ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ. Project 3

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ. Project 3"

Transcript

1 ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ Project

2 Table of Contents ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ... 3 ΙΣΤΟΡΙΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ... 7 Ο ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΟΦΡΑΦΙΑ... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED. ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

3 Υδράργυρος. Είναι ένα µέταλλο που οι αρχαίοι γνώριζαν πολύ καλά και τον είχαν σε µεγάλη υπόληψη. Ο υδράργυρος έχει αρκετές ονοµασίες. Υπάρχουν πολλοί µύθοι από το πώς πήρε ο υδράργυρος τα όνοµα του. Οι δύο κυριότεροι είναι : Από το θεό Ερµή που στα αγγλικά είναι mercurius κ ο υδράργυρος είναι mercury ο οποίος συνδεόταν µε τους αλχηµιστές και το αστρολογικό του σύµβολο ήταν ένα από τα τρία στοιχεία της αλχηµείας. Λόγω της κινητικότητας του ονοµάστηκε και quicksilver, (ζωντανός άργυρος). Η ταχύτητα και η κινητικότητα ήταν χαρακτηριστικά του θεού Ερµή, ο οποίος υπηρέτησε ως αγγελιοφόρος σε όλους τους άλλους θεούς και µοιράστηκε το όνοµα του µε τον πλησιέστερο πλανήτη στον Ήλιο. Ιδιότητες Ο υδράργυρος είναι ένα βαρύ, αργυρόλευκο µέταλλο. Σε σύγκριση µε άλλα µέταλλα είναι σχετικά καλός αγωγός της θερµότητας, αλλά αρκετά καλός αγωγός του ηλεκτρισµού. Έχει ατοµικό αριθµό 80 και ατοµικό βάρος 200,59. Έχει θερµοκρασία τήξης - 38,87 ο C και θερµοκρασία βρασµού 356 o C και είναι το µοναδικό µέταλλο που απαντάται σε υγρή κατάσταση, ωστόσο τα σπανιότατα µέταλλα καίσιο και γάλλιο µπορούν να είναι υγρά σε θερµοκρασία δωµατίου. Έχει εξαιρετικά χαµηλή 3

4 θερµοκρασία τήξης για ένα d-στοιχείο. Ανήκει στα στοιχεία µετάπτωσης, στον περιοδικό πίνακα. Είναι ένα ισχυρό δηλητήριο. Απαντάται στον οργανισµό σε πολύ µικρές ποσότητες. Όταν ανευρίσκεται σε µεγάλες ποσότητες επηρεάζει τον εγκέφαλο. Το σηµερινό του σύµβολο του είναι Hg, προέρχεται από τη εκλατινισµένη ελληνική του ονοµασία hydrargyrum. Μία από τις πιο γνωστές χρήσεις του είναι αυτή στα θερµόµετρα λόγω της ιδιότητας του να διαστέλλεται εύκολα, αν και τώρα πια τα θερµόµετρα υδραργύρου έχουν αντικατασταθεί µε ηλεκτρονικά ή θερµόµετρα οινοπνεύµατος. Διαλύεται εύκολα σε νιτρικό οξύ, ενώ δεν προσβάλλεται από αραιό υδροχλωρικό και αραιό θειικό οξύ, όπως και από διαλύµατα καυστικών αλκαλίων. Κυριότερο ορυκτό του υδραργύρου είναι το κιννάβαρι ( HgS ) που χρησιµοποιήθηκε κατά το παρελθόν και ως ακριβό ερυθρό χρώµα (vermilion). Το κιννάβαρι είχε πολλές χρήσεις στο παρελθόν: Στην αρχαιότητα αναφέρεται ότι: 4

5 Ο Παυσανίας λέει πως «στην Φελλόη της Αχαΐας υπήρχε άγαλµα του Διονύσου βαµµένο κόκκινο [τω Διονύσω δε υπό κινναβάρεως το άγαλµα εστίν επηνθισµένον]». και ο ίδιος λέει πως «στην Φιγαλία της Αρκαδίας υπάρχει ναός του Διονύσου ο οποίος ονοµάζεται από τους ντόπιους ακρατοφόρος. Το κάτω µέρος του λατρευτικού αγάλµατος δεν είναι ορατό εξ αιτίας των φύλλων δάφνης και των κισσών. Το ορατό µέρος είναι αλειµµένο µε κιννάβαρι για να έχει µια λάµψη. Λένε πως αυτό το βρίσκουν οι Ίβηρες µαζί µε το χρυσάφι.» Επίσης το κιννάβαρι χρησιµοποιούνταν για να βάψουν τα πλοία τους κόκκινα και για να κάνουν το ξύλο αδιάβροχο. Επιπλέον έχουν βρεθεί δείγµατα σε τάφους του 15 ου αιώνα π.χ. Το κιννάβαρι χρονολογείται από το 500 π.χ. και έχει βρεθεί σε τοποθεσία των Μάγια στο Περού, ενώ έχουν βρεθεί και προϊστορικά κρανία βαµµένα µε κιννάβαρι στην Ιταλία. Άλλες χρήσεις για το κιννάβαρι περιλάµβαναν άλειµµα στα πόδια ώστε το άτοµο να περπατήσει στο νερό. Τοποθετώντας το πάνω από το κούφωµα της πόρτας για να αποκρούσει τους κλέφτες. Συνδυάζοντας το µε χυµό βατόµουρο ώστε οι ηλικιωµένοι άντρες να γεννήσουν παιδιά. 5

6 Σπάνια βρίσκεται και ως ελεύθερος υδράργυρος ("αυτοφυής") σε σχισµές και κοιλώµατα άλλων ορυκτών. Οι διαλυτές ενώσεις του είναι τοξικότατες. Εξαιρετικά πιο επικίνδυνες είναι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις, όπως π.χ. ο διµεθυλοϋδράργυρος, (CH3)2Hg, που σε ελάχιστες ποσότητες µπορούν να απορροφηθούν από το δέρµα και να είναι θανατηφόρες. Οι ατµοί του ίδιου του µετάλλου, που παράγονται ακόµη και σε θερµοκρασία δωµατίου, είναι επίσης τοξικοί και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και καλός αερισµός κατά τη χρήση του. Οι ατµοί του είναι αόρατοι, αλλά επειδή απορροφούν στην υπεριώδη περιοχή του φάσµατος, η σκιά τους µπορεί να εµφανιστεί σε φθορίζον πέτασµα που φωτίζεται µε υπεριώδη ακτινοβολία. Κάτω από νερό ο υδράργυρος δεν εκλύει ατµούς και είναι σχετικά ασφαλής. Η συνεχής εργασία µε υδράργυρο χωρίς τα κατάλληλα µέσα προστασίας προκαλεί πονοκέφαλο, µαύρισµα των δοντιών και διαταραχές του νευρικού συστήµατος. Παγκοσµίως παράγονται περίπου τόνοι υδραργύρου τον χρόνο (στοιχεία 2007). Κυριότερες παραγωγοί χώρες: Κίνα, Κιργιστάν. Η Ισπανία κάνει τις µεγαλύτερες εξαγωγές υδραργύρου από αποθέµατα υδραργύρου που διαθέτει. Οι κατηγορίες του υδραργύρου: Οργανικός υδράργυρος (Μεθυλυδράργυρος) 6

7 Στοιχειακός υδράργυρος Ανόργανος υδράργυρος Ιστορία υδραργύρου Όπως αναφέραµε ο υδράργυρος είναι ένα στοιχείο που στην αρχαιότητα ήταν ευρέως γνωστό. Το χρησιµοποιούσαν στην καθηµερινή τους ζωή καθώς και στην ιατρική ως φάρµακο. Στην αρχαία Κίνα η γραµµή ανάµεσα στην αλχηµεία και στη ιατρική δεν ήταν πάντα σαφής. Tο 2 ο αιώνα επικεντρώθηκαν στη µελέτη του υδραργύρου δηλαδή σε µια αναζήτηση για το ελιξίριο της ζωής για να παρέχουν στον κόσµο µακροζωία η ακόµα και αθανασία. Ο εξέχων κινέζος αλχηµιστής Kο Hung, ο οποίος έζησε τον 4 ο αιώνα, πίστευε ότι ο άνθρωπος είναι αυτό που τρώει και έτσι µε την κατανάλωση χρυσού θα µπορούσε να πετύχει την τελειότητα. Αλλά λόγω του ότι κάποιοι πιστοί µπορεί να µην άντεχαν οικονοµικά την αγορά του πολύτιµου µετάλλου πρότεινε τη χρήση του υδραργύρου ως υποκατάστατο. Ο υδράργυρος είναι ένα από τα 7 µέταλλα της αλχηµείας. Μάλιστα ήταν ένα από τα 3 σηµαντικότερα στοιχεία της αλχηµείας της Δύσης µαζί µε το άλας και το θείο. Οι αλχηµιστές χρησιµοποιούσαν το όνοµα αζώθ. Το οποίο προέρχεται από το πρώτο 7

8 και το τελευταίο γράµµα τριών αλφαβήτων: του ελληνικού, του εβραϊκού και του λατινικού. Το όνοµα αζώθ αποδίδει την εικόνα του σύµπαντος. Κύριος στόχος των αλχηµιστών ήταν η δηµιουργία της φιλοσοφικής λίθου, της οποίας κύριο συστατικό ήταν ο υδράργυρος. Σκοπός της φιλοσοφικής λίθου ήταν η µετάλλαξη των µετάλλων σε χρυσό. Αυτό αναφέρεται σε πολλά ελληνικά κείµενα του 5 ου αιώνα όπως στον κατάλογο του αλχηµιστή Στεφάνου ο οποίος ήταν γιατρός από την Αλεξάνδρεια. Με το πέρασµα των χρόνων οι χρήσεις του υδραργύρου διαφοροποιήθηκαν. Από τα πρώτα χρόνια που εµφανίστηκε το νόµισµα, γίνονταν παραχαράξεις νοµισµάτων. Τον µεσαίωνα οι παραχαράξεις γίνονταν µε τη βοήθεια του υδραργύρου. Οι παραχαράκτες έτριβαν πάνω σε ένα ασφράγιστο κοµµάτι αργύρου ή χάλκινου νοµίσµατος ένα µείγµα χρυσού και υδραργύρου που στη συνέχεια το θέρµαιναν για να εξατµιστεί ο υδράργυρος και να µείνει ένα στρώµα χρυσού. Έπειτα το µορφοποιούσαν µε την πλαστή µήτρα. Ο υδράργυρος από το ως σήµερα.. Στην εποχή πριν τα αντιβιοτικά τα σεξουαλικώς µεταδιδόµενα νοσήµατα ήταν θανατηφόρα. Κάποιοι ειδικοί πίστευαν ότι η σύφιλη ήταν το πιο σοβαρό ιατρικό πρόβληµα του πρώτου µισού του 16 ου αιώνα. Ένας µεγάλος αριθµός των µελετών που ασχολούνταν µε τη σύφιλη εµφανίστηκαν για πρώτη φορά στο τέλος του 15 ου αιώνα όταν το νόσηµα ήταν γνωστό ως γαλλική ασθένεια, morbus gallicius και 8

9 venera lues. Στην απεγνωσµένη αναζήτηση για µια θεραπεία ήταν σχεδόν αναπόφευκτο ότι διάφορες µορφές του υδραργύρου θα δοκιµάζονταν. Πράγµατι η θεραπεία φάνηκε να ωφέλησε ορισµένους ασθενείς. Παρόλο που δεν είναι σαφές αν ο υδράργυρος πραγµατικά θεράπευσε τη σύφιλη, η χρήση του υδραργύρου ως θεραπεία συνεχίστηκε ως τις αρχές του 20 ου αιώνα. Την άνοιξη του 1644 ο επιστήµονας Torricelli σκέφτηκε ότι το νερό δεν ανυψώνεται επειδή τείνει να καλύψει το κενό που δηµιουργεί στο θάλαµο η λειτουργία της αντλίας, αλλά ωθείται από την ατµοσφαιρική πίεση. Για να ελέγξει ο ερευνητής την υπόθεσή του, χρησιµοποίησε το 1643, αντί για θαλασσινό νερό, υδράργυρο, ο οποίος είναι σηµαντικά πυκνότερος, πάνω από 10 φορές, του ατµοσφαιρικού αέρα. Τα πειράµατα µε θαλασσινό νερό έδειχναν µεν κάποιες διαφοροποιήσεις, αλλά δεν θεωρούνταν επαρκείς για να επιβεβαιώσουν µια θεωρία. Ο Torricelli γέµισε ένα σωλήνα µήκους 1,80 µέτρα µε υδράργυρο, έκλεισε το στόµιο και το τοποθέτησε αντεστραµµένο σε µια δεξαµενή επίσης µε υδράργυρο. Όταν αφαίρεσε το πώµα, διαπίστωσε ότι ο υδράργυρος κατέβηκε λίγο στο σωλήνα, αλλά παρέµεινε σε ύψος 76 εκατοστών. Έτσι αυτό επιβεβαίωσε την υπόθεση του Torricelli. Στον 17 ο και 18 ο αιώνα οι γιατροί, βοτανοθεραπευτές, έδιναν έµφαση στα ακριβά και πολύπλοκα γιατροσόφια µε υλικά όπως ο υδράργυρος και το αντιµόνιο. Το 1730 ο Ολλανδός ιατρός και χηµικός (Herman Boerhaave ), στον οποίο πολλοί αποδίδουν την οριστική αποκοπή της χηµείας από την αλχηµεία, διακήρυξε ότι Ο 9

10 υδράργυρος παραµένει υδράργυρος. Στο συµπέρασµα αυτό κατέληξε αφού είχε υποβάλει το στοιχείο σε ήπια θέρµανση για 15 χρόνια και ακόµη σε θέρµανση µε κατακόρυφο ψυκτήρα για 6 µήνες. Το 1800 ο Ε. C. Howard παρασκεύασε κροτικό υδράργυρο και αναφέρει ότι οι εκρηκτικές του ιδιότητες είναι τόσο µεγάλες ώστε να µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως εκρηκτικό υλικό. Ο κροτικός υδράργυρος χρησιµοποιήθηκε έπειτα ως πυροκροτητής. Άλλη µια χρήση του υδραργύρου τον 17 ο αιώνα ήταν στη βιοµηχανία καπέλων. Η βιοµηχανία εντοπίζεται στη Γαλλία και εισήχθη πιθανότατα στην Αγγλία γύρω στο Μια ιστορία που έχει µείνει στη βιοµηχανία καπέλων εξηγεί πως ο υδράργυρος άρχισε να χρησιµοποιείται στη παραγωγή καπέλων. Στη Τουρκία το τρίχωµα καµήλας χρησιµοποιούνταν ως υλικό για ύφασµα και διαπίστωσαν ότι η διαδικασία για τη δηµιουργία του υφάσµατος επιταχυνόταν αν οι τρίχες απορροφούσαν ούρα καµήλας. Λέγεται ότι στη Γαλλία οι εργάτες χρησιµοποιούσαν τα ούρα τους, αλλά ένας συγκεκριµένος εργάτης έµοιαζε να παράγει µιας ανώτερης ποιότητας ύφασµα. Το άτοµο αυτό λάµβανε µια θεραπεία κατά της σύφιλης που περιείχε υδράργυρο. Έτσι ένας συσχετισµός έγινε µεταξύ του υδραργύρου και της παραγωγής καλύτερης ποιότητας υφάσµατος. Τελικά η χρήση του νιτρικού υδραργύρου στα εργοστάσια παραγωγής υφασµάτων έγινε αρκετά διαδεδοµένη και είχε ως αποτέλεσµα οι δηλητηριάσεις από υδράργυρο να αυξηθούν. Οι µαζικές αυτές δηλητηριάσεις έγιναν γνωστές µε το όνοµα ασθένεια των πηλοποιών (καπελάδων). Αυτή η επαγγελµατική ασθένεια των πηλοποιών ενέπνευσε τον χαρακτήρα του τρελού καπελά (mad hatter ), στο γνωστό 10

11 µυθιστόρηµα Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυµάτων (Alice s Adventures in Wonderland, 1865 ). Τα συµπτώµατα της νόσου αυτής είναι τυπικά συµπτώµατα µακροχρόνιας δηλητηρίασης από υδράργυρο. Τη 1 η Δεκεµβρίου 1941 οι ΗΠΑ απαγόρευσαν τη χρήση υδραργύρου στην χώρα. Δηλητηριάσεις Το 1942 καταγράφηκαν δυο θάνατοι γραµµατέων που εργάζονταν σε µια αποθήκη στο Κάλγκαρι του Καναδά, όπου υπήρχε µια πολύ µεγάλη ποσότητα ( 10 τόνοι) αποθηκευµένου διαιθυλουδραργύρου, που χρησίµευε για την καταπολέµηση ενός µύκητα, της ερυσίβης, που προσβάλλει τα σιτηρά. Σε πολλές αγροτικές περιοχές παρατηρήθηκαν θάνατοι πτηνών που έτρωγαν σπόρους κατεργασµένους µε το υδραργυρικό µυκητοκτόνο. Το µια µεγάλη επιδηµία συνέβη στο Ιράκ στην οποία άτοµα εισήχθησαν σε νοσοκοµεία και περίπου 500 πέθαναν. Σε µια καλοπροαίρετη ανθρώπινη απάντηση στην πείνα, πολλά έθνη είχαν στείλει σιτάρι που προεργαζόταν για φύτευση στο Ιράκ. Οι σπόροι είχαν υποβληθεί σε θεραπεία µε µεθυλυδράργυρο για να αποτρέψουν τη µούχλα να αναπτυχθεί και για να διατηρηθεί η βιωσιµότητα των σπόρων. Οι σπόροι ήταν επίσης βαµµένοι κόκκινοι ως προειδοποίηση και έγιναν προσπάθειες να ενηµερώσουν τους ντόπιους για τους κινδύνους από την κατανάλωση των σπόρων προς σπορά κατευθείαν. Δυστυχώς, οι προειδοποιήσεις πάνω στις σακούλες ήταν στα ισπανικά µιας και πολλές προέρχονταν από το Μεξικό και το κρανίο µε τα σταυρωτά κόκαλα που αναγνωρίζεται από τους Δυτικούς ως δηλητήριο, δεν σήµαινε τίποτα για τους Ιρακινούς. 11

12 Στο πρόσωπο της λιµοκτονίας πολλές οικογένειες Ιρακινών άλεσαν τους σπόρους άµεσα σε αλεύρι, καταναλώνοντας το µολυσµένο ψωµί. Αν τα είχαν φυτέψει δεν θα υπήρχε κανένας κίνδυνος µιας και στην επόµενη καλλιέργεια θα υπήρχε λίγος ή καθόλου µεθυλυδράργυρος. Κατά τη διάρκεια του 1970 και 1980, οι εργαζόµενοι του εργοστασίου θερµοµέτρων Staco άρχισαν να παρατηρούν µια κοινή σειρά προβληµάτων υγείας όπως πονοκεφάλους, έλλειψη συντονισµού, αφαίµαξη κ.α. Κατά την έρευνα που ακολούθησε, υδράργυρος βρέθηκε στα σπίτια των εργαζοµένων, στα ρούχα και στα σπίτια τους αλλά στο σώµα και το δικό τους αλλά και των παιδιών τους. Αυτή ήταν η πρώτη φορά όπου παιδιά των εργαζοµένων φάνηκε να έχουν εκτεθεί και αυτά. Το εργοστάσιο έκλεισε το Μια αγωγή που ασκήθηκε η εταιρία διευθετήθηκε το Σεπτέµβριο του Η Staco πλήρωσε πρόστιµο $ στην πόλη για δαπάνες που συνδέονται µε την εξιχνίαση του σταθµού καθαρισµού τη ς πόλης. Τραγωδία µε υδράργυρο στο Ντάρµουθ Ο υδράργυρος προκάλεσε ένα τραγικό ατύχηµα στο Ανόβερο του New Hampshire το Η ιστορία της καθηγήτριας χηµείας Karen E. Wetterhanh του κολλεγίου του Ντάρµουθ, έγινε πρωτοσέλιδο σε όλες τις εφηµερίδες της χώρας, όταν δηλητηριάστηκε από υδράργυρο και τις κόστισε τη ζωή της σε ηλικία 48 ετών. Η Wetterhanh, ειδικός στα τοξικά µέταλλα, δηλητηριάστηκε στο εργαστήριο της µε µερικές σταγόνες από τη σπάνια και άκρως τοξική ένωση διµεθυλουδραργύρου. Είναι ένα άχρωµο υγρό που χρησιµοποιείται σχεδόν αποκλειστικά 12

13 ως πρόσωπο αναφοράς σε ένα συγκεκριµένο είδος εξειδικευµένων χηµικών αναλύσεων. Σαν ειρωνεία της τύχης, η Wetterhanh ερευνούσε τις τοξικές ιδιότητες ενός άλλου µετάλλου, του καδµίου και χρησιµοποίησε απλώς την ένωση διµεθυλουδραργύρου ως σηµείο αναφοράς για τα όργανα της όταν δηλητηριάστηκε. Ενώ η τυχαία διαρροή του χηµικού έγινε τον Αύγουστο του 1996 τα συµπτώµατα της δηλητηρίασης δεν διαπιστώθηκαν παρά µόνο έξι µήνες αργότερα, που η ασθένεια ήταν αναστρέψιµη. Η Wetterhanh έγινε ξαφνικά άρρωστη, τον Ιανουάριο το 1997 και εισήχθη στο νοσοκοµείο. Πολύ αργότερα έπεσε σε κώµα και πέθανε τον Ιούνιο. Ως αποτέλεσµα του θανάτου της ένα κίνηµα ξεκίνησε για την εξάλειψη της παραγωγής αυτής της ουσίας καθώς και της χρήσης της. Δολοφονία Ναπολέοντα Η ηγετική φυσιογνωµία της Γαλλικής επανάστασης Ναπολέων Μποναπάρτ σύµφωνα µε ειδικούς επιστήµονες και µελετητές, αντί για έναν φυσιολογικό θάνατο, δολοφονήθηκε το Ο Ναπολέων έπασχε από µια σοβαρή ασθένεια, οι γιατροί της εποχής του χορήγησαν µια θεραπεία µε βάση το βάριο. Ο δολοφόνος εκµεταλλεύτηκε τη κατάσταση αυτή του Ναπολέοντα για να τον δηλητηριάσει. Ο δολοφόνος είχε πρόσβαση στις προσωπικές αποθήκες τροφίµων του µεγάλου ηγεµόνα και έριχνε υδράργυρο κρυφά στο κρασί του. Ο οργανισµός του Ναπολέων δεν µπορούσε να αποβάλλει τα δηλητήριο, µε αποτέλεσµα µε τον καιρό όλο και να χειροτερεύει µέχρι που πέθανε, το

14 Η ασθένεια Minamata ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά στην πόλη της Minamata στο νοµό Kumamoto, στην Ιαπωνία, το Προκλήθηκε από την απελευθέρωση µεθυλυδραργύρου σε βιοµηχανικά απόβλητα από εργοστάσιο χηµικών της Chisso Corporation, η οποία συνεχίστηκε από το Αυτή η εξαιρετικά τοξική χηµική ουσία ενσωµατώνεται σε οστρακοειδή και ψάρια στο κόλπο Minamata και την Θάλασσα Shiranui, η κατανάλωση των οποίων από τον τοπικό πληθυσµό έχει ως αποτέλεσµα τη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Ενώ οι θάνατοι γατιών, σκύλων, χοίρων, και ανθρώπων συνεχίστηκαν για περισσότερα από 30 χρόνια, η κυβέρνηση και η εταιρεία έκανε ελάχιστα για την πρόληψη της ρύπανσης. Ως τον Μάρτιο του 2001, θύµατα είχαν αναγνωριστεί επίσηµα (1.784 εκ των οποίων είχε πεθάνει) και πάνω από είχαν λάβει οικονοµική αποζηµίωση από την Chisso. Μέχρι το 2004, η Chisso Corporation είχε καταβάλει δολάρια ως αποζηµίωση, και την ίδια χρόνια διατάχθηκε να καθαρίσει τη µόλυνσή του. Στις 29 Μαρτίου 2010, επιτεύχθηκε διακανονισµός να αποζηµιώνουν, ακόµη πιστοποιηµένα θύµατα. Ένα δεύτερο κρούσµα της νόσου Minamata εµφανίστηκε στο νοµό Νιιγκάτα το 1965.Τόσο η αρχική ασθένεια Minamata και Νιιγκάτα ασθένεια 14

15 Minamata θεωρούνται δύο από τις τέσσερις µεγάλες ασθένειες της ρύπανσης της Ιαπωνίας Στις 21 Απριλίου 1956, ένα κορίτσι πέντε χρονών εξετάστηκε στο νοσοκοµείο του εργοστασίου της Chisso Corporation στην Minamata της Ιαπωνίας, µια πόλη στη δυτική ακτή της νότιας νήσου Kyushu. Οι γιατροί µπερδεύτηκαν από τα συµπτώµατα της: δυσκολία στο βάδισµα, δυσκολία στην οµιλία και σπασµούς. Δύο ηµέρες αργότερα, και η αδερφή της άρχισε να παρουσιάζει τα ίδια συµπτώµατα και ήταν κι αυτή στο νοσοκοµείο. Η µητέρα των κοριτσιών ενηµέρωσε τους γιατρούς ότι η κόρη του γείτονά της αντιµετώπιζε παρόµοια προβλήµατα. Μετά από µια έρευνα από σπίτι σε σπίτι ανακαλύφθηκαν άλλοι οκτώ ασθενείς και µεταφέρθηκαν στο νοσοκοµείο. Στις 1η Μαΐου, ο διευθυντής του νοσοκοµείου δήλωσε στην τοπική Υπηρεσία Δηµόσιας Υγείας την ανακάλυψη µιας «επιδηµίας άγνωστης ασθένειας του κεντρικού νευρικού συστήµατος», που σηµατοδοτεί την επίσηµη ανακάλυψη της νόσου Minamata. Προκειµένου να διερευνηθεί η επιδηµία, η κυβέρνηση της πόλης και διάφοροι γιατροί ίδρυσαν την επιτροπής αντιµέτρων της παράξενης ασθένειας στο τέλος του Μαΐου του Λόγω του τοπικού χαρακτήρα της ασθένειας, υπήρχαν υποψίες ότι είναι µεταδοτική και ως ένα προληπτικό µέτρο οι ασθενείς αποµονώθηκαν και τα σπίτια τους απολυµάνθηκαν. Αν και η µετάδοση 15

16 αργότερα διαψεύθηκε, αυτή η αρχική αντίδραση συνέβαλε στον στιγµατισµό και τις διακρίσεις που βιώνουν τα θύµατα Minamata από την τοπική κοινότητα. Κατά τη διάρκεια των ερευνών της, η επιτροπή αποκάλυψε µε έκπληξη ανεπίσηµα στοιχεία της παράξενης συµπεριφοράς των γατών και άλλων άγριων ζώων στις περιοχές γύρω από τα σπίτια των ασθενών. Από το 1950 και µετά, οι γάτες είχαν παρατηρηθεί να έχουν σπασµούς, να τρελαίνονται και να πεθαίνουν. Οι ντόπιοι το ονόµασαν «ασθένεια χορού της γάτας", λόγω της ακανόνιστη κίνηση τους. Κοράκια είχε πέσει από τον ουρανό, τα φύκια πλέον δεν µεγάλωναν στο βυθό και τα ψάρια επέπλεαν νεκρά στην επιφάνεια της θάλασσας. Καθώς η έκταση της επιδηµίας ήταν κατανοητή, η επιτροπή κάλεσε τους ερευνητές από το Πανεπιστήµιο Κουµαµότο για να βοηθήσουν στην ερευνητική προσπάθεια. Η πανεπιστηµιακή ερευνητική οµάδα της Κουµαµότο ιδρύθηκε στις 24 Αυγούστου 1956.Ερευνητές από την Ιατρική Σχολή άρχισαν να επισκέπτονται τακτικά τη Minamata και πήραν ασθενείς στο πανεπιστηµιακό νοσοκοµείο για αναλυτικές εξετάσεις. Μια πιο ολοκληρωµένη εικόνα από τα συµπτώµατα που παρουσίασαν οι ασθενείς ήταν σταδιακά ακάλυπτη. Η ασθένεια αναπτύσσεται χωρίς καµία προηγούµενη προειδοποίηση, µε τους ασθενείς να διαµαρτύρονται για απώλεια της αίσθησης και µούδιασµα στα χέρια και τα πόδια τους. Έφτασαν σε θέση να µην µπορούν να πιάσουν µικρά αντικείµενα ή να κουµπώσουν κουµπιά. Δεν µπορούσαν να τρέξουν ή να περπατήσουν χωρίς να σκοντάψουν, η φωνές τους άλλαξαν και πολλοί ασθενείς παραπονέθηκαν για δυσκολίες στην όραση, 16

17 ακοή και την κατάποση. Σε γενικές γραµµές αυτά τα συµπτώµατα επιδεινώθηκαν και ακολούθησαν σοβαροί σπασµοί,κώµα και τελικά ο θάνατος. Μέχρι τον Οκτώβριο του 1956, 40 ασθενείς είχαν ανακαλυφθεί, 14 εκ των οποίων είχαν πεθάνει. Ένα ανησυχητικό ποσοστό θνησιµότητας το οποίο έφτανε το 36,7%. Αναγνώριση του υδραργύρου Μόλις η έρευνα εντόπισε ένα βαρύ µέταλλο ως την αιτιώδη ουσία, τα λύµατα από το εργοστάσιο της Chisso αµέσως προκάλεσαν υποψίες ως προς την προέλευση. Οι δοκιµές της εταιρείας αποκάλυψαν ότι στα λύµατα τους περιλαµβάνονται πολλά βαρέα µέταλλα σε αρκετά υψηλές συγκεντρώσεις ώστε να επιφέρει σοβαρή υποβάθµιση του περιβάλλοντος, συµπεριλαµβανοµένων µόλυβδο, υδράργυρο, µαγγάνιο, αρσενικό, σελήνιο, χαλκό και θάλλιο. Η αναγνώριση του δηλητηρίου που ήταν υπεύθυνο για την ασθένεια αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη και χρονοβόρα. Κατά τη διάρκεια των ετών 1957 και 1958, πολλές διαφορετικές θεωρίες έχουν προταθεί από διάφορους ερευνητές. Κατά την πρώτη, το µαγγάνιο θεωρήθηκε η αιτιώδης ουσία λόγω των υψηλών συγκεντρώσεων που βρέθηκαν στα ψάρια και στα όργανα των νεκρών. Το θάλλιο, το σελήνιο και πολλαπλές θεωρίες προτάθηκαν επίσης, αλλά δεν ήταν µέχρι το Μάρτιο του 1958, όταν επισκέφτηκαν τη βρετανίδα νευρολόγο McAlpine Ντάγκλας που πρότεινε ότι τα συµπτώµατα της Minamata µοιάζουν µε εκείνα των οργανικών δηλητηριάσεων από υδράργυρο, και ότι η εστίαση της έρευνας έπρεπε να γίνει µε επίκεντρο τον υδράργυρο. Τον Φεβρουάριο του 1959, η κατανοµή του υδραργύρου στο κόλπο Minamata ερευνήθηκε. Τα αποτελέσµατα 17

18 συγκλόνισαν τους ερευνητές που συµµετείχαν. Μεγάλες ποσότητες υδραργύρου εντοπίστηκαν στα ψάρια, οστρακοειδή και τη λάσπη από τον κόλπο. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις βρέθηκαν στο κέντρο γύρω από το κανάλι λυµάτων στο εργοστάσιο της Chisso στο λιµάνι Hyakken και µειωµένες στη θάλασσα, µε σαφή προσδιορισµό της µονάδας ως την πηγή της µόλυνσης. Η ρύπανση ήταν τόσο βαριά, όπου στις εκβολές του καναλιού των λυµάτων η τιµή του υδραργύρου µετρήθηκε στα 2 kg ανά τόνο του ιζήµατος: ένα επίπεδο που θα ήταν οικονοµικά βιώσιµο στο ορυχείο. Πράγµατι, η Chisso είχε αργότερα ιδρύσει µια θυγατρική για να διεκδικήσουν και να πωλούν τον υδράργυρο που ανακτάται από την λάσπη. Δείγµατα µαλλιών ελήφθησαν από τα θύµατα της νόσου, αλλά και από τον πληθυσµό γενικά στην Minamata. Σε ασθενείς το µέγιστο επίπεδο υδραργύρου που είχε καταγραφεί ήταν 705 ppm (µέρη ανά εκατοµµύριο), υποδηλώνοντας µια πολύ µεγάλη έκθεση και σε κατοίκους που δεν έµεναν µόνιµα στη Minamata το επίπεδο ήταν 191 ppm. Αυτό σε σύγκριση µε το µέσο επίπεδο των 4 ppm για τους ανθρώπους που ζουν έξω από την περιοχή της Minamata. Στις 12 Νοεµβρίου 1959, το Υπουργείο Υποεπιτροπής τροφικής δηλητηρίασης Υγείας και Πρόνοιας της Minamata, δηµοσίευσε τα αποτελέσµατά της: "Η Ασθένεια Minamata είναι µια ασθένεια δηλητηρίασης που επηρεάζει κυρίως το κεντρικό νευρικό σύστηµα και προκαλείται από την κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων ψαριών και οστρακοειδών που ζουν στον κόλπο Minamata και τα περίχωρά της, ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας είναι κάποιο είδος οργανικών ενώσεων υδραργύρου." 18

19 Ένας γνωστός φωτογράφος συγκίνησε όλο των κόσµο µε τις φωτογραφιές που έβγαλε από ενα κορίτσι θύµα της ασθένειας. Ακολουθεί άρθρο µε τις φωτογραφίες. Το 1971, ο Σµιθ µε τη σύζυγο του Aileen, επισκέφθηκαν την Ιαπωνία για τρίτη φορά όπου έµειναν στο µικρό ψαροχώρι της Minamata για περίπου 3 χρόνια. Εκεί κάλυψε φωτογραφικά το σκάνδαλο της δηλητηρίασης από υδράργυρο και τις επιπτώσεις του στους κατοίκους. Πηγή ρύπανσης αποτελούσαν τα κατάλοιπα της τοπικής χηµικής βιοµηχανίας Chisso που επί χρόνια µόλυνε µε τα απόβλητα της το νερό. Το εργοστάσιο της Chisso 19

20 Τον Ιανουάριο του 1972, αυτός και η γυναίκα του τραυµατίστηκαν κατά την διάρκεια συµπλοκής ανάµεσα στα θύµατα της δηλητηρίασης και υπαλλήλων του εργοστασίου στο Goi, ενώ οι τελευταίοι έδιωξαν µε τη βία τα θύµατα από την περιοχή ιδιοκτησίας του εργοστασίου. Ο Σµιθ επιβίωσε την συµπλοκή µε περιορισµένη όραση από το ένα µάτι εξαιτίας του βάναυσου χτυπήµατος που του επέφεραν οι υπάλληλοι του εργοστασίου κι αφού τον έσυραν κυριολεκτικά έξω από αυτό. Διαδηλωτές έξω από το εργοστάσιο της Chisso Οι φωτογραφίες που έφερε από την Μιναµάτα δεν αποτελούν µόνο ένα ακόµη κατηγορητήριο πολέµου αλλά και την σκληρή απόδειξη του ασύλληπτου ανθρώπινου πόνου που προκαλείται από την επεκτατική και κερδοσκοπική τάση των ανθρώπων και των εταιριών εις βάρος του περιβάλλοντος. Αυτή ήταν και η τελευταία µεγάλη του δουλειά και η οποία περιέχει τις πιο 20

21 συγκινητικές εικόνες. Οι φωτογραφίες για τη «Νόσο της Minamata» δηµοσιεύτηκαν στα Asahi Camera, Camera 35 και στο Life, σε ένα άρθρο µε τίτλο Death Flow from a Pipe («Ροή Θανάτου µέσα από Σωλήνα») καθώς και σε ένα βιβλίο µε τίτλο Minamata. Tomoko Uemura in Her Bath 1972 Θεωρείται η η πιο γνωστή φωτογραφία και η µεγαλύτερη δουλειά του Smith. Στην φωτογραφία απεικονίζεται η Ryoko Uemura που κρατά στην αγκαλιά της την κόρη της, µέσα σε ένα παραδοσιακό Ιαπωνικό λουτρό. Η Tomoko γεννήθηκε τυφλή, κωφάλαλη και παραµορφωµένη, θύµα της «Νόσου της Μιναµατα». Η Ryoko δέχτηκε να φωτογραφηθεί µε την κόρη της κατά την ιδιαίτερη στιγµή του µπάνιου, ώστε ο Smith να αποτυπώσει τις φρικτές επιπτώσεις της Νόσου στο µυαλό και το σώµα της Tomoko, στρέφοντας έτσι τα µάτια του κόσµου στα θύµατα και τα 21

22 δικαιώµατα τους. Είκοσι χρόνια µετά τον θάνατο της Tomoko και µετά από επιθυµία της οικογένειας της, η φωτογραφία αποσύρθηκε από περεταίρω εκδόσεις το To χέρι της Τοµόκο Η αξία για τους ανθρώπους της Minamata και το σηµαντικό ερέθισµα που έδωσε υπερ του κινήµατος για το περιβάλλον, αποτελούν την µεγαλύτερη κληρονοµιά που ο Smith άφησε στην ανθρωπότητα από την οποία αντλούσε και τα θέµατα του. 22

23 ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Υπάρχουν πολλά προϊόντα καθηµερινής χρήσης που περιέχουν υδράργυρο. Μπορεί να µην εµπεριέχουν ρίσκο για την υγεία αν χρησιµοποιηθούν µέχρι ενός σηµείου και στην συνέχεια εξουδετερωθούν. Αυτό είναι το σηµείο όπου πρέπει να είµαστε προσεκτικοί. Τα παρακάτω προϊόντα µπορεί να περιέχουν υδράργυρο: Θερµόµετρα υδραργύρου (πυρετού και βάσης,µαγειρικής,εξωτερικά) Πολλοί από εµάς έχουµε σπάσει ένα θερµόµετρο(τα οποία µε οδηγία της Ε.Ε απαγορεύτηκαν την 1/1/2011) και έχουµε µαζέψει τις ασηµένιες µπαλίτσες είτε µε τα χέρια µας είτε µε την ηλεκτρική σκούπα και τις έχουµε πετάξει στα σκουπίδια. Φυσικά τότε δεν γνωρίζαµε ότι η εισπνοή υδραργύρου είναι χειρότερο από την κατάποση και αυτό γιατί οι ασηµένιες αυτές µπαλίτσες εξατµίζονται. Επειδή ο υδράργυρος δεν µαζεύεται εύκολα αλλά διασπάται σε µπαλίτσες µπορούµε να ρίξουµε λίγο θειάφι ή χώµα και µετά να τις τοποθετήσουµε σε µια πλαστική σακούλα και να την κλείσουµε όσο πιο ερµητικά γίνεται. Φυσικά το καλύτερο είναι να απορρίψουµε τον υδράργυρο σε σταθµούς συγκέντρωσης τοξικών αποβλήτων τούς οποίους πολλοί δήµοι δεν έχουν πια. Θερµοστάτες 23

24 Λάµπες φθορισµού, ατµών υδραργύρου και ηλεκτρονικές (οικονοµικές). Οι οικολογικές λάµπες φθορισµού περιέχουν υδράργυρο όµως σε µικρότερη βέβαια ποσότητα και γι' αυτό δεν θα πρέπει να πετάγονται εφόσον καούν αλλά να απορρίπτονται σε ειδικούς κάδους απορριµµάτων γι' αυτό τον σκοπό. Τα χιλιοστά του γραµµαρίου υδραργύρου στις οικολογικές λάµπες είναι 4mg σε σχέση µε το θερµόµετρο που είναι 500mg.Οπότε εάν η λάµπα σπάσει και πέσει στο πάτωµα θα πρέπει να µαζευτεί αµέσως και να αποµακρυνθεί µε τον ίδιο τρόπο όπως το θερµόµετρο. Μπαταρίες Διακόπτες ή αναµεταδότες Άλλες εφαρµογές του υδραργύρου είναι: Υλικό καθόδου κατά την ηλεκτρολυτική παραγωγή χλωρίου και NaOH σε βιοµηχανική κλίµακα. Για την παραλαβή ευγενών µετάλλων από ορυκτά και άµµο. Μυκητοκτόκτονα Λυχνίες υδραργύρου. Ηλεκτρικές συσκευές. Επιστηµονικά όργανα.(βαρόµετρα θερµόµετρα. Οδοντιατρική (µε µορφή αµαγαλµατων µε Sn και Zn ως υλικό σφραγισµάτων δοντιών) 24

25 Στην µεταλλουργία χρυσού και αργυρού (στην µεταλλική του κατάσταση) Ως καταλύτης σε πολλές οργανικές αντιδράσεις. Στις αντλίες κενού. Στα εµβόλια (βρίσκεται ως συντηρητικό χωρίς οι γονείς να το γνωρίζουν, ενώ παράλληλα, ο κάθε παιδίατρος τούς διαβεβαιώνει ότι ο κατά πολύ περισσότερο τοξικός υδράργυρος που βρίσκεται εκεί, δεν δηµιουργεί πρόβληµα.) Ειδικότερα: 1.Ο µεταλλικός υδράργυρος χρησιµοποιείται σε διάφορα οικιακά προϊόντα, όπως τα βαρόµετρα, τα θερµόµετρα και τις ηλεκτρικές λάµπες φθορισµού. 2.Ο χλωριούχος µονοσθενής υδράργυρος χρησιµοποιείται στην ιατρική ως διουρητικό και καθαρκτικό. 3.Ο χλωριούχος δισθενής υδράργυρος(διαβρωτική άχνη υδράργυρου που σχηµατίζει λευκούς, διαλυτούς στο νερό και πολύ δηλητηριώδεις κρυστάλλους) χρησιµοποιείται ως αντισηπτικό για την παρασκευή υδραργυρικών παραγωγών, για την διατήρηση του ξύλου καθώς και στην ηλεκτρολογία. 25

26 4. Ο ιωδιούχος υδράργυρος (ο οποίος εµφανίζεται µε δυο διαφορετικά χρώµατα, το ερυθρό και το κίτρινο, µε το πρώτο να είναι πιο κοινό και να µετατρέπεται σε κίτρινο µε θέρµανση,µια συµπεριφορά αξιοποιείται στις βιοµηχανίες για την ρύθµιση της θερµοκρασίας των µετάλλων που υποβάλλονται σε θέρµανση) χρησιµοποιείται και στην παρασκευή του αντιδραστηρίου του Νεσλερ, µε το οποίο ανιχνεύονται και τα ελάχιστα ίχνη αµµωνίας στο νερό. 5.Το πυροκροτικό άλας του υδραργύρου (το οποίο παρασκευάζεται εύκολα µε προσθήκη αιθυλικής αλκοόλης σε θερµό διάλυµα νιτρικού υδραργύρου, οπότε κρυσταλλώνεται σε λευκοκίτρινα βαλονίδια τα οποία µε κρούση διασπώνται βίαια) χρησιµοποιείται στην παραγωγή εκρηκτικών µειγµάτων. Γενικότερα: Αρχικά αυτό το µόριο βρέθηκε στην ατµόσφαιρα, λόγο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, κυρίως µονάδων άνθρακα, από µονάδες αποτέφρωσης, βιοµηχανίας τσιµέντου και την εξόρυξη χρυσού. Μεταξύ 1860 και 1910, την εποχή που επικρατούσε ο πυρετός του χρυσού στην ΗΠΑ, οι ανθρακωρύχοι χρησιµοποιούσαν τον υδράργυρο για την συγχώνευση πολυτίµων µετάλλων, µια διαδικασία που ακόµα χρησιµοποιούν παράνοµα στα ποτάµια της λεκάνης του Αµαζονίου. 26

27 Επίσης από την δεκαετία του 1950 και µετά κατασκευάστηκαν και θερµοηλεκτρικοί σταθµοί βασισµένοι στην χρήση του υδράργυρου αντί νερού, τα κυριότερα πλεονεκτήµατα των οποίων οφείλονταν στην υψηλότερη θερµοκρασία λειτουργίας µε τις ίδιες πιέσεις και στην δυνατότητα να αναληφθεί µε την µορφή ατµού όλη η λανθάνουσα θερµότητα των ατµών του υδραργύρου κατά την έξοδο τούς από τούς στροβίλους. Οι σταθµοί αυτοί έχουν πολύ καλύτερη εφαρµογή µε την χρησιµοποίηση της πυρηνικής ενέργειας, ειδικά του ισότοπου 204Hg, το χαρακτηρίζεται από χαµηλή µερική απορρόφηση. Η ατµόσφαιρα διευκολύνει την είσοδο του υδράργυρου στην τροφική αλυσίδα : Οι άνθρωποι απελευθερώνουν χιλιάδες τόνους ατµοποιηµένου υδραργύρου στην ατµόσφαιρα κάθε χρόνο. Αυτός παραµένει στα ανώτερα στρώµατα της για πολύ καιρό, ώσπου να µεταβληθεί σε µια άλλη µορφή οξειδωµένου υδράργυρου, που πέφτει πλέον από την ατµόσφαιρα και απορροφάται από τα θαλάσσια οικοσυστήµατα, µε τελική κατάληξη την είσοδο του στην τροφική αλυσίδα. Αυτό είναι το συµπέρασµα µιας νέας έρευνας αµερικανών ερευνητών, που προκαλεί ανησυχία µε δεδοµένο ότι ο υδράργυρος αποτελεί πηγή διαφόρων προβληµάτων για την δηµόσια υγεία. Η ανώτερη τροπόσφαιρα και η κατώτερη στρατόσφαιρα µεταµορφώνουν σταδιακά τον υδράργυρο σε µια χηµική µορφή που εύκολα απορροφάται από τις 27

28 θάλασσες και τελικά καταλήγει στις τροφές. Δηλαδή µόλις η χηµική µεταµόρφωση λάβει χώρα, ο οξειδωµένος υδράργυρος άµεσα καταπίπτει από την ατµόσφαιρα και, µέσω της βροχής, είτε των καθοδικών ρευµάτων του αέρα, καταλήγει στην επιφάνεια της Γης και κυρίως στις θάλασσες του πλανήτη. Τότε, ο οξειδωµένος υδράργυρος µετατρέπεται µέσω πολυπληθών βακτηρίων σε µια νέα µεθυλική µορφή, µε την οποία πλέον µπορεί να εισέρθει στην τροφική αλυσίδα και, τελικά, στον οργανισµό των ανθρώπων, οι οποίοι θα φάνε ψάρια µολυσµένα µε υδράργυρο. Οι επιστήµονες διευκρίνισαν ότι ο υδράργυρος µπορεί να «ταξιδέψει» χιλιάδες χιλιόµετρα µέσω του αέρα και να εναποτεθεί πολύ µακρύτερα από εκεί όπου αρχικά είχε συσσωρευτεί στην ανώτερη ατµόσφαιρα. Μερικές ανθρώπινες δραστηριότητες απελευθερώνουν υδράργυρο στην ατµόσφαιρα. Αυτές είναι: η καύση ορυκτών καυσίµων, η εξόρυξη µετάλλων όπως ο χρυσός και το ασήµι, καθώς και διαφορές βιοµηχανικές διαδικασίες. Εκτιµάται ότι χρειάζονται περίπου χρόνια ώσπου ο υδράργυρος που έχει απελευθερωθεί στην ατµόσφαιρα να κάνει το κύκλο του στη φύση και να ενσωµατωθεί ξανά στα πετρώµατα και τα ορυκτά. Μεγάλο πρόβληµα από πλευράς δηµόσιας υγείας αποτελούν τα άχρηστα θερµόµετρα και µπαταριές που περιέχουν υδράργυρο και καταλήγουν στις χωµατερές. Άλλες έρευνες υποστηρίζουν ότι ο υδράργυρος µπορεί να ελευθερωθεί στην ατµόσφαιρα από την εξάτµιση ποσότητας υδράργυρου που έχει χυθεί, την αποτέφρωση προϊόντων που περιέχουν υδράργυρο ή αφήνοντας προϊόντα που περιέχουν υδράργυρο στις χωµατερές. Επίσης, γεννήτριες που καίνε κάρβουνο ελευθερώνουν 28

29 υδράργυρο. Απ' τον αέρα ο υδράργυρος µπορεί να πέσει στις λίµνες και στους ποταµούς µε καθίζηση.οι κυριότερες παραγωγοί χώρες είναι η Κίνα, Κιργιστάν, Ισπανία, Ιταλία, Ρωσία και ΗΠΑ. Ο υδράργυρος δεν βρίσκεται φυσικά στα τρόφιµα, αλλά µπορεί να εµφανιστεί στα τρόφιµα δεδοµένου ότι µπορεί να διαδοθεί µέσω της τροφικής αλυσίδας από τούς µικρότερους οργανισµούς που καταναλώνονται από τούς ανθρώπους π.χ. µέσω των ψαριών. Οι συγκεντρώσεις υδραργύρου στα ψάρια συνήθως υπερβαίνουν κατά πολύ τις συγκεντρώσεις του νερού όπου ζουν. Το κρέας µπορεί επίσης να περιέχει ιδιαίτερα σηµαντικές ποσότητες υδραργύρου, ειδικά αν έχει προηγηθεί περιβαλλοντική µόλυνση των χωραφιών. Ο υδράργυρος δεν βρίσκεται συνήθως στα φυτικά προϊόντα, αλλά µπορεί να εισαχθεί στον ανθρώπινο οργανισµό µέσω λαχανικών και άλλων καλλιεργήσιµων προϊόντων, όταν εφαρµόζονται στην γεωργία ψεκασµοί µε υδράργυρο. Υψηλές συγκεντρώσεις HgO βρίσκονται σε ορισµένα ψάρια, καθώς και στο υλικό που χρησιµοποιείται για τα σφραγίσµατα των δοντιών. Συχνά τοξικά φαινόµενα παρατηρούνται σε οδοντοτεχνίτες, όπως επίσης ο υδράργυρος είναι πιθανό να αφαιρεθεί και από τα εµβόλια (την αρχή έκανε η Καλιφόρνια.) 29

30 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ Μέσω των φυσικών και των ανθρωπογενών πηγών ο υδράργυρος εισέρχεται στο περιβάλλον, όπου συµµετέχει σε µια σειρά πολύπλοκων βιογεωχηµικών διεργασιών, που ρυθµίζουν την κατανοµή του στοιχείου µεταξύ των διαφορετικών, ανόργανων-οργανικών, διαλυτών- αδιάλυτων, µορφών του. Σύµφωνα µε τους Pirrone και Mason (2009), εκτιµάται ότι κάθε χρόνο απελευθερώνονται στην ατµόσφαιρα περίπου Mg υδραργύρου. Από αυτά, τα Mg προέρχονται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η καύση ορυκτών καυσίµων, αποτελώντας τη ρυπογόνο δραστηριότητα που συµβάλλει περισσότερο στην αύξηση των επιπέδων του υδραργύρου στην ατµόσφαιρα, συµµετέχει µε Mg κατ έτος. Η Κίνα και η Ινδία κρατούν τα πρωτεία στην παραγωγή υδραργύρου µέσω αυτής της δραστηριότητας (62 %) και ακολουθούν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ (23%). Από τα Mg που εκπέµπονται µέσω φυσικών διεργασιών (π.χ. ηφαιστειακή και υδροθερµική 30

31 δραστηριότητα, δασικές πυρκαγιές, εξάτµιση, διάβρωση πετρωµάτων), η µεγαλύτερη ποσότητα προέρχεται από τους ωκεανούς (2.682 Mg) και την καύση της βιοµάζας. Ωστόσο, αξίζει να σηµειωθεί, ότι περίπου τα δύο τρίτα του υδραργύρου που εκπέµπεται µέσω των φυσικών διεργασιών έχει ουσιαστικά ανθρωπογενή προέλευση, αφού πρόκειται για υδράργυρο που έχει προηγουµένως αποτεθεί από βιοµηχανικές χρήσεις. Στην ατµόσφαιρα, ο υδράργυρος εισέρχεται υπό στοιχειακή µορφή, που είναι και η επικρατούσα στον αέρα µορφή του µε ποσοστό που φτάνει το 95%- (Hg(0)), καθώς και υπό ανόργανη (Hg(II)) ή σωµατιδιακή µορφή (Hg(P)). Η χηµική µορφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην περαιτέρω κίνηση του υδραργύρου, όπως φαίνεται και από όσα παρατίθενται στη συνέχεια. Η ανόργανη και η σωµατιδιακή µορφή είναι περισσότερο υδατοδιαλυτές, µε αποτέλεσµα να παραµένουν στην ατµόσφαιρα για µικρό χρονικό διάστηµα (ηµέρες-εβδοµάδες) και να αποτίθενται, συνήθως, σχετικά κοντά στην περιοχή εκποµπής τους. Μέσω της υγρής (βροχόπτωση, χιόνι) και ξηρής απόθεσης, ο υδράργυρος καταλήγει είτε απευθείας στην επιφάνεια της θάλασσας είτε στα εδαφικά και υδατικά οικοσυστήµατα της χέρσου, όπου και πάλι αργά ή γρήγορα καταλήγει στη θάλασσα µεταφερόµενος µέσω των ποταµών, της απόπλυσης της χέρσου, των υπόγειων υδάτων και της παράκτιας διάβρωσης. Αντίθετα, ο Hg(0) παραµένει για µεγαλύτερα χρονικά διαστήµατα στην ατµόσφαιρα (της τάξης του 0,5-1 χρόνου) πριν εισέλθει στα υπόλοιπα στάδια του κύκλου και διασπείρεται (µοριακή και τυρβώδης διάχυση, οριζόντια και κατακόρυφη µεταφορά) σε µεγάλες αποστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η παρουσία υδραργύρου στην Αρκτική, σε µια περιοχή δηλ. στην οποία δε θα περίµενε κανείς να υπάρχει τέτοιο πρόβληµα ρύπανσης. 31

32 Σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζουν και οι αντιδράσεις µετατροπής από τη µια µορφή στην άλλη, όπως είναι η οξείδωση του Hg(0) σε Hg(2+) που έχει ως αποτέλεσµα την ταχύτερη αποµάκρυνση του υδραργύρου εξαιτίας των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω. Βέβαια, όπως όλες οι ατµοσφαιρικές διεργασίες, έτσι και η µετατροπή του στοιχειακού υδραργύρου σε ανόργανο, αποτελεί µια πολύπλοκη διαδικασία, το µεγαλύτερο µέρος της οποίας αποτελεί µυστήριο ακόµα για τους επιστήµονες. Ορισµένοι από τους παράγοντες που τη ρυθµίζουν είναι η παρουσία του όζοντος, του διοξειδίου του θείου, καθώς και των συσσωρευµένων ανθρακούχων σωµατιδίων που σχηµατίζονται από ατελή καύση και παραµένουν κοντά στο σηµείο καύσης χωρίς να παρασυρθούν στα απαέρια. Η συµβολή των ποταµών στην επιβάρυνση των θαλασσών (αλλά και των υδάτινων µαζών γενικότερα) µε υδράργυρο θεωρείται καθοριστική και εξαρτάται τόσο από την παρουσία αποθέσεων στη λεκάνη απορροής, όσο και από τη διέλευση του ποταµού από αστικά ή βιοµηχανικά κέντρα. Οι εκβολές δρουν ως φίλτρα του διερχόµενου νερού παγιδεύοντας µέρος του υδραργύρου µέσω της προσρόφησης αυτού στη σωµατιδιακή ύλη, η οποία στη συνέχεια καθιζάνει στον πυθµένα. Από τη στιγµή που θα φτάσει ο υδράργυρος στη θάλασσα, η µετέπειτα τύχη του εξαρτάται από µια σειρά διεργασιών: τη διάλυση, τη διασπορά, την καταβύθιση, την προσρόφηση και την απορρόφηση. Η διάλυση και η διασπορά είναι φυσικές διεργασίες που λαµβάνουν χώρα όταν τα βαρέα µέταλλα εισέρχονται στο θαλασσινό νερό και διαλύονται σε αυτό, ενώ ταυτόχρονα, λόγω των ρευµάτων και της διάχυσης, µεταφέρονται σε µεγάλες αποστάσεις. Σε σηµαντικό ποσοστό, ο Hg προσροφάται στη σωµατιδιακή ύλη, καθιζάνει και εναποτίθεται στο ίζηµα. Με την πάροδο του χρόνου υφίσταται ανάµιξη ή επαναιώρηση του 32

33 ιζήµατος από τα ρεύµατα και τους βενθικούς οργανισµούς, µερική αποδόµηση της οργανικής ύλης από τους µικροοργανισµούς, διάλυση και επανακαθίζησή του. Η σηµαντικότερη, από τοξικολογική άποψη, διεργασία που λαµβάνει χώρα στους υδάτινους αποδέκτες είναι η µεθυλίωση και, η αντίστροφή της διαδικασία, η αποµεθυλίωση. Υπό ανοξικές συνθήκες ως επί το πλείστον (δηλ. υπό συνθήκες έλλειψης οξυγόνου), συγκεκριµένα είδη βακτηρίων που βρίσκονται κυρίως στο έδαφος και στα θαλάσσια-ποτάµιαλιµναία ιζήµατα αναλαµβάνουν τη µετατροπή του ανόργανου υδραργύρου σε µεθυλοϋδράργυρο, µια ιδιαιτέρως τοξική ένωση που, όντας λιποδιαλυτή, έχει την ικανότητα να διαπερνά τις βιολογικές µεµβράνες και να συσσωρεύεται στα κύτταρα συµπλεκόµενο µε απαραίτητες πρωτεΐνες, ένζυµα και νουκλεϊνικά οξέα. Πολλοί είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν τη µεθυλίωση: η διαθεσιµότητα ανόργανου υδραργύρου (Hg2+), η συγκέντρωση του οξυγόνου, το ph, το δυναµικό οξειδοαναγωγής, η παρουσία θειικών και θειούχων αλάτων, ο τύπος και η συγκέντρωση των ανόργανων και οργανικών συµπλοκοποιητών, η αλκαλικότητα και η οργανική ύλη. 33

34 Εκτός από τη βιοσυσσώρευση, οι ποσότητες των τοξικών µορφών του υδραργύρου υπόκεινται σε βιοµεγέθυνση καθώς διέρχονται µέσω της τροφικής αλυσίδας, µε αποτέλεσµα οι ανώτεροι θηρευτές, µεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, να λαµβάνουν σηµαντικά αυξηµένες συγκεντρώσεις υδραργύρου. Η τοξική δράση του υδραργύρου δεν εξαρτάται όµως µόνο από τη χηµική µορφή, αλλά και από άλλες παραµέτρους, όπως: Τα χαρακτηριστικά του οργανισµού, όπως το είδος, τα στάδια εξέλιξης, την ηλικία, το µέγεθος, το φύλο, τη διατροφή. Τους φυσικοχηµικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσιολογία των οργανισµών και τη µορφή του µετάλλου, 34

35 όπως η θερµοκρασία, η αλατότητα, το ph, το διαλυµένο οξυγόνο, η ένταση του φωτός. Την παρουσία άλλων µετάλλων που έχουν συνεργαστική ή ανταγωνιστική δράση. Όπως είναι αναµενόµενο, όσο ψηλότερα βρίσκεται ένα ψάρι στην τροφική αλυσίδα τόσο µεγαλύτερη συγκέντρωση υδραργύρου αναµένεται να έχει. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα τέτοιων ψαριών είναι ο τόνος, ο ξιφίας, ο καρχαρίας και το είδος κολιού Scomberomorus cavalla (king mackerel). Επίσης, οι ποσότητες υδραργύρου αυξάνονται µε την ηλικία λόγω της βιοσυσσώρευσης. Αυτό συµβαίνει, γιατί καθώς τα ψάρια διέρχονται από τα διάφορα στάδια του κύκλου της ζωής τους, αλλάζει η ποιοτική και ποσοτική σύνθεση στης διατροφής τους, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζουν να δέχονται µεγαλύτερες ποσότητες υδραργύρου από αυτές που µπορεί ο οργανισµός τους να εξαλείψει. Με την αύξηση του µεγέθους, τα ψάρια τοποθετούνται ολοένα και ψηλότερα στην τροφική αλυσίδα, ενώ αυξάνονται και οι ποσότητες µικρότερων ψαριών που καταναλώνουν. Έτσι, µεγαλύτερες συγκεντρώσεις υδραργύρου συναντώνται συνήθως σε µεγαλύτερης ηλικίας ψάρια απ ότι στα νεαρότερα του ίδιου είδους. Όµως η τροφή δεν είναι η µόνη πηγή υδραργύρου για τα ψάρια, αφού επιπλέον ποσότητες εισέρχονται στο σώµα τους λόγω της ροής του νερού διαµέσου των βραγχίων κατά την κολύµβηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η ύπαρξη ασφαλιστικών δικλείδων για ορισµένα θαλάσσια είδη που εκτίθενται σε ρύπανση υδραργύρου. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η περίπτωση των πτηνών που αλλάζουν περιοδικά τα φτερά τους και η παρουσία του σεληνίου (Se) που προσφέρει στα θαλάσσια θηλαστικά ένα είδος µηχανισµού αποτοξίνωσης από τον υδράργυρο. 35

36 Ο υδράργυρος και οι ενώσεις του έχουν αποδεδειγµένα ιδιαίτερα τοξική δράση για τον άνθρωπο, την πανίδα και τη χλωρίδα. Η έκθεση σε υψηλές δόσεις µπορεί να αποβεί θανατηφόρα για τον άνθρωπο, ενώ ακόµα και σχετικά µικρές δόσεις µπορούν να προκληθούν σοβαρές βλάβες στο νευρικό σύστηµα, συνδέονται δε µε πιθανές δυσµενείς επιπτώσεις στο καρδιοαγγειακό, ανοσοποιητικό και αναπαραγωγικό σύστηµα. Ο άνθρωπος λαµβάνει υδράργυρο, κυρίως, µέσω της κατανάλωσης ψαριών και θαλασσινών, ενώ δευτερευόντως µέσω της εισπνοής, µέσω έκθεσης λόγω διαρροών (π.χ. σπάσιµο θερµοµέτρων υδραργύρου), επαγγέλµατος, γειτνίασης του τόπου διαµονής µε εγκαταστάσεις που απελευθερώνουν υδράργυρο, έκθεση σε χρώµατα, µικροβιοκτόνα ή µυκητοκτόνα που περιέχουν υδράργυρο, χρήση σαπουνιών, καλλυντικών και, γενικότερα, ουσιών που εφαρµόζονται απευθείας στο δέρµα. Όλοι οι άνθρωποι εκτίθενται σε χαµηλές ποσότητες υδραργύρου, κάτι αναµενόµενο αφού αποτελεί, ούτως ή άλλως, φυσικό συστατικό του περιβάλλοντός µας. Οι παράγοντες που καθορίζουν την εµφάνιση ή µη δυσµενών επιπτώσεων στην υγεία, καθώς και τη σοβαρότητα αυτών είναι: η δόση, η ηλικία ή στάδιο ανάπτυξης, η διάρκεια της έκθεσης, ο τρόπος έκθεσης εισπνοή, κατάποση, δερµατική επαφή. Συγκεκριµένες οµάδες του πληθυσµού εµφανίζουν µεγαλύτερη ευαισθησία στο µεθυλοϋδράργυρο είναι: Τα έµβρυα, τα νεογέννητα και τα µικρά παιδιά. Εκτός από την έκθεση κατά την κύηση, τα νεογνά µπορεί να επιβαρυνθούν µέσω του µητρικού γάλατος. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ο µεθυλοϋδράργυρος έχει την ικανότητα να διαπερνά µε ευκολία τον πλακούντα και τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό (ΒΒΒ, blood-brain barrier) που εµποδίζει την είσοδο τοξικών ουσιών από το αίµα στον εγκέφαλο, µε αποτέλεσµα η έκθεση σε αυτόν των 36

37 εγκύων και των παιδιών να εµπνέει ιδιαίτερη ανησυχία. Για αυτό το λόγο, οι έγκυες, ή οι γυναίκες που ενδέχεται να µείνουν έγκυες, πρέπει να προσέχουν πολύ. Τα άτοµα µε ηπατικές, νεφρικές, νευρικές και πνευµονικές ασθένειες. Οι πληθυσµοί που εκτίθενται σε µεγάλες ποσότητες µεθυλοϋδραργύρου εξαιτίας της κατανάλωσης µεγάλων ποσοτήτων µεγάλων ψαριών και θαλασσινών, όπως είναι οι αλιείς (ερασιτέχνες και επαγγελµατίες), καθώς και οι κοινωνίες, των οποίων η δίαιτα βασίζεται παραδοσιακά στο ψάρι (π.χ. Εσκιµώοι). Ένα από τα πρώτα θύµατα του υδραργύρου θεωρείται ο Κινέζος αυτοκράτορας Qin Shihuang ( π.χ.), ο οποίος υπέστη δηλητηρίαση καταναλώνοντας υδραργυρούχα σκευάσµατα, αφού πίστευε ότι θα του χαρίσουν την αιώνια ζωή. Στη σύγχρονη ιστορία, τρεις ήταν οι περιπτώσεις που πυροδότησαν τη διεθνή κινητοποίηση για τις αρνητικές επιπτώσεις του υδραργύρου στη δηµόσια υγεία: Οι υποθέσεις οξείας δηλητηρίασης από κατανάλωση ψαριών στις παράκτιες περιοχές Minamata (Minamata disease ) και Niigata (Niigata Minamata disease ) της Ιαπωνίας. H υπόθεση του Ιράκ ( ), όπου χιλιάδες άνθρωποι δηλητηριάστηκαν µετά από κατανάλωση ψωµιού προερχόµενο από σπόρους, στους οποίους είχαν χρησιµοποιηθεί υδραργυρούχα µυκητοκτόνα. 37

38 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Είδη υδραργύρου: 1. Στοιχειακός υδράργυρος Απορροφάται εύκολα και γρήγορα από τους πνεύµονες όταν εισπνευστεί (ΚΝΣ, ερυθρά). 0.1 % απορροφάται από το έντερο. Απορροφάται ελάχιστα από το δέρµα. Στους ανθρώπους, περίπου το 80% της εισπνοής ατµών υδραργύρου απορροφάται µέσω της αναπνευστικής οδού στην συνέχεια εισέρχεται στο κυκλοφορικό σύστηµα και διανέµεται σε ολόκληρο το σώµα. Η δηλητηρίαση µε στοιχειακό υδράργυρο µπορεί να προκαλέσει τα ακόλουθα: 38

39 Νεκρωτική βρογχίτιδα και πνευµονίτιδα. Αϋπνία, ανορεξία, απώλεια µνήµης, τρόµο. Ερυθρότητα παλαµών και πελµάτων. Υπεριδρωσία, Σιελόρροια. Πρωτεϊνουρία, Νεφρωτικό σύνδροµο. 2. Ανόργανος υδράργυρος Απορροφάται ελάχιστα από το έντερο. Είναι καυστικός Ο ανόργανος υδράργυρος επηρεάζει κυρίως το γαστρεντερικό σωλήνα και τα νεφρά. Δεν διαπερνά τον αιµατοεγκεφαλικό φραγµό (Δηλαδή δεν µπορεί να περάσει µέσα από τα τοιχώµατα των αγγείων) εύκολα, γι αυτό σπάνια προκαλεί νευρολογικές βλάβες. Αυτό µπορεί να συµβεί µόνο αν το άτοµο εκτεθεί σε υπερβολική δόση υδραργύρου. Ο κυανιούχος υδράργυρος [Hg(CN) 2 ] είναι ιδιαίτερα τοξικός. Η κατάποση του είναι απειλητική για τη ζωή τόσο από τον ίδιο τον υδράργυρο όσο και από το κυάνιο. Ο κυανιούχος υδράργυρος µπορεί να εισέλθει στο σώµα µε την εισπνοή, την κατάποση, ή από το δέρµα. Η εισπνοή του θα προκαλέσει ιδιαίτερο ερεθισµό στο λαιµό. Η επαφή µε τα µάτια µπορεί να προκαλέσει εγκαύµατα και καφέ κηλίδες στα µάτια, και η έκθεση στον υδράργυρο για µεγάλο χρονικό διάστηµα µπορεί να επηρεάσει την όραση. Η επαφή µε το δέρµα µπορεί να προκαλέσει αλλεργία, ερεθισµός, και γκρίζο χρώµα του δέρµατος. 39

40 3. Οργανικός υδράργυρος (Μεθυλυδράργυρος) 100 % απορρόφηση από το έντερο. Διαπερνά το πλακούντα. Απεκκρίνεται από το µητρικό γάλα. Απορροφάται από τους πνεύµονες και το δέρµα. Ο οργανικός υδράργυρος είναι εξαιρετικά τοξικός, προκαλεί βλάβη του εγκεφάλου και του ήπατος. Ο µεθυλυδράργυρος είναι τόσο τοξικός που ακόµα και ποσότητα µερικών µικρολίτρων αν χυθεί στο δέρµα µπορεί να προκαλέσει ακόµα και το θάνατο. Ο µεθυλυδράργυρος είναι η κύρια πηγή του οργανικού υδραργύρου για τον άνθρωπο. Συσσωρεύεται στον ανθρώπινο οργανισµό µέσω της τροφικής αλυσίδας, επιτυγχάνοντας υψηλές συγκεντρώσεις στο αίµα. Μεγάλα ψάρια, όπως ο τόνος και ο ξιφίας περιέχουν σαφώς µεγαλύτερες ποσότητες µεθυλυδραργύρου. Ο οργανικός υδράργυρος έχει τη δυνατότητα να πλήττει κάθε είδος οργανικής ζωής σε πολύ µικρότερες συγκεντώσεις από τον µεταλλικό υδράργυρο. Το υπερτοξικό αυτό υλικό καταστρέφει ευκολότερα τη ζωή όσο βρίσκεται στα αρχικά στάδια ανάπτυξής της. Τα υψηλά επίπεδα υδραργύρου στην κυκλοφορία του σώµατος των αγέννητων µωρών και των µικρών παιδιών µπορούν να βλάψουν το αναπτυσσόµενο νευρικό σύστηµα. 40

41 Τα µικρά παιδιά είναι πληθυσµός υψηλότερου κινδύνου επειδή ο µεθυλικός υδράργυρος στο σώµα της µητέρας µπορεί να εισαχθεί στο παιδί θηλάζοντάς το. Τα µικρά παιδιά διατρέχουν κίνδυνο επειδή τα νευρικά τους συστήµατα αναπτύσσονται ακόµα, καθώς και λόγω του χαµηλότερου σωµατικού τους βάρους σε σύγκριση µε τους ενήλικες. Σύµφωνα µε έρευνα, εώς παιδιά που γεννιούνται κάθε χρόνο στις Η.Π.Α έχουν εκτεθεί εντός της µήτρας σε επίπεδα υδραργύρου που βρίσκονται πάνω από τα θεσπισµένα όρια ασφαλείας από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος. Κάθε χρόνο παιδιά και γυναίκες που εκτίθενται κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης σε υψηλή υδραργυρική µόλυνση εµφανίζουν καθυστερηµένη οµιλία και βάδιση ενώ έχουν µειωµένες αποδόσεις σε ποικίλα τεστ. Επίσης εµφανίζουν νευροαναπτυξιακές ανικανότητες συµπεριλαµβανοµένης της δυσλεξίας, διαταραχής της προσωπικότητας, υπερδραστηριότητας, διάσπασης της προσοχής, διανοητικής καθυστέρησης και αυτισµού. Μια εκδήλωση οξείας δηλητηρίασης από υδράργυρο είναι η ακροδυνία, πάθηση που εµφανίζεται κυρίως σε παιδιά και βρέφη. Συγκεκριµένα στα έµβρυα ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα τρωτός στην οργανική έκθεση υδραργύρου. Από µια ανάλυση υπολογίστηκε ότι η πιθανότητα επηρεασµού του εµβρύου από την ύπαρξη υδραργύρου στις µητέρες σε συγκέντρωση ppm είναι 5%. Τα επιβλαβή αποτελέσµατα του υδραργύρου που µπορούν να περάσουν από την µητέρα στο έµβρυο περιλαµβάνουν τη ζηµιά στον εγκέφαλο, τη διανοητική καθυστέρηση, τον αποσυντονισµό, την τύφλωση και την ανικανότητα να µιλήσουν. Τα παιδιά που δηλητηριάζονται από υδράργυρο 41

42 µπορούν να αναπτύξουν και προβλήµατα του νευρικού και πεπτικού συστήµατος καθώς και νεφρική ανεπάρκεια. Σε έγκυες γυναίκες ο υδράργυρος µπορεί να περάσει µέσω του πλακούντα, όπου επηρεάζει το έµβρυο εµποδίζοντας το µυαλό και το νευρικό σύστηµα από τη φυσιολογική ανάπτυξη. Ο µεθυλικός υδράργυρος διασχίζει εύκολα τον πλακούντα και συγκεντρώνεται κατά 30% περισσότερο στα εµβρυϊκά ερυθρά αιµοσφαίρια του αίµατος απ ότι σε εκείνα της µητέρας. Υδράργυρος και ανοσοποιητικό σύστηµα Τα Τα-λεµφοκύτταρα κατέχουν κεντρικό ρόλο στην ανοσολογική απάντηση του οργανισµού στα ξένα αντιγόνα. Ο υδράργυρος από τα οδοντικά αµαλγάµατα επηρεάζει αρνητικά τα Τ-λεµφοκύτταρα και εποµένως την πολύ σηµαντική κυτταρική ανοσία. Αυτό έδειξαν οι µετρήσεις των Τ- λεµφοκυττάρων προ και µετά την εξαγωγή των σφραγισµάτων και η κατοπινή αύξηση ήταν της τάξεως του 30% έως και πολύ περισσότερο. Ίσως τα σφραγίσµατα να παίζουν κάποιο ρόλο στην έκλυση αλλεργιών, αυτοάνοσων νόσων ακόµα και λευχαιµίας. Υδράργυρος και αναπαραγωγικό σύστηµα Τα συµπτώµατα µπορούν να περιλάβουν τα εµµηνορροϊκά προβλήµατα, τη ζηµιά σπέρµατος καθώς και προβλήµατα στα αγέννητα µωρά, την ζηµιά DNA και των κυττάρων, τις ατέλειες γέννησεις και την καθυστέρηση στο περπάτηµα. Ο υδράργυρος προκαλεί ακόµα µεγάλες πιθανότητες αποβολής στις γυναίκες και προδιαθέτει στη γέννηση παιδιών µε γενετικές ανωµαλίες, επειδή παρεµβαίνει στη σύνθεση του DNA και του RNA. 42

43 Ακόµα σε εξαιρετικά µικρή συγκέντρωση προκαλεί µείωση στην κινητικότητα του σπέρµατος και µείωση του αριθµού των σπερµατοζωαρίων, ρίχνοντας ταυτόχρονα τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άντρες. Υδράργυρος και νευρικό σύστηµα Το 1997 µια οµάδα ερευνητών παρατήρησε µοριακή αλλοίωση στο µεταβολισµό της πρωτεΐνης στον εγκέφαλο η οποία ήταν όµοια µε την αλλοίωση που παρατηρήθηκε στο 80% των εγκεφάλων αποβιώντων µε την νόσο του Alzheimer. Πρόσφατα το πανεπιστήµιο του Calgary µετά από µια έρευνα που πραγµατοποίησε παρατήρησε πως τα ιόντα υδραργύρου αλλάζουν τη δοµή της κυτταρικής µεµβράνης των αναπτυσσόµενων µεµβρανών. Πιο συγκεκριµένα στο τέλος από κάθε νευρίτη υπάρχει ένας κώνος ανάπτυξης (τελικό κοµβίο) όπου συγκεντρώνονται οι δοµικές πρωτεΐνες για να διπλασιάσουν την κυτταρική µεµβράνη. Οι δύο κύριες πρωτεΐνες που εµπλέκονται στη λειτουργία είναι η ακτίνη και η τουβουλίνη. Η ακτίνη είναι υπεύθυνη για την παλµική κίνηση στους κώνους ανάπτυξης και η τουβουλίνη είναι κυρίαρχο δοµικό συστατικό της µεµβράνης του νευρίτη. Σε µια φυσιολογική κυτταρική ανάπτυξη τα κυλινδρικά µόρια είναι ενωµένα το ένα µε το άλλο σχηµατίζοντας σωληνάκια που περιτριγυρίζουν τις νευρικές ίνες οι οποίες είναι δοµικό συστατικό των πρωτεϊνών του νευρικού άξονα όµως, µε την προσθήκη υδραργύρου ξεκινά ο εκφυλισµός της µεµβράνης του νευρώνα αφήνοντας πίσω ένα απογυµνωµένο ινίδιο. 43

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1 γ Α2 α Α3 α Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1) Το οικοσύστηµα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases)

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Πηγή: www.microkat.gr Κάθε προϊόν που περιέχει επικίνδυνες ουσίες πρέπει να φέρει στη συσκευασία του κατάλληλη ετικέτα µε όλες τις βασικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 24 Μαϊου 2003 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome)

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) Επιµέλεια κειµένων : Σπύρος ρίβας,ειδικός Ιατρός Εργασίας Υπεύθυνος Κέντρου Υγείας Υγιεινής της Εργασίας ΕΛΙΝΥΑΕ Τι είναι το άρρωστο κτίριο; Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες. Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη

Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες. Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες Κ. Σέρπη 1, Ε. Τολίκα 1, Κ. Χατζηαντωνίου 2, Α. Μαρούλης 2 Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 6. Τα αλογόνα Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τις κυριότερες ιδιότητες των αλογόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωση που διοργάνωσε το Περιφερειακό Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 8 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Α1 - γ, Α2 - δ, Α3 - α, Α4 - β, Α5 - α ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 2001/58/EC

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 2001/58/EC 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ: ORGANO Pb 24 ΧΡΗΣΗ: Στεγνωτικό χρώµατος βάθους ΕΤΑΙΡΙΑ: ιεύθυνση: Γ. Ανδρούτσου 5 Κουκάκι Αθήνα Τηλέφωνο: 22620 30982 Τηλετυπία: 22620

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΑΞΗ Υ.Σ. 144 ΤΗΣ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987 Προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από ορισµένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται σ αυτό και ειδικότερα καθορισµός οριακών τιµών ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Τα Σκουπίδια µας. Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα:

Τα Σκουπίδια µας. Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα: Τα Σκουπίδια µας (Αστικά Στερεά Απόβλητα) Αστικά Στερεά Απόβλητα χαρακτηρίζονται τα: Ζυµώσιµα: 44% Η µέση ποιοτική σύσταση των παραγόµενων Χαρτί: 25% αστικών στερεών αποβλήτων στην Ελλάδα, Πλαστικά: 12%

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμο καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο αμίαντος; Γιατί είναι τόσο επικίνδυνος;

Τι είναι ο αμίαντος; Γιατί είναι τόσο επικίνδυνος; Αμίαντος: ο μεγάλος εχθρός Θεωρείται ένα από τα πιο επικίνδυνα υλικά που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος. Υπάρχει ακόμη και σήμερα στις οικοδομές, στις παλαιότερες σωληνώσεις ύδρευσης και θέρμανσης, στις πλάκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση Εταιρεία: Οδός: Τόπος: LH1132 / LH1134 FINO

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Δηλητηρίαση Η έκθεση σε τοξίνη που δύναται να έχει βλαπτική επίδραση στον οργανισμό Τοξίνη είναι η ουσία που προκαλεί βλάβη στη λειτουργία ενός ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ : ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΜΑΪΟΣ 2007 Τι είναι η Λιστερίωση; Η Λιστερίωση είναι µια σοβαρή λοίµωξη (ζωονόσος), η οποία προκαλείται από

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Biopet ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: BIOPET Κωδικός: 2.10.041 Intrastat Code: 3811.19.00 Περιγραφή: Εφαρμογή: Εμφάνιση: Χαρακτηριστικά Υγρό μυκητοκτόνο πρόσθετο με ευρύ φάσμα δράσης εναντίον όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ)

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) Σύνταξη του Α 7/07/2009 Ενηµέρωση 1η έκδοση 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Ονοµασία προϊόντος ΣΚΥΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού ΙΙ Μονάδες Βιολογικού Καθαρισµού (συν.) Χαλικοδιϋλιστήριο, ραστική λάσπη (ενεργή ιλύς) εξαµενές σταθεροποίησης Άρδευση Τεχνητοί υγρότοποι Οριζόντιας ελεύθερης ροής Κατακόρυφης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΥΛΙΚΟΥ: ΞΥΛΟΛΙΟ 1. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ Επιδράσεις και συµπτώµατα Μάτια : Τα συµπτώµατα της έκθεσης περιλαµβάνουν αίσθηση καψίµατος, πρήξιµο, κοκκινίλες, θολή όραση,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ 01. ΠΡΟΪΟΝ PRAKTIKER MEGA (Λευκό & Βάσεις Ρ, D, TR) 1.1 ΤΥΠΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΙΧΟΥ ΜΕ ΒΑΣΗ PVA- ACRYLVEOVA PΗΤΙΝΕΣ 1.2 ΧΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΧΡΩΜΑ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΤΟΙΧΟΥΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας Πανδηµία γρίπης προβλέπεται τώρα από τους ειδικούς στον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας. Αυτό το φυλλάδιο περιγράφει την πανδηµική

Διαβάστε περισσότερα

Σύµβολα Επικινδυνότητας

Σύµβολα Επικινδυνότητας Σύµβολα Επικινδυνότητας Με την Οδηγία για τις Επικίνδυνες Ουσίες θεσµοθετήθηκε η χρήση των Συµβόλων επικινδυνότητας για την επισήµανση των επικίνδυνων ουσιών. Η Οδηγία των Επικίνδυνων Ουσιών είναι ένας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. φωτο: GreenPeace - SteakEarth

Πρόλογος. φωτο: GreenPeace - SteakEarth Μάρτιος 2009 1 Πρόλογος Η εφημερίδα ξεκίνησε ως ιδέα με την απόφαση συμμετοχής της τάξης στο πρόγραμμα «Πράσινος Πλανήτης» του «Τομέα Περιβαλλοντικής Εκπ/σης» της Δ' Δ/νσης Π.Ε. Αθήνας. Είναι μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Ή διάβρωση του χαλκού. Για σημαντική μερίδα του τεχνικού κόσμου η απάντηση στην ερώτηση τρυπάει ο χαλκός από διάβρωση? είναι αρνητική. Κάποιοι λίγοι γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Ασφαλούς Χειρισμού Προϊόντος (MSDS) 1. Ταυτότητα ουσίας / σκευάσματος και εταιρίας

Δελτίο Ασφαλούς Χειρισμού Προϊόντος (MSDS) 1. Ταυτότητα ουσίας / σκευάσματος και εταιρίας Ημερομηνία : 05/09/2004 Χώρα : ΕΛΛΑΔΑ Προϊόν : COPPER CALCIUM SULPHATE 20 WG Έκδοση : 1 1. Ταυτότητα ουσίας / σκευάσματος και εταιρίας 1.1. Ταυτότητα της ουσίας / σκευάσματος : Εμπορικό όνομα : BORDO 20

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος : Υ ΡΟΧΡΩΜΑ γενικής χρήσης Συνιστώµενη χρήση : Υδρόχρωµα για βαφή εσωτερικών/εξωτερικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα