Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ"

Transcript

1 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Συγγραφέας: Πιπερίδου Ελεάνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα στεφανιαία νοσήματα παραμένουν η πιο κοινή αιτία θανάτου και ανικανότητας σε πολλές ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες (Marmott and Elliot, 2005). Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν μέχρι στιγμής, σαφώς υποδεικνύουν ότι η σωματική άσκηση οδηγεί σε ευνοϊκές βελτιώσεις στην ικανότητα για άσκηση, στα επίπεδα λιπιδίων, στο σωματικό βάρος και στις ψυχοκοινωνικές μεταβλητές σε ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα. Εντούτοις, παρά τις συστάσεις και την υποστήριξη διαφόρων οργανώσεων και της κυβέρνησης, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας, ιδιαίτερα για τα άτομα με υφιστάμενα στεφανιαία νοσήματα. Ο στόχος αυτής της μελέτης είναι να ερευνηθούν τα αποτελέσματα της σωματικής άσκησης στη λειτουργική και ψυχοκοινωνική κατάσταση ασθενών με στεφανιαία νοσήματα, μέσω της ανάλυσης σχετικών ερευνητικών εκθέσεων. Η στρατηγική αναζήτησης για τον προσδιορισμό της σχετικής βιβλιογραφίας περιέλαβε την χρήση πολυάριθμων καναλιών αναζήτησης συμπεριλαμβανομένων της ηλεκτρονικής αναζήτησης σε τέσσερεις βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων, της ανασκόπησης νοσηλευτικών περιοδικών καθώς και της ανασκόπησης βιβλιογραφίας σχετικών άρθρων. Υιοθετώντας αυτές τις μεθόδους αναζήτησης και μετά την εφαρμογή κριτηρίων συνυπολογισμού και αποκλεισμού, 12 άρθρα βρέθηκαν σχετικά με το θέμα υπό έρευνα. Με την ανάλυση του περιεχομένου των ερευνητικών εκθέσεων διαπιστώθηκε ότι παρόλο που υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την ευεργετική επίδραση της σωματικής άσκησης τόσο για τη θεραπεία όσο και για τη δευτεροβάθμια πρόληψη των στεφανιαίων νοσημάτων, απαιτείται επιπρόσθετη έρευνα για τις διάφορες πτυχές των χαρακτηριστικών σωματικής άσκησης (είδος, συχνότητα, ένταση, διάρκεια) για κάθε ομάδα ασθενών με στεφανιαία νοσήματα.

2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της σωματικής άσκησης έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης και ειδικής μελέτης τόσο στις υπηρεσίες υγείας όσο και στις κοινωνικές υπηρεσίες. Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δεκατιών, υπήρξε αρκετό ενδιαφέρον για το ρόλο της άσκησης στη μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα (Pell, 1997). Στοιχεία βασισμένα σε διάφορες μελέτες, κατέδειξαν ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να προωθήσει την αποκατάσταση, να μειώσει τη θνησιμότητα και να συμβάλει στη γενική ευημερία και την ποιότητα ζωής στα άτομα που πάσχουν από στεφανιαία νοσήματα (NHS Centre for Reviews and Dissemination, 1998). Εντούτοις, παρά τις συστάσεις, την υποστήριξη της κυβέρνησης και τις υποδείξεις διαφόρων μεγάλων μελετών που καταδεικνύουν τα οφέλη της σωματικής άσκησης, οι ασθενείς με υφιστάμενα στεφανιαία νοσήματα δε γυμνάζονται και συνεχίζουν την καθιστική τους ζωή (Rollnick et al., 1999). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα στεφανιαία νοσήματα αποτελούν την πιο κοινή αιτία πρόωρου θανάτου (NHS Executive, 2000). Κατά το 2003 το 18% των θανάτων αποδόθηκε στα στεφανιαία νοσήματα, ποσοστό το οποίο μεταφράζεται σε ένας στους πέντε θανάτους στους άνδρες και ένας στους έξι θανάτους στις γυναίκες (British Heart Foundation, 2005) (Σχήμα 1.1). 1

3 Σχήμα 1.1: Αιτίες θανάτου στο Ηνωμένο Βασίλειο Deaths by cause in the UK, 2003 (male and female, all ages) All other causes 19% Injuries and poisoning 3% Respiratory conditions 14% Other cancer 16% Other CVD 9% Lung cancer 5% Colo-rectal cancer 3% Breast cancer 2% Coronary Heart Disease 18% Stroke 11% Coronary Heart Disease Stroke Other CVD Lung cancer Colo-rectal cancer Breast cancer Other cancer Respiratory conditions Injuries and poisoning All other causes (British Heart Foundation, 2005) Έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμη και η μέτρια σωματική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα που συνδέεται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, έαν γίνεται συστηματικά και μακροπρόθεσμα (Slattery et al, 1989; Paffenbarger et al, 1993). Η σωματική άσκηση προσφέρει πολλά ευεργετικά αποτελέσματα στη φυσική λειτουργία συμπεριλαμβανομένων της βελτίωσης για δυνατότητα άσκησης, τη μείωση των επιπέδων λιπιδίων καθώς και μείωση της αρτηριακής πίεσης (Jairath, 1999; Konig et al, 2005). Επίσης πιστεύεται ότι η άσκηση μπορεί να έχει ψυχολογικό όφελος στον ασθενή, δεδομένου ότι βελτιώνει τη διάθεση, αυξάνει την αυτοπεποίθηση, μειώνει το άγχος και την κατάθλιψη (Ogden, 2004; Thompson and Webster, 2004). Απαραίτητο όμως είναι να καθοριστεί η φυσική κατάσταση του κάθε ασθενή, η καρδιακή του κατάσταση, να εντοπιστούν τυχόν παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα και ακολούθως να οριστεί το κατάλληλο είδος, η συχνότητα, η ένταση και η διάρκεια του προγράμματος άσκησης προς αποφυγή επιπλοκών κατά τη διάρκεια της φυσικής δραστηριότητας. 2

4 Στόχος αυτής της βιβλιογραφικής ανασκόπησης είναι να εντοπίσει, να συνθέσει και να διερευνήσει την επίδραση της σωματικής άσκησης στη λειτουργική και ψυχοκοινωνική κατάσταση ασθενών με στεφανιαία νοσήματα. 2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η στρατηγική αναζήτησης για εντοπισμό των σχετικών ερευνών περιέλαβε την ηλεκτρονική αναζήτηση σε τέσσερεις βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων: Medline ( ), Cinahl ( ), Embase ( ) και Amed ( ). Επιπρόσθετες σχετικές έρευνες εντοπίστηκαν με την απευθείας αναζήτηση σε νοσηλευτικά και ιατρικά περιοδικά μη διαθέσιμων ηλεκτρονικά και τέλος μέσω της ανασκόπησης βιβλιογραφίας σχετικών άρθρων ( ancestry search) (Polit and Beck, 2004). Χρησιμοποιώντας διάφορες λέξεις κλειδιά που περιγράφουν το θέμα υπό διερεύνηση, έγινε προσπάθεια για όσο το δυνατό πιο περιεκτική αναζήτηση σε κάθε μια από τις τέσσερεις βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων. Στα αποτελέσματα αναζήτησης εφαρμόστηκαν και περιορισμοί όπως άρθρα στην αγγλική γλώσσα μόνο καθώς και έρευνες που έγιναν μόνο σε ανθρώπους. Για τον εντοπισμό περισσότερων σχετικών με το θέμα άρθρων διεξάχθηκε αναζήτηση απευθείας σε περιοδικά τα οποία δεν είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά. Τα περισσότερα ηλεκτρονικά περιοδικά δεν προσφέρουν μεγάλα ιστορικά αρχεία και επομένως η εκτενής αναζήτηση περιοδικών σε βιβλιοθήκες ήταν απαραίτητη. Παράλληλα η αναζήτηση άρθρων από τους καταλόγους βιβλιογραφίας σχετικών ερευνών ήταν μια πλούσια πηγή εξέρευσης άρθρων (Cooper, 1998; Polit and Beck, 2004), αφού τρεις από τις συμπεριλαμβανόμενες τελικές μελέτες ανιχνεύθηκαν με αυτό τον τρόπο. Χρησιμοποιώντας τις μεθόδους αναζήτησης που περιγράφηκαν και μετά την εφαρμογή των αναφερθέντων περιορισμών, 46 άρθρα εντοπίστηκαν. Αφού εφαρμόστηκαν τα κριτήρια συνυπολογισμού και αποκλεισμού, προσδιορίστηκαν 12 ερευνητικές εκθέσεις άμεσης σχέσης με το θέμα υπό ανασκόπηση. Λεπτομέρειες των συμπεριλαμβανομένων ερευνών παρουσιάζονται στον πίνακα 2.1. (Παράρτημα 1). Οι 12 σχετικές έρευνες που εντοπίστηκαν, αρχικά αξιολογήθηκαν με τη χρησιμοποίηση διαφορετικών εργαλείων κριτικής αξιολόγησης, ανάλογα με τον τύπο της κάθε μελέτης 3

5 (Greenhalgh and Donald, 2000; Craig and Smyth, 2002; CASP, 2005), προκειμένου να αξιολογηθούν η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της κάθε μελέτης. Ακολούθως υιοθετήθηκε η θεματική ανάλυση για προσδιορισμό των κύριων θεμάτων όλων των μελετών και για οργάνωσή τους σε μια σειρά τίτλων (Dixon-Woods et al, 2005; Polit and Beck, 2004; Dempsey and Dempsey, 2000). Μέσω της θεματικής ανάλυσης και της ταξινόμησης κατηγοριών, 2 κύριες κατηγορίες και 9 υπο-κατηγορίες προσδιορίστηκαν. Ο πίνακας 2.2 παρουσιάζει τις κατηγορίες και υπο-κατηγορίες που προσδιορίστηκαν. Πίνακας 2.2: Κατηγορίες και υπο-κατηγορίες που προσδιορίστηκαν Κατηγορίες Φυσιολογική επίδραση Ψυχοκοινωνική επίδραση Υπο-κατηγορίες Ικανότητα άσκησης Δείκτες παχυσαρκίας Λιπίδια πλάσματος Αιμοδυναμικοί παράμετροι Μυϊκή ισχύς Καρδιοαναπνευστικοί δείκτες Χαρακτηριστικά συμπεριφοράς Παράμετροι ποιότητας ζωής Δείκτες διάθεσης 3. ΕΥΡΗΜΑΤΑ 3.1. Φυσιολογική επίδραση της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα Η φυσιολογική επίδραση της σωματικής δραστηριότητας αντιπροσωπεύει μια σειρά σωματικών προσαρμογών και περιλαμβάνει τόσο λειτουργικές όσο και δομικές αλλαγές (Jones and West, 1995). Η φυσιολογική επίδραση της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα προέκυψε ως κατηγορία, αφού 11 από τα 12 άρθρα υπό ανασκόπηση, περιέγραψαν διάφορες φυσιολογικές επιδράσεις της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα. 4

6 3.1.1 Ικανότητα άσκησης Η ικανότητα για άσκηση η δυνατότητα ενός ατόμου για εκτέλεση μιας εργασίας (Jairath, 1999) εκφράζεται μέσω της καταμέτρησης της μέγιστης κατανάλωσης οξυγόνου (VO2max) ή με τον υπολογισμό των μεταβολικών ισοδυναμιών (METs), δηλαδή το σύνολο των ενεργειακών δαπανών κατά τη σωματική δραστηριότητα. Και οι 5 μελέτες που αξιολόγησαν την ικανότητα για άσκηση με τον υπολογισμό ΜΕΤs ανέφεραν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις (Lavie et al, 1993; Lavie and Milani, 1996; Lavie and Milani, 1997; Maines et al, 1997; Lavie and Milani, 2004). Ο υπολογίσιμος μέσος όρος ΜΕΤs σε αυτές τις 5 μελέτες αυξήθηκε κατά 29 44% σε όλους τους ασθενείς, τεκμηριώνοντας τη θετική επίδραση της σωματικής άσκησης. Επιπρόσθετα 2 συγγραφείς (Dugmore et al,1999; Vanhees et al, 2004), στις μελέτες τους κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ικανότητα για άσκηση βελτιώθηκε σημαντικά στις ομάδες που ασκούνται σωματικά και αυτό αποδεικνύεται από τη βελτίωση της μέσης μέγιστης κατανάλωσης οξυγόνου (VO2max) σε όλους τους ασθενείς κατά 26% και 15% αντίστοιχα. Οι Yoshida και συνεργάτες (2001) διαπίστωσαν ότι η σωματική άσκηση 2 ή περισσότερες φορές την εβδομάδα παράγει σημαντικές βελτιώσεις στη μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου και βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα των καρδιοπαθών. Επιπλέον, τα άτομα που βελτιώνουν τη γενική φυσική τους κατάσταση μέσω της άσκησης, είναι λιγότερο πιθανόν να πεθάνουν από στεφανιαία νοσήματα (Yoshida, 2001) Δείκτες παχυσαρκίας Οι δείκτες παχυσαρκίας προέκυψαν ως υπο-κατηγορία της κατηγορίας των φυσιολογικών επιδράσεων σε 6 από τις συμπεριλαμβανόμενες έρευνες (Lavie et al, 1993; Lavie and Milani, 1996; Lavie and Milani, 1997; Maines et al, 1997; Franklin et al, 2002; Lavie and Milani, 2004).Οι ερευνητές σε 2 μελέτες ανέφεραν ότι οι δείκτες παχυσαρκίας (σωματικό βάρος, επι τοις εκατό λίπος σώματος και δείκτης μάζας σώματος) παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητοι μετά από τη σωματική άσκηση (Franklin et al, 2002; Lavie and 5

7 Milani, 1996). Επομένως είναι φανερό πως απαιτούνται εντονότερες προσπάθειες για αντιμετώπιση της παχυσαρκίας όπως ο συνδυασμός διαιτητικών περιορισμών και σωματικής άσκησης με σκοπό την ενίσχυση των προσπαθειών για δευτεροβάθμια πρόληψη των στεφανιαίων νοσημάτων (Lindsay and Gaw, 2004). Οι Thompson και Webster (2004) πρότειναν ότι είναι επίσης σημαντικό κατά τον καθορισμό ενός προγράμματος άσκησης, να εξακριβωθεί η αιτία της παχυσαρκίας (π.χ. κληρονομικότητα, διατροφικές συνήθειες, ψυχολογικοί παράγοντες) προκειμένου να οριστούν ρεαλιστικοί στόχοι για μείωση του σωματικού βάρους. Παρ όλα αυτά, όλες οι άλλες μελέτες κατέληξαν σε σημαντικές βελτιώσεις μετά τη σωματική άσκηση, σε όλους τους δείκτες παχυσαρκίας Λιπίδια πλάσματος Η επίδραση της σωματικής άσκησης στα λιπίδια πλάσματος σε ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα αναφέρεται στα ίδια 6 άρθρα που εξέτασαν την επίδραση της άσκησης στους δείκτες παχυσαρκίας. Για να εξεταστούν αυτά τα αποτελέσματα 5 υπο-κατηγορίες προέκυψαν: ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL χοληστερόλη), λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL χοληστερόλη) και η αναλογία της LDL χοληστερόλης στην HDL χοληστερόλη (LDL-C/HDL-C). Συνολικά, υπήρξαν μέτριες εώς αισθητές μειώσεις της ολικής χοληστερόλης, των τριγλυκεριδίων, της LDL χοληστερόλης, της αναλογίας LDL-C/HDL-C και επιπλέον η HDL χοληστερόλη αυξήθηκε σημαντικά σε όλους τους ασθενείς μετά τη σωματική δραστηριότητα. Τα αποτελέσματα σε 4 έρευνες (Lavie and Milani, 1996; Franklin et al, 2002; Lavie and Milani; 2004; Maines et al, 1997) έδειξαν ότι η σωματική άσκηση παράγει σημαντικές βελτιώσεις στα λιπίδια πλάσματος των ασθενών. Αντίθετα, τα αποτελέσματα 2 ερευνών (Lavie and Milani, 1993; Lavie and Milani, 1997), έδειξαν μέτριες μειώσεις στα λιπίδια πλάσματος των ασθενών κάτι που υποδεικνύει πως η σωματική δραστηριότητα σε συνδυασμό με την κατάλληλη διατροφή και τη χρήση αντιυπερλιπιδαιμικών φαρμάκων θα μπορούσε να έχει ευνοϊκότερα αποτελέσματα στα επίπεδα λιπιδίων του πλάσματος. 6

8 3.1.4 Αιμοδυναμικοί παράμετροι Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες των προγραμμάτων καρδιακής αποκατάστασης, η σωματική δραστηριότητα έχει μόνο μέτριες εώς αισθητές βελτιώσεις στα επίπεδα αρτηριακής πίεσης (B/P) και στην καρδιακή συχνότητα (HR) (Thompson et al, 1997). Αυτό υποστηρίχθηκε περαιτέρω από τους Lavie et al (1993), Wright et al (2002) και Vanhees et al (2004), οι οποίοι αναφέρουν πως μετά τη σωματική άσκηση δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην αρτηριακή πίεση αλλά ούτε και στην καρδιακή συχνότητα. Σε αντίθεση με αυτά τα αποτελέσματα, τα ευρήματα της μελέτης των Franklin s et al (2002) υποστηρίζουν ότι οι ασθενείς με τους χειρότερους προδιαθεσικούς παράγοντες κινδύνου, παρουσίασαν τις μεγαλύτερες βελτιώσεις τόσο στην καρδιακή συχνότητα όσο και στη συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση, μετά την ολοκλήρωση των προγραμμάτων σωματικής άσκησης. Τα αποτελέσματα αυτά είναι ένδειξη μείωσης του κινδύνου εμφάνισης επεισοδίων σε άτομα με υφιστάμενα στεφανιαία νοσήματα. Οι Flack και Staffileno (1998) στη βιβλιογραφική τους ανασκόπηση παρουσιάζουν τη σωματική δραστηριότητα ως μια αποτελεσματική στρατηγική για μείωση της αρτηριακής πίεσης. Παρ όλα αυτά, εάν δεν είναι αποτελεσματική, η προσθήκη της φαρμακευτικής θεραπείας ή άλλων μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων απαιτείται, προκειμένου η αρτηριακή πίεση να διατηρείται στα φυσιολογικά επίπεδα. Επιπρόσθετα, ακόμα μια βιβλιογραφική ανασκόπηση (Taylor et al, 2004), προσδιόρισε διάφορες μελέτες που εξέτασαν την επίδραση της άσκησης στην αρτητιακή πίεση. Η πλειοψηφία των μελετών έδειξαν σημαντικές μειώσεις στη συστολική αρτηριακή πίεση όχι όμως και στη διαστολική αρτηριακή πίεση, δηλώνοντας πως ο συνδυασμός αντιυπερτασικής θεραπείας και μη φαρμακευτικής θεραπείας (μείωση σωματικού βάρους, αύξηση σωματικής άσκησης, μείωση στην κατανάλωση άλατος) είναι απαραίτητη για να αποτρέψει περαιτέρω καρδιακά επεισόδια και την τελική ζημιά των οργάνων, επιπλοκές της μη ελεγχόμενης υπέρτασης. 7

9 3.1.5 Μυική ισχύς Δεδομένου ότι η μυική ισχύς είναι σημαντική για την εκτέλεση επαγγελματικών δραστηριοτήτων καθώς και άλλων καθημερινών δραστηριοτήτων, οι οποίες απαιτούν την ανύψωση βαριών αντικειμένων, οι ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τη βελτίωση της μυικής ισχύος που προκύπτει από τη σωματική άσκηση (Franklin et al, 1998). Στη μελέτη των Beniamini et al (1997) αναφέρθηκαν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις στη μυική δύναμη. Στην πραγματικότητα, οι ασθενείς που συμμετείχαν σε πρόγραμμα υψηλής μυικής έντασης σημείωσαν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις στην άνω και κάτω μυική μάζα του σώματος τους, στη μέση μυική ισχύ καθώς και στη μέση μυική αντοχή. Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια μελέτη που στα αποτελέσματά της παρουσίασε αύξηση της μέσης μυικής ισχύος από 45% σε 95% στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα, περιλάμβανε υψηλής έντασης ασκήσεις αντίστασης που έιναι γνωστό ότι οδηγούν σε σημαντικές βελτιώσεις της μυικής δύναμης. Το μέγεθος της βελτίωσης της μυικής ισχύος που παρατηρήθηκε σε αυτή την έρευνα είναι παρόμοιο με αυτό που αναφέρεται από τους Pierson et al (2001). Οι ερευνητές σε αυτή τη μελέτη εξέτασαν τα αποτελέσματα της αεροβικής άσκησης σε συνδυασμό με ασκήσεις αντίστασης σε σχέση με την αεροβική άσκηση μόνο σε δύο ομάδες ασθενών με στεφανιαία νοσήματα. Διαπίστωσαν πως οι βελτιώσεις ήταν σημαντικά μεγαλύτερες για την ομάδα με την συνδυαζόμενη άσκηση, τονίζοντας τη θετική επίδραση των ασκήσεων αντίστασης στη φυσική λειτουργία των ασθενών Καρδιοαναπνευστικοί δείκτες Εκτός από τη μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου (VO2max), οι διάφοροι ερευνητές χρησιμοποίησαν διαφορετικούς καρδιοαναπνευστικούς δείκτες για να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα της σωματικής δραστηριότητας στους καρδιοπαθείς. Οι Dugmore et al (1999), παρουσίασαν στατιστικά τις μεγαλύτερες βελτιώσεις στο παράγωγο RPP (rate-pressure product) - το οποίο εκφράζει το έργο της καρδιάς καθώς και στη μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου, για την ομάδα η οποία συμμετείχε σε πρόγραμμα άσκησης. Στη μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τους Vanhees et al (2004), οι ερευνητές διαπίστωσαν 8

10 ότι ο συντελεστής αναπνευστικής ανταλλαγής (respiratory gas exchange ratio RER), παρέμεινε αμετάβλητος για τους ασθενείς, πριν και μετά την περίοδο σωματικής άσκησης. Η τρίτη μελέτη (Wright et al, 2002), χρησιμοποίησε διαφορετικούς δείκτες για να μελετήσει την καρδιοαναπνευστική ανταπόκριση στη σωματική άσκηση. Η ομάδα που συμμετείχε στο πρόγραμμα σωματικής άσκησης παρουσίασε σημαντικές βελτιώσεις στο μέσο ποσοστό του κατά λεπτό αερισμού/πρόσληψη οξυγόνου (VE/VO2) καθώς και στο μέσο ποσοστό του κατά λεπτό αερισμού/παραγωγή διοξειδίου άνθρακα (VE/VCO2). Εν κατακλείδι, τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η σωματική άσκηση έχει ευεργετική επίδραση στη φυσική κατάσταση των ασθενών με στεφανιαία νοσήματα και παράλληλα αποτελεί ζωτικής σημασίας μέρος της όλης αποκατάστασης των καρδιοπαθών Ψυχοκοινωνική επίδραση της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα Έρευνες έχουν δείξει πως η σωματική δραστηριότητα εκτός από ευεργετικές επιδράσεις στη σωματική υγεία των καρδιοπαθών προσφέρει και βελτιώσεις στη ψυχική τους υγεία συμπεριλαμβανομένων βελτιώσεων στις συναισθηματικές τους λειτουργίες, όπως τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης και στις παραμέτρους ποιότητας ζωής (Quality of life QOL) (Kinney et al, 1991; Lavie and Milani, 2004). Πρόσφατες μελέτες έχουν συνδέσει το άγχος με την πρόοδο της αθηροσκλήρυνσης. Παρ όλα αυτά, έχει αποδεικτεί πως η σωματική άσκηση και τα προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης συμβάλλουν θετικά στη διαχείρηση των ψυχοκοινωνικών παραγόντων κινδύνου για την εμφάνιση καρδιακών επεισοδίων (Rozanski et al, 2005). Η ψυχοκοινωνική επίδραση της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα προέκυψε ως κατηγορία, αφού 9 από τα 12 άρθρα υπό ανασκόπηση, περιέγραψαν ψυχοκοινωνικές επιδράσεις της σωματικής άσκησης στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα. 9

11 3.2.1 Χαρακτηριστικά συμπεριφοράς Δεδομένου ότι ορισμένες ψυχολογικές καταστάσεις αποδεδειγμένα έχουν επίδραση στην πρόοδο των στεφανιαίων νοσημάτων, η εξέταση των χαρακτηριστικών συμπεριφοράς των ασθενών πριν και μετά τη σωματική άσκηση, θεωρήθηκε ως πολύ σημαντική σε 7 υπό ανασκόπηση άρθρα. 4 υποκατηγορίες προσδιορίστηκαν μέσα στην κατηγορία των συμπεριφοριστικών χαρακτηριστικών και αυτές είναι: άγχος και κατάθλιψη, ψυχοσωματική διαταραχή και εχθρότητα. Άγχος και κατάθλιψη Το άγχος και η κατάθλιψη είναι πολύ κοινά συμπτώματα σε ασθενείς που έχουν υποστεί κάποιο καρδιακό επεισόδιο και αυτό έχει αποδειχθεί πως επηρεάζει δυσμενώς την αποκατάστασή τους (Jowett and Thompson, 2003). Και στις 6 έρευνες που ανασκόπησαν τα αποτελέσματα της σωματικής δραστηριότητας στα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, οι ερευνητές συμπέραναν ότι η ομάδα ασθενών που συμμετείχε σε πρόγραμμα άσκησης παρουσίασε μεγάλες βελτιώσεις (Lavie et al, 1996; Lavie and Milani, 1997; Beniamini et al, 1997; Maines et al, 1997; Dugmore et al, 1999; Lavie and Milani, 2004). Το γεγονός ότι οι ασθενείς με τα υψηλότερα επίπεδα άγχους στην αρχή του προγράμματος (Lavie and Milani, 2004) σημείωσαν τις μεγαλύτερες βελτιώσεις (-56%) μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος άσκησης, είναι αξιοσημείωτο. Τα συμπεράσματα αυτά είναι παρόμοια με εκείνα που αναφέρθηκαν προηγουμένως από τους Milani et al (1996) οι οποίοι έδειξαν τις δραματικές βελτιώσεις για τους ασθενείς με υψηλά επίπεδα κατάθλιψης, αφού ολοκλήρωσαν ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης. Εντούτοις, πολύ περιορισμένα στοιχεία και έρευνες με μεθοδολογικούς περιορισμούς, είναι διαθέσιμα, κάτι που δείχνει την ανάγκη για πρόσθετες έρευνες με σκοπό την πλήρη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της σωματικής δραστηριότητας στα επίπεδα κατάθλιψης για τους καρδιοπαθείς. Ψυχοσωματική διαταραχή Η ψυχοσωματική διαταραχή (somatization disorder) είναι η κατάσταση όπου ένα ψυχολογικό πρόβλημα παρουσιάζεται με τη μορφή φυσικών και υποσυνείδητων συμπτωμάτων. Και οι 4 μελέτες έδειξαν ότι οι ασθενείς που συμμετείχαν σε 10

12 προγράμματα άσκησης, σημείωσαν ουσιαστικές και στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις στο σύμπτωμα αυτό (Lavie and Milani, 1996; Lavie and Milani, 1997; Maines et al, 1997; Lavie and Milani, 2004). Οι μελέτες αυτές αναγνώρισαν επίσης ότι τα ιατρικά ανεξήγητα συμπτώματα είναι πολύ κοινά στους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα κάτι που υποδεικνύει την ανάγκη για διεξαγωγή περαιτέρω ερευνών, με σκοπό την αντιμετώπιση τους. Εχθρικότητα Η εχθρικότητα προέκυψε ως τελευταία υπο-κατηγορία των συμπεριφοριστικών χαρακτηριστικών. Η εχθρικότητα, ένα συναίσθημα που περιλαμβάνει το θυμό και την επιθετικότητα, έχει συσχετιστεί με τα στεφανιαία νοσήματα (Humphrey, 2003). Οι Maines et al (1997) και Lavie and Milani (1997), διαπίστωσαν ότι σημειώθηκαν βελτιώσεις στα επίπεδα εχθρικότητας στους ασθενείς μετά τη συμπλήρωση του προγράμματος άσκησης αλλά τα αποτελέσματα αυτά δεν ήταν μεγάλης σημασίας στατιστικά. Παρ όλα αυτά, μια πιο πρόσφατη μελέτη έχει δείξει ότι η εχθρικότητα μειώθηκε σημαντικά μετά από τη σωματική δραστηριότητα, ειδικά στους ασθενείς με υψηλά επίπεδα εχθρικότητας στην αρχή του προγράμματος άσκησης (Lavie and Milani, 2004). Είναι επομένως κατανοητό ότι η συναισθηματική κατάσταση των ασθενών βελτιώθηκε μετά τη σωματική δραστηριότητα, τονίζοντας τη σημασία για μεγαλύτερη προσοχή στα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς προκειμένου να ενισχυθεί η δευτεροβάθμια πρόληψη των στεφανιαίων νοσημάτων Παράμετροι ποιότητας ζωής Διαφορετικοί δείχτες, από διαφορετικούς ερευνητές χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση την ποιότητας ζωής, συμπεριλαμβανομένων της πνευματικής υγείας, της ενεργητικότητας, του σωματικού πόνου, της σωματικής λειτουργίας, της κοινωνικής λειτουργίας, της ευεξίας, του συναισθηματικού ρόλου, της ζωτικότητας, της αυτοεκτίμησης, της αυτοαξιολόγησης γενικής υγείας και της αυτοαξιολόγησης για εκτέλεση διαφόρων δραστηριοτήτων. Η πλειοψηφία των μελετών παρουσίασε σημαντικές βελτιώσεις στις παραμέτρους ποιότητας ζωής για τις ομάδες που 11

13 συμμετείχαν σε προγράμματα άσκησης κάτι που υποδεικνύει ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση τόσο στις γενικές όσο και στις ειδικές για την ασθένεια παραμέτρους ζωής (Lavie and Milani, 1996; Lavie and Milani, 1997; Maines et al, 1997). Οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από τους Dugmore et al (1999), Franklin et al (2002) και Lavie and Milani (2004) εξέτασαν μόνο τις γενικές παραμέτρους για την ποιότητα ζωής (πνευματική υγεία, ενεργητικότητα, γενική υγεία, ευεξία, γενική ποιότητα ζωής) και διαπιστώθηκε πως οι ασθενείς παρουσίασαν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις με το τέλος του προγράμματος άσκησης. Επιπλέον οι Izawa et al (2004), οι οποίοι χρησιμοποίησαν ένα εργαλείο για μέτρηση της ποιότητας ζωής - the Short Form 36 - κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η σωματική άσκηση βελτίωσε τις 7 από τις 8 μετρήσεις για την ποιότητα ζωής. Ομοίως οι Taylor et al (2004) σε μια συστηματική ανασκόπηση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) που εξέτασε τα αποτελέσματα προγράμματος καρδιακής αποκατάστασης βασισμένο στην άσκηση, για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, διαπίστωσαν ότι η ποιότητα ζωής βελτιώθηκε σημαντικά σε 7 απο τις 9 μετρήσεις Δείκτες διάθεσης Η σωματική δραστηριότητα έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη διάθεση, ανακουφίζει τα συμπτώματα κούρασης, συναισθηματικής εξάντλησης και μειωμένης ενεργητικότητας, συμπτώματα τα οποία έχουν αρνητική επίδραση στην αποκατάσταση του ασθενή μετά από καρδιακό επεισόδιο (Jairath, 1999). Δύο έρευνες (Beniamini et al, 1997; Dugmore et al, 1999) χρησιμοποίησαν ένα καλά έγκυρο εργαλείο (Profile of Mood States) για να αξιολογήσουν τα συναισθήματα και τη διάθεση των ασθενών πριν και μετά τη σωματική άσκηση. Και οι δύο έρευνες παρουσίασαν σημαντικές βελτιώσεις σε όλους τους δείκτες διάθεσης (σθένος/δραστηριότητα, κούραση/αδράνεια, συνολική διαταραχή διάθεσης) εκτός για το δείκτη σύγχυσης (Beniamini et al, 1997) ο οποίος βελτιώθηκε και στις δύο ομάδες αθλούμενους και μη. Αυτά τα συμπεράσματα προτείνουν ότι η συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης έχει σημαντική επίδραση στη διάθεση των ασθενών και διευκολύνει την αποκατάστασή τους. 12

14 3.3 Επεισόδια κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης Η σωματική άσκηση σχετίζεται με διάφορους κινδύνους, οι οποίοι πρέπει να μελετηθούν πριν καθοριστεί ή συστηθεί ένα πρόγραμμα σωματικής δραστηριότητας για ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα (Thompson et al, 2003). Κατά τη διάρκεια ή μετά το πρόγραμμα σωματικής άσκησης ένας αριθμός επιπλοκών εμφανίστηκε σε 2 έρευνες (Vanhees et al, 2004; Dugmore et al, 1999). Τρεις έρευνες ανέφεραν ότι κανένας ασθενής δεν παρουσίασε αλλαγές ή ένιωσε δυσφορία εντούτοις οι υπόλοιπες 7 μελέτες δεν ανέφεραν εάν οποιεσδήποτε επιπλοκές εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια ή μετά τη σωματική δραστηριότητα. Οι Dugmore et al (1999) ανέφεραν 3 συγκοπτικά επεισόδια κατά τη διάρκεια της άσκησης, με αυτόματη ανάταξη και χωρίς οποιεσδήποτε επιπλοκές ή τραυματισμό. Στην έρευνα των Vanhees et al (2004), κατά τη διάρκεια του προγράμματος άσκησης καταγράφηκαν σοβαρές επιπλοκές. Αυτές ήταν: 4 εμφράγματα του μυοκαρδίου και 7 κοιλιακές ταχυκαρδίες που όμως ανατάχθηκαν αυτόματα. Οι ίδιοι ερευνητές εξέτασαν τη συχνότητα των επιπλοκών που απαιτούν αναζωογόνηση, κατά τη διάρκεια της άσκησης σε καρδιοπαθείς που ασκούνται πέραν των 20 ετών. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι παρουσιάστηκαν συνολικά 21 επεισόδια, τονίζοντας τη σημασία της λήψης ασφαλών μέτρων κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης. Η παρουσία σχετικών με την άσκηση επιπλοκών, απεικονίζει τη σημασία της προσεκτικής αξιολόγησης των ασθενών, του εξατομικευμένου σχεδιασμού προγράμματος άσκησης, του κατάλληλου ΗΚΓ ελέγχου κατά τη διάρκεια των εποπτευόμενων προγραμμάτων άσκησης καθώς και καλά εκπαιδευμένο προσωπικό (Suleman, 2005). Κατά το σχεδιασμό ενός εξατομικευμένου προγράμματος άσκησης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά της άσκησης (είδος, συχνότητα, ένταση, διάρκεια) καθώς και τα ειδικά χαρακτηριστικά και οι ανάγκες των διαφορετικών ομάδων ασθενών. Επιπλέον, οι υψηλού κινδύνου ασθενείς, για παράδειγμα ασθενείς με χαμηλό κλάσμα εξώθησης, με περίπλοκες αρρυθμίες, ασθενείς αμέσως μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου ή εγχείρηση αορτο-στεφανιαίας παράκαμψης, απαιτείται να συμμετέχουν σε εποπτευόμενα προγράμματα σωματικής άσκησης λόγω της ανάγκης για στενή 13

15 παρακολούθηση και καθοδήγηση, έως ότου να είναι σε θέση να ασκούνται χωρίς παρακολούθηση. Τα ευρήματα αυτά συστήνουν τη διεξαγωγή περαιτέρω έρευνας, με σκοπό τον καθορισμό του πιο κατάλληλου προγράμματος άσκησης για κάθε ομάδα ασθενών ούτως ώστε να αποφευχθεί ή να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα οποιασδήποτε επιπλοκής ή δευτεροβάθμιων καρδιακών επεισοδίων. 14

16 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα αυτής της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, επιβεβαιώνουν την εγκυρότητα προηγούμενων μελετών που ερεύνησαν αυτό το θέμα. Επομένως, αποδεικνύεται πως η συμβολή της σωματικής δραστηριότητας είναι ουσιαστική στη βελτίωση τόσο της φυσιολογικής όσο και της ψυχοκοινωνικής λειτουργίας των ασθενών. Παράλληλα, είναι σημαντικό να προωθηθούν εξατομικευμένα προγράμματα άσκησης για κάθε ομάδα ασθενών, δεδομένου ότι είναι προφανώς ακατάλληλο να γυμνάζονται σε επίπεδα που μπορεί να είναι απειλητικά για τη ζωή τους. Παρ όλα αυτά, ενώ αναγνωρίζεται η ευεργετική επίδραση της άσκησης για τους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα, δεν παύει να είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής υπηρεσίας των προγραμμάτων καρδιακής αποκατάστασης. Η καρδιακή αποκατάσταση, είναι μια υπηρεσία που περιλαμβάνει την ιατρική θεραπεία και την εκπαίδευση για αλλαγή συμπεριφοράς (διακοπή καπνίσματος, υγιεινή διατροφή, σωματική άσκηση) (Coats et al, 1997) και τα οφέλη της υπερτερούν των οφελημάτων της σωματικής άσκησης μόνο. Επομένως, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η δευτεροβάθμια πρόληψη των στεφανιαίων νοσημάτων, οι επαγγελματίες υγείας, οι κυβερνητικοί αντιπρόσωποι καθώς επίσης και οι παροχείς υπηρεσιών καρδιακής αποκατάστασης και προγραμμάτων σωματικής άσκησης, πρέπει να δεσμευτούν για διαμόρφωση ή αλλαγή στα πρωτόκολλα παροχής αυτών των υπηρεσιών ούτως ώστε να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των διαφορετικών ομάδων ασθενών. 15

17 ΣΗΜΕΙΑ-ΚΛΕΙΔΙΑ Τα στεφανιαία νοσήματα παραμένουν η πιο κοινή αιτία θανάτου και ανικανότητας σε πολλές ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Στοιχεία βασισμένα σε διάφορες μελέτες, κατέδειξαν ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να προωθήσει την αποκατάσταση, να μειώσει τη θνησιμότητα και να συμβάλει στη γενική ευημερία και την ποιότητα ζωής στα άτομα που πάσχουν από στεφανιαία νοσήματα. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η σωματική άσκηση επιφέρει πολλά ευεργετικά αποτελέσματα στη φυσική λειτουργία των ασθενών με στεφανιαία νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων της βελτίωσης για δυνατότητα άσκησης, τη μείωση των επιπέδων λιπιδίων καθώς και μείωση της αρτηριακής πίεσης. Η συναισθηματική κατάσταση των ασθενών βελτιώθηκε μετά τη σωματική δραστηριότητα, τονίζοντας τη σημασία για μεγαλύτερη προσοχή στα συμπεριφοριστικά χαρακτηριστικά προκειμένου να ενισχυθεί η δευτεροβάθμια πρόληψη των στεφανιαίων νοσημάτων. Η παρουσία σχετικών με την άσκηση επιπλοκών, απεικονίζει τη σημασία της προσεκτικής αξιολόγησης των ασθενών και του εξατομικευμένου σχεδιασμού προγράμματος άσκησης. Ενώ αναγνωρίζεται η ευεργετική επίδραση της άσκησης για τους ασθενείς με στεφανιαία νοσήματα, δεν παύει να είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής υπηρεσίας των προγραμμάτων καρδιακής αποκατάστασης. 16

18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Beniamini Y, Rubenstein JJ, Zaichkowsky LD, Crim MC (1997) Effects of high-intensity strength training on quality-of-life parameters in cardiac rehabilitation patients. The American Journal of Cardiology 80: British Heart Foundation (2005) Coronary Heart Disease Statistics. [Online] Available: [Accessed: 18/2/06] Coats AJS, McGee HM, Stokes HC, Thompson DR (1997) BACR guidelines for Cardiac Rehabilitation. London: Blackwell Science Cooper H (1998) Synthesizing research: a guide for literature reviews (3 rd London: SAGE Publications edition) Craig JV Smyth RL (2002) The Evidence-Based Practice Manual for Nurses. London: Churchill Livingstone Critical Appraisal Skills Programme (CASP) (2005) Appraisal tools. [Online] Available: [Accessed: 5/5/06] Dempsey PA, Dempsey AD (2000) Using nursing research: Process, Critical Evaluation and Utilization (5 th edition) Philadelphia: Lippincott Dixon-Woods M, Agarwal S, Jones D, Young B, Sutton A (2005) Synthesising qualitative and quantitative evidence: a review of possible methods. Journal of Health Services Research Policy 10(1): Dugmore LD, Tipson RJ, Phillips MH, Flint EJ, Stentiford NH, Bone MF, Littler WA (1999) Changes in cardiorespiratory fitness, psychological wellbeing, quality of life, and vocational status following a 12 month cardiac exercise rehabilitation programme. Heart 81:

19 Flack JM, Staffileno BA (1998) Therapeutic strategies for hypertension treatment in patients with selected cardiovascular disease. Drugs of Today 34(9): Franklin BA, Bonzheim K, Gordon S, Timmis GC (1998) Rehabilitation of cardiac patients in the twenty-first century: changing paradigms and perceptions. Journal of Sports Sciences 16: S57-S70 Franklin B, Bonzheim K, Warren J, Haapaniemi S, Byl N, Gordon N (2002) Effects of a contemporary, Exercise-Based Rehabilitation and Cardiovascular Risk-Reduction Program on Coronary Patients with abnormal baseline risk factors. Chest 122: Greenhalgh T, Donald A (2000) Evidence Based Health Care Workbook. London: BMJ Books Humphrey R (2003) Cardiac Rehabilitation: exercise for clients with heart disease. Functional. [Online] Available: onalu_vol1_issue8.pdf [Accessed: 13/5/2006] Izawa KP, Yamada S, Oka K, Watanabe S, Omiya K, Iijima S, Hirrano Y, Kobayashi T, Kasahara Y, Samejima H, Osada N (2004) Long-term exercise maintenance, physical activity, and health-related quality of life after cardiac rehabilitation. American Journal of Physical Medicine and Rehabilitation 83: Jairath N (1999) Coronary Heart Disease and risk factor management: a nursing prospective. Pennsylvania: W.B. Saunders Company Jones D, West R (1995) Cardiac Rehabilitation. London: BMJ Publishing Group Jowett NI, Thompson DR (2003) Comprehensive Coronary Care (3 rd edition) London: Bailliere Tindall Kinney MR, Packa DR, Andreoli KG, Zipes DP (1991) Comprehensive Cardiac Care (7 th edition) Missouri: Mosby Year Book Konig D, Deibert P, Winkler K, Berg A (2005) Association between LDL-cholesterol, statin therapy, physical activity and inflammatory markers in patients with stable coronary heart disease. Immunology Review 11:

20 Lavie CJ, Milani RV, Littman AB (1993) Benefits of cardiac rehabilitation and exercise training in secondary coronary prevention in the elderly. The American College of Cardiology 22(3): Lavie CJ, Milani RV (1996) Effects of cardiac rehabilitation and exercise training programs in patients 75 years of age. The American Journal of Cardiology 75: Lavie CJ, Milani RV (1996) Effects of cardiac rehabilitation and exercise training in obese patients with Coronary Artery Disease. Chest 109: Lavie CJ, Milani RV (1997) Benefits of cardiac rehabilitation and exercise training in elderly women. The American Journal of Cardiology 79(5): Lavie CJ, Milani RV (1997) Effects of cardiac rehabilitation, exercise training and weight reduction on exercise capacity, coronary risk factors, behavioural characteristics and quality of life in obese coronary patients. The American Journal of Cardiology 79(4): Lavie CJ, Milani RV (2004) Prevalence of anxiety in coronary patients with improvements following cardiac rehabilitation and exercise training. The American Journal of Cardiology 93(3): Lavie CJ, Milani RV (2004) Impact of aging on hostility in coronary patients and effects of cardiac rehabilitation and exercise training in elderly persons. American Journal of Geriatric Cardiology 13(3): Lindsay GM, Gaw A (2004) Coronary Heart Disease prevention: a handbook for the healthcare team (2 nd edition) London: Churchill Livingstone Maines TY, Lavie CJ, Milani RV, Cassidy MM, Gilliland YE, Murgo JP (1997) Effects of cardiac rehabilitation and exercise training on exercise capacity, coronary risk factors, beahavior, and quality of life in patients with Coronary Artery Disease. Southern Medical Journal 90(1): NHS Centre for reviews and dissemination (1998) Cardiac Rehabilitation: effective Health Care 4:1-12 [Online] Available: [Accessed: 4/2/2006] 19

21 NHS Executive (2000) The National Service Framework for CHD: modern standards and service models. London: The department of Health Ogden J (2004) Health psychology: a textbook (3 rd edition) Berkshire: Open University Press Paffenbager RS, Hyde RT, Wing A, Lee IM, Jung DL, Kampert JB (1993) The association of changes in physical activity level and other lifestyle characteristics with mortality among men. New England Journal of Medicine 328: Pell J (1997) Cardiac Rehabilitation: a review of its effectiveness. Coronary Health Care 1 (1): 8-17 Pierson LM, Herbert WG, Norton J, Kiebzak GM, Griffith P, Fedor JM, Ramp WK, Cook JM (2001) Effects of combined aerobic and resistance training versus aerobic training alone in cardiac rehabilitation. Journal of Cardiopulmonary Rehabilitation 21(2): Polit DF, Beck CT (2004) Nursing Research: Principles and Methods (7 th Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins edition) Rollnick S, Mason P, Butter C (1999) Health Behaviour Change: a guide for practitioners. London: Churchill Livingstone Rozanski A, Blumenthal JA, Davidson KW, Saab PG, Kubzansky L (2005) The epidemiology, pathophysiology, and management of psychosocial risk factors in cardiac practice. Journal of the American College of Cardiology 45(5): Slattery ML, Jacobs DR, Nichaman MZ (1989) Leisure time physical activity and coronary heart disease death. Circulatory 79(2): Suleman A (2005) Exercise prescription.emedicine: instant access to the minds of medicine [Online] Available: [Accessed: 18/3/2006] Taylor RK, Brown A, Ebrahim S, Jolliffe JA, Noovani H, Rees K, Skidmore B, Stone JA, Thompson DR, Oldridge N (2004) Exercise-Based Rehabilitation for patients with Coronary Heart Disease: Systematic review and Meta-analysis of RCTs. The American Journal of Medicine 116:

22 Thompson DR, Bowman GS, DeBono DP, Hopkins A (1997) Cardiac Rehabilitation: guidelines and audit standards. London: Royal College of Physicians of London Thompson DR, Webster RA (2004) Caring for the Coronary patient (2 nd edition) London: Butterworth-Heinemann Thompson PD, Buchner D, Piña IL, Balady GI, Williams MA, Marcus BH, Berra K, Blair SN, Costa F, Franklin B, Fletcher GF, Gordon NF, Pate RR, Rodriguez BL, Yancey AK, Wenger NK (2003) Exercise and Physical Activity in the Prevention and Treatment of Atherosclerotic Cardiovascular Disease. Circulation 107:3109 Vanhees L, Stevens A, Schepers D, Defoor J, Rademakers F, Fagard R (2004) Determinants of the effects of physical training and of the complications requiring resuscitation during exercise in patients with cardiovascular disease. European Journal of Cardiovascular Prevention and Rehabilitation 11: Wright DJ, Williams SG, Riley R, Marshall P, Tan LB (2002) Is early, low level, short term exercise cardiac rehabilitation following coronary bypass surgery beneficial? A randomised controlled trial. Heart 88: Yoshida T, Yoshida K, Yamamoto C, Nagasaka M, Tadaura H, Meguro T, Sato T, Kohzuki M (2001) Effects of a two-week, hospitalized phase II Cardiac Rehabilitation program on physical capacity, lipids profiles and psychological variables in patients with acute Myocardial Infarction. Japanese Circulation Journal 65:

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο _ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ_ Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας και θνητότητας παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : Επιλογή θέματος Unsolicited review γενικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακές Παθήσεις

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Καρδιαγγειακές Παθήσεις Cardiovascular Disease is the Leading Cause of Death Worldwide 1 HIV/AIDS 5 Pulmonary disease 7 Injuries 9 Cancer 13 Infectious and parasitic diseases 19 Cardiovascular disease*

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και έλεγχος του στρες. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και έλεγχος του στρες. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και έλεγχος του στρες Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Στρες Άσκηση και στρες μηχανισμοί. Έλεγχος του Στρες και τα Φυσιολογικά Οφέλη της Άσκησης Δείκτες του Στρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογικές Επιδράσεις της Άσκησης σε Ασθενείς µε Καρδιοπάθειες

Ψυχολογικές Επιδράσεις της Άσκησης σε Ασθενείς µε Καρδιοπάθειες Επισκόπησης Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισµό τόµος 3 (2), 156 168 ηµοσιεύτηκε: 20 Σεπτεµβρίου 2005 Inquiries in Sport & Physical Education Volume 3 (2), 156-168 Released: September 20, 2005

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και οικονομική διάσταση της ψυχοκοινωνικής καρδιολογίας

Πολιτική και οικονομική διάσταση της ψυχοκοινωνικής καρδιολογίας ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙAΣ Πολιτική και οικονομική διάσταση της ψυχοκοινωνικής καρδιολογίας Κυριάκος Σουλιώτης Δρ. Πολιτικής και Οικονομικών της Υγείας Λέκτορας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙ ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΔΟΕΑΠ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του Προγράμματος Πρόληψη.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία

Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Δυσλιπιδαιμία Ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Δρ. Αικατερίνη Λαμπρινού Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ Λεάνδρου Τάσος 2007316512 Πτυχιακή Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ

Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ Λογικά επιχειρήµατα: Ηλικία "φαρµακοκινητική / φαρµακοδυναµική " τοξικότητα. "φάρμακα" " "αλληλεπιδράσεις. Παλαιότερες

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. Ε.Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. Ε.Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ Ε.Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Η αποκατάσταση περιλαμβάνει: 1. Ιατρική αξιολόγηση 2. 6σκηση 3. Τροποποίηση παραγόντων κινδύνου 4. Εκπαίδευση 5.Μεταβολές συμπεριφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση ασθενών µετά από εγχείρηση αορτοστεφανιαίας παράκαµψης. Νοσηλευτικές παρεµβάσεις

Αποκατάσταση ασθενών µετά από εγχείρηση αορτοστεφανιαίας παράκαµψης. Νοσηλευτικές παρεµβάσεις Interscientific Health Care (2010) Τόµος 2, Τεύχος 3, 99-104 Αποκατάσταση ασθενών µετά από εγχείρηση αορτοστεφανιαίας παράκαµψης. Νοσηλευτικές παρεµβάσεις Τσαλογλίδου Α. 1, Λαβδανίτη Μ. 2, Ιωαννίδης Θ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Είναι µια λύση; Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων η ανάγκη ΚΑΡΠΑ-Οµάδα αναζωογόνησης επιβίωση ενδονοσοκοµειακά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ. 1 Για ποιο λόγο χάθηκε ξαφνικά ο φίλος/συγγενής/γείτονας που «δεν είχε πρόβλημα»; Απροσδόκητες απώλειες Ο Μπάμπης Ακτσόγλου δεν υπάρχει πια. Η οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση;

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Κατά τη διάρκεια της άσκησης, η εξάτμιση του ιδρώτα είναι ο βασικός μηχανισμός για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα