ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ. Project 3

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ. Project 3"

Transcript

1 ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ Project

2 Table of Contents ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ... 3 ΙΣΤΟΡΙΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ... 7 Ο ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΟΦΡΑΦΙΑ... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED. ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

3 Υδράργυρος. Είναι ένα µέταλλο που οι αρχαίοι γνώριζαν πολύ καλά και τον είχαν σε µεγάλη υπόληψη. Ο υδράργυρος έχει αρκετές ονοµασίες. Υπάρχουν πολλοί µύθοι από το πώς πήρε ο υδράργυρος τα όνοµα του. Οι δύο κυριότεροι είναι : Από το θεό Ερµή που στα αγγλικά είναι mercurius κ ο υδράργυρος είναι mercury ο οποίος συνδεόταν µε τους αλχηµιστές και το αστρολογικό του σύµβολο ήταν ένα από τα τρία στοιχεία της αλχηµείας. Λόγω της κινητικότητας του ονοµάστηκε και quicksilver, (ζωντανός άργυρος). Η ταχύτητα και η κινητικότητα ήταν χαρακτηριστικά του θεού Ερµή, ο οποίος υπηρέτησε ως αγγελιοφόρος σε όλους τους άλλους θεούς και µοιράστηκε το όνοµα του µε τον πλησιέστερο πλανήτη στον Ήλιο. Ιδιότητες Ο υδράργυρος είναι ένα βαρύ, αργυρόλευκο µέταλλο. Σε σύγκριση µε άλλα µέταλλα είναι σχετικά καλός αγωγός της θερµότητας, αλλά αρκετά καλός αγωγός του ηλεκτρισµού. Έχει ατοµικό αριθµό 80 και ατοµικό βάρος 200,59. Έχει θερµοκρασία τήξης - 38,87 ο C και θερµοκρασία βρασµού 356 o C και είναι το µοναδικό µέταλλο που απαντάται σε υγρή κατάσταση, ωστόσο τα σπανιότατα µέταλλα καίσιο και γάλλιο µπορούν να είναι υγρά σε θερµοκρασία δωµατίου. Έχει εξαιρετικά χαµηλή 3

4 θερµοκρασία τήξης για ένα d-στοιχείο. Ανήκει στα στοιχεία µετάπτωσης, στον περιοδικό πίνακα. Είναι ένα ισχυρό δηλητήριο. Απαντάται στον οργανισµό σε πολύ µικρές ποσότητες. Όταν ανευρίσκεται σε µεγάλες ποσότητες επηρεάζει τον εγκέφαλο. Το σηµερινό του σύµβολο του είναι Hg, προέρχεται από τη εκλατινισµένη ελληνική του ονοµασία hydrargyrum. Μία από τις πιο γνωστές χρήσεις του είναι αυτή στα θερµόµετρα λόγω της ιδιότητας του να διαστέλλεται εύκολα, αν και τώρα πια τα θερµόµετρα υδραργύρου έχουν αντικατασταθεί µε ηλεκτρονικά ή θερµόµετρα οινοπνεύµατος. Διαλύεται εύκολα σε νιτρικό οξύ, ενώ δεν προσβάλλεται από αραιό υδροχλωρικό και αραιό θειικό οξύ, όπως και από διαλύµατα καυστικών αλκαλίων. Κυριότερο ορυκτό του υδραργύρου είναι το κιννάβαρι ( HgS ) που χρησιµοποιήθηκε κατά το παρελθόν και ως ακριβό ερυθρό χρώµα (vermilion). Το κιννάβαρι είχε πολλές χρήσεις στο παρελθόν: Στην αρχαιότητα αναφέρεται ότι: 4

5 Ο Παυσανίας λέει πως «στην Φελλόη της Αχαΐας υπήρχε άγαλµα του Διονύσου βαµµένο κόκκινο [τω Διονύσω δε υπό κινναβάρεως το άγαλµα εστίν επηνθισµένον]». και ο ίδιος λέει πως «στην Φιγαλία της Αρκαδίας υπάρχει ναός του Διονύσου ο οποίος ονοµάζεται από τους ντόπιους ακρατοφόρος. Το κάτω µέρος του λατρευτικού αγάλµατος δεν είναι ορατό εξ αιτίας των φύλλων δάφνης και των κισσών. Το ορατό µέρος είναι αλειµµένο µε κιννάβαρι για να έχει µια λάµψη. Λένε πως αυτό το βρίσκουν οι Ίβηρες µαζί µε το χρυσάφι.» Επίσης το κιννάβαρι χρησιµοποιούνταν για να βάψουν τα πλοία τους κόκκινα και για να κάνουν το ξύλο αδιάβροχο. Επιπλέον έχουν βρεθεί δείγµατα σε τάφους του 15 ου αιώνα π.χ. Το κιννάβαρι χρονολογείται από το 500 π.χ. και έχει βρεθεί σε τοποθεσία των Μάγια στο Περού, ενώ έχουν βρεθεί και προϊστορικά κρανία βαµµένα µε κιννάβαρι στην Ιταλία. Άλλες χρήσεις για το κιννάβαρι περιλάµβαναν άλειµµα στα πόδια ώστε το άτοµο να περπατήσει στο νερό. Τοποθετώντας το πάνω από το κούφωµα της πόρτας για να αποκρούσει τους κλέφτες. Συνδυάζοντας το µε χυµό βατόµουρο ώστε οι ηλικιωµένοι άντρες να γεννήσουν παιδιά. 5

6 Σπάνια βρίσκεται και ως ελεύθερος υδράργυρος ("αυτοφυής") σε σχισµές και κοιλώµατα άλλων ορυκτών. Οι διαλυτές ενώσεις του είναι τοξικότατες. Εξαιρετικά πιο επικίνδυνες είναι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις, όπως π.χ. ο διµεθυλοϋδράργυρος, (CH3)2Hg, που σε ελάχιστες ποσότητες µπορούν να απορροφηθούν από το δέρµα και να είναι θανατηφόρες. Οι ατµοί του ίδιου του µετάλλου, που παράγονται ακόµη και σε θερµοκρασία δωµατίου, είναι επίσης τοξικοί και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και καλός αερισµός κατά τη χρήση του. Οι ατµοί του είναι αόρατοι, αλλά επειδή απορροφούν στην υπεριώδη περιοχή του φάσµατος, η σκιά τους µπορεί να εµφανιστεί σε φθορίζον πέτασµα που φωτίζεται µε υπεριώδη ακτινοβολία. Κάτω από νερό ο υδράργυρος δεν εκλύει ατµούς και είναι σχετικά ασφαλής. Η συνεχής εργασία µε υδράργυρο χωρίς τα κατάλληλα µέσα προστασίας προκαλεί πονοκέφαλο, µαύρισµα των δοντιών και διαταραχές του νευρικού συστήµατος. Παγκοσµίως παράγονται περίπου τόνοι υδραργύρου τον χρόνο (στοιχεία 2007). Κυριότερες παραγωγοί χώρες: Κίνα, Κιργιστάν. Η Ισπανία κάνει τις µεγαλύτερες εξαγωγές υδραργύρου από αποθέµατα υδραργύρου που διαθέτει. Οι κατηγορίες του υδραργύρου: Οργανικός υδράργυρος (Μεθυλυδράργυρος) 6

7 Στοιχειακός υδράργυρος Ανόργανος υδράργυρος Ιστορία υδραργύρου Όπως αναφέραµε ο υδράργυρος είναι ένα στοιχείο που στην αρχαιότητα ήταν ευρέως γνωστό. Το χρησιµοποιούσαν στην καθηµερινή τους ζωή καθώς και στην ιατρική ως φάρµακο. Στην αρχαία Κίνα η γραµµή ανάµεσα στην αλχηµεία και στη ιατρική δεν ήταν πάντα σαφής. Tο 2 ο αιώνα επικεντρώθηκαν στη µελέτη του υδραργύρου δηλαδή σε µια αναζήτηση για το ελιξίριο της ζωής για να παρέχουν στον κόσµο µακροζωία η ακόµα και αθανασία. Ο εξέχων κινέζος αλχηµιστής Kο Hung, ο οποίος έζησε τον 4 ο αιώνα, πίστευε ότι ο άνθρωπος είναι αυτό που τρώει και έτσι µε την κατανάλωση χρυσού θα µπορούσε να πετύχει την τελειότητα. Αλλά λόγω του ότι κάποιοι πιστοί µπορεί να µην άντεχαν οικονοµικά την αγορά του πολύτιµου µετάλλου πρότεινε τη χρήση του υδραργύρου ως υποκατάστατο. Ο υδράργυρος είναι ένα από τα 7 µέταλλα της αλχηµείας. Μάλιστα ήταν ένα από τα 3 σηµαντικότερα στοιχεία της αλχηµείας της Δύσης µαζί µε το άλας και το θείο. Οι αλχηµιστές χρησιµοποιούσαν το όνοµα αζώθ. Το οποίο προέρχεται από το πρώτο 7

8 και το τελευταίο γράµµα τριών αλφαβήτων: του ελληνικού, του εβραϊκού και του λατινικού. Το όνοµα αζώθ αποδίδει την εικόνα του σύµπαντος. Κύριος στόχος των αλχηµιστών ήταν η δηµιουργία της φιλοσοφικής λίθου, της οποίας κύριο συστατικό ήταν ο υδράργυρος. Σκοπός της φιλοσοφικής λίθου ήταν η µετάλλαξη των µετάλλων σε χρυσό. Αυτό αναφέρεται σε πολλά ελληνικά κείµενα του 5 ου αιώνα όπως στον κατάλογο του αλχηµιστή Στεφάνου ο οποίος ήταν γιατρός από την Αλεξάνδρεια. Με το πέρασµα των χρόνων οι χρήσεις του υδραργύρου διαφοροποιήθηκαν. Από τα πρώτα χρόνια που εµφανίστηκε το νόµισµα, γίνονταν παραχαράξεις νοµισµάτων. Τον µεσαίωνα οι παραχαράξεις γίνονταν µε τη βοήθεια του υδραργύρου. Οι παραχαράκτες έτριβαν πάνω σε ένα ασφράγιστο κοµµάτι αργύρου ή χάλκινου νοµίσµατος ένα µείγµα χρυσού και υδραργύρου που στη συνέχεια το θέρµαιναν για να εξατµιστεί ο υδράργυρος και να µείνει ένα στρώµα χρυσού. Έπειτα το µορφοποιούσαν µε την πλαστή µήτρα. Ο υδράργυρος από το ως σήµερα.. Στην εποχή πριν τα αντιβιοτικά τα σεξουαλικώς µεταδιδόµενα νοσήµατα ήταν θανατηφόρα. Κάποιοι ειδικοί πίστευαν ότι η σύφιλη ήταν το πιο σοβαρό ιατρικό πρόβληµα του πρώτου µισού του 16 ου αιώνα. Ένας µεγάλος αριθµός των µελετών που ασχολούνταν µε τη σύφιλη εµφανίστηκαν για πρώτη φορά στο τέλος του 15 ου αιώνα όταν το νόσηµα ήταν γνωστό ως γαλλική ασθένεια, morbus gallicius και 8

9 venera lues. Στην απεγνωσµένη αναζήτηση για µια θεραπεία ήταν σχεδόν αναπόφευκτο ότι διάφορες µορφές του υδραργύρου θα δοκιµάζονταν. Πράγµατι η θεραπεία φάνηκε να ωφέλησε ορισµένους ασθενείς. Παρόλο που δεν είναι σαφές αν ο υδράργυρος πραγµατικά θεράπευσε τη σύφιλη, η χρήση του υδραργύρου ως θεραπεία συνεχίστηκε ως τις αρχές του 20 ου αιώνα. Την άνοιξη του 1644 ο επιστήµονας Torricelli σκέφτηκε ότι το νερό δεν ανυψώνεται επειδή τείνει να καλύψει το κενό που δηµιουργεί στο θάλαµο η λειτουργία της αντλίας, αλλά ωθείται από την ατµοσφαιρική πίεση. Για να ελέγξει ο ερευνητής την υπόθεσή του, χρησιµοποίησε το 1643, αντί για θαλασσινό νερό, υδράργυρο, ο οποίος είναι σηµαντικά πυκνότερος, πάνω από 10 φορές, του ατµοσφαιρικού αέρα. Τα πειράµατα µε θαλασσινό νερό έδειχναν µεν κάποιες διαφοροποιήσεις, αλλά δεν θεωρούνταν επαρκείς για να επιβεβαιώσουν µια θεωρία. Ο Torricelli γέµισε ένα σωλήνα µήκους 1,80 µέτρα µε υδράργυρο, έκλεισε το στόµιο και το τοποθέτησε αντεστραµµένο σε µια δεξαµενή επίσης µε υδράργυρο. Όταν αφαίρεσε το πώµα, διαπίστωσε ότι ο υδράργυρος κατέβηκε λίγο στο σωλήνα, αλλά παρέµεινε σε ύψος 76 εκατοστών. Έτσι αυτό επιβεβαίωσε την υπόθεση του Torricelli. Στον 17 ο και 18 ο αιώνα οι γιατροί, βοτανοθεραπευτές, έδιναν έµφαση στα ακριβά και πολύπλοκα γιατροσόφια µε υλικά όπως ο υδράργυρος και το αντιµόνιο. Το 1730 ο Ολλανδός ιατρός και χηµικός (Herman Boerhaave ), στον οποίο πολλοί αποδίδουν την οριστική αποκοπή της χηµείας από την αλχηµεία, διακήρυξε ότι Ο 9

10 υδράργυρος παραµένει υδράργυρος. Στο συµπέρασµα αυτό κατέληξε αφού είχε υποβάλει το στοιχείο σε ήπια θέρµανση για 15 χρόνια και ακόµη σε θέρµανση µε κατακόρυφο ψυκτήρα για 6 µήνες. Το 1800 ο Ε. C. Howard παρασκεύασε κροτικό υδράργυρο και αναφέρει ότι οι εκρηκτικές του ιδιότητες είναι τόσο µεγάλες ώστε να µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως εκρηκτικό υλικό. Ο κροτικός υδράργυρος χρησιµοποιήθηκε έπειτα ως πυροκροτητής. Άλλη µια χρήση του υδραργύρου τον 17 ο αιώνα ήταν στη βιοµηχανία καπέλων. Η βιοµηχανία εντοπίζεται στη Γαλλία και εισήχθη πιθανότατα στην Αγγλία γύρω στο Μια ιστορία που έχει µείνει στη βιοµηχανία καπέλων εξηγεί πως ο υδράργυρος άρχισε να χρησιµοποιείται στη παραγωγή καπέλων. Στη Τουρκία το τρίχωµα καµήλας χρησιµοποιούνταν ως υλικό για ύφασµα και διαπίστωσαν ότι η διαδικασία για τη δηµιουργία του υφάσµατος επιταχυνόταν αν οι τρίχες απορροφούσαν ούρα καµήλας. Λέγεται ότι στη Γαλλία οι εργάτες χρησιµοποιούσαν τα ούρα τους, αλλά ένας συγκεκριµένος εργάτης έµοιαζε να παράγει µιας ανώτερης ποιότητας ύφασµα. Το άτοµο αυτό λάµβανε µια θεραπεία κατά της σύφιλης που περιείχε υδράργυρο. Έτσι ένας συσχετισµός έγινε µεταξύ του υδραργύρου και της παραγωγής καλύτερης ποιότητας υφάσµατος. Τελικά η χρήση του νιτρικού υδραργύρου στα εργοστάσια παραγωγής υφασµάτων έγινε αρκετά διαδεδοµένη και είχε ως αποτέλεσµα οι δηλητηριάσεις από υδράργυρο να αυξηθούν. Οι µαζικές αυτές δηλητηριάσεις έγιναν γνωστές µε το όνοµα ασθένεια των πηλοποιών (καπελάδων). Αυτή η επαγγελµατική ασθένεια των πηλοποιών ενέπνευσε τον χαρακτήρα του τρελού καπελά (mad hatter ), στο γνωστό 10

11 µυθιστόρηµα Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυµάτων (Alice s Adventures in Wonderland, 1865 ). Τα συµπτώµατα της νόσου αυτής είναι τυπικά συµπτώµατα µακροχρόνιας δηλητηρίασης από υδράργυρο. Τη 1 η Δεκεµβρίου 1941 οι ΗΠΑ απαγόρευσαν τη χρήση υδραργύρου στην χώρα. Δηλητηριάσεις Το 1942 καταγράφηκαν δυο θάνατοι γραµµατέων που εργάζονταν σε µια αποθήκη στο Κάλγκαρι του Καναδά, όπου υπήρχε µια πολύ µεγάλη ποσότητα ( 10 τόνοι) αποθηκευµένου διαιθυλουδραργύρου, που χρησίµευε για την καταπολέµηση ενός µύκητα, της ερυσίβης, που προσβάλλει τα σιτηρά. Σε πολλές αγροτικές περιοχές παρατηρήθηκαν θάνατοι πτηνών που έτρωγαν σπόρους κατεργασµένους µε το υδραργυρικό µυκητοκτόνο. Το µια µεγάλη επιδηµία συνέβη στο Ιράκ στην οποία άτοµα εισήχθησαν σε νοσοκοµεία και περίπου 500 πέθαναν. Σε µια καλοπροαίρετη ανθρώπινη απάντηση στην πείνα, πολλά έθνη είχαν στείλει σιτάρι που προεργαζόταν για φύτευση στο Ιράκ. Οι σπόροι είχαν υποβληθεί σε θεραπεία µε µεθυλυδράργυρο για να αποτρέψουν τη µούχλα να αναπτυχθεί και για να διατηρηθεί η βιωσιµότητα των σπόρων. Οι σπόροι ήταν επίσης βαµµένοι κόκκινοι ως προειδοποίηση και έγιναν προσπάθειες να ενηµερώσουν τους ντόπιους για τους κινδύνους από την κατανάλωση των σπόρων προς σπορά κατευθείαν. Δυστυχώς, οι προειδοποιήσεις πάνω στις σακούλες ήταν στα ισπανικά µιας και πολλές προέρχονταν από το Μεξικό και το κρανίο µε τα σταυρωτά κόκαλα που αναγνωρίζεται από τους Δυτικούς ως δηλητήριο, δεν σήµαινε τίποτα για τους Ιρακινούς. 11

12 Στο πρόσωπο της λιµοκτονίας πολλές οικογένειες Ιρακινών άλεσαν τους σπόρους άµεσα σε αλεύρι, καταναλώνοντας το µολυσµένο ψωµί. Αν τα είχαν φυτέψει δεν θα υπήρχε κανένας κίνδυνος µιας και στην επόµενη καλλιέργεια θα υπήρχε λίγος ή καθόλου µεθυλυδράργυρος. Κατά τη διάρκεια του 1970 και 1980, οι εργαζόµενοι του εργοστασίου θερµοµέτρων Staco άρχισαν να παρατηρούν µια κοινή σειρά προβληµάτων υγείας όπως πονοκεφάλους, έλλειψη συντονισµού, αφαίµαξη κ.α. Κατά την έρευνα που ακολούθησε, υδράργυρος βρέθηκε στα σπίτια των εργαζοµένων, στα ρούχα και στα σπίτια τους αλλά στο σώµα και το δικό τους αλλά και των παιδιών τους. Αυτή ήταν η πρώτη φορά όπου παιδιά των εργαζοµένων φάνηκε να έχουν εκτεθεί και αυτά. Το εργοστάσιο έκλεισε το Μια αγωγή που ασκήθηκε η εταιρία διευθετήθηκε το Σεπτέµβριο του Η Staco πλήρωσε πρόστιµο $ στην πόλη για δαπάνες που συνδέονται µε την εξιχνίαση του σταθµού καθαρισµού τη ς πόλης. Τραγωδία µε υδράργυρο στο Ντάρµουθ Ο υδράργυρος προκάλεσε ένα τραγικό ατύχηµα στο Ανόβερο του New Hampshire το Η ιστορία της καθηγήτριας χηµείας Karen E. Wetterhanh του κολλεγίου του Ντάρµουθ, έγινε πρωτοσέλιδο σε όλες τις εφηµερίδες της χώρας, όταν δηλητηριάστηκε από υδράργυρο και τις κόστισε τη ζωή της σε ηλικία 48 ετών. Η Wetterhanh, ειδικός στα τοξικά µέταλλα, δηλητηριάστηκε στο εργαστήριο της µε µερικές σταγόνες από τη σπάνια και άκρως τοξική ένωση διµεθυλουδραργύρου. Είναι ένα άχρωµο υγρό που χρησιµοποιείται σχεδόν αποκλειστικά 12

13 ως πρόσωπο αναφοράς σε ένα συγκεκριµένο είδος εξειδικευµένων χηµικών αναλύσεων. Σαν ειρωνεία της τύχης, η Wetterhanh ερευνούσε τις τοξικές ιδιότητες ενός άλλου µετάλλου, του καδµίου και χρησιµοποίησε απλώς την ένωση διµεθυλουδραργύρου ως σηµείο αναφοράς για τα όργανα της όταν δηλητηριάστηκε. Ενώ η τυχαία διαρροή του χηµικού έγινε τον Αύγουστο του 1996 τα συµπτώµατα της δηλητηρίασης δεν διαπιστώθηκαν παρά µόνο έξι µήνες αργότερα, που η ασθένεια ήταν αναστρέψιµη. Η Wetterhanh έγινε ξαφνικά άρρωστη, τον Ιανουάριο το 1997 και εισήχθη στο νοσοκοµείο. Πολύ αργότερα έπεσε σε κώµα και πέθανε τον Ιούνιο. Ως αποτέλεσµα του θανάτου της ένα κίνηµα ξεκίνησε για την εξάλειψη της παραγωγής αυτής της ουσίας καθώς και της χρήσης της. Δολοφονία Ναπολέοντα Η ηγετική φυσιογνωµία της Γαλλικής επανάστασης Ναπολέων Μποναπάρτ σύµφωνα µε ειδικούς επιστήµονες και µελετητές, αντί για έναν φυσιολογικό θάνατο, δολοφονήθηκε το Ο Ναπολέων έπασχε από µια σοβαρή ασθένεια, οι γιατροί της εποχής του χορήγησαν µια θεραπεία µε βάση το βάριο. Ο δολοφόνος εκµεταλλεύτηκε τη κατάσταση αυτή του Ναπολέοντα για να τον δηλητηριάσει. Ο δολοφόνος είχε πρόσβαση στις προσωπικές αποθήκες τροφίµων του µεγάλου ηγεµόνα και έριχνε υδράργυρο κρυφά στο κρασί του. Ο οργανισµός του Ναπολέων δεν µπορούσε να αποβάλλει τα δηλητήριο, µε αποτέλεσµα µε τον καιρό όλο και να χειροτερεύει µέχρι που πέθανε, το

14 Η ασθένεια Minamata ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά στην πόλη της Minamata στο νοµό Kumamoto, στην Ιαπωνία, το Προκλήθηκε από την απελευθέρωση µεθυλυδραργύρου σε βιοµηχανικά απόβλητα από εργοστάσιο χηµικών της Chisso Corporation, η οποία συνεχίστηκε από το Αυτή η εξαιρετικά τοξική χηµική ουσία ενσωµατώνεται σε οστρακοειδή και ψάρια στο κόλπο Minamata και την Θάλασσα Shiranui, η κατανάλωση των οποίων από τον τοπικό πληθυσµό έχει ως αποτέλεσµα τη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Ενώ οι θάνατοι γατιών, σκύλων, χοίρων, και ανθρώπων συνεχίστηκαν για περισσότερα από 30 χρόνια, η κυβέρνηση και η εταιρεία έκανε ελάχιστα για την πρόληψη της ρύπανσης. Ως τον Μάρτιο του 2001, θύµατα είχαν αναγνωριστεί επίσηµα (1.784 εκ των οποίων είχε πεθάνει) και πάνω από είχαν λάβει οικονοµική αποζηµίωση από την Chisso. Μέχρι το 2004, η Chisso Corporation είχε καταβάλει δολάρια ως αποζηµίωση, και την ίδια χρόνια διατάχθηκε να καθαρίσει τη µόλυνσή του. Στις 29 Μαρτίου 2010, επιτεύχθηκε διακανονισµός να αποζηµιώνουν, ακόµη πιστοποιηµένα θύµατα. Ένα δεύτερο κρούσµα της νόσου Minamata εµφανίστηκε στο νοµό Νιιγκάτα το 1965.Τόσο η αρχική ασθένεια Minamata και Νιιγκάτα ασθένεια 14

15 Minamata θεωρούνται δύο από τις τέσσερις µεγάλες ασθένειες της ρύπανσης της Ιαπωνίας Στις 21 Απριλίου 1956, ένα κορίτσι πέντε χρονών εξετάστηκε στο νοσοκοµείο του εργοστασίου της Chisso Corporation στην Minamata της Ιαπωνίας, µια πόλη στη δυτική ακτή της νότιας νήσου Kyushu. Οι γιατροί µπερδεύτηκαν από τα συµπτώµατα της: δυσκολία στο βάδισµα, δυσκολία στην οµιλία και σπασµούς. Δύο ηµέρες αργότερα, και η αδερφή της άρχισε να παρουσιάζει τα ίδια συµπτώµατα και ήταν κι αυτή στο νοσοκοµείο. Η µητέρα των κοριτσιών ενηµέρωσε τους γιατρούς ότι η κόρη του γείτονά της αντιµετώπιζε παρόµοια προβλήµατα. Μετά από µια έρευνα από σπίτι σε σπίτι ανακαλύφθηκαν άλλοι οκτώ ασθενείς και µεταφέρθηκαν στο νοσοκοµείο. Στις 1η Μαΐου, ο διευθυντής του νοσοκοµείου δήλωσε στην τοπική Υπηρεσία Δηµόσιας Υγείας την ανακάλυψη µιας «επιδηµίας άγνωστης ασθένειας του κεντρικού νευρικού συστήµατος», που σηµατοδοτεί την επίσηµη ανακάλυψη της νόσου Minamata. Προκειµένου να διερευνηθεί η επιδηµία, η κυβέρνηση της πόλης και διάφοροι γιατροί ίδρυσαν την επιτροπής αντιµέτρων της παράξενης ασθένειας στο τέλος του Μαΐου του Λόγω του τοπικού χαρακτήρα της ασθένειας, υπήρχαν υποψίες ότι είναι µεταδοτική και ως ένα προληπτικό µέτρο οι ασθενείς αποµονώθηκαν και τα σπίτια τους απολυµάνθηκαν. Αν και η µετάδοση 15

16 αργότερα διαψεύθηκε, αυτή η αρχική αντίδραση συνέβαλε στον στιγµατισµό και τις διακρίσεις που βιώνουν τα θύµατα Minamata από την τοπική κοινότητα. Κατά τη διάρκεια των ερευνών της, η επιτροπή αποκάλυψε µε έκπληξη ανεπίσηµα στοιχεία της παράξενης συµπεριφοράς των γατών και άλλων άγριων ζώων στις περιοχές γύρω από τα σπίτια των ασθενών. Από το 1950 και µετά, οι γάτες είχαν παρατηρηθεί να έχουν σπασµούς, να τρελαίνονται και να πεθαίνουν. Οι ντόπιοι το ονόµασαν «ασθένεια χορού της γάτας", λόγω της ακανόνιστη κίνηση τους. Κοράκια είχε πέσει από τον ουρανό, τα φύκια πλέον δεν µεγάλωναν στο βυθό και τα ψάρια επέπλεαν νεκρά στην επιφάνεια της θάλασσας. Καθώς η έκταση της επιδηµίας ήταν κατανοητή, η επιτροπή κάλεσε τους ερευνητές από το Πανεπιστήµιο Κουµαµότο για να βοηθήσουν στην ερευνητική προσπάθεια. Η πανεπιστηµιακή ερευνητική οµάδα της Κουµαµότο ιδρύθηκε στις 24 Αυγούστου 1956.Ερευνητές από την Ιατρική Σχολή άρχισαν να επισκέπτονται τακτικά τη Minamata και πήραν ασθενείς στο πανεπιστηµιακό νοσοκοµείο για αναλυτικές εξετάσεις. Μια πιο ολοκληρωµένη εικόνα από τα συµπτώµατα που παρουσίασαν οι ασθενείς ήταν σταδιακά ακάλυπτη. Η ασθένεια αναπτύσσεται χωρίς καµία προηγούµενη προειδοποίηση, µε τους ασθενείς να διαµαρτύρονται για απώλεια της αίσθησης και µούδιασµα στα χέρια και τα πόδια τους. Έφτασαν σε θέση να µην µπορούν να πιάσουν µικρά αντικείµενα ή να κουµπώσουν κουµπιά. Δεν µπορούσαν να τρέξουν ή να περπατήσουν χωρίς να σκοντάψουν, η φωνές τους άλλαξαν και πολλοί ασθενείς παραπονέθηκαν για δυσκολίες στην όραση, 16

17 ακοή και την κατάποση. Σε γενικές γραµµές αυτά τα συµπτώµατα επιδεινώθηκαν και ακολούθησαν σοβαροί σπασµοί,κώµα και τελικά ο θάνατος. Μέχρι τον Οκτώβριο του 1956, 40 ασθενείς είχαν ανακαλυφθεί, 14 εκ των οποίων είχαν πεθάνει. Ένα ανησυχητικό ποσοστό θνησιµότητας το οποίο έφτανε το 36,7%. Αναγνώριση του υδραργύρου Μόλις η έρευνα εντόπισε ένα βαρύ µέταλλο ως την αιτιώδη ουσία, τα λύµατα από το εργοστάσιο της Chisso αµέσως προκάλεσαν υποψίες ως προς την προέλευση. Οι δοκιµές της εταιρείας αποκάλυψαν ότι στα λύµατα τους περιλαµβάνονται πολλά βαρέα µέταλλα σε αρκετά υψηλές συγκεντρώσεις ώστε να επιφέρει σοβαρή υποβάθµιση του περιβάλλοντος, συµπεριλαµβανοµένων µόλυβδο, υδράργυρο, µαγγάνιο, αρσενικό, σελήνιο, χαλκό και θάλλιο. Η αναγνώριση του δηλητηρίου που ήταν υπεύθυνο για την ασθένεια αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη και χρονοβόρα. Κατά τη διάρκεια των ετών 1957 και 1958, πολλές διαφορετικές θεωρίες έχουν προταθεί από διάφορους ερευνητές. Κατά την πρώτη, το µαγγάνιο θεωρήθηκε η αιτιώδης ουσία λόγω των υψηλών συγκεντρώσεων που βρέθηκαν στα ψάρια και στα όργανα των νεκρών. Το θάλλιο, το σελήνιο και πολλαπλές θεωρίες προτάθηκαν επίσης, αλλά δεν ήταν µέχρι το Μάρτιο του 1958, όταν επισκέφτηκαν τη βρετανίδα νευρολόγο McAlpine Ντάγκλας που πρότεινε ότι τα συµπτώµατα της Minamata µοιάζουν µε εκείνα των οργανικών δηλητηριάσεων από υδράργυρο, και ότι η εστίαση της έρευνας έπρεπε να γίνει µε επίκεντρο τον υδράργυρο. Τον Φεβρουάριο του 1959, η κατανοµή του υδραργύρου στο κόλπο Minamata ερευνήθηκε. Τα αποτελέσµατα 17

18 συγκλόνισαν τους ερευνητές που συµµετείχαν. Μεγάλες ποσότητες υδραργύρου εντοπίστηκαν στα ψάρια, οστρακοειδή και τη λάσπη από τον κόλπο. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις βρέθηκαν στο κέντρο γύρω από το κανάλι λυµάτων στο εργοστάσιο της Chisso στο λιµάνι Hyakken και µειωµένες στη θάλασσα, µε σαφή προσδιορισµό της µονάδας ως την πηγή της µόλυνσης. Η ρύπανση ήταν τόσο βαριά, όπου στις εκβολές του καναλιού των λυµάτων η τιµή του υδραργύρου µετρήθηκε στα 2 kg ανά τόνο του ιζήµατος: ένα επίπεδο που θα ήταν οικονοµικά βιώσιµο στο ορυχείο. Πράγµατι, η Chisso είχε αργότερα ιδρύσει µια θυγατρική για να διεκδικήσουν και να πωλούν τον υδράργυρο που ανακτάται από την λάσπη. Δείγµατα µαλλιών ελήφθησαν από τα θύµατα της νόσου, αλλά και από τον πληθυσµό γενικά στην Minamata. Σε ασθενείς το µέγιστο επίπεδο υδραργύρου που είχε καταγραφεί ήταν 705 ppm (µέρη ανά εκατοµµύριο), υποδηλώνοντας µια πολύ µεγάλη έκθεση και σε κατοίκους που δεν έµεναν µόνιµα στη Minamata το επίπεδο ήταν 191 ppm. Αυτό σε σύγκριση µε το µέσο επίπεδο των 4 ppm για τους ανθρώπους που ζουν έξω από την περιοχή της Minamata. Στις 12 Νοεµβρίου 1959, το Υπουργείο Υποεπιτροπής τροφικής δηλητηρίασης Υγείας και Πρόνοιας της Minamata, δηµοσίευσε τα αποτελέσµατά της: "Η Ασθένεια Minamata είναι µια ασθένεια δηλητηρίασης που επηρεάζει κυρίως το κεντρικό νευρικό σύστηµα και προκαλείται από την κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων ψαριών και οστρακοειδών που ζουν στον κόλπο Minamata και τα περίχωρά της, ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας είναι κάποιο είδος οργανικών ενώσεων υδραργύρου." 18

19 Ένας γνωστός φωτογράφος συγκίνησε όλο των κόσµο µε τις φωτογραφιές που έβγαλε από ενα κορίτσι θύµα της ασθένειας. Ακολουθεί άρθρο µε τις φωτογραφίες. Το 1971, ο Σµιθ µε τη σύζυγο του Aileen, επισκέφθηκαν την Ιαπωνία για τρίτη φορά όπου έµειναν στο µικρό ψαροχώρι της Minamata για περίπου 3 χρόνια. Εκεί κάλυψε φωτογραφικά το σκάνδαλο της δηλητηρίασης από υδράργυρο και τις επιπτώσεις του στους κατοίκους. Πηγή ρύπανσης αποτελούσαν τα κατάλοιπα της τοπικής χηµικής βιοµηχανίας Chisso που επί χρόνια µόλυνε µε τα απόβλητα της το νερό. Το εργοστάσιο της Chisso 19

20 Τον Ιανουάριο του 1972, αυτός και η γυναίκα του τραυµατίστηκαν κατά την διάρκεια συµπλοκής ανάµεσα στα θύµατα της δηλητηρίασης και υπαλλήλων του εργοστασίου στο Goi, ενώ οι τελευταίοι έδιωξαν µε τη βία τα θύµατα από την περιοχή ιδιοκτησίας του εργοστασίου. Ο Σµιθ επιβίωσε την συµπλοκή µε περιορισµένη όραση από το ένα µάτι εξαιτίας του βάναυσου χτυπήµατος που του επέφεραν οι υπάλληλοι του εργοστασίου κι αφού τον έσυραν κυριολεκτικά έξω από αυτό. Διαδηλωτές έξω από το εργοστάσιο της Chisso Οι φωτογραφίες που έφερε από την Μιναµάτα δεν αποτελούν µόνο ένα ακόµη κατηγορητήριο πολέµου αλλά και την σκληρή απόδειξη του ασύλληπτου ανθρώπινου πόνου που προκαλείται από την επεκτατική και κερδοσκοπική τάση των ανθρώπων και των εταιριών εις βάρος του περιβάλλοντος. Αυτή ήταν και η τελευταία µεγάλη του δουλειά και η οποία περιέχει τις πιο 20

21 συγκινητικές εικόνες. Οι φωτογραφίες για τη «Νόσο της Minamata» δηµοσιεύτηκαν στα Asahi Camera, Camera 35 και στο Life, σε ένα άρθρο µε τίτλο Death Flow from a Pipe («Ροή Θανάτου µέσα από Σωλήνα») καθώς και σε ένα βιβλίο µε τίτλο Minamata. Tomoko Uemura in Her Bath 1972 Θεωρείται η η πιο γνωστή φωτογραφία και η µεγαλύτερη δουλειά του Smith. Στην φωτογραφία απεικονίζεται η Ryoko Uemura που κρατά στην αγκαλιά της την κόρη της, µέσα σε ένα παραδοσιακό Ιαπωνικό λουτρό. Η Tomoko γεννήθηκε τυφλή, κωφάλαλη και παραµορφωµένη, θύµα της «Νόσου της Μιναµατα». Η Ryoko δέχτηκε να φωτογραφηθεί µε την κόρη της κατά την ιδιαίτερη στιγµή του µπάνιου, ώστε ο Smith να αποτυπώσει τις φρικτές επιπτώσεις της Νόσου στο µυαλό και το σώµα της Tomoko, στρέφοντας έτσι τα µάτια του κόσµου στα θύµατα και τα 21

22 δικαιώµατα τους. Είκοσι χρόνια µετά τον θάνατο της Tomoko και µετά από επιθυµία της οικογένειας της, η φωτογραφία αποσύρθηκε από περεταίρω εκδόσεις το To χέρι της Τοµόκο Η αξία για τους ανθρώπους της Minamata και το σηµαντικό ερέθισµα που έδωσε υπερ του κινήµατος για το περιβάλλον, αποτελούν την µεγαλύτερη κληρονοµιά που ο Smith άφησε στην ανθρωπότητα από την οποία αντλούσε και τα θέµατα του. 22

23 ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Υπάρχουν πολλά προϊόντα καθηµερινής χρήσης που περιέχουν υδράργυρο. Μπορεί να µην εµπεριέχουν ρίσκο για την υγεία αν χρησιµοποιηθούν µέχρι ενός σηµείου και στην συνέχεια εξουδετερωθούν. Αυτό είναι το σηµείο όπου πρέπει να είµαστε προσεκτικοί. Τα παρακάτω προϊόντα µπορεί να περιέχουν υδράργυρο: Θερµόµετρα υδραργύρου (πυρετού και βάσης,µαγειρικής,εξωτερικά) Πολλοί από εµάς έχουµε σπάσει ένα θερµόµετρο(τα οποία µε οδηγία της Ε.Ε απαγορεύτηκαν την 1/1/2011) και έχουµε µαζέψει τις ασηµένιες µπαλίτσες είτε µε τα χέρια µας είτε µε την ηλεκτρική σκούπα και τις έχουµε πετάξει στα σκουπίδια. Φυσικά τότε δεν γνωρίζαµε ότι η εισπνοή υδραργύρου είναι χειρότερο από την κατάποση και αυτό γιατί οι ασηµένιες αυτές µπαλίτσες εξατµίζονται. Επειδή ο υδράργυρος δεν µαζεύεται εύκολα αλλά διασπάται σε µπαλίτσες µπορούµε να ρίξουµε λίγο θειάφι ή χώµα και µετά να τις τοποθετήσουµε σε µια πλαστική σακούλα και να την κλείσουµε όσο πιο ερµητικά γίνεται. Φυσικά το καλύτερο είναι να απορρίψουµε τον υδράργυρο σε σταθµούς συγκέντρωσης τοξικών αποβλήτων τούς οποίους πολλοί δήµοι δεν έχουν πια. Θερµοστάτες 23

24 Λάµπες φθορισµού, ατµών υδραργύρου και ηλεκτρονικές (οικονοµικές). Οι οικολογικές λάµπες φθορισµού περιέχουν υδράργυρο όµως σε µικρότερη βέβαια ποσότητα και γι' αυτό δεν θα πρέπει να πετάγονται εφόσον καούν αλλά να απορρίπτονται σε ειδικούς κάδους απορριµµάτων γι' αυτό τον σκοπό. Τα χιλιοστά του γραµµαρίου υδραργύρου στις οικολογικές λάµπες είναι 4mg σε σχέση µε το θερµόµετρο που είναι 500mg.Οπότε εάν η λάµπα σπάσει και πέσει στο πάτωµα θα πρέπει να µαζευτεί αµέσως και να αποµακρυνθεί µε τον ίδιο τρόπο όπως το θερµόµετρο. Μπαταρίες Διακόπτες ή αναµεταδότες Άλλες εφαρµογές του υδραργύρου είναι: Υλικό καθόδου κατά την ηλεκτρολυτική παραγωγή χλωρίου και NaOH σε βιοµηχανική κλίµακα. Για την παραλαβή ευγενών µετάλλων από ορυκτά και άµµο. Μυκητοκτόκτονα Λυχνίες υδραργύρου. Ηλεκτρικές συσκευές. Επιστηµονικά όργανα.(βαρόµετρα θερµόµετρα. Οδοντιατρική (µε µορφή αµαγαλµατων µε Sn και Zn ως υλικό σφραγισµάτων δοντιών) 24

25 Στην µεταλλουργία χρυσού και αργυρού (στην µεταλλική του κατάσταση) Ως καταλύτης σε πολλές οργανικές αντιδράσεις. Στις αντλίες κενού. Στα εµβόλια (βρίσκεται ως συντηρητικό χωρίς οι γονείς να το γνωρίζουν, ενώ παράλληλα, ο κάθε παιδίατρος τούς διαβεβαιώνει ότι ο κατά πολύ περισσότερο τοξικός υδράργυρος που βρίσκεται εκεί, δεν δηµιουργεί πρόβληµα.) Ειδικότερα: 1.Ο µεταλλικός υδράργυρος χρησιµοποιείται σε διάφορα οικιακά προϊόντα, όπως τα βαρόµετρα, τα θερµόµετρα και τις ηλεκτρικές λάµπες φθορισµού. 2.Ο χλωριούχος µονοσθενής υδράργυρος χρησιµοποιείται στην ιατρική ως διουρητικό και καθαρκτικό. 3.Ο χλωριούχος δισθενής υδράργυρος(διαβρωτική άχνη υδράργυρου που σχηµατίζει λευκούς, διαλυτούς στο νερό και πολύ δηλητηριώδεις κρυστάλλους) χρησιµοποιείται ως αντισηπτικό για την παρασκευή υδραργυρικών παραγωγών, για την διατήρηση του ξύλου καθώς και στην ηλεκτρολογία. 25

26 4. Ο ιωδιούχος υδράργυρος (ο οποίος εµφανίζεται µε δυο διαφορετικά χρώµατα, το ερυθρό και το κίτρινο, µε το πρώτο να είναι πιο κοινό και να µετατρέπεται σε κίτρινο µε θέρµανση,µια συµπεριφορά αξιοποιείται στις βιοµηχανίες για την ρύθµιση της θερµοκρασίας των µετάλλων που υποβάλλονται σε θέρµανση) χρησιµοποιείται και στην παρασκευή του αντιδραστηρίου του Νεσλερ, µε το οποίο ανιχνεύονται και τα ελάχιστα ίχνη αµµωνίας στο νερό. 5.Το πυροκροτικό άλας του υδραργύρου (το οποίο παρασκευάζεται εύκολα µε προσθήκη αιθυλικής αλκοόλης σε θερµό διάλυµα νιτρικού υδραργύρου, οπότε κρυσταλλώνεται σε λευκοκίτρινα βαλονίδια τα οποία µε κρούση διασπώνται βίαια) χρησιµοποιείται στην παραγωγή εκρηκτικών µειγµάτων. Γενικότερα: Αρχικά αυτό το µόριο βρέθηκε στην ατµόσφαιρα, λόγο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, κυρίως µονάδων άνθρακα, από µονάδες αποτέφρωσης, βιοµηχανίας τσιµέντου και την εξόρυξη χρυσού. Μεταξύ 1860 και 1910, την εποχή που επικρατούσε ο πυρετός του χρυσού στην ΗΠΑ, οι ανθρακωρύχοι χρησιµοποιούσαν τον υδράργυρο για την συγχώνευση πολυτίµων µετάλλων, µια διαδικασία που ακόµα χρησιµοποιούν παράνοµα στα ποτάµια της λεκάνης του Αµαζονίου. 26

27 Επίσης από την δεκαετία του 1950 και µετά κατασκευάστηκαν και θερµοηλεκτρικοί σταθµοί βασισµένοι στην χρήση του υδράργυρου αντί νερού, τα κυριότερα πλεονεκτήµατα των οποίων οφείλονταν στην υψηλότερη θερµοκρασία λειτουργίας µε τις ίδιες πιέσεις και στην δυνατότητα να αναληφθεί µε την µορφή ατµού όλη η λανθάνουσα θερµότητα των ατµών του υδραργύρου κατά την έξοδο τούς από τούς στροβίλους. Οι σταθµοί αυτοί έχουν πολύ καλύτερη εφαρµογή µε την χρησιµοποίηση της πυρηνικής ενέργειας, ειδικά του ισότοπου 204Hg, το χαρακτηρίζεται από χαµηλή µερική απορρόφηση. Η ατµόσφαιρα διευκολύνει την είσοδο του υδράργυρου στην τροφική αλυσίδα : Οι άνθρωποι απελευθερώνουν χιλιάδες τόνους ατµοποιηµένου υδραργύρου στην ατµόσφαιρα κάθε χρόνο. Αυτός παραµένει στα ανώτερα στρώµατα της για πολύ καιρό, ώσπου να µεταβληθεί σε µια άλλη µορφή οξειδωµένου υδράργυρου, που πέφτει πλέον από την ατµόσφαιρα και απορροφάται από τα θαλάσσια οικοσυστήµατα, µε τελική κατάληξη την είσοδο του στην τροφική αλυσίδα. Αυτό είναι το συµπέρασµα µιας νέας έρευνας αµερικανών ερευνητών, που προκαλεί ανησυχία µε δεδοµένο ότι ο υδράργυρος αποτελεί πηγή διαφόρων προβληµάτων για την δηµόσια υγεία. Η ανώτερη τροπόσφαιρα και η κατώτερη στρατόσφαιρα µεταµορφώνουν σταδιακά τον υδράργυρο σε µια χηµική µορφή που εύκολα απορροφάται από τις 27

28 θάλασσες και τελικά καταλήγει στις τροφές. Δηλαδή µόλις η χηµική µεταµόρφωση λάβει χώρα, ο οξειδωµένος υδράργυρος άµεσα καταπίπτει από την ατµόσφαιρα και, µέσω της βροχής, είτε των καθοδικών ρευµάτων του αέρα, καταλήγει στην επιφάνεια της Γης και κυρίως στις θάλασσες του πλανήτη. Τότε, ο οξειδωµένος υδράργυρος µετατρέπεται µέσω πολυπληθών βακτηρίων σε µια νέα µεθυλική µορφή, µε την οποία πλέον µπορεί να εισέρθει στην τροφική αλυσίδα και, τελικά, στον οργανισµό των ανθρώπων, οι οποίοι θα φάνε ψάρια µολυσµένα µε υδράργυρο. Οι επιστήµονες διευκρίνισαν ότι ο υδράργυρος µπορεί να «ταξιδέψει» χιλιάδες χιλιόµετρα µέσω του αέρα και να εναποτεθεί πολύ µακρύτερα από εκεί όπου αρχικά είχε συσσωρευτεί στην ανώτερη ατµόσφαιρα. Μερικές ανθρώπινες δραστηριότητες απελευθερώνουν υδράργυρο στην ατµόσφαιρα. Αυτές είναι: η καύση ορυκτών καυσίµων, η εξόρυξη µετάλλων όπως ο χρυσός και το ασήµι, καθώς και διαφορές βιοµηχανικές διαδικασίες. Εκτιµάται ότι χρειάζονται περίπου χρόνια ώσπου ο υδράργυρος που έχει απελευθερωθεί στην ατµόσφαιρα να κάνει το κύκλο του στη φύση και να ενσωµατωθεί ξανά στα πετρώµατα και τα ορυκτά. Μεγάλο πρόβληµα από πλευράς δηµόσιας υγείας αποτελούν τα άχρηστα θερµόµετρα και µπαταριές που περιέχουν υδράργυρο και καταλήγουν στις χωµατερές. Άλλες έρευνες υποστηρίζουν ότι ο υδράργυρος µπορεί να ελευθερωθεί στην ατµόσφαιρα από την εξάτµιση ποσότητας υδράργυρου που έχει χυθεί, την αποτέφρωση προϊόντων που περιέχουν υδράργυρο ή αφήνοντας προϊόντα που περιέχουν υδράργυρο στις χωµατερές. Επίσης, γεννήτριες που καίνε κάρβουνο ελευθερώνουν 28

29 υδράργυρο. Απ' τον αέρα ο υδράργυρος µπορεί να πέσει στις λίµνες και στους ποταµούς µε καθίζηση.οι κυριότερες παραγωγοί χώρες είναι η Κίνα, Κιργιστάν, Ισπανία, Ιταλία, Ρωσία και ΗΠΑ. Ο υδράργυρος δεν βρίσκεται φυσικά στα τρόφιµα, αλλά µπορεί να εµφανιστεί στα τρόφιµα δεδοµένου ότι µπορεί να διαδοθεί µέσω της τροφικής αλυσίδας από τούς µικρότερους οργανισµούς που καταναλώνονται από τούς ανθρώπους π.χ. µέσω των ψαριών. Οι συγκεντρώσεις υδραργύρου στα ψάρια συνήθως υπερβαίνουν κατά πολύ τις συγκεντρώσεις του νερού όπου ζουν. Το κρέας µπορεί επίσης να περιέχει ιδιαίτερα σηµαντικές ποσότητες υδραργύρου, ειδικά αν έχει προηγηθεί περιβαλλοντική µόλυνση των χωραφιών. Ο υδράργυρος δεν βρίσκεται συνήθως στα φυτικά προϊόντα, αλλά µπορεί να εισαχθεί στον ανθρώπινο οργανισµό µέσω λαχανικών και άλλων καλλιεργήσιµων προϊόντων, όταν εφαρµόζονται στην γεωργία ψεκασµοί µε υδράργυρο. Υψηλές συγκεντρώσεις HgO βρίσκονται σε ορισµένα ψάρια, καθώς και στο υλικό που χρησιµοποιείται για τα σφραγίσµατα των δοντιών. Συχνά τοξικά φαινόµενα παρατηρούνται σε οδοντοτεχνίτες, όπως επίσης ο υδράργυρος είναι πιθανό να αφαιρεθεί και από τα εµβόλια (την αρχή έκανε η Καλιφόρνια.) 29

30 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Μέσω των φυσικών και των ανθρωπογενών πηγών ο υδράργυρος εισέρχεται στο περιβάλλον, όπου συµµετέχει σε µια σειρά πολύπλοκων βιογεωχηµικών διεργασιών, που ρυθµίζουν την κατανοµή του στοιχείου µεταξύ των διαφορετικών, ανόργανων-οργανικών, διαλυτών- αδιάλυτων, µορφών του. Σύµφωνα µε τους Pirrone και Mason (2009), εκτιµάται ότι κάθε χρόνο απελευθερώνονται στην ατµόσφαιρα περίπου Mg υδραργύρου. Από αυτά, τα Mg προέρχονται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η καύση ορυκτών καυσίµων, αποτελώντας τη ρυπογόνο δραστηριότητα που συµβάλλει περισσότερο στην αύξηση των επιπέδων του υδραργύρου στην ατµόσφαιρα, συµµετέχει µε Mg κατ έτος. Η Κίνα και η Ινδία κρατούν τα πρωτεία στην παραγωγή υδραργύρου µέσω αυτής της δραστηριότητας (62 %) και ακολουθούν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ (23%). Από τα Mg που εκπέµπονται µέσω φυσικών διεργασιών (π.χ. ηφαιστειακή και υδροθερµική 30

31 δραστηριότητα, δασικές πυρκαγιές, εξάτµιση, διάβρωση πετρωµάτων), η µεγαλύτερη ποσότητα προέρχεται από τους ωκεανούς (2.682 Mg) και την καύση της βιοµάζας. Ωστόσο, αξίζει να σηµειωθεί, ότι περίπου τα δύο τρίτα του υδραργύρου που εκπέµπεται µέσω των φυσικών διεργασιών έχει ουσιαστικά ανθρωπογενή προέλευση, αφού πρόκειται για υδράργυρο που έχει προηγουµένως αποτεθεί από βιοµηχανικές χρήσεις. Στην ατµόσφαιρα, ο υδράργυρος εισέρχεται υπό στοιχειακή µορφή, που είναι και η επικρατούσα στον αέρα µορφή του µε ποσοστό που φτάνει το 95%- (Hg(0)), καθώς και υπό ανόργανη (Hg(II)) ή σωµατιδιακή µορφή (Hg(P)). Η χηµική µορφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην περαιτέρω κίνηση του υδραργύρου, όπως φαίνεται και από όσα παρατίθενται στη συνέχεια. Η ανόργανη και η σωµατιδιακή µορφή είναι περισσότερο υδατοδιαλυτές, µε αποτέλεσµα να παραµένουν στην ατµόσφαιρα για µικρό χρονικό διάστηµα (ηµέρες-εβδοµάδες) και να αποτίθενται, συνήθως, σχετικά κοντά στην περιοχή εκποµπής τους. Μέσω της υγρής (βροχόπτωση, χιόνι) και ξηρής απόθεσης, ο υδράργυρος καταλήγει είτε απευθείας στην επιφάνεια της θάλασσας είτε στα εδαφικά και υδατικά οικοσυστήµατα της χέρσου, όπου και πάλι αργά ή γρήγορα καταλήγει στη θάλασσα µεταφερόµενος µέσω των ποταµών, της απόπλυσης της χέρσου, των υπόγειων υδάτων και της παράκτιας διάβρωσης. Αντίθετα, ο Hg(0) παραµένει για µεγαλύτερα χρονικά διαστήµατα στην ατµόσφαιρα (της τάξης του 0,5-1 χρόνου) πριν εισέλθει στα υπόλοιπα στάδια του κύκλου και διασπείρεται (µοριακή και τυρβώδης διάχυση, οριζόντια και κατακόρυφη µεταφορά) σε µεγάλες αποστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η παρουσία υδραργύρου στην Αρκτική, σε µια περιοχή δηλ. στην οποία δε θα περίµενε κανείς να υπάρχει τέτοιο πρόβληµα ρύπανσης. 31

32 Σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζουν και οι αντιδράσεις µετατροπής από τη µια µορφή στην άλλη, όπως είναι η οξείδωση του Hg(0) σε Hg(2+) που έχει ως αποτέλεσµα την ταχύτερη αποµάκρυνση του υδραργύρου εξαιτίας των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω. Βέβαια, όπως όλες οι ατµοσφαιρικές διεργασίες, έτσι και η µετατροπή του στοιχειακού υδραργύρου σε ανόργανο, αποτελεί µια πολύπλοκη διαδικασία, το µεγαλύτερο µέρος της οποίας αποτελεί µυστήριο ακόµα για τους επιστήµονες. Ορισµένοι από τους παράγοντες που τη ρυθµίζουν είναι η παρουσία του όζοντος, του διοξειδίου του θείου, καθώς και των συσσωρευµένων ανθρακούχων σωµατιδίων που σχηµατίζονται από ατελή καύση και παραµένουν κοντά στο σηµείο καύσης χωρίς να παρασυρθούν στα απαέρια. Η συµβολή των ποταµών στην επιβάρυνση των θαλασσών (αλλά και των υδάτινων µαζών γενικότερα) µε υδράργυρο θεωρείται καθοριστική και εξαρτάται τόσο από την παρουσία αποθέσεων στη λεκάνη απορροής, όσο και από τη διέλευση του ποταµού από αστικά ή βιοµηχανικά κέντρα. Οι εκβολές δρουν ως φίλτρα του διερχόµενου νερού παγιδεύοντας µέρος του υδραργύρου µέσω της προσρόφησης αυτού στη σωµατιδιακή ύλη, η οποία στη συνέχεια καθιζάνει στον πυθµένα. Από τη στιγµή που θα φτάσει ο υδράργυρος στη θάλασσα, η µετέπειτα τύχη του εξαρτάται από µια σειρά διεργασιών: τη διάλυση, τη διασπορά, την καταβύθιση, την προσρόφηση και την απορρόφηση. Η διάλυση και η διασπορά είναι φυσικές διεργασίες που λαµβάνουν χώρα όταν τα βαρέα µέταλλα εισέρχονται στο θαλασσινό νερό και διαλύονται σε αυτό, ενώ ταυτόχρονα, λόγω των ρευµάτων και της διάχυσης, µεταφέρονται σε µεγάλες αποστάσεις. Σε σηµαντικό ποσοστό, ο Hg προσροφάται στη σωµατιδιακή ύλη, καθιζάνει και εναποτίθεται στο ίζηµα. Με την πάροδο του χρόνου υφίσταται ανάµιξη ή επαναιώρηση του 32

33 ιζήµατος από τα ρεύµατα και τους βενθικούς οργανισµούς, µερική αποδόµηση της οργανικής ύλης από τους µικροοργανισµούς, διάλυση και επανακαθίζησή του. Η σηµαντικότερη, από τοξικολογική άποψη, διεργασία που λαµβάνει χώρα στους υδάτινους αποδέκτες είναι η µεθυλίωση και, η αντίστροφή της διαδικασία, η αποµεθυλίωση. Υπό ανοξικές συνθήκες ως επί το πλείστον (δηλ. υπό συνθήκες έλλειψης οξυγόνου), συγκεκριµένα είδη βακτηρίων που βρίσκονται κυρίως στο έδαφος και στα θαλάσσια-ποτάµιαλιµναία ιζήµατα αναλαµβάνουν τη µετατροπή του ανόργανου υδραργύρου σε µεθυλοϋδράργυρο, µια ιδιαιτέρως τοξική ένωση που, όντας λιποδιαλυτή, έχει την ικανότητα να διαπερνά τις βιολογικές µεµβράνες και να συσσωρεύεται στα κύτταρα συµπλεκόµενο µε απαραίτητες πρωτεΐνες, ένζυµα και νουκλεϊνικά οξέα. Πολλοί είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν τη µεθυλίωση: η διαθεσιµότητα ανόργανου υδραργύρου (Hg2+), η συγκέντρωση του οξυγόνου, το ph, το δυναµικό οξειδοαναγωγής, η παρουσία θειικών και θειούχων αλάτων, ο τύπος και η συγκέντρωση των ανόργανων και οργανικών συµπλοκοποιητών, η αλκαλικότητα και η οργανική ύλη. 33

34 Εκτός από τη βιοσυσσώρευση, οι ποσότητες των τοξικών µορφών του υδραργύρου υπόκεινται σε βιοµεγέθυνση καθώς διέρχονται µέσω της τροφικής αλυσίδας, µε αποτέλεσµα οι ανώτεροι θηρευτές, µεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, να λαµβάνουν σηµαντικά αυξηµένες συγκεντρώσεις υδραργύρου. Η τοξική δράση του υδραργύρου δεν εξαρτάται όµως µόνο από τη χηµική µορφή, αλλά και από άλλες παραµέτρους, όπως: Τα χαρακτηριστικά του οργανισµού, όπως το είδος, τα στάδια εξέλιξης, την ηλικία, το µέγεθος, το φύλο, τη διατροφή. Τους φυσικοχηµικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσιολογία των οργανισµών και τη µορφή του µετάλλου, 34

35 όπως η θερµοκρασία, η αλατότητα, το ph, το διαλυµένο οξυγόνο, η ένταση του φωτός. Την παρουσία άλλων µετάλλων που έχουν συνεργαστική ή ανταγωνιστική δράση. Όπως είναι αναµενόµενο, όσο ψηλότερα βρίσκεται ένα ψάρι στην τροφική αλυσίδα τόσο µεγαλύτερη συγκέντρωση υδραργύρου αναµένεται να έχει. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα τέτοιων ψαριών είναι ο τόνος, ο ξιφίας, ο καρχαρίας και το είδος κολιού Scomberomorus cavalla (king mackerel). Επίσης, οι ποσότητες υδραργύρου αυξάνονται µε την ηλικία λόγω της βιοσυσσώρευσης. Αυτό συµβαίνει, γιατί καθώς τα ψάρια διέρχονται από τα διάφορα στάδια του κύκλου της ζωής τους, αλλάζει η ποιοτική και ποσοτική σύνθεση στης διατροφής τους, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζουν να δέχονται µεγαλύτερες ποσότητες υδραργύρου από αυτές που µπορεί ο οργανισµός τους να εξαλείψει. Με την αύξηση του µεγέθους, τα ψάρια τοποθετούνται ολοένα και ψηλότερα στην τροφική αλυσίδα, ενώ αυξάνονται και οι ποσότητες µικρότερων ψαριών που καταναλώνουν. Έτσι, µεγαλύτερες συγκεντρώσεις υδραργύρου συναντώνται συνήθως σε µεγαλύτερης ηλικίας ψάρια απ ότι στα νεαρότερα του ίδιου είδους. Όµως η τροφή δεν είναι η µόνη πηγή υδραργύρου για τα ψάρια, αφού επιπλέον ποσότητες εισέρχονται στο σώµα τους λόγω της ροής του νερού διαµέσου των βραγχίων κατά την κολύµβηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η ύπαρξη ασφαλιστικών δικλείδων για ορισµένα θαλάσσια είδη που εκτίθενται σε ρύπανση υδραργύρου. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η περίπτωση των πτηνών που αλλάζουν περιοδικά τα φτερά τους και η παρουσία του σεληνίου (Se) που προσφέρει στα θαλάσσια θηλαστικά ένα είδος µηχανισµού αποτοξίνωσης από τον υδράργυρο. 35

36 Ο υδράργυρος και οι ενώσεις του έχουν αποδεδειγµένα ιδιαίτερα τοξική δράση για τον άνθρωπο, την πανίδα και τη χλωρίδα. Η έκθεση σε υψηλές δόσεις µπορεί να αποβεί θανατηφόρα για τον άνθρωπο, ενώ ακόµα και σχετικά µικρές δόσεις µπορούν να προκληθούν σοβαρές βλάβες στο νευρικό σύστηµα, συνδέονται δε µε πιθανές δυσµενείς επιπτώσεις στο καρδιοαγγειακό, ανοσοποιητικό και αναπαραγωγικό σύστηµα. Ο άνθρωπος λαµβάνει υδράργυρο, κυρίως, µέσω της κατανάλωσης ψαριών και θαλασσινών, ενώ δευτερευόντως µέσω της εισπνοής, µέσω έκθεσης λόγω διαρροών (π.χ. σπάσιµο θερµοµέτρων υδραργύρου), επαγγέλµατος, γειτνίασης του τόπου διαµονής µε εγκαταστάσεις που απελευθερώνουν υδράργυρο, έκθεση σε χρώµατα, µικροβιοκτόνα ή µυκητοκτόνα που περιέχουν υδράργυρο, χρήση σαπουνιών, καλλυντικών και, γενικότερα, ουσιών που εφαρµόζονται απευθείας στο δέρµα. Όλοι οι άνθρωποι εκτίθενται σε χαµηλές ποσότητες υδραργύρου, κάτι αναµενόµενο αφού αποτελεί, ούτως ή άλλως, φυσικό συστατικό του περιβάλλοντός µας. Οι παράγοντες που καθορίζουν την εµφάνιση ή µη δυσµενών επιπτώσεων στην υγεία, καθώς και τη σοβαρότητα αυτών είναι: η δόση, η ηλικία ή στάδιο ανάπτυξης, η διάρκεια της έκθεσης, ο τρόπος έκθεσης εισπνοή, κατάποση, δερµατική επαφή. Συγκεκριµένες οµάδες του πληθυσµού εµφανίζουν µεγαλύτερη ευαισθησία στο µεθυλοϋδράργυρο είναι: Τα έµβρυα, τα νεογέννητα και τα µικρά παιδιά. Εκτός από την έκθεση κατά την κύηση, τα νεογνά µπορεί να επιβαρυνθούν µέσω του µητρικού γάλατος. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ο µεθυλοϋδράργυρος έχει την ικανότητα να διαπερνά µε ευκολία τον πλακούντα και τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό (ΒΒΒ, blood-brain barrier) που εµποδίζει την είσοδο τοξικών ουσιών από το αίµα στον εγκέφαλο, µε αποτέλεσµα η έκθεση σε αυτόν των 36

37 εγκύων και των παιδιών να εµπνέει ιδιαίτερη ανησυχία. Για αυτό το λόγο, οι έγκυες, ή οι γυναίκες που ενδέχεται να µείνουν έγκυες, πρέπει να προσέχουν πολύ. Τα άτοµα µε ηπατικές, νεφρικές, νευρικές και πνευµονικές ασθένειες. Οι πληθυσµοί που εκτίθενται σε µεγάλες ποσότητες µεθυλοϋδραργύρου εξαιτίας της κατανάλωσης µεγάλων ποσοτήτων µεγάλων ψαριών και θαλασσινών, όπως είναι οι αλιείς (ερασιτέχνες και επαγγελµατίες), καθώς και οι κοινωνίες, των οποίων η δίαιτα βασίζεται παραδοσιακά στο ψάρι (π.χ. Εσκιµώοι). Ένα από τα πρώτα θύµατα του υδραργύρου θεωρείται ο Κινέζος αυτοκράτορας Qin Shihuang ( π.χ.), ο οποίος υπέστη δηλητηρίαση καταναλώνοντας υδραργυρούχα σκευάσµατα, αφού πίστευε ότι θα του χαρίσουν την αιώνια ζωή. Στη σύγχρονη ιστορία, τρεις ήταν οι περιπτώσεις που πυροδότησαν τη διεθνή κινητοποίηση για τις αρνητικές επιπτώσεις του υδραργύρου στη δηµόσια υγεία: Οι υποθέσεις οξείας δηλητηρίασης από κατανάλωση ψαριών στις παράκτιες περιοχές Minamata (Minamata disease ) και Niigata (Niigata Minamata disease ) της Ιαπωνίας. H υπόθεση του Ιράκ ( ), όπου χιλιάδες άνθρωποι δηλητηριάστηκαν µετά από κατανάλωση ψωµιού προερχόµενο από σπόρους, στους οποίους είχαν χρησιµοποιηθεί υδραργυρούχα µυκητοκτόνα. 37

38 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Είδη υδραργύρου: 1. Στοιχειακός υδράργυρος Απορροφάται εύκολα και γρήγορα από τους πνεύµονες όταν εισπνευστεί (ΚΝΣ, ερυθρά). 0.1 % απορροφάται από το έντερο. Απορροφάται ελάχιστα από το δέρµα. Στους ανθρώπους, περίπου το 80% της εισπνοής ατµών υδραργύρου απορροφάται µέσω της αναπνευστικής οδού στην συνέχεια εισέρχεται στο κυκλοφορικό σύστηµα και διανέµεται σε ολόκληρο το σώµα. Η δηλητηρίαση µε στοιχειακό υδράργυρο µπορεί να προκαλέσει τα ακόλουθα: 38

39 Νεκρωτική βρογχίτιδα και πνευµονίτιδα. Αϋπνία, ανορεξία, απώλεια µνήµης, τρόµο. Ερυθρότητα παλαµών και πελµάτων. Υπεριδρωσία, Σιελόρροια. Πρωτεϊνουρία, Νεφρωτικό σύνδροµο. 2. Ανόργανος υδράργυρος Απορροφάται ελάχιστα από το έντερο. Είναι καυστικός Ο ανόργανος υδράργυρος επηρεάζει κυρίως το γαστρεντερικό σωλήνα και τα νεφρά. Δεν διαπερνά τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό (Δηλαδή δεν µπορεί να περάσει µέσα από τα τοιχώµατα των αγγείων) εύκολα, γι αυτό σπάνια προκαλεί νευρολογικές βλάβες. Αυτό µπορεί να συµβεί µόνο αν το άτοµο εκτεθεί σε υπερβολική δόση υδραργύρου. Ο κυανιούχος υδράργυρος [Hg(CN) 2 ] είναι ιδιαίτερα τοξικός. Η κατάποση του είναι απειλητική για τη ζωή τόσο από τον ίδιο τον υδράργυρο όσο και από το κυάνιο. Ο κυανιούχος υδράργυρος µπορεί να εισέλθει στο σώµα µε την εισπνοή, την κατάποση, ή από το δέρµα. Η εισπνοή του θα προκαλέσει ιδιαίτερο ερεθισµό στο λαιµό. Η επαφή µε τα µάτια µπορεί να προκαλέσει εγκαύµατα και καφέ κηλίδες στα µάτια, και η έκθεση στον υδράργυρο για µεγάλο χρονικό διάστηµα µπορεί να επηρεάσει την όραση. Η επαφή µε το δέρµα µπορεί να προκαλέσει αλλεργία, ερεθισµός, και γκρίζο χρώµα του δέρµατος. 39

40 3. Οργανικός υδράργυρος (Μεθυλυδράργυρος) 100 % απορρόφηση από το έντερο. Διαπερνά το πλακούντα. Απεκκρίνεται από το µητρικό γάλα. Απορροφάται από τους πνεύµονες και το δέρµα. Ο οργανικός υδράργυρος είναι εξαιρετικά τοξικός, προκαλεί βλάβη του εγκεφάλου και του ήπατος. Ο µεθυλυδράργυρος είναι τόσο τοξικός που ακόµα και ποσότητα µερικών µικρολίτρων αν χυθεί στο δέρµα µπορεί να προκαλέσει ακόµα και το θάνατο. Ο µεθυλυδράργυρος είναι η κύρια πηγή του οργανικού υδραργύρου για τον άνθρωπο. Συσσωρεύεται στον ανθρώπινο οργανισµό µέσω της τροφικής αλυσίδας, επιτυγχάνοντας υψηλές συγκεντρώσεις στο αίµα. Μεγάλα ψάρια, όπως ο τόνος και ο ξιφίας περιέχουν σαφώς µεγαλύτερες ποσότητες µεθυλυδραργύρου. Ο οργανικός υδράργυρος έχει τη δυνατότητα να πλήττει κάθε είδος οργανικής ζωής σε πολύ µικρότερες συγκεντώσεις από τον µεταλλικό υδράργυρο. Το υπερτοξικό αυτό υλικό καταστρέφει ευκολότερα τη ζωή όσο βρίσκεται στα αρχικά στάδια ανάπτυξής της. Τα υψηλά επίπεδα υδραργύρου στην κυκλοφορία του σώµατος των αγέννητων µωρών και των µικρών παιδιών µπορούν να βλάψουν το αναπτυσσόµενο νευρικό σύστηµα. 40

41 Τα µικρά παιδιά είναι πληθυσµός υψηλότερου κινδύνου επειδή ο µεθυλικός υδράργυρος στο σώµα της µητέρας µπορεί να εισαχθεί στο παιδί θηλάζοντάς το. Τα µικρά παιδιά διατρέχουν κίνδυνο επειδή τα νευρικά τους συστήµατα αναπτύσσονται ακόµα, καθώς και λόγω του χαµηλότερου σωµατικού τους βάρους σε σύγκριση µε τους ενήλικες. Σύµφωνα µε έρευνα, εώς παιδιά που γεννιούνται κάθε χρόνο στις Η.Π.Α έχουν εκτεθεί εντός της µήτρας σε επίπεδα υδραργύρου που βρίσκονται πάνω από τα θεσπισµένα όρια ασφαλείας από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος. Κάθε χρόνο παιδιά και γυναίκες που εκτίθενται κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης σε υψηλή υδραργυρική µόλυνση εµφανίζουν καθυστερηµένη οµιλία και βάδιση ενώ έχουν µειωµένες αποδόσεις σε ποικίλα τεστ. Επίσης εµφανίζουν νευροαναπτυξιακές ανικανότητες συµπεριλαµβανοµένης της δυσλεξίας, διαταραχής της προσωπικότητας, υπερδραστηριότητας, διάσπασης της προσοχής, διανοητικής καθυστέρησης και αυτισµού. Μια εκδήλωση οξείας δηλητηρίασης από υδράργυρο είναι η ακροδυνία, πάθηση που εµφανίζεται κυρίως σε παιδιά και βρέφη. Συγκεκριµένα στα έµβρυα ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα τρωτός στην οργανική έκθεση υδραργύρου. Από µια ανάλυση υπολογίστηκε ότι η πιθανότητα επηρεασµού του εµβρύου από την ύπαρξη υδραργύρου στις µητέρες σε συγκέντρωση ppm είναι 5%. Τα επιβλαβή αποτελέσµατα του υδραργύρου που µπορούν να περάσουν από την µητέρα στο έµβρυο περιλαµβάνουν τη ζηµιά στον εγκέφαλο, τη διανοητική καθυστέρηση, τον αποσυντονισµό, την τύφλωση και την ανικανότητα να µιλήσουν. Τα παιδιά που δηλητηριάζονται από υδράργυρο 41

42 µπορούν να αναπτύξουν και προβλήµατα του νευρικού και πεπτικού συστήµατος καθώς και νεφρική ανεπάρκεια. Σε έγκυες γυναίκες ο υδράργυρος µπορεί να περάσει µέσω του πλακούντα, όπου επηρεάζει το έµβρυο εµποδίζοντας το µυαλό και το νευρικό σύστηµα από τη φυσιολογική ανάπτυξη. Ο µεθυλικός υδράργυρος διασχίζει εύκολα τον πλακούντα και συγκεντρώνεται κατά 30% περισσότερο στα εµβρυϊκά ερυθρά αιµοσφαίρια του αίµατος απ ότι σε εκείνα της µητέρας. Υδράργυρος και ανοσοποιητικό σύστηµα Τα Τα-λεµφοκύτταρα κατέχουν κεντρικό ρόλο στην ανοσολογική απάντηση του οργανισµού στα ξένα αντιγόνα. Ο υδράργυρος από τα οδοντικά αµαλγάµατα επηρεάζει αρνητικά τα Τ-λεµφοκύτταρα και εποµένως την πολύ σηµαντική κυτταρική ανοσία. Αυτό έδειξαν οι µετρήσεις των Τ- λεµφοκυττάρων προ και µετά την εξαγωγή των σφραγισµάτων και η κατοπινή αύξηση ήταν της τάξεως του 30% έως και πολύ περισσότερο. Ίσως τα σφραγίσµατα να παίζουν κάποιο ρόλο στην έκλυση αλλεργιών, αυτοάνοσων νόσων ακόµα και λευχαιµίας. Υδράργυρος και αναπαραγωγικό σύστηµα Τα συµπτώµατα µπορούν να περιλάβουν τα εµµηνορροϊκά προβλήµατα, τη ζηµιά σπέρµατος καθώς και προβλήµατα στα αγέννητα µωρά, την ζηµιά DNA και των κυττάρων, τις ατέλειες γέννησεις και την καθυστέρηση στο περπάτηµα. Ο υδράργυρος προκαλεί ακόµα µεγάλες πιθανότητες αποβολής στις γυναίκες και προδιαθέτει στη γέννηση παιδιών µε γενετικές ανωµαλίες, επειδή παρεµβαίνει στη σύνθεση του DNA και του RNA. 42

43 Ακόµα σε εξαιρετικά µικρή συγκέντρωση προκαλεί µείωση στην κινητικότητα του σπέρµατος και µείωση του αριθµού των σπερµατοζωαρίων, ρίχνοντας ταυτόχρονα τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άντρες. Υδράργυρος και νευρικό σύστηµα Το 1997 µια οµάδα ερευνητών παρατήρησε µοριακή αλλοίωση στο µεταβολισµό της πρωτεΐνης στον εγκέφαλο η οποία ήταν όµοια µε την αλλοίωση που παρατηρήθηκε στο 80% των εγκεφάλων αποβιώντων µε την νόσο του Alzheimer. Πρόσφατα το πανεπιστήµιο του Calgary µετά από µια έρευνα που πραγµατοποίησε παρατήρησε πως τα ιόντα υδραργύρου αλλάζουν τη δοµή της κυτταρικής µεµβράνης των αναπτυσσόµενων µεµβρανών. Πιο συγκεκριµένα στο τέλος από κάθε νευρίτη υπάρχει ένας κώνος ανάπτυξης (τελικό κοµβίο) όπου συγκεντρώνονται οι δοµικές πρωτεΐνες για να διπλασιάσουν την κυτταρική µεµβράνη. Οι δύο κύριες πρωτεΐνες που εµπλέκονται στη λειτουργία είναι η ακτίνη και η τουβουλίνη. Η ακτίνη είναι υπεύθυνη για την παλµική κίνηση στους κώνους ανάπτυξης και η τουβουλίνη είναι κυρίαρχο δοµικό συστατικό της µεµβράνης του νευρίτη. Σε µια φυσιολογική κυτταρική ανάπτυξη τα κυλινδρικά µόρια είναι ενωµένα το ένα µε το άλλο σχηµατίζοντας σωληνάκια που περιτριγυρίζουν τις νευρικές ίνες οι οποίες είναι δοµικό συστατικό των πρωτεϊνών του νευρικού άξονα όµως, µε την προσθήκη υδραργύρου ξεκινά ο εκφυλισµός της µεµβράνης του νευρώνα αφήνοντας πίσω ένα απογυµνωµένο ινίδιο. 43

Περιβαλλοντικά Προβλήματα της πόλης μου

Περιβαλλοντικά Προβλήματα της πόλης μου Οικιακή Οικονομία Περιβαλλοντικά Προβλήματα της πόλης μου Κουτσάκη Μαρία Χρυσή Β 4 Η ρύπανση του περιβάλλοντος: το σύγχρονο πρόβλημα του 21ου αιώνα Η ρύπανση του περιβάλλοντος είναι μια ευρεία έννοια,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΡΜΟΥ «Υ ΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕΡΟΣ B ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως:

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: Το νερό (Η 2 Ο) Το οξυγόνο (Ο 2 ) Ο άνθρακας (C) Το άζωτο (N 2 ) Το θείο (S) Οφώσφορος(P) κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ( )

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ( ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ (8-4-2012) ΘΕΜΑ 1: Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: (Μονάδες 25) 1. Ο πυρετός: α. Δημιουργείται σε περίπτωση τοπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Γ Ένας άνθρωπος μολύνεται από ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων σε συνάρτηση με το χρόνο.

ΘΕΜΑ Γ Ένας άνθρωπος μολύνεται από ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων σε συνάρτηση με το χρόνο. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς;

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς; ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την αποφυγή µετάδοσης ασθενειών που οφείλονται σε παθογόνους µικροοργανισµούς; ΘΕΜΑ Β ίνεται το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Γενικά περί ατµόσφαιρας ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Γενικά περί ατµόσφαιρας Τι είναι η ατµόσφαιρα; Ένα λεπτό στρώµα αέρα που περιβάλει τη γη Η ατµόσφαιρα είναι το αποτέλεσµα των διαχρονικών φυσικών, χηµικών και βιολογικών αλληλεπιδράσεων του

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» Α. ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» Α. ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ Τ λεµφοκύτταρα µνήµης (βοηθητικά Τ λεµφοκύτταρα µνήµης και κυτταροτοξικά Τ λεµφοκύτταρα µνήµης). Ο τερµατισµός της δευτερογενούς ανοσοβιολογικής απόκρισης γίνεται µε την βοήθεια των κατασταλτικών Τ λεµφοκυττάρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Επιδερµική εξάτµιση είναι η εξάτµιση του νερού από την επιφάνεια: α. των λιµνών β. των φύλλων των χερσαίων φυτών γ. της θάλασσας δ. του εδάφους.

Α4. Επιδερµική εξάτµιση είναι η εξάτµιση του νερού από την επιφάνεια: α. των λιµνών β. των φύλλων των χερσαίων φυτών γ. της θάλασσας δ. του εδάφους. ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος - ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΡΟΥ Ιδιότητα Θερμοχωρητικότητα Θερμική Αγωγιμότητα Λανθάνουσα Θερμότητα εξάτμισης Λανθάνουσα Θερμότητα Τήξης Διαλυτική Ικανότητα Επιφανειακή Τάση Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B....

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013 NOBACCO Έκδοση 1.0 Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος: apple 6mg Αριθµός αναφοράς: 01/ apple 6mg /12 Επωνυµία Εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α 1 δ 2 β 3 γ 4 β 5 α ΘΕΜΑ Β

ΘΕΜΑ Α 1 δ 2 β 3 γ 4 β 5 α ΘΕΜΑ Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α 1 δ 2 β 3 γ

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014 NOBACCO Έκδοση 1.0 Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος: COSI 0mg Αριθµός αναφοράς: 01/ COSI 0mg g/12 Επωνυµία Εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1

Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Κεφάλαιο 4 ο ΑΙΜΑ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Το αίμα Έχει όγκο περίπου 5 λίτρα Αποτελείται από Πλάσμα (55%) Είναι νερό και διαλυμένες ουσίες Πρωτεΐνες Ορμόνες Άλατα Άλλες θρεπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το κινητό τηλέφωνο εκπέμπει παλμική ασύρματη ακτινοβολία συχνότητας

Το κινητό τηλέφωνο εκπέμπει παλμική ασύρματη ακτινοβολία συχνότητας ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ Το κινητό τηλέφωνο εκπέμπει παλμική ασύρματη ακτινοβολία συχνότητας 900-2100 MHz την ώρα που μιλάμε. Σε κατάσταση αναμονής, στέλνει ένα περιοδικό σήμα για να επικοινωνήσει με την κοντινότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Οικολογίας

Γενικές Αρχές Οικολογίας Γενικές Αρχές Οικολογίας Γιώργος Αμπατζίδης Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ακαδημαϊκό έτος 2016-17 Στο προηγούμενο μάθημα Τροφική αλυσίδα Τροφικό πλέγμα Τροφικό επίπεδο Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 16. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος. Η ρύπανση του αέρα

Μάθημα 16. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος. Η ρύπανση του αέρα Μάθημα 16 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ \ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ατμοσφαιρική ρύπανση, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και η τρύπα του όζοντος Στο μάθημα αυτό θα αναφερθούμε στην ατμοσφαιρική ρύπανση και στις συνέπειές της. Επιπλέον,

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις:

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Το σώμα μας περιέχει μεγάλες ποσότητες ασβεστίου. Συγκεκριμένα, το ασβέστο είναι υπεύθυνο για το 1,5-2% του σωματικού μας βάρους. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Μ. ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο : 1 Γ, 2 Β, 3 Α, 4 Γ, 5 Β. ΘΕΜΑ 2 Ο : 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4ο Αίµα. στην άµυνα του οργανισµού (µε τα λευκά αιµοσφαίρια και τα αντισώµατα) και. Τεχνητή. Φυσική

Κεφάλαιο 4ο Αίµα. στην άµυνα του οργανισµού (µε τα λευκά αιµοσφαίρια και τα αντισώµατα) και. Τεχνητή. Φυσική Κεφάλαιο 4ο Αίµα 4.1 Γενικά Το αίµα έχει όγκο περίπου 5 λίτρα. Αποτελείται από το πλάσµα (55%), το οποίο είναι νερό και µέσα του βίσκονται διαλυµένες πρωτεϊνες, ορµόνες, άλατα και άλλες θρεπτικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Πήλινη κανάτα με νερό-μεταφορά ενέργειας Θέματα: Πήλινη κανάτα με νερό, μεταφορά ενέργειας. Ηλικία: χρονών μαθητές

Τίτλος: Πήλινη κανάτα με νερό-μεταφορά ενέργειας Θέματα: Πήλινη κανάτα με νερό, μεταφορά ενέργειας. Ηλικία: χρονών μαθητές Plan Τίτλος: Πήλινη κανάτα με νερό-μεταφορά ενέργειας Θέματα: Πήλινη κανάτα με νερό, μεταφορά ενέργειας Διάρκεια: : 90 λεπτά (2 μαθήματα) Ηλικία: 14-15 χρονών μαθητές Διαφοροποίηση: Οι πιο ικανοί μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Από πού προέρχεται η θερμότητα που μεταφέρεται από τον αντιστάτη στο περιβάλλον;

Από πού προέρχεται η θερμότητα που μεταφέρεται από τον αντιστάτη στο περιβάλλον; 3. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ένα ανοικτό ηλεκτρικό κύκλωμα μετατρέπεται σε κλειστό, οπότε διέρχεται από αυτό ηλεκτρικό ρεύμα που μεταφέρει ενέργεια. Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί Η ζωή στον πλανήτη μας στηρίζεται στην ενέργεια του ήλιου. Η ενέργεια αυτή εκπέμπεται με τη μορφή ακτινοβολίας. Ένα πολύ μικρό μέρος αυτής της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Ερωτήσεις κατανόησης της θεωρίας του 1 ο κεφαλαίου (συνέχεια) 1. Από τι εξαρτάται η επιβίωση του ανθρώπου και ποιοι εξωτερικοί παράγοντες θα μπορούσαν να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ ΜΙΓΜΑΤΑ Καθημερινά χρησιμοποιούμε πολλά αντικείμενα, που είναι κατασκευασμένα από διαφορετικά υλικά. Ορισμένα από τα υλικά που χρησιμοποιούμε είναι καθαρές ουσίες. Οι καθαρές ουσίες μπορεί να είναι χημικά

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Γ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ - ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΜΟΝΑΔΩΝ: 40 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 0 Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. Στις ερωτήσεις -5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Όλη η ύλη αποτελείται από άτομα και μόρια που κινούνται συνεχώς. Με το συνδυασμό τους προκύπτουν στερεά, υγρά, αέρια ή πλάσμα, ανάλογα με κίνηση των μορίων. Το πλάσμα είναι η πλέον

Διαβάστε περισσότερα

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Αθανάσιος Κούγκολος ρ. Χηµικός µηχανικός Αναπληρωτής καθηγητής Τµήµα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα