκινημένος, δεν σταμάτησε λεπτό να δέχεται ευχές από τους παρευρισκομένους και συγχαρητήρια για το σπουδαίο κοινωνικό έργο της εταιρείας του, αλλά και τη στάση ζωής που ακολουθεί όλα αυτά τα χρόνια, αφού ουδέποτε έχει επιζητήσει προσωπική προβολή. (Αναδημοσίευση από το iraklioblogspot.gr) > GT Tsagarakis στο ΜΑΧ Ν. Αλικαρνασσού Εγκαινιάστηκε το πρώτο κατάστημα GT Tsagarakis στην Κρήτη εντός του Χαλκιαδάκης ΜΑΧ Ν. Αλικαρνασσού. Πλήθος κόσμου επισκέφτηκε το νέο κατάστημα GT Tsagarakis σε μία χαρούμενη γιορτή με μουσική και χαρούμενη διάθεση. Ο κύριος Γιώργος Τσαγκαράκης χαιρέτησε τη συνεργασία με τα σούπερ μάρκετ Χαλκιαδάκης και δήλωσε: «Στόχος μας είναι η κάλυψη των αναγκών κάθε γυναίκας, η οποία αποτελεί σήμερα το στήριγμα της επιχειρηματικότητας στη διεθνή αγορά». Τα 25 χρόνια πορείας της επιχείρησης Τσαγκαράκης, με 20 καταστήματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καταγράφουν μία επιτυχημένη παρουσία, ιδιαίτερα μέσα σε δύσκολες συνθήκες κρίσης. Η επιτυχία των καταστημάτων στηρίζεται στη μεγάλη γκάμα κοσμημάτων και αξεσουάρ για όλα τα γούστα και όλα τα βαλάντια. Ειδικά για τις γιορτές καθημερινά θα βρείτε απίθανες προσφορές για δώρα με λάμψη και φινέτσα. 6

7

8 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ > Χριστουγεννιάτικες Γεύσεις!!! Το γιορτινό τραπέζι είναι έτοιμο να υποδεχτεί τις νέες αφίξεις των Σούπερ μάρκετ Χαλκιαδάκης! Αναμφισβήτητα, τα κρητικά εδέσματα θα έχουν πάντα την κυρίαρχη θέση. Παράλληλα, για τους πιο τολμηρούς, ας πειραματιστούμε με εκλεκτά προϊόντα απ όλο τον κόσμο και ας ευχηθούμε καλύτερες μέρες για όλους 8

9 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Καλάθια και εορταστικές λιχουδιές! > Γεμίστε τη γαλοπούλα ντόπια νωπή ή γαλλική κατεψυγμένη με όλα τα μυρωδάτα υλικά και απολαύστε τη μοναδική αυτή περίσταση. Σε επιλεγμένα καταστήματα θα βρείτε τα βραβευμένα αλλαντικά ΜΙΡΑΝ: παστουρμάς και σουτζούκια σε διάφορες συνταγές δίνουν μία ιδιαίτερη γιορτινή αίσθηση. Απογειώστε τη γέμιση της γαλοπούλας ή τα ριζότα σας χρησιμοποιώντας βασιλικομανίταρα - τα γνωστά porcini- σε διάφορες ποικιλίες όπως "Λεντινούλα" και "Μαύρες τρομπέτες". Δοκιμάστε τυριά με ό,τι μπορείτε να φανταστείτε: πεκορίνο με σοκολάτα, με κρόκο, με πέστο, με φιστίκι, με καρύδια ή καυτερή πιπεριά, καθώς και καπνιστά ζαμπόν, πατέ, προσούτο και μους πάπιας! Συνοδέψτε τις εκλεκτές γεύσεις με κρασί ή σαμπάνια σε ποικιλίες και τιμές για όλα τα γούστα και Καλή Χρονιά! Χαρίστε καλάθια με ποτά ή κρασιά. Μπορείτε να μας παραγγείλετε το καλάθι με τα ποτά της αρεσκείας σας και να το παραλάβετε σε όποιο κατάστημα σας εξυπηρετεί. Επιλέξτε ιταλικό panettone σε διάφορες συνταγές ή χριστουγεννιάτικα σοκολατένια δωράκια. Αν δεν ξέρετε τι να διαλέξετε, χαρίστε το πιο χρήσιμο δώρο που δεν πρόκειται κανείς να αλλάξει: μία δωροεπιταγή από τα σούπερ μάρκετ Χαλκιαδάκης! > Η Κρήτη στην Αθήνα και διαδικτυακά! Τ ο νέο ηλεκτρονικό κατάστημα των καταστημάτων Γεύσεις Κρήτης Χαλκιαδάκης, είναι γεγονός! Μπορείτε να κάνετε τις παραγγελίες σας από το σπίτι στο και να απολαύσετε τα κρητικά καλούδια με αποστολή κατ οίκον. Προς το παρόν το ηλεκτρονικό κατάστημα παραδίδει εντός Αττικής ή μπορεί να γίνει η παραλαβή σε ένα από τα δύο καταστήματα της Αθήνας στις περιοχές Γλυφάδα και Χαλάνδρι. Ευχηθείτε στους αγαπημένους σας με μια τσικουδιά ή ένα κρητικό κρασί και γνήσιες κρητικές γεύσεις: Κρητικοί και μη γίνονται λάτρεις της κρητικής κουζίνας και απολαμβάνουν τις γεύσεις του νησιού μας σε κάθε περίσταση. Περιηγηθείτε λοιπόν το καινούργιο ηλεκτρονικό κατάστημα, γράψτε τα σχόλιά σας και φέρτε την Κρήτη στο πιάτο σας! 9

10 ΠΡΟΣΦ ΡΑ Υποκλινόμαστε στην Αλληλεγγύη! Όλοι μαζί και το 2014 καταφέραμε ακόμα περισσότερα! Μία δύσκολη χρονιά έφτασε στο τέλος της και μέσα από τα δύσκολα ερχόμαστε όλοι πιο κοντά και συνεχίζουμε 10 Όταν πάνω από κρητικοί καταναλωτές την ημέρα, επιλέγουν να μας στηρίζουν πιστά ανάμεσα σε τόσο ανταγωνισμό και να μας διατηρούν σταθερά την πρώτη αλυσίδα σε λιανικές πωλήσεις στην Κρήτη, κοιτάμε και πάλι τη Νέα χρονιά με αισιοδοξία. Με νέες συνεργασίες στον επιχειρηματικό χώρο δεσμευόμαστε και πάλι απέναντι στον Κρητικό καταναλωτή για ακόμα καλύτερες τιμές και ποιότητα στο σύνολο των προϊόντων μας, αλλά και απέναντι στους προμηθευτές μας και τους συναδέλφους μας ότι συνεχίζουμε να στηρίζουμε αξιόπιστα τη συνεργασία μας αντιστεκόμενοι στις οικονομικές ή πολιτικές πιέσεις της κρίσης. Με τη δωρεά τροφίμων και δωροεπιταγών, σε συνεργασία με φιλανθρωπικούς φορείς, προσφέραμε πάνω από γεύματα σε οργανωμένα συσσίτια και μεμονωμένες οικογένειες. Διαθέσαμε ευρώ σε δωροεπιταγές αρωγής μέσω φιλανθρωπικών φορέων, σχολείων και άμεσα σε μεμονωμένες οικογένειες. Επιπρόσθετα, όλοι εσείς αφήσατε στα ειδικά καλάθια αγάπης χιλιάδες συσκευασίες τροφίμων και γάλακτος ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την προσπάθεια των φιλανθρωπικών ομάδων. Παραδώσαμε στα Χανιά χώρο αποθήκευσης και διαχείρισης ειδών πρώτης ανάγκης στο νεοσύστατο παράρτημα του συλλόγου «Χαμόγελο του Παιδιού». Υιοθετήσαμε μαζί σας 22 παιδιά και ηλικιωμένους για μόνιμη δωρεάν παροχή σε τρόφιμα, γάλα ή πάνες. Διαθέσαμε σε συνεργασία με τον συνεργάτη μας ΕΛΑΪΣ - UNILEVER το αποθεματικό αγάπης που συγκεντρώσαμε διαθέτοντας τρόφιμα και είδη καθαριότητας και προσωπικής περιποίησης αξίας άνω των ευρώ στα Κοινωνικά Παντοπωλεία όλου του νησιού και σε διανομές τροφίμων τις ημέρες των γιορτών. Και συνεχίζουμε πάντα με ελπίδα και στόχο να έχουν όλοι οι συντοπίτες μας ό,τι χρειάζεται για μία καθημερινή αξιοπρέπεια, για πολλά παιδικά χαμόγελα, για εμπιστοσύνη στην Αλληλεγγύη! Καλές Γιορτές με υγεία, χαρές κι ένα γιορτινό τραπέζι για όλο τον κόσμο

11

12 N Φωτογραφήματα ΦωΤΟΓΡΑΦIΕΣ & ΚΕIΜΕΝΑ: ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ Άγιοι της Ρωμιοσύνης, βρακοφόροι και φουστανελάδες Ακόμη και μια αυστηρή τέχνη, όπως είναι η (μετα)βυζαντινή θρησκευτική ζωγραφική, μπορεί να καινοτομεί... Είναι οι Άγιοι της Ρωμιοσύνης! Έζησαν στα χρόνια της Οθωμανικής Κατοχής και με τη στάση τους απέναντι στον αλλόπιστο κατακτητή έγιναν λαμπρά παραδείγματα για τις επόμενες γενιές. Ο Αγγελής, ο Γεώργιος, ο Νικόλαος και ο Εμμανουήλ από τις Μέλαμπες, ο Μανουήλ κι ο Ιωάννης από τα Σφακιά, ο Γεώργης από τα Γιάννενα, ο Μύρος ο ράφτης από το Ηράκλειο, ο Γεώργιος Διβόλης από τον Αλικιανό. Κι ακόμη, ο Μάρκος, η Μαρία η Μεθυμοπούλα από τη Φουρνή που τη ζωγραφίζουν με λευκό μαντήλι και υφαντή κρητική ποδιά... Τους βλέπεις στην εικόνα και νομίζεις πως βλέπεις πρόσωπα δικά σου, συγγενείς ή φίλους, ανθρώπους σαν κι αυτούς που συναντάς στα άλμπουμ των οικογενειακών φωτογραφιών τυπωμένους σε κιτρινισμένα χαρτιά. Άλλοι φορούνε βράκες, σαλβάρια και μερικές φορές κεφαλομάντηλα, άλλοι φουστανέλες και κόκκινα φέσια. Νεομάρτυρες όλοι τους, καθιερώθηκαν στη λαϊκή συνείδηση ως αγιασμένες μορφές, ο ελληνικός λαός τους τίμησε, τους μνημόνευσε και στο τέλος τους ιστόρησε σε φορητές εικόνες και τοιχογραφίες. Μα δεν τους ιστόρησε με ρωμαϊκούς χιτώνες, ούτε με ενδύματα που παραπέμπουν σε κάποιο μακρινό και αόριστο παρελθόν. Οι ζωγράφοι προτίμησαν να τους απεικονίσουν όπως ακριβώς τους είχαν δει ή όπως τους φαντάζονταν. Τους τοποθέτησαν στο χώρο και το χρόνο. Γιατί οι περισσότεροι εικονογραφικοί τύποι νεομαρτύρων καθιερώθηκαν λίγα μόλις χρόνια μετά τους μαρτυρικούς θανάτους των προσώπων που εικονίζουν. Οι Άγιοι της Ρωμιοσύνης! Λεβέντες κι αγέρωχοι, άνθρωποι καθημερινοί που με τον τρόπο τους ξεπέρασαν το ανθρώπινο μέτρο, μορφές οικείες κι αγαπημένες. Στα πρόσωπά τους οι παλιοί Κρητικοί έβλεπαν το παράδειγμα, διδάσκονταν, θυμούνταν το χρέος. Και το χρέος αυτό δεν ήταν μόνο θρησκευτικό, ήταν εθνικό, κοινωνικό, ανθρώπινο δεν το υπαγόρευε κάποιος απόστολος που είχε ζήσει αιώνες πριν, ούτε κάποιος προφήτης που πρόβαλε μέσα από την αχλή του χρόνου με όνομα ξενικό. Πόσο δίκιο είχαν οι πρωτοπόροι αγιογράφοι που καθιέρωσαν τους εικονογραφικούς τύπους του βρακοφόρου, του σαρικοφόρου, του φουστανελά, της αγίας με την άσπρη μαντήλα και την υφαντή ποδιά! Με τις όμορφες εμπνεύσεις τους έφερναν το θείο κοντά στο ανθρώπινο, σμίκρυναν τις αποστάσεις του χρόνου, μετέφεραν τις καθαγιασμένες μορφές στην κάθε τοπική καθημερινότητα... Ας μην ξεχνάμε πως μέχρι τη δεκαετία του 1970 μπορούσε να συναντήσει κανείς γέροντες ντυμένους με βράκες και σαλβάρια στους δρόμους των χωριών. Οι τελευταίοι βρακοφόροι εξαφανίστηκαν μόλις δυο-τρεις δεκαετίες πριν από το τέλος του 20ού αιώνα. Οι φωτογράφοι της δεκαετίας του

13 Οι Άγιοι της Ρωμιοσύνης! Λεβέντες κι αγέρωχοι, άνθρωποι καθημερινοί που με τον τρόπο τους ξεπέρασαν το ανθρώπινο μέτρο, μορφές οικείες κι αγαπημένες. έχουν απαθανατίσει αμέτρητες σκηνές με βρακοφορεμένους γερόντους ακόμη και μέσα στις μεγαλύτερες πόλεις του νησιού, τα Χανιά και το Μεγαλόκαστρο. Οι Άγιοι της Ρωνιοσύνης! Ντυμένοι κι αυτοί σαν τους πιστούς. Όταν τους βλέπει κανείς στις εκκλησιές καταλαβαίνει καλύτερα γιατί οι Χριστιανοί της Αφρικής συνηθίζουν να ζωγραφίζουν μαύρο τον Χριστό - θέλουν τον θεό τους να τους μοιάζει. Καταλαβαίνει γιατί κι ο μεγαλωμένος στο Κάστρο της Κρήτης Νίκος Καζαντζάκης, ο συγγραφέας που γνώρισε από τα γεννοφάσκια του τον λαϊκό πολιτισμό, έβαλε τους λεπρούς της Μεσκινιάς να λατρεύουν έναν λεπρό Χριστό! Άνθρωποι ήταν κι οι λεπροί, ήθελαν κι αυτοί τον Θεό τους να τους μοιάζει, τον ήθελαν κοντά τους, δίπλα τους, συμπάσχοντα και συμπαραστάτη. Η εικόνα των Τεσσάρων Ρεθυμνίων Νεομαρτύρων βρίσκεται στον δυτικό τοίχο του ναού του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο. Είναι έργο του Δημήτρη Σαριδάκη, ενός πρωτοπόρου της εκκλησιαστικής τέχνης, σπουδαγμένου στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Η συμβολή του στην επανάκαμψη της βυζαντινής αγιογραφίας στην Κρήτη κατά την εποχή που κυριαρχούσαν τα δυτικότροπα πρότυπα δεν έχει αποτιμηθεί ακόμη. Είναι ο ζωγράφος που συνδύασε τη βυζαντινή αυστηρότητα με τη γλυκύτητα της μορφής! Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Φουστανελά βρίσκεται στο χωριό των ζωγράφων, τους Χιονιάδες της Ηπείρου. Οι περισσότεροι κάτοικοι των Χιονιάδων ήταν κάποτε ζωγράφοι! Γυρνούσαν από χωριό σε χωριό κι από πόλη σε πόλη και ζωγράφιζαν! Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι ήταν εκείνοι που ζωγράφισαν για πρώτη φορά, κατά το έτος 1838, τον Νεομάρτυρα Άι Γιώργη με φουστανέλα, μόλις δυο χρόνια μετά τον θάνατό του (Βλ. σχετικά: Αθ. Παλιούρας, Μεταβυζαντινή Ζωγραφική, Ιωάννινα 2000, σελ. 321). 13

14 N ΦωΤΟΓΡΑΦIΕΣ & ΚΕIΜΕΝΑ: ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ Η άγρια ομορφιά της Κρήτης... Τόπος πλασμένος με πέτρες, με μύθους και φως... Ο στενός χωματόδρομος οδηγεί στο τελευταίο οχυρό του μινωικού πολιτισμού, στο Καρφί των Λασιθιώτικων βουνών, οι βροχές έχουν γδάρει τα αρχαία μονοπάτια κι ο πρωινός χειμωνιάτικος ήλιος κάνει τα χρώματα να λάμπουν. Ξεφυλλίζεις τις σελίδες του χρόνου κι έρχονται στα χείλη σου λέξεις - κατασταλάγματα μνήμης: Σελένα, Σελλί της Αμπέλου, Βιτσιλόβρυση... Είναι τα τοπωνύμια που συνθέτουν το πανέμορφο γλωσσικό ψηφιδωτό ενός τόπου που δεν τον χτύπησε η λαίλαπα της «αξιοποίησης». Προχωρούμε, κανένας θόρυβος δεν ραγίζει τη γαλήνη του πρωινού, ο πολιτισμός του 21ου αιώνα δεν έχει φτάσει ώς εδώ. Τόπος τραχύς, 1100 μέτρα υψόμετρο, δύσκολο να ζήσει ο σημερινός άνθρωπος σε τούτα τ' αγριοβούνια. Κι όμως, κάποτε, χρόνια πριν από σήμερα, έζησαν εκεί οι τελευταίοι Μινωίτες, έτσι λένε οι ανασκαφείς κι οι μελετητές του προϊστορικού πολιτισμού της Κρήτης. Ένας νέος αφέντης είχε κατακτήσει το νησί, οι ακαταμάχητοι Δωριείς. Ανηφόρισαν, όπως λέγεται, στα βουνά οι παλιοί κάτοικοι της Κρήτης, βρήκαν μια λεύτερη γη, έχτισαν τα σπίτια τους, έφτιαξαν εδώ την πόλη τους, πολύ κοντά σ' ένα πανάρχαιο ιερό κορυφής. Αλύπητα έδερνε ο άνεμος τις πλαγιές των βουνών, όπως αλύπητα τις δέρνει και σήμερα, σκέπαζε το χιόνι τα σπίτια, μα οι Μινωίτες αντέξανε. Δεν ξέρομε πώς τη λέγανε την πόλη τους, ξέρομε μόνο τη σημερινή ονομασία του τόπου: Καρφί. Ένας όρθιος βράχος που δεσπόζει στην πλαγιά του βουνού και μοιάζει με γιγάντιο καρφί φαίνεται πως έδωσε τ' όνομα στην περιοχή. 14

15 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Κι ύστερα ήρθαν οι μύθοι κι οι θρύλοι. Άλλοι μιλούνε για τα μονοπάτια των θεών, άλλοι για «της τρίχας το γεφύρι» κι άλλοι για Διγενήδες που κι εκείνοι στοίχειωσαν σ' έναν τόπο πλασμένο με πέτρα, με μύθο και φως. Και με χώμα λιγοστό, όσο χρειάζεται για να βλασταίνει ο δίκταμος κι η αντωναΐδα. Πρώτος σταθμός στην πορεία μας ο Άι Γιώργης ο Ασφεντάμης. Ένα σύγχρονο ιερό χτισμένο στη μέση του πουθενά, μάλλον για να γαληνεύει τον τόπο. Γκρεμοί και ψηλώματα, λαγκαδιές, βράχοι, θάμνοι σπαρμένοι εδώ κι εκεί. Στις κοιλότητες των βουνών, χείμαρροι από πέτρες, χαλασάδες τους λέμε στην Κρήτη. Είναι πέτρες που τις συσσώρεψαν οι αιώνες, χιλιάδες πέτρες, η μια πάνω στην άλλη, έτοιμες να κατρακυλήσουν στα ριζοβούνια της Δίκτης. Αλλοίμονο σ' όποιον τολμήσει να τις πατήσει! Είναι η άγρια ομορφιά της Κρήτης! Τα καταφύγια των κυνηγημένων, τα καταφύγια των θεών! Καρφί. Ένας όρθιος βράχος που δεσπόζει στην πλαγιά του βουνού και μοιάζει με γιγάντιο καρφί φαίνεται πως έδωσε τ' όνομα στην περιοχή. 15

16 N ΦωΤΟΓΡΑΦIΕΣ & ΚΕIΜΕΝΑ: ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ...και η γαλήνη του Νότου Κι εδώ τόποι της μνήμης. Αστερούσια, μικρές γλώσσες θαλασσινές, κοντά στους Λιμνιώνες του Λιβυκού. Όσες φορές κι αν πέρασα από δω δεν είδα ποτέ φουρτουνιασμένους τους μικρούς πανέμορφους κολπίσκους του νότου. Λένε πως από δω δεν φεύγουν ποτέ τα χελιδόνια. Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια. Ξέρω όμως πως ετούτο το νησί είναι μια ήπειρος! 16

17 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Βουκολικός μοντερνισμός! Δεν είναι καινούργια η φωτογραφία. Είναι μια στιγμή που την πέτυχα πριν από κάμποσα χρόνια σ' ένα χωριό της κρητικής ενδοχώρας. Δεν ξέρω αν έχει εξελιχθεί από τότε ο... βουκολικός εκσυγχρονισμός! 17

18 N ΦωΤΟΓΡΑΦIΕΣ & ΚΕIΜΕΝΑ: ΝΙΚΟΣ ΨΙΛΑΚΗΣ Ούριος άνεμος, γαλήνιες θάλασσες, καλή χρονιά! Μου θυμίζει ταξίδι. Ένα πλεούμενο που φτάνει σε λιμάνι νησιώτικο. Μου θυμίζει τον χρόνο. Που κι εκείνος ταξιδεύει μ' ανοιγμένα πανιά. Και πιάνει σε λίγο λιμάνι, την ώρα που σβήνουν τα φώτα, που δείχνουνε μεσάνυχτα οι δείχτες του ρολογιού, που ανοίγουν χιλιάδες αγκαλιές κι ακούγονται χιλιάδες ευχές: «Χρόνια Πολλά, Καλή Χρονιά». Ευχές κι από μας για όλους εσάς, φίλες και φίλοι. Ούριος άνεμος, γαλήνιες θάλασσες, γερά πανιά, καλοτάξιδο σκάφος. Ν' αντέχει στις φουρτούνες και να πιάνει πάντα καλά λιμάνια. 18

19 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014

20 ΤΑΝΕΑΜΑΣ ΝΑ ΤΑ ΧΙΛΙΑΣΟΥΜΕ!!! Με μεγάλη χαρά γιορτάσαμε τα γενέθλια των καταστημάτων μας σε Μοίρες και Σητεία! 5 χρόνια Χαλκιαδάκης MAX στις Μοίρες!!! Μέσα σε μία πολύ γιορτινή ατμόσφαιρα προσωπικό και πελάτες του καταστήματος Max στις Μοίρες γίναμε μία μεγάλη παρέα, και γιορτάσαμε τα γενέθλια 5 χρόνων πετυχημένης λειτουργίας! Λίγο πριν φυσήξουμε τα κεράκια, θυμηθήκαμε πόσο βροχερή ήταν η μέρα των εγκαινίων πριν 5 χρόνια, και λάμψαμε από χαρά βλέποντας πόσο ηλιόλουστη έχει γίνει η πορεία μας καθώς, χρόνο με τον χρόνο, γινόμαστε όλοι μαζί μια οικογένεια. Εξάλλου, αυτός είναι και ο λόγος που η εταιρεία Χαλκιαδάκης φροντίζει να καλύψει την Κρήτη μας απ άκρη σ άκρη, απ τα Χανιά ώς τη Σητεία, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες όλων μας με τον ευκολότερο και οικονομικότερο τρόπο και πάντα με ένα μεγάλο χαμόγελο! Τη μουσική κάλυψη ανέλαβε ο ραδιοφωνικός σταθμός Ερωτόκριτος, τα δώρα για όλους ήταν πολλά, το ίδιο και οι λιχουδιές από τους εκλεκτούς συνεργάτες μας. Και του χρόνου! Στου Χαλκιαδάκη ταχτικά, πάω και πουσουνίζω Γιατί τιμώ τον τόπο μου και τον υποστηρίζω Αντώνης Κουκλινός Ασήμι Οι Κρητικοί τσι Κρητικούς θα πρέπει να στηρίζουν Γιατί όσα ξοδιάζουνε, πάλι σ αυτούς γυρίζουν Γι αυτό τα καταστήματα ωσάν του Χαλκιαδάκη Πρέπει να τα στηρίζουμε, μ αγάπη και μεράκι Κι όχι να π γαίνουν τα λεφτά, στα μαγαζιά τα ξένα Απού ψωνίζεις κι ύστερα, ποιος σε κατέχει εσένα Βαγγέλης Τιτάκης Αγία Βαρβάρα Είναι ο Χαλκιαδάκης ΜΑΧ, στσι Μοίρες 5 Χρόνια Κι οι Μεσαρίτες κάνουνε εγγυημένα ψώνια Ο Χαλκιαδάκης τσ ανθρωπιάς κρατεί το μετερίζι Αφού απ όντα ν άνοιξε το τόπο μας στηρίζει Άμα τον τόπο σου αγαπάς στην αγορά του μείνε Το πιο λαμπρό παράδειγμα ο Χαλκιαδάκης είναι Μανόλης Μακρυδάκης Τυμπάκι χρόνια super market Χαλκιαδάκης Σητείας! Αν ήταν παιδάκι, θα είχε ενηλικιωθεί, θα ήταν απόφοιτος Λυκείου, θα είχε δικαίωμα να δώσει εξετάσεις για δίπλωμα οδήγησης και να ανοίξει τα φτερά να κυνηγήσει ό,τι αγαπά να κάνει στη ζωή. Κάπως έτσι είναι και η ζωή για το κατάστημά μας στη Σητεία Mαζευτήκαμε συνάδελφοι που μαζί μεγαλώσαμε, μαζί βιώσαμε τη γέννηση μικρών παιδιών, μαζί γιορτάσαμε τη συνταξιοδότηση αγαπημένων συναδέλφων, μαζί περάσαμε αγωνίες στα διαγωνίσματα των παιδιών μας και μαζί συνεχίζουμε να χτίζουμε τη ζωή μας! Τα 18 χρόνια λειτουργίας του καταστήματός μας στη Σητεία ήταν συγκινητικά, αλλά και γιορτινά, όπως εξάλλου όλα τα γενέθλια των 18 ετών! Χρόνια πολλά, με υγεία και χαρά!

21

22 Μια φωτογραφία - ένα ποίημα ΦωΤΟΓΡΑΦIΖΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΕΙ Η ΕΦΗ ΨΙΛΑΚΗ Μια δέσμη από χρώματα στο βάζο του χρόνου Απλά πράγματα όλα. Η τάξη τους είναι φροντισμένη απ το χέρι σου. Μια δέσμη από χρώματα στο βάζο του χρόνου. Άλλωστε τι θαρρείς πως στο βάθος είναι η ποίηση; Είναι η γύρη των πραγμάτων του σύμπαντος. Η γύρη σε πράξεις, η γύρη σε οδύνη, σε φως, σε χαρά, σε αλλαγές, σε πορεία, σε κίνηση. Η ζωή και η ψυχή σε ένα αιώνιο καθρέφτισμα μέσα στον χρόνο. Τι νομίζεις λοιπόν κατά βάθος η ποίηση είναι; Μια ανθρώπινη καρδιά φορτωμένη όλο τον κόσμο. Νικηφόρος Βρεττάκος 22

23 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Να εγγίσω μόνο τον λόγο! Κύριε, συγχώρεσέ με που τόλμησα να πάρω στα χέρια τον λόγο Σου. Αφού δεν είμαι έτοιμος να παραδώσω το αγαπητό σώμα, δεν μπορώ να κρατήσω στα χέρια το πνεύμα του σώματος, τα υπερούσια λόγια. Λόγε, ολόκληρη η ζωή πληρώνει την αλλαγή της ουσίας σε λόγον, τη στιγμή της μεταμόρφωσης. Κύριε, ελέησόν μου την χαρά να εγγίσω μόνο, μιλώντας, τον λόγο. Ζωή Καρέλλη 23

24 ΦωΤΟΓΡΑΦIΖΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΕΙ Η ΕΦΗ ΨΙΛΑΚΗ Ο ουρανός ανοίγει εδώ την πύλη... Πάλι ο ουρανός ανοίγει εδώ την πύλη. Πάλι σηκώνει τη σημαία Εμείς μπαίνουμε χωρίς φόβο Τα μάτια, τα πουλιά μαζί μας μπαίνουν Αστράφτει η πολιτεία, αστράφτει ο νους μας Η φαντασία τους κήπους πλημμυράει Γιώργος Σαραντάρης 24

25 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Κάτι λάμπει θαρρώ μες στα σύννεφα, ακόμη και μέσα στις πέτρες 25

26 ΦωΤΟΓΡΑΦIΖΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΕΙ Η ΕΦΗ ΨΙΛΑΚΗ Δεν αντέχω τα παράθυρα χωρίς θέα Είμαι ένας απλός, καθημερινός, αισιόδοξος άνθρωπος Αλλά, δεν αντέχω τα παράθυρα χωρίς θέα. Τα παράθυρα βρίσκονται εκεί για να ταξιδεύουν τη ματιά Για ν αποκαλύπτουν ορίζοντες Για να υπόσχονται το «παραπέρα» Για να λούζουν στο αληθινό φώς τ άδεια δωμάτια Για να φτιάχνουν σκιές με χρώμα πάνω στους λευκούς τοίχους Οδυσσέας Ελύτης 26

27

28 ΤΑΝΕΑΜΑΣ Χαρούμενα χαμόγελα παντού, αγκαλιά με επώνυμα παιχνίδια σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές!!! Λίγο πριν μπει ο επίσημος μήνας των Χριστουγέννων, περίμενε μία απίθανα γιορτινή έκπληξη τους πελάτες μόλις έμπαιναν στο Max Αλικαρνασσού: χαρούμενα παιδάκια χόρευαν φορώντας κόκκινα σκουφάκια γύρω από χριστουγεννιάτικα δέντρα, ο «Άγιος Βασίλης» έπαιζε χριστουγεννιάτικη μουσική με το σαξόφωνό του, και τα καρότσια γέμιζαν επώνυμα παιχνίδια σε απίστευτα χαμηλές τιμές! o Σωστά μαντέψατε, ήταν η μέρα που έγινε το γύρισμα της τηλεοπτικής διαφήμισης των super markets μας για την καμπάνια των επώνυμων παιχνιδιών σε ανταγωνιστικές τιμές! Κοριτσάκια έτρεχαν ενθουσιασμένα αγκαλιά με την πριγκίπισσα Σοφία, την Έλσα και την Άννα από το «Ψυχρά κι ανάποδα», και την Λαλαλούπση, ενώ τα αγοράκια σκαρφάλωναν όπου μπορούσαν παρέα με τον Spiderman, τον Max Steel και τον Batman! Ο ηθοποιός Μάνος Τριανταφυλλάκης, που υποδυόταν τον «γονιό» στο διαφημιστικό, έγινε ένα με την χαρά των παιδιών και σύντομα όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, διασκέδασαν την όλη διαδικασία μπροστά και πίσω από τις κάμερες! Ελάτε να γιορτάσετε μαζί μας τις χαμηλές τιμές και να δωρο-εκπλήξετε τα παιδάκια σας με τα παιχνίδια που ονειρεύονται!!! Σεμινάριο Αξιών από την Ακαδημία Χαλκιαδάκης Ειλικρίνεια, Εντιμότητα, Συναδελφικότητα, Αλληλεγγύη, Περιβαλλοντολογική συνείδηση, Κοινωνική ευθύνη. Αυτές είναι οι βασικότερες αξίες που διέπουν την εταιρεία Χαλκιαδάκης και πάνω σε αυτές τις αξίες κλήθηκαν να εκπαιδευτούν οι εργαζόμενοι των καταστημάτων μας. Η αίθουσα εκπαιδεύσεων για άλλη μία φορά γέμισε και το εκπαιδευτικό προσωπικό ανέλαβε δράση: δημιουργικά εργαστήρια, προβολή οπτικοακουστικού υλικού, βιωματικές ασκήσεις, και κυρίως πολλή ομαδική δουλειά! Τα σεμινάρια διήρκεσαν 2 μέρες και ολοκληρώθηκαν 3 κύκλοι εκπαιδεύσεων.

29

30 ΚΡΗΤΙΚΗ ΓΗ Μπαλτσόνια, καράπιδα, καμπάνες, φαγάπιδα... Παραδοσιακές ποικιλίες με υπέροχες ευρηματικές ονομασίες που περιγράφουν χρώματα, σχήματα, προελεύσεις, γεύσεις, αρώματα. Ένας παραδοσιακός θησαυρός που παραμένει ανεκμετάλλευτος. Τα υπέροχα απίδια της Κρήτης Ονειρευόμαστε την εποχή που θα δώσομε περισσότερη σημασία στη γη μας. Που θα γεμίσουν οι πάγκοι των σούπερ μάρκετ με τοπικές ποικιλίες σταφυλιών που χάθηκαν, με ντόπια καρύδια, σύκα, μήλα... Κι απίδια με γεύση θεϊκή! ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΨΙΛΑΚΗ Aπαξιώθηκε για πολλά χρόνια η αγροτική παραγωγή, λιγόστεψαν τα χέρια που φρόντιζαν τη γόνιμη γη της Κρήτης, αγρίεψαν οι πεζούλες και τα μικρά οροπέδια που δίνανε σε αφθονία κριθάρι και ταγή. Και το κυριότερο: χάθηκαν οι παλιές τοπικές ποικιλίες. Τα λαχανικά και τα φρούτα του παρελθόντος σταμάτησαν να καλλιεργούνται. Άλλα λόγω μικρής παραγωγικότητας, άλλα επειδή... έτσι το ήθελε η μόδα! Ελάχιστα από τα σταφύλια των παππούδων μας σώθηκαν από τη λαίλαπα της λεγόμενης αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών (μάλλον σε εισαγωγικά πρέπει να τη βάλομε τη λέξη αναδιάρθρωση) διαβάζομε σε κείμενα της Ενετοκρατίας ονομασίες κλημάτων που δεν υπάρχουν σήμερα. Μιλώντας για τοπικές ποικιλίες εννοούμε τα είδη εκείνα που καλλιεργήθηκαν ή και καλλιεργούνται ακόμη σε κάποιο τόπο, έχουν ανιχνεύσιμη ιστορική διαδρομή, διατηρούν ιδιαίτερα μορφολογικά και γευστικά χαρακτηριστικά, δεν έχουν υποστεί γενετικές επεμβάσεις και καλλιεργούνται κατά τρόπο προσαρμοσμένο στις τοπικές συνήθειες και συνθήκες. Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε με αφορμή μια φθινοπωρινή βόλτα στο οροπέδιο του Καθαρού πριν από ενάμισι χρόνο. Ήταν μια θαυμάσια μέρα του Οκτώβρη, οι καλλιεργητές ετοίμαζαν ήδη τα υνιά για την καινούργια σπορά, το χορτάρι είχε μόλις αρχίσει να φυτρώνει κι οι απιδιές ήταν κατάφορτες. Ακόμη και στα πιο ψηλά κλαδιά κρέμονταν τσαμπιά-τσαμπιά τα κοκκινωπά χειμωνάπιδα και οι μεγαλόσωμες καμπάνες, εκείνα τα πράσινα φρούτα με τη μαλακή σάρκα και τη γεμάτη γεύση. Πλούτος αρίφνητος! 30

31 Ας μην περιφρονούμε άλλο τον φυσικό μας πλούτο... O νειρευόμαστε την εποχή που θα δώσομε περισσότερη σημασία στη γη μας. Που θα γεμίσουν οι πάγκοι των σούπερ μάρκετ με τις επιτραπέζιες ποικιλίες των σταφυλιών εκείνες που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να χαθούν. Με ντόπια καρύδια, σύκα, πορτοκάλια... Κι απίδια! Ονειρευόμαστε την εποχή που δεν θ' αφήνομε τον πατροπαράδοτο πλούτο να χάνεται, τις πανάρχαιες ποικιλίες να φθίνουν. Τα φυτά της αγροτικής μας παράδοσης είναι αρκούντως παραγωγικά και προσαρμοσμένα στο φυσικό περιβάλλον αφού καλλιεργούνται για αιώνες τώρα χωρίς σοβαρά προβλήματα...

32 ΚΡΗΤΙΚΗ ΓΗ Απιδιά στο Οροπέδιο Καθαρού. Διαφορετικές ποικιλίες, διαδοχικές ωριμάνσεις Είναι δύσκολο να μεταφερθεί σ' ένα κείμενο η εμπειρία μιας γευστικής δοκιμής. Το άρωμα, η γεύση, η αίσθηση που νιώθει κανείς όταν βρίσκεται στο φυσικό περιβάλλον κι απλώνει το χέρι να κόψει κάποιο φρούτο απ' αυτά που χαρίζει απλόχερα ο τόπος χωρίς να ζητά τη βοήθεια του ανθρώπου. Γιατί οι αχλαδιές του Καθαρού βρίσκονται σε μια κατάσταση που κάποιοι θα την έλεγαν ημιάγρια και άλλοι θα πρόσεχαν την πλήρη προσαρμογή τους στο φυσικό περιβάλλον. Κανείς δεν τις ποτίζει, φτάνει το νεράκι της βροχής κι η γόνιμη γης του οροπεδίου, κανείς δεν ραντίζει με φυτοφάρμακα! Το μόνο που κάνουν οι ντόπιοι καλλιεργητές είναι να κόψουν καλά μπόλια και να κεντρίσουν τις αγριαχλαδιές που φυτρώνουν από μόνες τους σε κάθε γωνιά. Και δεν είναι μόνο το Καθαρό. Σε κάθε ψηλό τόπο της Κρήτης, τα ίδια. Αμέτρητες ποικιλίες απιδιών, δέντρα φυτρωμένα εδώ κι εκεί, ακόμη κι ανάμεσα στην άγρια βλάστηση. Για τις παλιότερες γενιές ήταν πολύτιμο ακόμη και το τελευταίο δεντρό. Οι πιο παλιοί Κρητικοί, όσοι έζησαν σε ημιορεινές περιοχές ή σε μέρη με σχετικά μεγάλο υψόμετρο, δεν μπορούν να ξεχάσουν τον πλούτο των χρωμάτων, των σχημάτων, των γεύσεων. Άλλες ποικιλίες απιδιάς έδιναν ζουμερά και τραγανά φρούτα, άλλες μαλακά σαν βούτυρο. Η συγκομιδή των απιδιών στην Κρήτη της παιδικής μας μνήμης άρχιζε νωρίς τον Μάη (τις όψιμες χρονιές στις αρχές του Ιούνη) και κρατούσε μέχρι τα τέλη του Οκτώβρη. Το μαγιάπιδο ήταν το πρώτο που ωρίμαζε. Ακολουθούσαν τα δροσάπιδα, οι κοντοποδαρούσες, τα ασπράπιδα, τα κοκκινάπιδα... Καλός νοικοκύρης ήταν αυτός που φρόντιζε να έχει φυτεμένες πολλές διαφορετικές ποικιλίες όχι μόνο απιδιάς, μα και των άλλων οπωροφόρων δέντρων. Όταν τέλειωνε η συγκομιδή της μιας ποικιλίας άρχιζε να ωριμάζει η άλλη. Έτσι το αγροτικό νοικοκυριό δεν έμενε ποτέ χωρίς απίδια. Ακόμη και κατά τον καιρό που αφθονούσαν τα υπόλοιπα φρούτα του καλοκαιριού, τα σύκα, τα καρπούζια, τα πεπόνια, τα σταφύλια, ακόμη και τότε δεν απολείπανε οι γλυκείς καρποί της απιδιάς. Μέχρι τα μέσα περίπου του 20ού αιώνα η ζωή στην ύπαιθρο της Κρήτης ήταν διαφορετική, οι καλλιέργειες δεν ήταν συστηματικές και τα περισσότερα προϊόντα δεν κατέληγαν στην αγορά, αλλά καταναλώνονταν από τους ίδιους τους παραγωγούς και τις οικογένειές τους. Ό,τι περίσσευε από την εποχή της αφθονίας το συντηρούσαν με διάφορους τρόπους για να καταναλωθεί αργότερα. Κι επειδή οι απιδιές ήταν δέντρα μεγάλης παραγωγικότητας και φορτώνονταν κάθε χρόνο, πάντα περίσσευαν φρούτα και... για κάποια άλλα στόματα. Με τα κουνάλια (υπερώριμα φρούτα που συνήθως έπεφταν μόνα τους στο χώμα) τάιζαν τα οικόσιτα ζώα, κυρίως τον χοίρο των Χριστουγέννων. Αν ήταν καλή η χρονιά, οι χοίροι τρέφονταν σχεδόν το μισό από το χρόνο της ζωής τους με πεσούργια (τα φρούτα που έπεφταν από τα δέντρα και άρχιζαν να σαπίζουν). Τον υπόλοιπο χρόνο τους τάιζαν με βελάνια. Το ψυγείο του... αχυρώνα και οι απιδόκουπες! Οι παραδοσιακοί τρόποι συντήρησης των τροφίμων φανερώνουν την ευρηματικότητα και τη γόνιμη φαντασία των ανθρώπων που πάλευαν χωρίς τεχνικά μέσα. Ψυγεία δεν υπήρχαν μέχρι τη δεκαετία του 1970 (τα περισσότερα ημιορεινά χωριά της Κρήτης δεν είχαν ηλεκτρικό μέχρι τότε), μα δεν φαίνεται να ήταν και τόσο απαραίτητα στα αγροτικά νοικοκυριά. Ειδικά κάποιες ποικιλίες απιδιών δεν χρειάζονταν ιδιαίτερη φροντίδα για να διατηρηθούν. Τα λεγόμενα χειμωνάπιδα ή χειμωνικά, ας πούμε. Τα άφηναν σε δροσερό κι αερινό μέρος για δυο ή και περισσότερους μήνες. Στα ορεινά χωριά τα τελευταία χειμωνά- 32

33 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

34 ΚΡΗΤΙΚΗ ΓΗ Ο κ. Μανώλης Θραψανιώτης, καλλιεργητής απιδιών στο Καθαρό. πιδα καταναλώνονταν τον Γενάρη. Οι θερινές ποικιλίες, που ήταν και οι περισσότερες, δηλαδή τα φρούτα που ωρίμαζαν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, αποξηραίνονταν στον ήλιο και διατηρούνταν όλο το χρόνο. Τα έλεγαν απιδόκουπες και ήταν άριστο συνοδευτικό της ρακής κατά τους χειμερινούς μήνες. Το ίδιο έκαναν και με άλλα φρούτα, με λαχανικά, ακόμη και με κρέας (τα απόχτια που συνηθίζονταν από τον καιρό της Βενετιάς). Τα ρετσέλια που παρασκευάζονταν σε άλλες περιοχές δεν ήταν και τόσο συνηθισμένα στην Κρήτη. Στα Σφακιά συνήθιζαν να κόβουν τα ώριμα φρούτα σε φελιά (μικρές φέτες), να τα περνούν σε κλωστές και να τα κρεμάνε μέχρι να έχαναν όλα τα υγρά τους. Αν έμενε έστω και λίγη υγρασία τα αποξηραμένα απίδια γέμιζαν μούχλα. Άλλοι τα άπλωναν σε καθαρά σεντόνια μέχρι να αποξηραθούν εντελώς. Υπήρχε, όμως, κι άλλος τρόπος συντήρησης, απλός και ανέξοδος: ο αχυρώνας! Οι νοικοκυρές της προβιομηχανικής εποχής έκοβαν τα αχλάδια λίγο πριν ωριμάσουν, τα έχωναν μέσα στα άχυρα και τα άφηναν για μήνες εκεί. Τα ανέσυραν και τα κατανάλωναν όταν είχαν ωριμάσει πια, συνήθως μέσα στο καταχείμωνο. Τα πιο συνηθισμένα απίδια που μπορούσε να βρει κανείς στους κρητικούς αχυρώνες ήταν οι αχλάδες, τα αγκουτσάπιδα, δηλαδή τα φρούτα της άγριας αχλαδιάς (γκόρτσα), που κατά την περίοδο της φυσικής ωρίμανσης δεν τρώγονται. Είναι στυφά και γι' αυτό παλιότερα τάιζαν με τέτοια απίδια τους χοίρους. Χωμένα στα άχυρα αποκτούν μια πιο γλυκιά υπόστυφη γεύση, όπως λένε όσοι τα έχουν δοκιμάσει («κόβεται η στυφάδα τους»). Αχλάδι ή απίδι; Στην αγροτική Κρήτη η λέξη αχλάδι ήταν σχεδόν άγνωστη μέχρι το πρόσφατο παρελθόν. Ήξεραν μόνο την αχλάδα ή αχράδα, αλλά με την ονομασία αυτή εννοούσαν την αγριαπιδιά, τον αγκούτσακα, δηλαδή το αυτοφυές δέντρο που το μπόλιαζαν για να το «ημερέψουν» (βλ. και την ωραία παροιμία: «όταν σούσαν την αχλάδα όσοι τύχαν τόσοι φάγαν». Και στην αρχαιότητα με τη λέξη αχλάδα εννοούσαν την αγριαπιδιά. Άπιον έλεγαν το απίδι (απιοειδή χαρακτηρίζονται ακόμη και σήμερα τα αντικείμενα που έχουν σχήμα απιδιού). Η ονομασία αχλάπιδα που σώθηκε στο ανατολικό Σέλινο δείχνει καθαρά τη διαφορά ανάμεσα στο άγριο και το ήμερο απίδι. Είναι καλλιεργήσιμη ποικιλία που μοιάζει πολύ με τις άγριες αχλάδες. Όπως έχει υποστηριχτεί από παλιότερους και σύγχρονες μελετητές (Ν. Πολίτης, Ν. Σαραντάκος), η ονομασία αχλάδι καθιερώθηκε τον Μεσαίωνα από τους Αρβανίτες της Αττικής. Η λέξη απίδι τους θύμιζε τον... πισινό και την απέφευγαν (μπιθ ή πιδ στη γλώσσα τους). 34

35 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 ΛΑΪΚΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΑΠΙΔΙΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ MΜοσχάπιδα, μπαλτσόνια, ζιγαρδέλια, περμαρόλια... Λέξεις - διαμάντια που ακούγονταν για αιώνες στον τόπο μας και σήμερα κινδυνεύουν να χαθούν μαζί με τις ποικιλίες των παραδοσιακών καλλιεργειών. Είναι οι λαϊκές ονομασίες των απιδιών της Κρήτης. Μαζέψαμε όσες μπορούσαμε. Άλλες σκαλίζοντας την παιδική μας μνήμη κι άλλες σκαλίζοντας τις μνήμες των άλλων! Έργο των ειδικών είναι η ταυτοποίηση των ποικιλιών και έργο της πολιτείας η προώθηση των εξαίρετων τοπικών ποικιλιών που μπορούν να προσδώσουν γεύση στον καταναλωτή και... ζωή στον ταλαιπωρημένο πρωτογενή τομέα. Αγγουράπιδα (Σητεία - στενόμακρα με πράσινο χρώμα) Αγκουτσάπιδα (οι καρποί της άγριας απιδιάς, του αγκούτσακα) Αγουστιάτικα (Κρουσώνας) Αλευράπιδα (Λαγκάδα Ηρακλείου) Αμπελιτσόνια (Σητεία, Ιεράπετρα) Αντζούλες (Κρουσώνας) Ασπράπιδα (κοινή ονομασία σε όλες τις επαρχίες) Αυγουστάκια (Ανατολική Πεδιάδα δεν γνωρίζω αν είναι ίδια ποικιλία με τα Αγουστιάτικα του Κρουσώνα) Αχλάπιδα (Σέλινο) Αχράδες, αχλάδες ή αγκουτσάπιδα (άγρια αχλάδια) Βασιλικάπιδα (Πεδιάδα, Μεσαρά, Αμάρι κ.α.) Βουτυράπιδα (κοινή ονομασία σε πολλές περιοχές. Στο εξής: κν.) Δροσάπιδα (Πεδιάδα κ.α.) Ζιγαρδέλια (Κίσαμος). Πήραν την ονομασία τους από το πουλί Ζιγαρδέλι (αγριοκαρδερίνα). Είναι μικρά σε μέγεθος και έχουν εντυπωσιακά χρώματα. Ιταλικά (είναι ίδια ποικιλία με τα κρουστάλια. Από πολλούς θεωρείται ελληνική ποικιλία. Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας ονομάζονται και τσακώνικα) Καμπάνες (Κριτσά - διαφορετικά από τα κίτρινα κωδωνόμορφα αχλάδια της αγοράς) Καράπιδα (κν.) Καριώτικα (Λαγκάδα Ηρακλείου) Κοκκινάπιδα (Μονοφάτσι, Μυλοπόταμο κ.α.) Κολενάκια (Κίσαμος - πιστεύεται ότι είναι ενδημικά του οικισμού Κολένι Χανίων) Κολοκυθάπιδα Κολόνια (Κρουσώνας) Κοντούλες (κν.) Κοντοποδαρούσες (από το μικρό - κοντό κοτσάνι τους, Λασίθι) Κοντοχέρια (Κρουσώνας) Κότσια (Κρουσώνας) Κουτσουνάδια (Λαγκάδα Ηρακλείου) Κρουστάλια (κν.) Λαϊνάπιδα (Σέλινο) Λιάτικα (Χανιά - ωριμάζουν νωρίς) Μαγιάπιδα (κν.) Μαυράπιδα (κν.) Μελάπιδα (Σφακιά) Μηλάπιδα (κν.) Μουτσούνες (Κρουσώνας) Μοσχάπιδα (κν.) Μπαλτσόνια (Μεραμπέλλο - δεν γνωρίζω αν είναι τα ίδια με τα αμπελιτσόνια) Μυριστικά (κν.) Περμαρόλια (Κίσαμος) Πρωιμοβασίλικα (πρώιμα βασιλικάπιδα, με κόκκινο καρπό) Ρουσάπιδα (Μεραμπέλλο, διαφορετικά από τα κοκκινάπιδα. Υπάρχει και οικισμός Ρουσαπιδιά) Ρωμάνες (Οροπέδιο Λασιθίου, οικισμοί δυτικών υπωρειών Δίκτης) Σετεμπριανά ή Σετεμπριανάπιδα ή Σετεμπριάτικα (Σέλινο, Μεσαρά) Συκάπιδα (Κάτω Μυλοπόταμο) Συνεμπριακά (Σφακιά) Σκουράπιδα (Δυτικές υπώρειες Δίκτης) Σκυλάπιδα (Λαγκάδα Ηρακλείου) Σκυλοπνίχτες (Αστερούσια. Η ονομασία οφείλεται σε τοπικές δοξασίες. Στα Καπετανιανά πιστεύουν ότι είναι τόσο γλυκά που τα τρώνε ακόμη και οι σκύλοι. ωστόσο, αν τα φάνε λαίμαργα κινδυνεύουν να πνιγούν. Στο Λίσταρο πιστεύουν ότι είναι σκληρά). Στραβόργια (από το στραβό κοτσάνι τους, δυτικές επαρχίες) Τούρκοι ή Τουρκάκια (Κίσαμος - Κοκκίνιζαν πολύ από την πλευρά που τα έβλεπε ο ήλιος. Στους παλιότερους Κρητικούς θύμιζαν τούρκικο φέσι. Δεν ξέρω αν είναι ίδια με τα τουρκάπιδα του ανατολικού Σελίνου, που πήραν το όνομα από τη στυφάδα τους). Τσικουδάπιδα (περιοχές δυτικής Κρήτης) Φαγάπιδα (κν.) Φαγατάπιδα (Δεν είναι γνωστό αν είναι ίδια ποικιλία με τα Φαγάπιδα) Φλάσκες ή Φλασκάπιδα (κν.) Χειμωνιάτικα, χειμωνάπιδα ή χειμώνια (κν.) Χοιράπιδα (κν.) Χοντράπιδα (κν.) Oκατάλογος δεν τελειώνει εδώ. Σίγουρα υπάρχουν κι άλλες λαϊκές ονομασίες που πρέπει να καταγραφούν. Ας θυμηθούμε, όμως, ότι μερικές από τις ονομασίες αυτές ακούγονται τώρα και πολλούς αιώνες. Ο Τζουάνε Παπαδόπουλος, πρόσφυγας που έφυγε από την Κρήτη διαρκούντος του Κρητικού Πολέμου και έζησε στην ιταλική χερσόνησο (17ος αιώνας), αναφέρει μερικές από τις παλιές ποικιλίες που καλλιεργούνταν στην Κρήτη. Παράδειγμα, τα μοσχάπιδα, τα βασιλικά («για βασιλιάδες», λέει ο Τζουάνες), οι ρωμάνες και οι «Καλοί Χριστιανοί». Από τις τέσσερις αυτές ποικιλίες οι τρεις συνέχισαν να καλλιεργούνται στην Κρήτη, ακούγονται μάλιστα και σήμερα με τις ίδιες ακριβώς ονομασίες. Μερικές από τις ονομασίες οφείλονται στο σχήμα των αχλαδιών (καμπάνες, κολοκυθάπιδα, χοντράπιδα, κοντούλες), άλλες στο χρώμα (καράπιδα, ασπράπιδα, κοκκινάπιδα), στο άρωμα και τη γεύση (μοσχάπιδα, βουτυράπιδα), στην εποχή ωρίμανσης (μαγιάπιδα, χειμωνάπιδα, αυγουστάπιδα). ΣΗΜ. Οι ονομασίες των φυτών και των καρπών τους διαφοροποιούνται από περιοχή σε περιοχή. Επομένως, κάποιες από τις παραπάνω ονομασίες είναι πιθανόν να αντιστοιχούν στην ίδια ποικιλία. Παράδειγμα τα κρουστάλια, που λέγονται και ιταλικά. Ίσως και οι κοντοποδαρούσες να είναι ίδια ποικιλία με τις κοντούλες. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες εισήχθησαν στην Κρήτη πολλές ξένες ποικιλίες, όπως η Πάσα Κρασάνα που καλλιεργείται στον Κρουσώνα. > 35

36 ΚΡΗΤΙΚΗ ΓΗ > Οι Βαλλαχράδες των αρχαίων Φαίνεται πως ο ρόλος του απιδιού στη διατροφή των αρχαίων ήταν ιδιαίτερα σημαντικός. Ήταν το φρούτο που μπορούσε να το βρει κανείς παντού, να το γευτούν και οι πλούσιοι και οι φτωχοί. Η καλλιέργεια της αχλαδιάς είναι εύκολη, δεν απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα. Στην αρχαιότητα θεωρούσαν ως πατρίδα του δέντρου την Πελοπόννησο. Την αποκαλούσαν μάλιστα και Απία. Πίστευαν πως εκεί φύτρωσε η πρώτη αχλαδιά του κόσμου. Γι' αυτό και η πατρίδα του Πέλοπα ακουγόταν και ως Απία! Μαρτυρείται ακόμη και ο Άπις, μυθικός βασιλιάς του Άργους, γιατρός και μάντης. Ήταν γιος του Απόλλωνα. Στο Άργος των ρωμαϊκών χρόνων τελούνταν μια σημαντική γιορτή που δεν φαίνεται να είναι άσχετη με τις παραπάνω παραδόσεις. Ονομαζόταν Βαλλαχράδες (από το ρήμα βάλλω και το ουσιαστικό αχράδα-αχλάδα). Όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος, ήταν μια μορφή αχλαδοπόλεμου που διεξαγόταν ανάμεσα σε παιδιά! Είναι φανερό ότι επρόκειτο για μια γιορτή με γονιμικό χαρακτήρα που βασικά της στοιχεία επιβίωσαν και κατά τα νεότερα χρόνια. Απίδια βραστά! Σε περασμένους καιρούς, όταν δεν υπήρχε επάρκεια τροφίμων, τα απίδια αποτελούσαν πολύτιμο σύμμαχο των φτωχότερων στρωμάτων. Πολλές φορές, όμως, οι καιρικές συνθήκες δεν ευνοούσαν την παραγωγή. Οι άνεμοι που φυσούσαν έριχναν στη γη τα φρούτα πριν ακόμη ωριμάσουν. Οι άνθρωποι, κυρίως οι ορεσίβιοι, τα μάζευαν κι όταν ήταν αδύνατο να τα καταναλώσουν, αναζητούσαν τρόπους να μειώσουν τη στυφάδα τους. Στα χωριά των Σφακίων είχαν ανακαλύψει το βράσιμο! Ο κ. Κανάκης Γερωνυμάκης, που είχε δοκιμάσει βραστά απίδια πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μας τα περιέγραψε με τα παρακάτω λόγια: «Με το βράσιμο γίνονταν υποφερτά. Μπορούσαμε να τα φάμε. Εκείνα τα χρόνια δεν είχαμε την πολυτέλεια να πετούμε τίποτα από τα καλά που μας πρόσφερε η γης...» Οι «Καλοί Χριστιανοί» Αφήσαμε τελευταίους τους «Καλούς Χριστιανούς», την ποικιλία απιδιών που, σύμφωνα με τον Τζουάνε Παπαδόπουλο, καλλιεργούνταν στην Κρήτη κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Προφανώς η ονομασία ήρθε στο νησί από την Εσπερία. Στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Γαλλία, είναι διαδεδομένη μια παράδοση που χρονολογείται από τα τέλη του 15ου αιώνα (1483). Εκείνη τη χρονιά, λέει η παράδοση, ήταν άρρωστος ο βασιλιάς Λουδοβίκος και, αναζητώντας θαυματουργικές θεραπείες, κά-

37 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 λεσε στο νεκροκρέβατό του τον Φραγκίσκο, έναν ασκητή από την Καλαβρία. Εκείνος πρόσφερε στον βασιλιά έναν σπόρο απιδιάς, δίνοντάς του και τις ανάλογες καλλιεργητικές οδηγίες. Με λίγα λόγια του δίδαξε την καλλιέργεια μιας ποικιλίας απιδιάς που ήταν πολύ δημοφιλής στην πατρίδα του. Από τότε οι καρποί της ποικιλίας αυτής ονομάστηκαν «Καλοί Χριστιανοί» (Bon Chrétien pears)! Και, σε πολλές παραδόσεις, θεωρούνταν θαυματουργά. Τα έδιναν στους αρρώστους για θεραπεία... Οι απιδόκουπες του Σταμάτη και οι ρωμάνες του Μηλιαρά Τις καλύτερες εμπειρίες για τις απιδόκουπες τις αποκόμισε ο γράφων από δυο καλούς φίλους: τον δάσκαλο και σπουδαίο λαογράφο κ. Σταμάτη Αποστολάκη, τον άνθρωπο που, με την αστείρευτη αγάπη του στη γενέθλια γη του Σελίνου, έσκυψε σε κάθε πτυχή του λαϊκού πολιτισμού και διέσωσε πολλά απ' αυτά που χωρίς εκείνον θα είχαν χαθεί. Και τον τέως Δήμαρχο Οροπεδίου Λασιθίου κ. Γιώργο Μηλιαρά. Για να διασώσει την παλιά συνήθεια των αποξηραμένων φρούτων του Λασιθιού, ο Γιώργος μοίραζε στους φίλους του βαζάκια με υπέροχες ξερές ρωμάνες! Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, οι περισσότερες ονομασίες προέκυψαν σκαλίζοντας την παιδική μου μνήμη. ωστόσο, η δική μου εμπειρία δεν ήταν αρκετή. Χρειάστηκε τη συντρομή ανθρώπων που έχουν βιώσει ή έχουν μελετήσει τη ζωή στην Οι απιδόκουπες του Σελίνου Κόβομε μεγάλα απίδια (χοντράπιδα) σε μεγάλες φέτες και τις απλώνομε στο ήλιο για μέρες να ξεραθούν. Φτιάχνουμε ένα ζωμό (μπούρμπουλο) βράζοντας ρίγανη, θρίμπα, μαραθιά και 1-2 δαφνόφυλλα. (Μπορούμε να βάλομε και 2 ξυλάκια κανέλας). Όταν βράσει τον σουρώνουμε, πλένομε τις απιδόκουπες, τις ρίχνουμε μέσα για 5 λεπτά και τις ανασύρομε. Τις αφήνουμε στον ήλιο να στεγνώσουν και διατηρούνται για πολύ καιρό. (Συνταγή από το βιβλίο Κρητική Παραδοσιακή Κουζίνα της Μαρίας και του Νίκου Ψιλάκη. Στους συγγραφείς την πρόσφερε ευγενικά η φαμίλια του Σταμάτη Αποστολάκη). κρητική ύπαιθρο. Τους ευχαριστώ όλους και ιδιαίτερα τους κ.κ. Μανώλη Θραψανιώτη, τ. πρόεδρο Κριτσάς, Ζαχ. Κυπριωτάκη, Αντ. Πάγκαλο, Μαν. Δρακάκη, Σταμ. Αποστολάκη, Δημ. Παπαδάκη, Γ. Σταματάκη, Κανάκη Γερωνυμάκη, Μαν. Σπανάκη, Ηρακλή Πυργιανάκη, Γιώργο Σταυρακάκη, Γιάννη Φρουδαράκη, Μενέλαο Αρκαλάκη. X

38 ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΛΑΪΚΕΣ ΛΑΤΡΕΙΕΣ Ιξός πάνω σε πεύκο στη Θρυπτή Ιεράπετρας. Φωτογραφία του ΓιώργουΠατρουδάκη. 38

39 Το γκι της καλοχρονιάς και ο δικός μας ιξός Πανάρχαιες συνήθειες και λατρείες απηχεί το φυτό με τις ολόλευκες χάντρες που κι εκείνο, μαζί με το αρκουδοπούρναρο και το έλατο, χρησιμοποιείται στη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση. Είναι το ιερό δέντρο των Δρυίδων, το ελιξίριο της γονιμότητας, το φυτό της αγάπης. Σε μιαν ακατάγραφη κρητική παράδοση το συναντάμε σαν φυτό της παραδείσου! Είναι το γκι, ο δικός μας ιξός. Είναι το φυτό που θάλλει χωρίς να ριζώνει στη γη! ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΨΙΛΑΚΗ Eκατομμύρια έλατα θα στολίσουν και φέτος τα σπίτια σε πάρα πολλές περιοχές της γης, εκατομμύρια κλαδιά θα κοπούν, ιξοί και αρκουδοπούρναρα (τα γνωστά με τις ξενικές ονομασίες γκι και ου), σύμβολα της καλοχρονιάς και της καλής τύχης.* Πανάρχαιες συνήθειες και πανανθρώπινοι συμβολισμοί επανέρχονται κάθε χρόνο, τα λαϊκά έθιμα επαναφέρουν συχνά-πυκνά στον κόσμο του 21ου αιώνα την ιερότητα του δέντρου... Ας πάρομε, όμως, τα πράματα από την αρχή... * Ευτυχώς τις τελευταίες δεκαετίες αναπτύχθηκε ένα ενδιαφέρον είδος επιχειρηματικότητας, η καλλιέργεια των χριστουγεννιάτικων δέντρων που (επιτέλους) δεν αποψιλώνει τη φύση και δεν καταστρέφει τα αυτοφυή δέντρα. 39

40 ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΛΑΪΚΕΣ ΛΑΤΡΕΙΕΣ Κάποτε σε τούτο τον τόπο φαίνεται να λατρεύτηκε η Μεγάλη Μητέρα, πανίσχυρη θεότητα που καθόριζε τις τύχες του κόσμου. Και δίπλα της, σύντροφος και συνοδός, ένας Νεαρός Θεός που γεννιόταν και πέθαινε κάθε χρόνο. Με απλά λόγια θα μπορούσε να πει κανείς ότι λατρεύτηκε η ίδια η φύση και η ακατάλυτη δύναμή της, η βλάστηση, που γεννιέται, μεγαλώνει, κιτρινίζει, γερνά και πεθαίνει για να γεννηθεί και πάλι όταν γυρίσει ο χρόνος κι αλλάξουν οι εποχές. Στα μινωικά δακτυλίδια σώθηκαν υπέροχες παραστάσεις που μας επιτρέπουν να σκύψομε πάνω τους, να συνθέσομε από την αρχή τις ψηφίδες της ιστορίας, ν' ανατρέξομε πολλούς αιώνες πίσω, πριν ακόμη αποκτήσει ο πλάνης της προϊστορίας μόνιμη κατοικία και πολιτισμό, ν' ανιχνεύσομε την πρωτόγονη σκέψη των ανθρώπων. Αυτονόητη ήταν για τους πολιτισμούς που αναδύθηκαν μέσα από την αχλή του χρόνου η λατρεία της φύσης, αυτονόητο και το δέος που γεννά ο άγνωστος κόσμος που μας περιβάλλει. Το δέντρο θεωρήθηκε προσωποποίηση της θεότητας, συμβολική έκφραση μιας αστείρευτης δύναμης που δεν αφήνει τη ζωή να χαθεί. Στο πέρασμα του χρόνου κάποια δέντρα με ιδιαίτερες ιδιότητες (μέγεθος, χρώμα, σχήμα, θαλερότητα, καρποφορία...) θεωρήθηκαν ξεχωριστά από τα άλλα. Ίσως κάποια τέτοια ιδιότητα να τα κατέστησε ιερά. Ξαναγυρνάμε στα μινωικά δακτυλίδια για να θυμηθούμε πως, μέσα από τα κλαδιά του δέντρου, μπορούσε να φανερωθεί η θεότητα. Έσπευδαν οι άνθρωποι, όπως κάνουν και σήμερα, ακουμπούσαν το ιερό δέντρο, το άγγιζαν, ίσως και να προσπαθούσαν να αντλήσουν δύναμη από τη δύναμη του φυσικού κόσμου. Πέρασαν οι αιώνες, άλλαξαν οι θρησκείες, μα πολλές από τις αρχαίες συνήθειες δεν χάθηκαν. Στην Κρήτη του 20ού αιώνα έτυχε να δω ανθρώπους ν' αγκαλιάζουν ιερά δέντρα σιγοψιθυρίζοντας μια νοερή προσευχή, έτυχε να δω κι άλλους σκυμμένους με δέος σ' ένα κόνισμα βαλμένο στον κορμό, λες κι ο κορμός μετουσιώνεται σε ιερό εικονοστάσι βγαλμένο από το αιώνιο εργαστήρι του Μεγάλου Δημιουργού. Το φυτό... που βυζαίνει! Κοίταζα πριν από λίγες ημέρες μια πρόωρα στολισμένη βιτρίνα. Καταμεσής το δέντρο, στολισμένο με μπάλες αστραφτερές. Φωτάκια, τεχνητό χιόνι, κουτιά με πολύχρωμα περιτυλίγματα μετέφεραν σε μια απλή εμπορική βιτρίνα τα παγκόσμια πια Οι καρποί καταναλώνονται από τα πουλιά και μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις. Όταν τους αποβάλλουν, η κολλώδης ουσία που περιβάλλει τον σπόρο προσκολλάται πάνω στα κλαδιά των δέντρων και φυτρώνουν νέα φυτά (Φωτογραφίες του Γιώργου Πατρουδάκη από τη Θρυπτή Ιεράπετρας). χριστουγεννιάτικα στερεότυπα. Και ψηλά, στην οροφή της βιτρίνας, κρεμόταν ένα φωτισμένο αστέρι. Στην κάτω μεριά, στη βάση, δυο κοκκινόφυλλα Αλεξανδρινά, φυτεμένα σε πήλινες γλάστρες και στημένα συμμετρικά, οριοθετούσαν τον χώρο του δέντρου. Ολόγυρα κομμάτια αρκουδοπούρναρου, αυτού που μάθαμε να το λέμε «ου», να χρησιμοποιούμε κι εμείς μιαν ονομασία καθιερωμένη τώρα και πολλές δεκαετίες από την παγκόσμια (και πανίσχυρη) χριστουγεννιάτικη βιομηχανία. Ξενόφερτες λέξεις, συλλογίστηκα ίσως και φαινομενικά ξενόφερτες συνήθειες. Αλλά δεν ενοχλούν. Απεναντίας, είναι καλοδεχούμενες γιατί μας υπενθυμίζουν αυτό το μεγάλο μυστικό που ξεχνάμε και που λέγεται φύση! Σταμάτησα, παρατήρησα ένα-ένα τα στολίδια, το μάτι μου αναζητούσε το άλλο σπουδαίο ευρωπαϊκό σύμβολο, το γκι, τον δικό μας ιξό, αυτά τα κλαδάκια με τις κατάλευκες μπίλιες που άλλοτε μοιάζουν διάφανες και άλλοτε δημιουργούν υπέροχες αντιθέσεις στη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση. Αλλά ιξός δεν υπήρχε... 40

41 ΥΠΕΡ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2014 Ο ιξός της Κρήτης, το φυτό της Παραδείσου «Θαυμαστότατον» χαρακτηρίζει ο Θεόφραστος «και άτοπον και παράδοξον» το γεγονός ότι μερικά φυτά δεν βλασταίνουν στη γη. Ανάμεσα σ' αυτά «η ιξία, η στελίς και το υφέαρ». Ολαϊκός μας πολιτισμός είδε κάπως παράξενα τα παρασιτικά φυτά. Άλλα τα θεώρησε δαιμονικά και άλλα θεόσταλτα. Δεν θα μπορούσε ποτέ να συμπαθήσει τα καταστροφικά παράσιτα, όπως τον λύκο, που πρόσβαλλαν τις καλλιέργειες. Δεν θα μπορούσε, όμως, και να μην προσέξει το θαύμα του ιξού: είναι αγγελικός γιατί πετά σαν τους αγγέλους και ζει πάνω στα κλαδιά των δέντρων, δεν καταδέχεται να πατήσει στο χώμα. Δεν είναι από τα πολύ συνηθισμένα φυτά της Κρήτης και οι παραδόσεις που τον συνοδεύουν δεν είναι πολλές. Ή δεν έχουν σωθεί μέχρι τις μέρες μας. Στις περιοχές όπου φυτρώνει, πάντως, έχει ιδιαίτερη θέση στη λαϊκή θεραπευτική και περιβάλλεται με δέος και θαυμασμό. Λένε πως ο ιξός δεν ζούσε παλιότερα στη γη. Φύτρωνε μόνο στον μεγάλο κήπο της Παραδείσου. Μα ο πιο μεγάλος ιξός, δέντρο ολόκληρο, ήταν φυτεμένος στην πόρτα της αιώνιας γαλήνης, στον ίσκιο του καθόταν ο κλειδοκράτορας και περίμενε τους ανθρώπους, εκεί ξεχώριζε τους δίκαιους από τους κριματισμένους. Πήγε κάποτε κι ο Ιούδας στον Κάτω Κόσμο, μα μόλις κατέβηκε τη μεγάλη σκάλα, άρχισε να φλέγεται ο τόπος. Σα να πύρωναν δέκα ήλιοι μαζωμένοι. Πήγαινε από δω κι από κει, καμιά πόρτα δεν άνοιγε, ακόμη κι η κόλαση δεν καταδεχόταν να δεχτεί τον προδότη του Χριστού. Ξελιγωμένος από το βάσανο της δίψας έσκυψε στην πρώτη πηγή που βρήκε μπροστά του, μα δεν τα κατάφερε. Πριν προλάβει να δροσίσει τα φλογισμένα χείλη του, στέρεψε η πηγή, στέρευαν όλες οι πηγές του Κάτω Κόσμου μόλις τον έβλεπαν. Πέρασε μπροστά κι από την κατάκλειστη πόρτα της Παράδεισος, είδε τον ιξό να βλαστάνει, άπλωσε το χέρι, έκοψε ένα κλαδάκι γεμάτο καρπούς και το έβαλε στο στόμα του για να δροσιστεί. Τον είδε ο κλειδοκράτορας του Κάτω Κόσμου, θύμωσε πολύ, άρπαξε τον ιξό, τον ξερίζωσε και τον πέταξε με μάνητα στη φωτιά. Και θα καιγόταν αν δεν τον λυπόταν ο ίδιος ο Μεγαλοδύναμος. Άπλωσε εκείνος το χέρι του και τον έβγαλε μέσα από τις φλόγες. Μα δεν είχε προλάβει. Γερός ήταν ο κορμός, γερά και τα φύλλα. Μόνο η ρίζα είχε καεί. Πήγε να τον φυτέψει πάλι στο χώμα, αλλά πώς να φυτέψεις ένα φυτό χωρίς ρίζες; Το σκέφτηκε ο μεγάλος Θεός, πήρε στο χέρι του το κολοβωμένο δεντρί, άνοιξε με το νύχι του τρύπα στον κορμό μιας μηλιάς, έτσι όπως κάνομε όταν μπολιάζομε τα άγρια δέντρα, και το κάρφωσε. «Κανείς δεν το θέλει το άδικο, κανείς δεν αντέχει το μαρτύριο της δίψας» είπε και το άφησε να ζήσει. Από τότε και μετά ο ιξός δεν φυτρώνει στο χώμα. Δεν έχει ρίζες. Φυτρώνει μόνο πάνω στα κλαδιά των άλλων δέντρων... Κι εκείνα τον τρέφουν χωρίς να παραπονούνται. Δεν μπορούν να κάμουν αλλιώς, ο Θεός έχει αποφασίσει να αφήσει τον δεντράκι με τις λευκές χάντρες να ζήσει. Με μύθους και παραδόσεις προσπάθησαν οι άνθρωποι να ερμηνεύουν τ' ανερμήνευτα. Στην Κρήτη ο ιξός ήταν φυτό του Παραδείσου που ο καλός Θεός το μπόλιασε σε ξένα σώματα, στην ελληνική αρχαιότητα ήταν το φυτό που έρχεται από τον ουρανό, μόνο από ψηλά μπορεί να πέσει για να βρεθεί πάνω στα κλαδιά των δέντρων! Σε μιαν άλλη αρχαία παράδοση ο ιξός συνδέθηκε με τον ετήσιο κύκλο της βλάστησης, ήταν το φυτό που όριζε τη μετάβαση από τον χειμώνα στην άνοιξη. Όπως λέει ο Βιργίλιος στην Αινειάδα του (6,205), η Περσεφόνη κρατούσε στα χέρια της ένα παντοδύναμο κλαδάκι ιξού για να μπορεί ν' ανοίγει τις πύλες του Κάτω Κόσμου και να περνά τον μισό χρόνο της στη γη. ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΙΞΟΣ: Σύμφωνα με τους Turland, Chilton & Press (Flora of the Cretan Area), ο ιξός φυτρώνει στην Κρήτη, στον Αφέντη, κοντά στο Καβούσι της Ιεράπετρας, σε υψόμετρο μέτρων. Μαρτυρίες από φίλους αναφέρουν ότι το έχουν δει και στα Λευκά Όρη, και σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Κρήτης (Αστερούσια, σε συστάδες πεύκων, και νότια της Δίκτης). Μάλλον κάποιος θα πρέπει να το ψάξει... > 41

42 ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΛΑΪΚΕΣ ΛΑΤΡΕΙΕΣ Κλαδί αρκουδοπούρναρου. Είναι το γνωστό ου των Χριστουγέννων. Στην Ελλάδα το μπερδεύουν συχνά με τον ιξό (γκι). > Φαίνεται πως το γκι είναι το πιο δύσκολο και το πιο δυσεύρετο από τα χριστουγεννιάτικα σύμβολα. Διακινείται πάντα σε μικρές ποσότητες και σχεδόν πάντα έρχεται στην ελληνική αγορά από το εξωτερικό. Όχι πως δεν ευδοκιμεί κι εδώ. Υπάρχει σχεδόν παντού στην ηπειρωτική Ελλάδα, υπάρχει κι εδώ, ιδιαίτερα στα πευκοδάση της ανατολικής Κρήτης, αλλά φαντάζομαι πως είναι δύσκολο να καλλιεργηθεί. Γιατί, απλά, το φυτό με τις κάτασπρες μπίλιες δεν είναι... κανονικό φυτό. Είναι παράσιτο! «Φυτρώνει» πάνω σε κάποιο άλλο δέντρο, απλώνει το υποτυπώδες ριζικό του σύστημα κάτω από τον φλοιό και... βυζαίνει με απλά λόγια, τρέφεται μόνο από το άλλο φυτό. Σ' αυτό το σχεδόν μυθικό είδος (αγγειόσπερμο σύμφωνα με τη βοτανολογική ορολογία) αφιερώνομε τούτο το μικρό κείμενο. Στο γκι, στον δικό μας ιξό, που κάποτε μπορεί να τον ακούσετε και... μύξα εξ αιτίας της γλοιώδους υφής του. Σ' ένα δέντρο που... δεν φυτρώνει στη γη, κι όμως αντέχει. Προσαρμόζεται εύκολα στις συνθήκες ζωής του ξενιστή του, θάλλει ακόμη και κατά την εποχή της χειμωνιάτικης γύμνιας των φυλλοβόλων δέντρων και οι άνθρωποι το θεωρούνε πολύτιμο. Για πολλούς αιώνες υπήρξε ένα από τα πλέον περιζήτητα φυτά του δυτικού κόσμου. Ελιξίριο ζωής! Η παραδοσιακή ιατρική αναζήτησε στον ιξό θεραπευτικές ιδιότητες. Στην αρχαιότητα το παρασιτικό φυτό με τους γλοιώδεις καρπούς χρησιμοποιήθηκε σχεδόν σαν πανάκεια. Ήταν ελιξίριο γονιμότητας, το αναζητούσαν πάνω σε δέντρα - ξενιστές και πότιζαν με το χυμό του τα στείρα ζώα. Άλλοι το μασούσαν για να κλείνουν οι πληγές τους πίστευαν πως ο ιξός διαθέτει σπουδαία επουλωτική δράση. Στα νεότερα χρόνια θεωρήθηκε γιατρικό για νοσήματα του ουροποιητικού, για την επιληψία, για δερματικά προβλήματα, ενώ φαίνεται να χρησιμοποιήθηκε ευρέως σαν καρδιοτονωτικό και αγγειοδιασταλτικό φάρμακο. Στους σημερινούς βοτανολογικούς οδηγούς, πάντως, αναφέρεται ότι σε μεγάλες δόσεις είναι τοξικό για την καρδιά. Κυρίως, όμως, ο ιξός θεωρήθηκε αντικαρκινικό φάρμακο για εξωτερικούς όγκους! Πέρα από τη φαρμακολογική χρήση του, όμως, ο ιξός διέγραψε μια λαμπρή πορεία ως μαγικό βοτάνι. Φαίνεται πως οι άνθρωποι παρατήρησαν με δέος την ιδιότητά του να βλαστάνει πάνω σε ξένα σώματα και το συσχέτισαν με κάποιες αόρατες δυνάμεις που φέρνουν πάντα την ισορροπία στον φυσικό κόσμο. Ο ιξός θεωρήθηκε ελιξίριον μακροζωίας και σύμβολο αθανασίας, φορέας ακατάλυτης δύναμης και αντοχής. Ιδιαίτερα οι λαοί που ζούσαν στα μεγάλα δάση της Ευρώπης πρόσεξαν το «ξενιζόμενο» φυτό και προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τα μεγάλα μυστικά της ζωής και της φύσης. Ένας πρωτοπόρος μελετητής της αρχέγονης σκέψης των ανθρώπων, ο Βρετανός George James Frazer ( ), σημείωσε με θαυμασμό στο πολύτιμο έργο του «The Golden bough»: «Τίποτα δεν θεωρούσαν πιο ιερό οι Δρυίδες των Κελτών που κατοικούσαν στη Γαλατία από τη δρυ και τον ιξό που βλαστάνει στον κορμό της». Δύσκολο να καταγράψει κανείς τις εθιμικές χρήσεις του φυτού σήμερα. Οι μνήμες από τις πιο μακρινές εποχές έχουν χαθεί. Γνωρίζομε, πάντως, ότι το κρεμούσαν μπροστά στις πόρτες των σπιτιών, λένε πως καθιστούσε απαραβίαστη την είσοδο του οίκου από τις επίβουλες δυνάμεις του κακού. Νομίζω, όμως, ότι το έθιμο αυτό έχει άλλον συμβολισμό. Να, σαν τη δική μας σκιλλοκρομμύδα. Την αναρτούν στις πόρτες κάθε Πρωτοχρονιά ως σύμβολο της αθανασίας. Την αθανασία μπορούσε να χαρίσει και ο ιξός κατά τρόπον αναλογικό. Όπως θάλλει εκείνος πάνω σε γυμνά δέντρα, έτσι μπορεί να γνωρίζουν κι οι ένοικοι του οίκου τη θαλερότητα. Ενδιαφέρουσες εθιμικές χρήσεις διασώθηκαν μέσα από γραπτές μαρτυρίες. Ας δούμε μερικές: Κατά τον Μεσαίωνα κρεμούσαν τσαμπιά ιξού στους στάβλους. Με τον τρόπο αυτό μεταβίβαζαν τη δύναμη και το σφρίγος του στα ζωντανά, στα βόδια και στα άλογα. Κάποιοι ευρωπαϊκοί λαοί τον χρησιμοποιούσαν σαν... αλεξικέραυνο. Ένα κλωνάρι ιξού μπορούσε να διώξει μακριά τον κεραυνό. Οι Ουαλοί παλιότερα άφηναν κλαδάκια ιξού κάτω από τα μαξιλάρια για να βλέπουν όνειρα και να μαντεύουν τα μέλλοντα. Οι τελετές των Δρυίδων Ο ιξός βρισκόταν στο επίκεντρο της λατρείας των Δρυίδων. Αλλά όχι οποιοσδήποτε ιξός, μόνο αυτός που φύτρωνε πάνω στις βελανιδιές. Όπως μας λέει ο Πλίνιος, αυτός ο σπουδαίος μελετητής του φυσικού κόσμου, οργάνωναν ολόκληρη τελετή κάθε που ανακάλυπταν ιξό σε βελανιδιά. Ας θυμηθούμε εδώ ότι η δρυς ήταν πάντα ένα από τα πιο σημαντικά δέντρα του αρχαίου κόσμου. Ταυτιζόταν συνήθως με τον ύψιστο των θεών. Στην ελληνική μυθολογία ήταν το δέντρο του Δία, συχνά οι λατρευτές του φορούσαν στεφάνια φτιαγμένα με φύλλα δρυός και στο ιερό της Δωδώνης υπήρχε ένα μεγάλο ιερό δέντρο, η δρυς του Δία. Η μαρτυρία του Πλίνιου για την τελετουργία των Δρυίδων αποκαλύπτει την ιερότητα της δρυός, μα και την ιερότητα του ιξού. Να τι λέει: Αν έβρισκαν ιξό σε βελανιδιά πήγαιναν εκεί την έκτη μέρα της νέας σελήνης (πίστευαν ότι η σελήνη είχε τότε τη μεγαλύτερη δύναμή της), χαιρετούσαν το δέντρο θεωρώντας το μεγάλο θεραπευτή και άρχιζαν την προετοιμασία μιας θυσιαστικής τελετής. Φρόντιζαν πάντα να έχουν μαζί τους δυο λευκούς ταύρους που να μην έχουν δεθεί ποτέ τα κέρατά τους. Ντυμένος με κατάλευκη φορεσιά ο ιερέας πλησίαζε τον κορμό 42

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ)

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένα μακρινό χωριό σε μια χώρα πανέμορφη. Τα σπίτια του ήταν μικρά και παραμυθένια.

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ)

«ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) «ΠΩΣ Ν ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ!!!» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ Γ (ΜΑΘΗΤΕΣ Γ ΤΑΞΗΣ) Τουλίπες της Ολλανδίας, Κλωντ Μονέ Μια φορά κι ένα καιρό σε μια χώρα μακρινή οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

Εικαστικό Ημερολόγιό. μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Εικαστικό Ημερολόγιό. μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Το Εικαστικό Ημερολόγιό μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Γεια σας φίλοι μου, Καλωσορίσατε στην παρέα μου, στην πολύχρωμη παρέα του Τέλη, της μασκότ της Cyta. Εύχομαι να περάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύουμε με το καράβι των σχολείων WE.CARE. Β τάξη 1 ου Δημοτικού Σχολείου Πλωμαρίου Λέσβου Σχολικό έτος 2013-14

Ταξιδεύουμε με το καράβι των σχολείων WE.CARE. Β τάξη 1 ου Δημοτικού Σχολείου Πλωμαρίου Λέσβου Σχολικό έτος 2013-14 Ταξιδεύουμε με το καράβι των σχολείων WE.CARE Β τάξη 1 ου Δημοτικού Σχολείου Πλωμαρίου Λέσβου Σχολικό έτος 2013-14 Η τάξη μας συμμετείχε στο Διεθνές πρόγραμμα WE.C.A.R.E. Πρόκειται για ένα δίκτυο σχολείων

Διαβάστε περισσότερα

Christmas collection 2015

Christmas collection 2015 Χριστούγεννα 2015 Christmas collection 2015 Tailor made gifts Χριστούγεννα σημαίνουν γιορτές, μυρωδιές, μουσική, πολύχρωμα λαμπιόνια, στολίδια, δώρα, οικογενειακές στιγμές και πάνω από όλα χαρούμενη διάθεση.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 1 ΠΡΩΙΝΟ Ξυπνάω το πρωί και είμαι κουρασμένος και ούτε στο σχολείο είμαι συγκεντρωμένος. O φίλος μου ο Γιάννης που

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Η ομάδα κατασκευών και χειροτεχνίας λειτουργεί φέτος για 4 η συνεχόμενη χρονιά και έρχεται να μας συμπαρασύρει στην τροχιά της δημιουργίας και στη χαρά που

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

O ΣΚΡΟΥΤΖ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

O ΣΚΡΟΥΤΖ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ O ΣΚΡΟΥΤΖ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Σκρουτζ, κυρίες του Φιλανθρωπικού Σωματείου, παιδιά που λένε τα κάλαντα, οι συγγενείς του Εμπενίζερ Σκρουτζ, το πνεύμα των προηγούμενων

Διαβάστε περισσότερα

Λόγια αποχαιρετισμού ενός τελειόφοιτου μαθητή

Λόγια αποχαιρετισμού ενός τελειόφοιτου μαθητή Λόγια αποχαιρετισμού ενός τελειόφοιτου μαθητή Εργασία από τα παιδιά της Στ 1 2014-2015 Να που φτάσαμε πάλι στο τέλος μιας ακόμα χρονιάς. Μιας χρονιάς που καθορίζει πολλές στιγμές που θα γίνουν στο μέλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Μια φορά κι έναν καιρό στην Ισπανία υπήρχε ένας μικρός ταύρος που το όνομά του ήταν Φερδινάνδος. Όλοι οι άλλοι μικροί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων.

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων. ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ Α & Β ΣΑΞΗ 1 ο ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΣΤΚΑΜΠΟΤ ΧΟΛΙΚΟ ΕΣΟ 2013-2014 «ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» ΘΕΜΑ: «ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ» ΣΑΞΕΙ: Α & Β ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟΙ: Παρτάλα Μαριάνθη (Α ΤΑΞΗ) Γούτου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Ανάλυση της κατηγορίας των Μπισκότων στο οργανωμένο λιανεμπόριο των Super/Hyper Market. Ιανουάριος 2015 ΜΠΙΣΚΟΤΟ μια γλυκιά

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα καθώς πήγαινα στο σπίτι είδα έναν κλέφτη να μπαίνει από το παράθυρο και να είναι έτοιμος να αρπάξει τα πάντα...

Μια μέρα καθώς πήγαινα στο σπίτι είδα έναν κλέφτη να μπαίνει από το παράθυρο και να είναι έτοιμος να αρπάξει τα πάντα... Μια μέρα καθώς πήγαινα στο σπίτι είδα έναν κλέφτη να μπαίνει από το παράθυρο και να είναι έτοιμος να αρπάξει τα πάντα... Αμέσως έβγαλα το κινητό από τη θήκη και έστειλα μήνυμα στο κινητό της μαμάς πού

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα