Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΟΤΕΡΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΟΞΕΩΝ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΟΤΕΡΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΟΞΕΩΝ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Α ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΠΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αριθμ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΟΤΕΡΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΟΞΕΩΝ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΗΜ. ΜΗΤΣΙΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΥ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθηγητής, Σταύρος Μπαλογιάννης (Εισηγητής), Τομέας Νευροεπιστημών Καθηγητής, Αθανάσιος Αρνάουτογλου, Τομέας Νευροεπιστημών Καθηγητής, Αθανάσιος ημητριάδης, Τομέας Ακτινολογίας, Ιατρικής Φυσικής και Πληροφορικής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Καθηγητής, Σταύρος Μπαλογιάννης (Εισηγητής), Τομέας Νευροεπιστημών Καθηγητής, Αθανάσιος Αρνάουτογλου, Τομέας Νευροεπιστημών Καθηγητής, Αθανάσιος ημητριάδης, Τομέας Ακτινολογίας, Ιατρικής Φυσικής και Πληροφορικής Καθηγητής, Νικόλαος Βλαϊκίδης, Τομέας Νευροεπιστημών Καθηγητής, Νικόλαος Τάσκος, Τομέας Νευροεπιστημών, Αν. Καθηγητής, Ιωάννης Μαυρομάτης, Τομέας Νευροεπιστημών, Αν. Καθηγήτρια, Αφροδίτη Χαριτάντη, Τομέας Ακτινολογίας, Ιατρικής Φυσικής και Πληροφορικής 2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Β. ΝΤΟΜΠΡΟΣ 3

4 Αφιερώσεις Στην σεπτή μνήμη του πατέρα μου ημητρίου Στην μητέρα μου Στην σύζυγο μου Στα τέκνα μου Στους δασκάλους μου 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Ευχαριστίες Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Α.1. Εισαγωγή Α.2. Το μέγεθος του προβλήματος των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων Α.2.1. Επίπτωση Α.2.2. Συχνότητα Α.2.3. Θνησιμότητα Α.2.4. Συνέπειες Α.2.5. Κόστος Α.3. Κατάταξη των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων Α.3.1. Υποκατηγορίες ισχαιμικών ΑΕΕ Α.4. Παθοφυσιολογία της εγκεφαλικής ισχαιμίας Α.5. Τρόποι εκτίμησης των συνεπειών του οξέος εγκεφαλικού επεισοδίου Α.5.1. Κλινικοί Α Εκτίμηση του νευρολογικού ελλείμματος Α Εκτίμηση το λειτουργικού αποτελέσματος μετά την οξεία φάση των ΑΕΕ Α Απεικόνιση Α ιάγνωση της αιτιολογίας Α.6. Μη επεμβατική απεικόνιση των ΑΕΕ Α.6.1. Υπολογιστική αξονική τομογραφία (ΥΑΤ) 5

6 Α Ενδοκράνια αιμορραγία Α Εγκεφαλική ισχαιμία Α Περιορισμοί της ΥΑΤ στο οξύ ισχαιμικό ΑΕΕ Α Συνδυασμός μεθόδων (multimodality) ΥΑΤ Α ΥΑΤ Αιμάτωσης (Perfusion CT) Α Αγγειογραφία ΥΑΤ (CT Angiography) A Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της μεθόδου Α.7. Μαγνητική Τομογραφία Α.7.1. Βασικές αρχές Α.7.2. Τεχνικές και κλινική χρήση της συμβατικής μαγνητικής τομογραφίας Α Ακολουθία Τ1 [T1-weighted imaging (T1WI)] A Ακολουθία Τ2 [T2-weighted imaging (T2WI)] A Μαγνητική Αγγειογραφία [Magnetic Resonance Angiography (MRA)] A.7.3. Νεώτερες τεχνικές μαγνητικής τομογραφίας Α Ακολουθία διάχυσης [Diffusion weighted imaging (DWI)] Α Απεικόνιση Αιματωσης [(Perfusion Weighted Imaging (PWI) B. ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Β.1. Σκοπός της παρούσας μελέτης Β.2. Μέθοδοι Β.2.1. Ασθενείς και κριτήρια συμμετοχής Β.2.2. Μελέτες μαγνητικής τομογραφίας Β Απόκτηση δεδομένων μαγνητικής τομογραφίας Β Ανάλυση δεδομένων μαγνητικής τομογραφίας Β Προ-επεξεργασία απεικονίσεων 6

7 Β Συνεγγραφή (Coregistration) B Σκόπιμη παραλλαγή/παραμόρφωση(warping) Β Η Τεχνική Πολυπαραμετρικης Κατάτμησης Ιστού Ο Αλγόριθμος ISODATA Β Κατάταξη των clusters εγκεφαλικού ιστού από τον αλγόριθμο ISODATA Β Περιοχές Ενδιαφέροντος (ROI) για μελέτη βιωσιμότητας ιστού Β Υπολογισμός ποσοστού αποκατάστασης ισχαιμικού ιστού Β Ανάλυση μελετών αιμάτωσης Β.2.3. Στατιστική ανάλυση Β Σύγκριση μονοπαραμετρικών μεθόδων με κλινικό νευρολογικό έλλειμμα Β Σύγκριση μονοπαραμετρικων μεθόδων με ISODATA και νευρολογικό έλλειμμα Β Υπολογισμός αποκατάστασης ιστού B.3. Αποτελέσματα Β.3.1. Περιγραφή του υπό μελέτη πληθυσμού και των δεδομένων μαγνητικής τομογραφίας Β.3.2. Συσχετίσεις μεταξύ μονοπαραμετρικών ακολουθιών και πολυπαραμετρικής τεχνικής ISODATA στην οξεία και χρόνια φάση Β Συσχετίσεις οξείας φάσης Β Συσχετίσεις χρόνιας φάσης Β.3.3. Συσχετίσεις μεταξύ ευρημάτων μονοπαραμετρικών ακολουθιών και πολυπαραμετρικής τεχνικής ISODATA και κλινικού νευρολογικού ελλείμματος (NIHSS) στην οξεία και χρόνια φάση Β Οξεία φάση 7

8 Β Χρόνια φάση Β.3.4. Συσχετίσεις μεταξύ ευρημάτων μονοπαραμετρικών ακολουθιών και πολυπαραμετρικής τεχνικής ISODATA και κλινικού λειτουργικού αποτελέσματος (κλίμακα Rankin) στην χρόνια φάση. Β.3.5. εδομένα και συσχετίσεις τεχνικών μαγνητικής τομογραφίας οξείας και χρόνιας φάσης μόνο για ασθενείς που είχαν και πλήρεις μελέτες αιμάτωσης Β.3.6. Αναγνώριση βιωσιμότητας ισχαιμικού ιστού Γ. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Γ.1. Ανάλυση του υπό μελέτη πληθυσμού. Γ1.1. Κλινικά ευρήματα Γ.1.2. Ευρήματα μαγνητικής τομογραφίας Γ.2. Συσχέτιση μεταξύ μεγέθους ισχαιμική βλάβης σε νεώτερες μονοπαραμετρικές τεχνικές μαγνητικής τομογραφίας (διάχυσης και αιμάτωσης) και κλινικών κλιμάκων στην οξεία και χρόνια φάση Γ.2.1. Οξεία φάση Ακολουθία διάχυσης Γ.2.2. Οξεία φάση Ακολουθία αιμάτωσης Γ.2.3. Οξεία φάση Συμβατική μαγνητική τομογραφία (ακολουθίες Τ2 και Τ1) Γ.2.2. Χρόνια φάση Γ.3. Πρόβλεψη τελικού κλινικού αποτελέσματος χρόνιας φάσης με βάση τα δεδομένα μονοπαραμετρικών μεθόδων οξείας φάσης Γ.4. Συσχέτιση μεταξύ ευρημάτων πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας ISODATA και μονοπαραμετρικών τεχνικών Γ.5. Συσχέτιση μεταξύ ευρημάτων πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας ISODATA και κλινικών κλιμάκων 8

9 Γ.5.1. Συσχετίσεις οξείας και χρόνιας φάσης Γ.5.1. Πρόβλεψη τελικού κλινικού αποτελέσματος χρόνιας φάσης Γ.6. Κατάτμηση της ισχαιμικής ζώνης και αναστρέψιμες ισχαιμικές βλάβες Γ.7. Συμπεράσματα ΠΕΡΙΛΗΨΗ ABSTRACT. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ APPENDIX - ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ 9

10 Πρόλογος - Ευχαριστίες Μετά από πολλές δεκαετίες ενασχόλησης με το θέμα του οξέος ισχαιμικού αγγειακού επεισοδίου, και μετά από μια πλειάδα μελετών που κατέληξαν σε αποτυχία, η επιστημονική κοινότητα ευτύχησε να δεί την πρώτη επιτυχή θεραπεία του προβλήματος, την ενδοφλέβια θρομβόλυση με tpa. Παρά την πάροδο χρόνου πλέον της δεκαετίας από την αποδοχή της θρομβολυτικής θεραπείας, δυστυχώς δεν έχει υπάρξει παραπάνω πρόοδος σε αυτό το θέμα. Η πρόοδος όμως στο τομέα της σύγχρονης νευροαπεικόνισης αρχίζει να τοποθετεί τις βάσεις για μία διαφορετική και περισσότερο λογική προσέγγιση του κλινικού αυτού προβλήματος. Η άμεση, ταχεία, και σωστή διάγνωση της οξείας εγκεφαλικής ισχαιμίας, καθώς και ο ακριβής ορισμός της βιωσιμότητας, ή μη, του ισχαιμικού εγκεφαλικού ιστού, είναι το ζητούμενο, αλλά παραμένουν ακόμη σαν μία απάτητη επιστημονική κορυφή. Η παρούσα διδακτορική διατριβή είναι αποτέλεσμα πολυετούς και κοπιώδους κλινικής και ερευνητικής εργασίας πάνω στο πολυδαίδαλο θέμα της οξείας εγκεφαλικής ισχαιμίας, και της λογικής απεικόνισης αυτού του φαινομένου. Κατά το μεγαλύτερο τμήμα της, η εργασία εκτελέσθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα μελέτης αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και του κόσμου, στο Henry Ford Health System, όπου εγεννήθηκαν πρωτοποριακές ιδέες και επιστημονικές εργασίες για την αξία της σύγχρονης μαγνητικής τομογραφίας στη απεικόνιση της οξείας εγκεφαλικής ισχαιμίας, όπου έχει παραχθεί ένα σπουδαίο και τεράστιο κομμάτι βασικής πειραματικής επιστημονικής γνώσης γιά την εξέλιξη, απεικόνιση, θεραπεία, και αποκατάσταση της εγκεφαλικής ισχαιμίας, και όπου οργανώθηκε και εκτελέσθηκε η κλινική μελέτη θρομβόλυσης που κατέληξε στην αποδοχή της μόνης διαθέσιμης 10

11 θεραπείας των ισχαιμικών αγγειακών επεισοδίων με tpa. Παρά τις πολλές δυσκολίες και κατα καιρόν οπισθοδρομήσεις, η εργασία αυτή ολοκληρώθηκε με επιτυχία και έρχεται να καλύψει αυτό το κενό στην γνώση, όσον αφορά την διαγνωστική σημασία των σύγχρονων τεχνικών της μαγνητικής τομογραφίας, και ιδίως της πολυπαραμετρικής τεχνικής, στην οξεία εγκεφαλική ισχαιμία, καθώς και στον ορισμό της βιωσιμότητας του ισχαιμικού ιστού. Σε αυτο το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Καθηγητή Νευρολογίας κ. Σταύρο Μπαλογιάννη για την ευκαιρία που μου έδωσε να εκπονήσω διδακτορική διατριβή στην Α Πανεπιστημιακή Νευρολογική Κλινική του Νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ, καθώς και την αμέριστη βοήθεια του, το ενδιαφέρον του και την υποστήριξη του σε όλο το χρονικό διάστημα απο την έναρξη μέχρι την ολοκλήρωση της διατριβής. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω: o Τον Καθηγητή Ακτινολογίας κ. Αθανάσιο ημητριάδη για την καθοδήγηση του, τις πολύτιμες συμβουλές του, και την συμπαράσταση του σε όλα τα στάδια διεξαγωγής αυτής της μελέτης. o Τον Καθηγητή κ. Michael Chopp, PhD, ιευθυντή του Ερευνητικού Προγράμματος Νευροεπιστημών, Henry Ford Health System (Detroit, Michigan, USA), για την καθοδήγηση και πολύ χρήσιμες συμβουλές του στο θέμα της συσχέτισης των ευρημάτων αυτής της εργασίας με αυτά των βασικών πειραματικών δεδομένων, που έχουν σαν αποτέλεσμα τον σχεδιασμό των επομένων βημάτων έρευνας. o Τον κ. Suresh C. Patel, MD, ιευθυντή του Τμήματος Νευροακτινολογίας, Henry Ford Health System (Detroit, Michigan, USA), για την διάθεση των μαγνητικών τομογράφων και του απαραίτητου προσωπικού για την ταχεία ολοκλήρωση της 11

12 συλλογής δεδομένων, καθώς και την καθοδήγηση του στο θέμα της ανάλυσης των μελετών μαγνητικής τομογραφίας. o Τον κ. James R. Ewing, PhD, ιευθυντή του Neurology NMR Research Laboratory, Henry Ford Health System (Detroit, Michigan, USA), ο οποίος μου διέθεσε όλες τις εγκαταστάσεις, workstations, και το απαραίτητο προσωπικό για την εκτέλεση των αναλύσεων των μονοπαραμετρικών και πολυπαραμετρικών μελετών μαγνητικής τομογραφίας, και για τις πολύτιμες συμβουλές του ως προς την κατανόηση των αποτελεσμάτων. o Την κ. Mei Lu, PhD, Ειδική Βιοστατιστικό και Επιδημιολόγο, Henry Ford Health System (Detroit, Michigan, USA), η οποία επιμελήθηκε την στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων, και χρησιμοποίησε προχωρημένες στατιστικές μεθόδους που συνέβαλαν στην καλυτερη κατανόηση των αποτελεσμάτων, ιδίως αυτών που αφορούν την βιωσιμότητα του ιστού. Χωρίς την βοήθεια της θα ήταν αδύνατη η επεξεργασία του εξαιρετικά του τεράστιου όγκου τιμών και δεδομένων που προέκυψαν απο την εκτέλεση ενός πολύ μεγάλου αριθμού μελετών και αναλύσεων. Σαν κλείσιμο αυτου του προλόγου θα ήθελα εκ βάθους καρδίας να ευχαριστήσω τα εξής ιδιαίτερα για την ζωή μου και σταδιοδρομία μου πρόσωπα. Τον Μέντορα μου και ιευθυντή μου, Professor K.M.A. Welch, MB.ChB., για την διδασκαλία της επιστήμης και τέχνης της σύγχρονης Νευρολογίας, την επιστημονική και πρακτική κλινική καθοδήγηση, και την προσφορά μύησης στον ανεξάντλητο κόσμο της έρευνας της εγκεφαλικής ισχαιμίας. Την σύζυγο μου, Θεοδώρα, για την ανεξάντλητη της αγάπη, υπομονή και συμπαράσταση της μέσα απο καθε δύσκολη και εύκολη στιγμή αυτής της 12

13 ζωης. Και τα τέκνα μου, Σοφία, Αθανάσιο και ημήτριο, τα οποία παραχώρησαν το δικό τους πολύτιμο μερίδιο χρόνου για την ολοκλήρωση αυτής της εργασίας. 13

14 Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ A.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια είναι η κύρια αιτία νοσηρότητας και μια από τις κύριες αιτίες θνησιμότητας στον υτικό κόσμο, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ), Ευρώπη και Ελλάδα (1-5). Πρόσφατα, μία μεγάλη πολυκεντρική κλινική μελέτη έδειξε ότι η ενδοφλέβια θεραπεία με tpa πριν από την πάροδο τριών ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων έχει σαν αποτέλεσμα την σημαντική βελτίωση του νευρολογικού ελλείμματος και της συνολικής αναπηρίας (6). υστυχώς, οι ασθενείς με οξέα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια σπάνια προσέρχονται στο νοσοκομείο έγκαιρα ώστε να θεωρηθούν υποψήφιοι για θεραπεία με tpa (1). Πολυκεντρικές θεραπευτικές μελέτες που χρησιμοποίησαν θρομβολυτική θεραπεία μετά την πάροδο τριών ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων είχαν αρνητικά αποτελέσματα όσον αφορά την αποκατάσταση του νευρολογικού ελλείμματος και της συνολικής νοσηρότητας (7-9). Η αποτυχία αυτής της θεραπευτικής αγωγής πιθανόν οφείλεται στο ότι μερικοί από τους ασθενείς έχουν ήδη υποστεί βαρεία, μη αναστρέψιμη εγκεφαλική βλάβη, και ότι άλλοι έχουν ήδη υποστεί αυτόματη διάνοιξη των εγκεφαλικών αγγείων. Σε αυτές τις περιπτώσεις η θρομβολυτική η άλλες θεραπείες οξείας φάσεως, πιθανόν δεν θα έχουν θετικά αποτελέσματα, και πολύ πιθανώς θα αυξήσουν τον κίνδυνο για την πρόκληση ισχαιμικού εγκεφαλικού οιδήματος η ενδοπαρεγχυματικής εγκεφαλικής αιμορραγίας. Τα τελευταία χρόνια έχουν παρουσιασθεί νέες τεχνικές της μαγνητικής τομογραφίας που επιτρέπουν την αναγνώριση των ισχαιμικών εγκεφαλικών περιοχών 14

15 μέσα στις πρώτες ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Οι αλλοιώσεις που παρατηρούνται στην ακολουθία Τ2 [Τ2-Weighted-Imaging (T2WI)] κατά την διάρκεια της εγκεφαλικής ισχαιμίας βασίζονται στην αύξηση του συνολικού ποσού ύδατος στον εγκεφαλικό ιστό (10). Αυξημένη ένταση σήματος σε αυτή την τεχνική απεικόνισης αρχίζει να παρατηρείται μετά από περίπου 6-8 ώρες από την έναρξη της ισχαιμικής διαδικασίας (10). Η ακολουθία διάχυσης [Diffusion-Weighted Imaging (DWI)] βασίζεται στην ελεύθερη διάχυση των μορίων ύδατος δια μέσου της κυτταρικής μεμβράνης των νευρώνων, όπως αυτή εκφράζεται με την τιμή της συνιστάμενης προφανούς διάχυσης [Apparent Diffusion Coefficient (ADC)] (11). Με την έναρξη της εγκεφαλικής ισχαιμίας παρατηρείται πτώση της τιμής της ADC η οποία συμβάλλει στην παραγωγή αυξημένης έντασης σήματος στην ακολουθία διάχυσης (12;13). Αυτές οι αλλαγές στην ακολουθία διάχυσης έχουν παρατηρηθεί μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας από την έναρξη της ισχαιμίας (14). H κατάτμηση του εγκεφαλικού ιστού με βάση την ανάλυση πολλαπλών ακολουθιών της μαγνητικής τομογραφίας επιτρέπει την διάκριση μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού εγκεφαλικού ιστού. Μετά την κατάτμηση, είναι απαραίτητος ο χαρακτηρισμός των διάφορων κατηγοριών ιστού ώστε να γίνει δυνατή η σταδιοποίηση του ιστού, δηλαδή η εκτίμηση της βαρύτητας και αναστρεψιμότητας της ισχαιμικής βλαβης, με επιδιωκόμενο σκοπό την βελτίωση της διαγνωστικής ικανότητας και της θεραπευτικής παρέμβασης στην κλινική πράξη. Αφού η μαγνητική τομογραφία μετρά την χωρική κατανομή του ύδατος σε διάφορες παραμέτρους που έχουν σχέση με τον υπό εξέταση ιστό, όπως την χαλάρωση του Τ2 (spin-spin), χαλάρωση του Τ1 (spinlattice), πρωτονιακή πυκνότητα, διάχυση, και αιματική ροή, είναι δυνατό να ληφθεί μία 15

16 σειρά ακολουθιών, αφού επιλεγούν οι κατάλληλες ακολουθίες παλμών (π.χ. spin-echo, inversion recovery, echo planar imaging, κλπ) οι οποίες παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες, με βάση την συχνότητα η την φάση των πρωτονίων ύδατος σε παθολογικές καταστάσεις. Αυτές οι διαφορετικές απεικονίσεις είναι που κάνουν την μαγνητική τομογραφία μία πραγματικά πολυπαραμετρική απεικονιστική μέθοδο. Η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία παρέχει υψηλή αντίθεση απεικόνισης μεταξύ των διάφορων ιστών αλλά και ευκρινή διάκριση των διάφορων ανατομικών δομών με το να μετρά τους ενδογενείς χρόνους χαλάρωσης spin-lattice, spin-spin, και αιματικής ροής στους διάφορους ιστούς του σώματος. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να αποβούν ιδιαιτέρως χρήσιμα με την χρήση προχωρημένων τεχνικών ανάλυσης απεικονίσεων, και μπορούν να καθιερωθούν σαν ένας μοναδικός τρόπος χαρακτηρισμού της κατάστασης συγκεκριμένων ιστών. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή θα μελετηθεί η δυνατότητα που έχουν διάφορες τεχνικές και ακολουθίες της μαγνητικής τομογραφίας, μόνες τους η σε διάφορους συνδυασμούς, να διαγνώσουν την έκταση και βαρύτητα του οξέος ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, καθώς και να προβλέψουν το τελικό κλινικό αποτέλεσμα, μελετώμενο μετά από τρεις μήνες με την κλίμακα αγγειακών επεισοδίων του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των Η.Π.Α. [National Institutes of Health Stroke Scale (ΝΙΗSS)], σε ασθενείς με οξέα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια που μελετώνται με μαγνητική τομογραφία μέσα στις πρώτες 24 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Επίσης θα μελετηθεί η δυνατότητα της πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας να αναγνωρίσει και να διαχωρίσει ισχαιμικές βλάβες με δυνατότητα αποκατάστασης από εκείνες που είναι πλέον σε νεκρωτικό στάδιο με μηδαμινές πιθανότητες 16

17 αποκατάστασης. Θα μελετηθούν ασθενείς με οξύ ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο στα εγκεφαλικά ημισφαίρια, που υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία μέσα στις πρώτες 24 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων, και μετά από τουλάχιστον τρεις μήνες σε κλινική εξέταση με την κλίμακα αγγειακών επεισοδίων του ΝΙΗ. Η μελέτη της μαγνητικής τομογραφίας θα περιλαμβάνει: 1) Μέτρηση επιφάνειας (σε μια τομή) ισχαιμικής βλάβης στην ακολουθία διάχυσης (DWI), 2) Μέτρηση επιφάνειας ισχαιμικής βλάβης στους χάρτες ADC, 3) Μέτρηση επιφάνειας ισχαιμικής βλάβης στην ακολουθία αιματωσης [Perfusion weighted imaging (PWI)], 4) Μέτρηση επιφάνειας ισχαιμικής βλάβης στην ακολουθία Τ2 (T2WI), 5) Μέτρηση επιφάνειας ισχαιμικής βλάβης σε σύνθετες απεικονίσεις πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας με την μέθοδο ISODATA, 6) Προσδιορισμός των χαρακτηριστικών της ισχαιμικής βλάβης που είναι συμβατά με βιωσιμότητα του ιστού. Οι παραπάνω τιμές, είτε κάθε μια χωριστά η σε διάφορους συνδυασμούς, θα συγκριθούν με το κλινικό αποτέλεσμα σε τρεις η περισσότερους μήνες από την έναρξη του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, όπως αυτό εκφράζεται με την τιμή της κλίμακας αγγειακών επεισοδίων του ΝΙΗ, καθώς και με το τελικό μέγεθος του ισχαιμικού εγκεφαλικού εμφράκτου. Α.2. ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ EΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (ΑΕΕ) είναι η κύρια αιτία αναπηρίας, και η τρίτη κύρια αιτία θνητότητας στον υτικό κόσμο, μετά από τις καρδιοπάθειες και τον καρκίνο, και είναι υπεύθυνα για 1 στους 15 θανάτους (1). Τα ποσοστά θανάτου από ΑΕΕ είναι σχετικά ετερογενή σε όλο τον κόσμο και διαφέρουν αρκετά ακόμη και μέσα στα όρια 17

18 κάθε συγκεκριμένου κράτους. Αυτό σημαίνει ότι ισχυροί περιβαλλοντολογικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο, και δείχνει ότι τα ΑΕΕ δεν είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης η γενετικών επιδράσεων. Τα ποσοστά θανάτου από ΑΕΕ διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Τα υψηλότερα ποσοστά θανάτου αναφέρονται από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και από την Πορτογαλία. Πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι από τα θύματα των ΑΕΕ, 51% χρειάζονται βοήθεια για κινητικές λειτουργίες η βάδιση, 71% έχουν προβλήματα επικοινωνίας, 34% αναγκάζονται να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα, και 16% διαμένουν σε κάποιο τύπο εκτεταμένης νοσοκομειακής περίθαλψης (1). Η περίθαλψη των θυμάτων των ΑΕΕ που έχουν μόνιμες αναπηρίες απαιτεί δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο σε άμεσα και έμμεσα έξοδα. Στις αμέσως επόμενες παραγράφους θα αναλυθούν δεδομένα σχετικά με τις συνέπειες των ΑΕΕ, χρησιμοποιώντας βάσεις δεδομένων των Η.Π.Α. και λαμβάνοντας υπ όψη τις Ελληνικές αναλογίες. A.2.1. Επίπτωση Η επίπτωση των ΑΕΕ ορίσθηκε μετά από 40 έτη παρακολούθησης ανδρών και γυναικών ηλικίας ετών που δεν είχαν προηγούμενο ΑΕΕ κατά την είσοδο τους στην μελέτη του Framingham, το Αυτός ο πληθυσμός εξεταζόταν κάθε 2 έτη, και η παρακολούθηση ήταν ικανοποιητική, με το 85% των συμμετεχόντων να παίρνουν μέρος σε κάθε εξέταση. Οι συμμετέχοντες που είχαν υποψία ΑΕΕ υφίσταντο εξέταση στο νοσοκομείο κατά την διάρκεια του ΑΕΕ από το Από το 1982, το 91.5% των συμμετεχόντων είχαν τουλάχιστον μια εξέταση με αξονική η μαγνητική τομογραφία. Εκτός από την επιβεβαίωση η αποκλεισμό της ενδοκρανίου αιμορραγίας σαν αιτιολογία 18

19 του ΑΕΕ, το AEE επιβεβαιώθηκε με αυτές τις μελέτες στο 60.9% των περιπτώσεων. Ήταν δηλαδή δυνατόν να διαχωριστή πλήρως η αιμορραγία από την εγκεφαλική ισχαιμία, και να καταταχθεί το ΑΕΕ σε κενοτοπιώδες έμφρακτο, η έμφρακτο οφειλόμενο σε πάθηση των μεγάλων εγκεφαλικών αγγείων η καρδιογενή εμβολή, με επαρκή βαθμό βεβαιότητας χρησιμοποιώντας γενικώς αποδεκτά κριτήρια. Σε περισσότερα από 40 έτη από την αρχή της μελέτης το νευρολογικό έλλειμμα του ΑΕΕ επιβεβαιώθηκε από τον ειδικό νευρολόγο της μελέτης. Από το 1981, οπότε η επίβλεψη της μελέτης έγινε περισσότερο εντατική, το νευρολογικό έλλειμμα επιβεβαιώθηκε από τον νευρολόγο της μελέτης στο 56.3% των περιπτώσεων. Μετά από 40 έτη παρακολούθησης στην μελέτη του Framingham παρουσιάσθηκαν 718 περιπτώσεις αρχικού ΑΕΕ και 113 περιπτώσεις παροδικών ισχαιμικών προσβολών. Η μέση ετήσια επίπτωση ΑΕΕ αυξανόταν με την πάροδο της ηλικίας και διπλασιαζόταν σε συνεχόμενες δεκαετίες. Αυτά τα ευρήματα ίσχυαν και για εγκεφαλικά έμφρακτα και για τον συνδυασμό ισχαιμικών και αιμορραγικών ΑΕΕ. Στην δεκαετία των ετών, υπήρχαν πολύ λίγες περιπτώσεις ανδρών για να επιτρέψουν υπολογισμό της επίπτωσης σε αυτό το φάσμα ηλικιών. Στις γυναίκες, η επίπτωση των ΑΕΕ αυξάνεται συνεχώς μέχρι και της τελευταίες δεκαετίες της ζωής χωρίς ποτέ η αύξηση να σταματήσει, δηλαδή να φθάσει σε plateau. Συνολικά, η ετήσια επίπτωση, με διόρθωση ηλικίας (45-84 ετών), των ΑΕΕ ήταν 6.03/1.000 στους άνδρες και 4.53/1.000 στις γυναίκες. Στη ίδια μελέτη, η σύγκριση των δυο βασικών εκφράσεων της αθηροσκληρωτικής νόσου δείχνει ότι στους άνδρες τα εμφράγματα μυοκαρδίου ήταν 3 φορές πιο συχνά από τα εγκεφαλικά έμφρακτα, ενώ στις γυναίκες τα εμφράγματα μυοκαρδίου ήταν 2 φορές πιο συχνά από τα τα ΑΕΕ. Τα εμφράγματα μυοκαρδίου ήταν 19

20 2.8 φορές πιο συχνά στους άνδρες από ότι στις γυναίκες, ενώ τα εγκεφαλικά εμφρακτα ήταν 1.35 φορές πιο συχνά στους άνδρες από ότι στις γυναίκες. Η καθυστέρηση κατά 20 έτη στην εμφάνιση του εμφράγματος μυοκαρδίου στις γυναίκες δεν παρατηρήθηκε σε σχέση με τα εγκεφαλικά εμφρακτα. Οι κατά ηλικία συχνότητες ήταν παρόμοιες στους άνδρες και στις γυναίκες. Α.2.2. Συχνότητα Κάθε έτος περίπου άτομα παθαίνουν ένα νέο η υποτροπιάζον ΑΕΕ (15). Περίπου από αυτά είναι πρώτες προσβολές και είναι υποτροπές (1). Περίπου 11% ατόμων ηλικίας μεταξύ 55 και 64 ετών έχουν σιωπηρά εγκεφαλικά εμφρακτα. Η συχνότητα αυτή αυξάνεται σε 22% στις ηλικίες 65-69, 28% στις ηλικίες 70-74, 32% στις ηλικίες 75-79, 40% μεταξύ 80 και 85, και 43% μετά τα 85 έτη. Αν εφαρμόσουμε αυτά τα δεδομένα στον πληθυσμό της Ελλάδας, υπολογίζουμε ότι περίπου άτομα έχουν ήδη υποστεί σιωπηρό ΑΕΕ (16;17). Η συχνότητα των ΑΕΕ είναι υψηλότερη στους άνδρες στις πιο νέες ηλικίες, αλλά όχι στις μεγαλύτερες ηλικίες. Ο λόγος ανδρών / γυναικών είναι 1.25 στις ηλικίες ετών, 1.50 στις ηλικίες ετών, 1.07 στις ηλικίες ετών, και 0.76 σε ηλικίες > 85 ετών (18;18) (εικόνα 1). Επίσης, έχει γίνει σαφές μέσα από μια πλειάδα επιδημιολογικών μελετών ότι η συχνότητα των ΑΕΕ είναι υψηλότερη στους Αφρικανικής, Μεξικανικής και Ιαπωνικής καταγωγής Αμερικανούς (18;19), για λόγους που δεν έχουν πλήρως διαλευκανθεί, αν και οι τελευταίοι έχουν επιδείξει μια μεγάλη ελάττωση στην συχνότητα των ΑΕΕ τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι όμως ασαφές ακόμη αν υπάρχουν παρόμοιες τάσεις στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. 20

21 Από όλα τα ΑΕΕ, το 87% είναι ισχαιμικής αιτιολογίας; η ενδοπαρεγχυματική και η υπαραχνοειδής αιμορραγία συνιστούν το υπόλοιπο 13% (18). Η συχνότητα των κατηγοριών των ΑΕΕ καθώς και των υποκατηγοριών των ισχαιμικών ΑΕΕ είναι διαφορετική ανάμεσα σε διαφορετικές φυλές στις Η.Π.Α. (19); Παρόμοια δεδομένα για την Ελλάδα ή την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχουν. Εικόνα 1 Συχνότητα ΑΕΕ σε σχέση με ηλικία και φύλο Η.Π.Α.: (Μη δημοσειυθέντα δεδομένα μελέτης ΝΗΑΝΕS, CDC/NCHS) (Πηγή: AHA statistics) Α.2.3. Θνησιμότητα Τα ΑΕΕ είναι υπεύθυνα για 1 από κάθε 16 θανάτους στις Η.Π.Α. το Περίπου 50% των θανάτων από ΑΕΕ συνέβησαν σε περιβάλλον έξω από το νοσοκομείο. Το σύνολο των θανάτων από ΑΕΕ το 2002 ήταν (15). Αν θεωρηθούν χωριστά από τις άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις, τα ΑΕΕ είναι η τρίτη αιτία θανάτου, μετά από τις καρδιοπάθειες και τον καρκίνο. Ανάμεσα σε άτομα ηλικίας ετών, 8-12% των 21

22 ισχαιμικών ΑΕΕ και 37-38% των αιμορραγικών ΑΕΕ καταλήγουν σε θάνατο μέσα στις πρώτες 30 ημέρες (20). Σε μια μελέτη ασθενών ηλικίας άνω των 65 ετών, η θνησιμότητα μέσα στον πρώτο μήνα ήταν 12,6% για όλους τους τύπους ΑΕΕ, 8,1% για τα ισχαιμικά ΑΕΕ και 44,6% για τα αιμορραγικά ΑΕΕ (21). Από το 1994 μέχρι το 2004, η θνησιμότητα από ΑΕΕ ελαττώθηκε κατά 20,4% και ο αριθμός των θανάτων από ΑΕΕ ελαττώθηκε κατά 6.7%. Το 2004 η σύνολη θνησιμότητα από ΑΕΕ ήταν 50,0. Επειδή οι γυναίκες είναι μακροβιότερες από τους άνδρες, περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν από ΑΕΕ από όσο άνδρες. Οι γυναίκες κατέχουν το 61% των θανάτων από ΑΕΕ στις Η.Π.Α.. Η μέση ηλικία θανάτου από ΑΕΕ είναι περίπου 79,6 έτη. Οι άνδρες έχουν μικρότερη ηλικία θανάτου από ΑΕΕ από όσο οι γυναίκες (22). Α.2.4. Συνέπειες Τα ΑΕΕ είναι η κύρια αιτία σοβαρής, μακροχρόνιας αναπηρίας στις Η.Π.Α. (23). Το μέσο χρονικό διάστημα από την έναρξη των συμπτωμάτων του ΑΕΕ μέχρι την άφιξη στο τμήμα επειγόντων είναι μεταξύ 3 και 6 ώρες, σύμφωνα με μελέτη τουλάχιστον 48 εργασιών που αναφέρονται σε καθυστερήσεις πριν από την παρουσία στα τμήματα επειγόντων σε ασθενείς με ΑΕΕ, και που περιλάμβανε δεδομένα από 17 χώρες. Το τελικό κλινικό αποτέλεσμα στους 3 μήνες ήταν βελτιωμένο στους ασθενείς που υποβλήθηκαν σε θρομβολυτική θεραπεία μέσα στο πρώτο τρίωρο από την έναρξη των συμπτωμάτων (24). Τα ποσοστά ασθενών που πεθαίνουν στο πρώτο έτος μετά από πρώτο ΑΕΕ είναι τα εξής: κάτω των 40 ετών, 21% και 24% των ανδρών και γυναικών, αντίστοιχα, 22

23 στις ηλικίες ετών, 14% και 20% ανδρών και γυναικών, και άνω των 70 ετών, 24% και 27% των ανδρών και γυναικών, αντίστοιχα. Τα ποσοστά ασθενών που πεθαίνουν στην πρώτη πενταετία μετά από πρώτο ΑΕΕ είναι τα εξής: κάτω των 40 ετών, 47% και 51% των ανδρών και γυναικών αντίστοιχα, στις ηλικίες ετών, 32% και 32% ανδρών και γυναικών, και άνω των 70 ετών, 58% και 58% των ανδρών και γυναικών αντίστοιχα. Σε ασθενείς μετά από πρώτο ΑΕΕ, τα ποσοστά υποτροπής ΑΕΕ στα επόμενα 5 έτη είναι τα εξής: στις ηλικίες ετών, 13% και 22% των ανδρών και γυναικών, αντίστοιχα, και στις ηλικίες άνω των 70 ετών, 23% και 28% των ανδρών και γυναικών, αντίστοιχα. Η μέση επιβίωση μετά από πρώτο ΑΕΕ είναι: στην ηλικία ετών, 6,8 έτη για άνδρες και 7,4 για γυναίκες, στην ηλικία ετών, 5, 4 και 6,4 έτη για άνδρες και γυναίκες, αντίστοιχα, και πάνω από τα 80 έτη, 1,8 και 3,1 έτη για άνδρες και γυναίκες, αντίστοιχα. Το χρονικό διάστημα που χρειάζεται για ανάρρωση από ΑΕΕ εξαρτάται από την βαρύτητα του επεισοδίου. Περίπου 50-70% των επιζώντων από ΑΕΕ γίνονται ανεξάρτητοι λειτουργικά, αλλά 15-30% είναι μόνιμα ανάπηροι και 20% χρήζουν παρατεταμένης φροντίδας σε ίδρυμα στους 3 μήνες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων (25). Σε ασθενείς που επέζησαν ισχαιμικού ΑΕΕ και ήταν τουλάχιστον 65 ετών, παρατηρήθηκαν οι ακόλουθες αναπηρίες 6 μήνες μετά από το ΑΕΕ (26): 50% είχαν κάποιου βαθμού ημιπάρεση, 30% ήταν ανίκανοι να βαδίσουν χωρίς βοήθεια, 26% ήταν πλήρως εξαρτώμενοι από άλλους για τις δραστηριότητες της καθημερινότητας, 19% 23

24 είχαν αφασία, 35% είχαν συμπτώματα μελαγχολίας, και 26% ήταν μόνιμοι κάτοικοι οίκων ευγηρίας. Από την εθνική βάση δεδομένων ΑΕΕ Paul Coverdell στις Η.Π.Α. γίνεται φανερό ότι η πλειονότητα των εισαγωγών σε νοσοκομείο για ΑΕΕ είναι για ισχαιμικά ΑΕΕ (52%- 70%), με τις παροδικές ισχαιμικές προσβολές και τις ενδοεγκεφαλικές αιμορραγίες να είναι υπεύθυνες για την πλειονότητα των υπόλοιπων εισαγωγών (27). Mεταξύ 19% και 26% των εισαχθέντων ασθενών ήταν κάτω των 60 ετών, και μεταξύ 52% και 58% ήταν γυναίκες (27). Μεταξύ 20% και 25% των εισαχθέντων ασθενών έφθασαν στο τμήμα επειγόντων μέσα στις πρώτες 3 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Θεραπεία με ενεργοποιητή ιστικού πλασμινογόνου (tpa) δόθηκε στο 3%-8.5% των ασθενών με ισχαιμικό ΑΕΕ. Από τους ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με tpa, λιγότεροι από 20% πήραν την θεραπεία μέσα στα πρώτα 60 λεπτά από την παρουσία τους στο τμήμα επειγόντων (27). Σε μια άλλη βάση δεδομένων, στην California Acute Stroke Pilot Registry, 23.5% των ασθενών με ισχαιμικά ΑΕΕ έφθασαν στο τμήμα επειγόντων μέσα στις 3 πρώτες ώρες από έναρξη των συμπτωμάτων, και 4.3% έλαβαν θρομβολυτική θεραπεία (28). Αν όλοι οι ασθενείς καλούσαν το ασθενοφόρο αμέσως, το ποσοστό ασθενών που θα ελάμβαναν θρομβολυτική θεραπεία θα αυξανόταν στο 28.6%. Αν όλοι οι ασθενείς με σαφώς γνωστή ώρα έναρξης των συμπτωμάτων έφθαναν στο τμήμα επειγόντων μέσα σε μία ώρα και ελάμβαναν την ιδανική θεραπεία, 57% θα μπορούσαν να είχαν λάβει θρομβολυτική θεραπεία (28). Α.2.5. Κόστος 24

25 Ακριβή πρόσφατα οικονομικά στοιχεία σχετιζόμενα με το κόστος των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων δεν είναι ακόμη διαθέσιμα από τις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η την Ελλάδα. Εδώ μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε σαν παράδειγμα πάλιν αυτό των Η.Π.Α. και με βάση αυτών των δεδομένων, τηρούμενων των αναλογιών πληθυσμού και οικονομικής επιφάνειας, να κατανοήσουμε την οικονομική σημασία του προβλήματος. Με βάση τα δεδομένα του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής των Η.Π.Α., τα δεδομένα εξόδων για θέματα Υγείας της Υπηρεσίας Οικονομικών Ιατρικής Περίθαλψης των Η.Π.Α., και από τα δεδομένα εσόδων του Εθνικού Γραφείου Απογραφής των Η.Π.Α., υπολογίζεται ότι το οικονομικό κόστος, άμεσο και έμμεσο, των ΑΕΕ στις Η.Π.Α. το 2007 θα είναι 62.7 δισεκατομμύρια δολάρια (USD) (1). Το 2001, το ίδρυμα Κρατικής Ασφάλισης (Medicare) πλήρωσε 3.7 δισεκατομμύρια USD σε δικαιούχους που είχαν νοσηλευθεί για ΑΕΕ. Το μέσο κόστος στην διάρκεια της ζωής ενός ατόμου με ισχαιμικό ΑΕΕ στις Η.Π.Α. υπολογίζεται να είναι περίπου 140,000 USD. Αυτό περιλαμβάνει έξοδα νοσηλείας, αποκατάστασης, και θεραπείας για τα νευρολογικά ελλείμματα. Το κόστος νοσηλείας συνήθως είναι το 70% του συνολικού κόστους κατά το πρώτο έτος μετά το ΑΕΕ. Παράγοντες οι οποίοι συμβάλλουν σε υψηλότερο σύνολο κόστος για ΑΕΕ μέσα στον πρώτο χρόνο περιλαμβάνουν τα εξής: θάνατος στις πρώτες 7 ημέρες, υπαραχνοειδής αιμορραγία, και ΑΕΕ στη διάρκεια νοσηλείας για άλλη πάθηση (29). Μικρότερο κόστος σχετίζεται με ελάσσονα ισχαιμικά έμφρακτα και μόνιμη κατοικία σε οίκους ευγηρίας. Τα δημογραφικά δεδομένα δεν σχετίζονται με το κόστος των ΑΕΕ. Βαρέα ΑΕΕ (σκόρ κλίμακας ΝΙΗ πάνω από 20) κοστίζουν 2 φορές περισσότερο από όσο τα ελαφρότερα, παρά το ότι παρόμοιες διαγνωστικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται και για τα δύο. Συνυπάρχουσες 25

26 παθήσεις, όπως ισχαιμική νόσος της καρδιάς και κολπική μαρμαρυγή συνεπάγονται υψηλότερο κόστος (30). Περίπου 26.2 δισεκατομμύρια USD ήταν το άμεσο κόστος της νοσοκομειακής περίθαλψης, επαγγελματικής περίθαλψης, και φαρμάκων, και 14.7 δισεκατομμύρια USA αντιπροσώπευαν την χαμένη παραγωγικότητα. Αυτοί οι υπολογισμοί είναι γενικοί, και προέρχονται από πολλαπλές πηγές. Πρόσφατες προσπάθειες για ποσοτικοποίηση των εξόδων από νοσοκομειακή περίθαλψη και περίθαλψη μετά από ΑΕΕ, ανάλογα με τον τύπο του ΑΕΕ, θα οδηγήσουν σε πιο ακριβείς υπολογισμούς του πραγματικού κόστους. Συνεπώς, αποτελεσματικοί τρόποι πρόληψης και θεραπείας αναμένεται να οδηγήσουν μια πλειάδα οφελών, όπως καθαρά ιατρικών, ατομικών, κοινωνικών, καθώς και οικονομικών. A.3. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ Τα ΑΕΕ κατατάσσονται σε δυο κύριες κατηγορίες, τα ισχαιμικά και τα αιμορραγικά, και κάθε μια από τις δυο αυτές κατηγορίες μπορεί να υποδιαιρεθεί περαιτέρω σε υποκατηγορίες η υποτύπους (εικόνα 2). Η συστηματική κατάταξη των ΑΕΕ ξεκίνησε με την μελέτη του Framingham (31) στην οποία έγινε καταγραφή των ΑΕΕ, κατάταξη των ΑΕΕ σε κατηγορίες και υποκατηγορίες, καθώς επίσης και στην διάκριση των ΑΕΕ από άλλες νευρολογικές παθήσεις. Με την χρήση των κλινικών δεδομένων και τουλάχιστον μιας αξονικής τομογραφίας κατά την διάρκεια της νοσηλείας, ήταν δυνατόν να διακριθεί το ισχαιμικό από το αιμορραγικό ΑΕΕ, καθώς και να διαχωρισθεί η υπαραχνοειδής από την ενδοπαρεγχυματική αιμορραγία. Η διάγνωση των κενοτοπιωδών εμφράκτων βασίσθηκε στο κλινικό σύνδρομο και στα ευρήματα της αξονικής τομογραφίας, ενώ τα 26

27 κριτήρια για εμβολικά εμφρακτα απαιτούσαν και την ύπαρξη μιας υψηλού κινδύνου καρδιοεμβολικής πηγής. Ο διαχωρισμός μεταξύ ισχαιμικών ΑΕΕ από αποφρακτική νόσο των εξωκράνιων η των ενδοκράνιων αγγείων έγινε με βάση τα κλινικά κριτήρια καθώς και τα αποτελέσματα υπερηχογραφικής μελέτης των εξωκράνιων αγγείων η μαγνητικής αγγειογραφίας. Με βάση την παραπάνω εμπειρία δομήθηκε η βάση δεδομένων ΑΕΕ του Εθνικού Κατηγορίες ΑΕΕ Αιμορραγία 26% Υπαραχνοειδής 13% Κενοτοπιώδες 19% Αθηροθρομβωτικό 6% Καρδιοεμβολικό 14% Ισχαιμία 71% Παρεγχυματική 13% Άλλα 3% Άγνωστης αιτιολογίας 32% NINCDS Stroke Data Bank, Foulkes et al, Stroke 1988;19:547. Εικόνα 2 Σχηματική παράσταση των διαφόρων τύπων ΑΕΕ (τροποποιηθέν απο Foulkes et al, Stroke 1988) Ινστιτούτου Νευρολογικών Παθήσεων και ΑΕΕ των Η.Π.Α., τα δεδομένα της οποίας αποτέλεσαν και την βάση για την σύγχρονη κατάταξη των ΑΕΕ καθώς και για τα κλινικά και νευροακτινολογικά κριτήρια για την διάγνωση τους όπως επίσης και την εκτίμηση της πρόγνωσης τους (32;33). Τα ΑΕΕ κατατάσσονται σε δυο μεγάλες κατηγόριες: τα 27

28 ισχαιμικά ΑΕΕ και τα αιμορραγικά ΑΕΕ. Στην συγκεκριμένη βάση δεδομένων, τα ισχαιμικά ΑΕΕ αποτελούσαν περίπου το 71% του συνόλου των ΑΕΕ, ενώ τα αιμορραγικά αποτελούσαν το 26% του συνόλου (εικόνα 2). Άλλες βάσεις δεδομένων (34-36) παρουσιάζουν λίγο διαφορετική εικόνα, με τα πλέον πρόσφατα δεδομένα (34) να παρουσιάζουν συχνότητα 87% για τα ισχαιμικά ΑΕΕ, ενώ το υπόλοιπο 13% είναι αποτέλεσμα αιμορραγίας. Α.3.1. Υποκατηγορίες ισχαιμικών ΑΕΕ Η εγκεφαλική ισχαιμία είναι συνέπεια διακοπής της αιματωσης μιας περιοχής του εγκεφάλου. Τα ισχαιμικά ΑΕΕ αποτελούν περίπου το 71-85% όλων των ΑΕΕ (32;34). Τα ισχαιμικά ΑΕΕ μπορεί να είναι αποτέλεσμα 1) αθηρωματικής νόσου των μεγάλων αγγείων, 2) νόσου των μικρών διατιτραινόντων κλάδων (κενοτοπιώδη εμφρακτα), 3) καρδιογενούς εμβολής, 4) μη-αρτηριοσκληρωτικών αγγειοπαθειών, και, 5) υπερπηκτικών καταστάσεων. Συχνά, και ανάλογα με τα χρησιμοποιηθέντα κριτήρια, η ακριβής αιτιολογία δεν μπορεί να προσδιορισθεί, παρά την χρήση εκτεταμένων διαγνωστικών εξετάσεων. Τα έμφρακτα αυτά χαρακτηρίζονται ως απροσδιορίστου αιτιολογίας. Στεγανή διάκριση των υποκατηγοριών των ισχαιμικών ΑΕΕ είναι αδύνατο να υπάρξει λόγω της συχνής συνύπαρξης μικτών συνδρομών. Η συστηματική κωδικοποίηση των υποκατηγοριών των ισχαιμικών ΑΕΕ έγινε για τις ανάγκες της μελέτης TOAST (Trial of Org in Acute Stroke Treatment) (37). Στο σύστημα αυτό χρησιμοποιήθηκαν προϋπάρχοντα διαγνωστικά παραδείγματα τα οποία εφαρμόσθηκαν σε κάθε ασθενή που συμμετείχε στην μελέτη. Η διάγνωση της υποκατηγορίας του ισχαιμικού ΑΕΕ βασίσθηκε στα κλινικά δεδομένα και σε 28

29 πληροφορίες από διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις, όπως νευροαπεικόνιση, απεικόνιση καρδιάς, υπερηχογραφική μελέτη των εξωκρανιων αγγείων, αγγειογραφία και εργαστηριακές εξετάσεις για υπερπηκτικές καταστάσεις. Για να εφαρμοσθεί ορθά και αποτελεσματικά η κατάταξη TOAST, είναι προφανές ότι χρειάζεται μεγάλος αριθμός διαγνωστικών δεδομένων (38). Η κατάταξη όμως αυτή συνοδεύεται από υψηλό βαθμό συμφωνίας μεταξύ διάφορων εξεταστών (39), ιδίως αν τα κριτήρια της για την κατάταξη των ισχαιμικών ΑΕΕ εφαρμοσθούν με ακρίβεια. Κατά συνέπεια μπορεί να εφαρμοσθεί πρακτικά σε κάθε τύπο κλινικής μελέτης όπου χρειάζεται ακριβής κατάταξη της αιτιολογίας και τύπου των ισχαιμικών ΑΕΕ. Οι κατά ΤOAST υποκατηγορίες των ισχαιμικών ΑΕΕ και τα κριτήρια για την κατάταξη τους είναι: α) Αθηροσκληρωτική νόσος των μεγάλων αγγείων: Αυτοί οι ασθενείς έχουν κλινικά και απεικονιστικά ευρήματα στένωσης η πλήρους απόφραξης μιας μεγάλης εγκεφαλικής αρτηρίας η κλάδου αυτής λόγω αθηρωμάτωσης. Τα κλινικά ευρήματα υποδεικνύουν βλάβη που περιλαμβάνει τον εγκεφαλικό φλοιό, το στέλεχος, η την παρεγκεφαλίδα ((38). Ιστορικό παροδικών ισχαιμικών προσβολών στην ίδια αγγειακή κατανομή, φύσημα στην καρωτίδα, η ελαττωμένοι παλμοί στηρίζουν την διάγνωση. Φλοιικές η παρεγκεφαλιδικές ισχαιμικές βλάβες, καθώς και ισχαιμικές βλάβες του στελέχους η των υποφλοιωδών περιοχών που είναι μεγαλύτερες από 1,5 εκατοστά στην μεγαλύτερη διάμετρο τους στην αξονική η μαγνητική τομογραφία, θεωρούνται ότι πιθανώς οφείλονται σε αθηροσκλήρωση των μεγάλων αγγείων (38). Επιπλέον αποδείξεις για βαθμό στένωσης περισσότερο από 50%, είτε με υπερηγραφία, μαγνητική η αξονική αγγειογραφία, η με αρτηριογραφία με καθετήρα, είναι απαραίτητη. Οι διαγνωστικές μελέτες πρέπει να αποκλείσουν την πιθανότητα καρδιοεμβολικής πηγής 29

30 (38). Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η αθηροσκλήρωση κυρίως προσβάλλει τα μεγάλα εξωκράνια αγγεία, καθώς και τα ενδοκράνια, ιδίως το καρωτιδικό σιφώνιο, το στέλεχος της μέσης εγκεφαλικής αρτηρίας, την αρχική μοίρα της σπονδυλικής αρτηρίας, το ενδοκράνιο τμήμα της σπονδυλικής αρτηρίας, και την βασική αρτηρία. β) Καρδιογενής εμβολή: Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει ασθενείς με Πίνακας 1 Καρδιοεμβολικες πηγές υψηλού και μέτριου βαθμού κινδύνου Υψηλού κινδύνου Μηχανική προσθετική βαλβίδα Στένωση μιτροειδούς με κολπική μαρμαρυγή Κολπική μαρμαρυγή Θρόμβος του αριστερού κόλπου/ωτίου Σύνδρομο ασθενούς φλεβοκόμβου Πρόσφατο έμφραγμα μυοκαρδίου (<4 εβδομάδες) Θρόμβος αριστερής κοιλίας ιατεταμένη καρδιομυοπάθεια Ακινητικό τμήμα αριστερής κοιλίας Κολπικό μύξωμα Ενδοκαρδίτιδα Μέτριου κινδύνου Πρόπτωση μτροειδούς βαλβίδας Επασβέστωση μιτροειδούς δακτυλίου Στένωση μιτροειδούς χωρίς κολπική μαρμαρυγή Αυτογενές υπερηχοκαρδιογραφικό σκιαστικό αριστερού κόλπου Μεσοκολπική επικοινωνία Κολπική μαρμαρυγή χωρίς άλλη συνοδεύουσα παθολογία Μη-βακτηριακή ενδοκαρδίτιδα Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια Υποκινητικό τμήμα αριστερής κοιλίας Έμφραγμα μυοκαρδίου (> 4, < 26 εβδομάδες) αρτηριακές αποφράξεις που οφείλονται σε έμβολα που γεννώνται στις καρδιακές κοιλότητες. Οι καρδιοεμβολικές πηγές διαχωρίζονται σε αυτές που είναι υψηλού κινδύνου, και σε αυτές που είναι μέτριου ή μέσου βαθμού κινδύνου, με βάση την πιθανότητα να προξενήσουν εμβολή, καθώς και υπότροπή (πίνακας 1) (38;40). Πρέπει να έχει διαγνωσθεί τουλάχιστον μια τέτοια πηγή για να είναι πιθανή η διάγνωση καρδιοεμβολικού ΑΕΕ. Τα κλινικά και απεικονιστικά ευρήματα είναι παρόμοια με αυτά που περιγράφηκαν για 30

31 νόσο των μεγάλων αγγείων (38). Η διάγνωση καρδιοεμβολικού ΑΕΕ ενισχύεται από την προΰπαρξη παροδικών ισχαιμικών προσβολών ή ισχαμικών εμφράκτων σε περισσότερες από μια αγγειακές κατανομές, ή εμβολικού επεισοδίου στην συστηματική κυκλοφορία. Πιθανή στένωση των μεγάλων αγγείων πρέπει να αποκλεισθεί για να γίνει η διάγνωση καρδιοεμβολικου ΑΕΕ. Τα καρδιοεμβολικά ΑΕΕ συνοδεύονται από σημαντικά υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα. Η καρδιογενής εμβολή είναι υπεύθυνη για το 15-20% των ισχαιμικών ΑΕΕ. γ) Νόσος μικρών αγγείων (κενοτοπιώδη εμφρακτα): Σε αυτήν την κατηγορία, οι ασθενείς πρέπει να έχουν τουλάχιστον ένα από τα κλασσικά σύνδρομα που συνοδεύουν τα κενοτοπιώδη εμφρακτα, και δεν πρέπει να έχουν στοιχεία προσβολής του εγκεφαλικού φλοιού. Ιστορικό υπέρτασης η σακχαρώδους διαβήτη στηρίζουν την διάγνωση. Οι ασθενείς επίσης πρέπει να έχουν η φυσιολογικά ευρήματα στην αξονική η μαγνητική τομογραφία, η ευρήματα εμφράκτου που να εξηγεί την κλινική σημειολογία, να ευρίσκεται στο εγκεφαλικό στέλεχος η στις υποφλοιώδεις περιοχές, και έχει διάμετρο μικρότερη από 1,5 εκατοστά. Επίσης δεν πρέπει να έχει διαγνωσθεί η ύπαρξη καρδιοεμβολικής πηγής ή στεγνωτικής νόσου των μεγάλων αγγείων που αιματώνουν την περιοχή του εμφράκτου (38). Oι συχνότερα επηρεαζόμενες περιοχές είναι το κέλυφος, η βάση της γέφυρας, ο θάλαμος, το οπίσθιο σκέλος της έσω κάψας, και ο κερκοειδής πυρήνας. δ) Οξύ ΑΕΕ άλλης προσδιορισμένης αιτιολογίας: Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει ασθενείς με σπάνιες αιτίες ΑΕΕ, όπως μη-αρτηριοσκληρωτικές αγγειοπάθειες, υπερπηκτικές καταστάσεις η αιματολογικές παθήσεις. Οι ασθενείς σε αυτή την κατηγορία πρέπει να έχουν κλινικά και απεικονιστικά ευρήματα οξέος 31

32 ισχαιμικού ΑΕΕ, ανεξαρτήτως μεγέθους η τοπογραφίας. Οι διαγνωστικές μελέτες πρέπει να αποδείξουν την ύπαρξη μιας από αυτές τις ασυνήθεις αιτίες ΑΕΕ. Επίσης, πρέπει να αποκλεισθεί η ύπαρξη καρδιοεμβολικής πηγής ή στενωτικής αθηροσκληρωτικής νόσου των μεγάλων αγγείων. δ1) Μη-αθηροσκληρωτικές αρτηριοπάθειες: Ενώ η πλειονότητα των ισχαιμικών ΑΕΕ προκαλείται από την αρτηριοσκλήρωση, οι μη-αθηροσκληρωτικές αρτηριοπάθειες είναι υπεύθυνες για μια μειοψηφία αιτίων ισχαιμικών ΑΕΕ. Οι αγγειοπάθειες αυτές περιλαμβάνουν τα διαχωριστικά ανευρύσματα των εξωκράνιων αγγείων, τραυματική νόσο των εγκεφαλικών αγγείων, αγγειοπάθεια από ακτινοβολία, την νόσο moya-moya, ινομυϊκή δυσπλασία, και εγκεφαλική αγγειίτιδα. Οι ασυνήθεις αυτές καταστάσεις είναι υπεύθυνες για το 5% όλων των ισχαιμικών ΑΕΕ, και είναι σχετικά πιο συνήθεις στα παιδιά και στους νέους ενήλικες. δ2) Υπερπηκτικές καταστάσεις: Αλλαγές στην αιμόσταση συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για ΑΕΕ, ιδίως για εγκεφαλική ισχαιμία, και πιθανόν είναι υπεύθυνες για ένα μεγάλο αριθμό κρυπτογενών ισχαιμικών ΑΕΕ. Αυτές οι καταστάσεις είναι υπεύθυνες για περίπου 1% όλων των ΑΕΕ και για 2-7% των ισχαιμικών ΑΕΕ σε νέους ασθενείς. Οι υπερπηκτικές παθήσεις μπορούν να διαιρεθούν σε δυο μεγάλες κατηγόριες: πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς. Οι πρωτοπαθείς η κληρονομικές παθήσεις προδιαθέτουν σε θρομβώσεις που επηρεάζουν κυρίως την φλεβική κυκλοφορία. Αυτές περιλαμβάνουν την έλλειψη αντιθρομβίνης ΙΙΙ, την έλλειψη πρωτεϊνών C και S, αντίσταση στην ενεργοποιημένη πρωτεΐνη C, ανωμαλίες του ινωδογόνου, και αλλοιώσεις του πλασμινογόνου και του ενεργοποιητού του ιστικού πλασμινογονου. Υποψία για την παρουσία κληρονομική θρομβοφιλίας πρέπει να γεννηθεί όταν ασθενείς 32

33 προσέρχονται με επανειλημμένα επεισόδια θρόμβωσης των εν τω βάθει φλεβών, επαναλαμβανόμενα επεισόδια πνευμονικής εμβολής, οικογενειακό ιστορικό θρομβωτικών επεισοδίων, ασυνήθεις τοποθεσίες για φλεβοθρομβώσεις η αρτηριακές θρομβώσεις, η σε ασθενείς με θρομβωτικά επεισόδια κατά την παιδική ηλικία η νωρίς μετά την ενηλικίωση. Περίπου τα μισά από τα θρομβωτικά επεισόδια συμβαίνουν αυτόματα, αν και οι ασθενείς αυτοί έχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο όταν εκτεθούν σε επί πλέον παράγοντες όπως κύηση, χειρουργικές επεμβάσεις, τραύμα, η θεραπεία με ορμονικές αντισυλληπτικές μεθόδους. Οι δευτεροπαθείς υπερπηκτικές καταστάσεις παρατηρούνται στην κλινική πορεία ενός αριθμού κακοήθων νεοπλασμάτων. Εγκεφαλικά εμφρακτα συνήθως συνοδεύουν τα λεμφώματα, καρκινώματα και όγκους συμπαγών οργάνων. Η υπερπηκτικότητα δεν είναι ασύνηθες φαινόμενο σε ασθενείς με κακοήθειες, ιδίως σε καρκινώματα του παγκρέατος, γαστρεντερικού σωλήνα, και πνεύμονα, εγκεφαλικούς όγκους, οξεία προμυελογενή λευχαιμία, και μυελοδυσπλαστικές παθήσεις. Η παθοφυσιολογία τους πιστεύεται ότι είναι συνδυασμός μιας κατάστασης διάχυτης ενδαγγειακής πήξης χαμηλής έντασης και δευτεροπαθούς ινωδόλυσης, αλλά με την ισορροπία να κλίνει περισσότερο προς την πλευρά της πήξης. Υπερπηκτικές καταστάσεις επίσης συνδέονται με την κύηση, λοχεία, χρήση αντισυλληπτικού χαπιού, το νεφρωτικό σύνδρομο, την πρωτοπαθή θρομβοκυτταραιμία, παροξυσμική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία, τον σακχαρώδη διαβήτη, αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης πλάσματος, την δρεπανοκυτταρική αναιμία, και την θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα. ε) ΑΕΕ απροσδιορίστου αιτιολογίας: Σε πολλές περιπτώσεις, η αιτιολογία του ΑΕΕ δεν μπορεί να προσδιορισθεί με υψηλό βαθμό βεβαιότητας. Σε αρκετούς ασθενείς, 33

34 η αιτιολογία δεν ανευρίσκεται παρά την εκτεταμένη διαγνωστική εκτίμηση. Η παρούσα κατηγορία περιλαμβάνει επίσης ασθενείς με δυο η και περισσότερες πιθανές αιτίες για ΑΕΕ, ώστε ο θεράπων ιατρός να αδυνατεί να θέσει την τελική αιτιολογική διάγνωση με βεβαιότητα. Π.χ. ένας ασθενής με κολπική μαρμαρυγή και 70% στένωση της καρωτίδας, η ασθενής με κλασσικό κενοτοπιώδες κλινικό σύνδρομο και 60% στένωση της καρωτίδας. Η αιτιολογία των ισχαιμικών ΑΕΕ δεν μπορεί να προσδιορισθεί σε 25-40% του συνόλου των ασθενών. Αυτό το ποσοστό είναι υψηλότερο σε ασθενείς κάτω των 45 ετών. Α.4. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ Οι εγκεφαλικές αρτηρίες είναι είτε μεγάλα αγωγά αγγεία η διατιτραίνωντες κλάδοι και αρτηριόλια που δρουν σαν αγγεία αντιστάσεως. Με εξαίρεση την απουσία εξωτερικού ελαστικού χιτώνα στις ενδοκράνιες αρτηρίες, η μορφολογική οργάνωση των εγκεφαλικών αγγείων είναι παρόμοια με αυτή των άλλων αρτηριών του σώματος. Το αρτηριακό τοίχωμα αποτελείται από τρεις χιτώνες, τον έξω (adventitia), τον μέσο (media), και τον έσω (intima). Ο έσω χιτώνας είναι μια λεία μονή στιβάδα ενδοθηλιακών κυττάρων που προσφέρουν μια αντιθρομβωτική επιφάνεια για αιματική ροή. Μια από τις κύριες λειτουργίες του ενδοθηλίου είναι η ενεργός αναστολή της πήξης και θρόμβωσης. Η μικροκυκλοφορία του εγκέφαλου αποτελεί τα μικρότερα συστατικά του αγγειακού συστήματος, και περιλαμβάνει τα αρτηριόλια, τα τριχοειδή και τα φλεβίδια. Τα αρτηριόλια αποτελούνται κυρίως από λείο μυϊκό χιτώνα και είναι οι κύριες δομές αντίστασης στην ροή αίματος στον εγκεφαλικό ιστό δένδρο. Το τοίχωμα των τριχοειδών αποτελείται από μια μονή, λεπτή στιβάδα ενδοθηλιακών κυττάρων. Οι μεταβολίτες και οι 34

35 θρεπτικές ουσίες διαχέονται δια των τριχοειδών αγγείων. Τα φλεβίδια αποτελούνται από εύθραυστο μυϊκό χιτώνα και λειτουργούν σαν σωληνάρια συλλογής. Η εγκεφαλική μικροκυκλοφορία διανέμει το αίμα στο όργανο στόχος με το να καθορίζει την ροή αίματος και να διανέμει οξυγόνο και γλυκόζη στον εγκέφαλο, ενώ συγχρόνως απομακρύνει τα προϊόντα του μεταβολισμού. Ένας καταρράκτης από περίπλοκα βιοχημικά φαινόμενα συμβαίνουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα έως λεπτά από την στιγμή έναρξης της απόφραξης μιας εγκεφαλικής αρτηρίας. Η εγκεφαλική ισχαιμία προκαλείται από την ελάττωση της αιματικής ροής στην μικροκυκλοφορία. Η ισχαιμία επηρεάζει τον εγκεφαλικό μεταβολισμό και προκαλεί αναστολή της αερόβιας γλυκόλυσης, ενδοκυττάρια συλλογή ιόντων νατρίου και ασβεστίου, απελευθέρωση διεγερτικοτοξικών νευροδιαβιβαστών, αύξηση των επιπέδων γαλακτικού οξέος με συνεπαγόμενη τοπική ιστική οξέωση, παραγωγή ελευθέρων ριζών, κυτταρικό οίδημα, υπερενεργοποίηση λιπασών και πρωτεασών, και κυτταρικό θάνατο. Επίσης, πολλοί νευρώνες υφίστανται απόπτωση μετά από εστιακή εγκεφαλική ισχαιμία. Η ισχαιμική εγκεφαλική βλάβη επιτείνεται περαιτέρω με την διήθηση του ιστού από λευκά αιμοσφαίρια και την δημιουργία εγκεφαλικού οιδήματος. Πολλές από τις νέες πειραματικές θεραπείες έχουν σαν στόχο την αλλοίωση η πρόληψη αυτών των βιοχημικών και ιστικών αλλαγών. Η αιμάτωση του φυσιολογικού εγκεφαλικού ιστού διατηρείται σε ένα στενό φάσμα με την διαδικασία της αυτορρύθμισης (autoregulation) της εγκεφαλικής κυκλοφορίας. Η φυσιολογική αιματεγκεφαλική ροή είναι περίπου ml/100 g/min. Σε περίπτωση απόφραξης ενός μεγάλου αγγείου, όπως είναι η μέση εγκεφαλική αρτηρία, η επιβίωση 35

36 του ιστού εξαρτάται από την συμμετοχή της παράπλευρης κυκλοφορίας μέσω λεπτομηνιγγικών αναστομώσεων. Η πλήρης διακοπή της αιματεγκεφαλικής ροής προκαλεί καταστολή της ηλεκτρικής δραστηριότητας μέσα σε δευτερόλεπτα, αναστολή της συναπτικής διεγερσιμότητας των φλοιικών νευρώνων μετά από 2-4 λεπτά, και αναστολή της ηλεκτρικής διεγερσιμότητας μετά από 4-6 λεπτά (41;42). Η φυσιολογική αιματεγκεφαλική ροή σε κατάσταση ανάπαυσης στον εγκέφαλο ενηλίκου είναι της τάξεως των ml/100 g ανά λεπτό, και ο εγκεφαλικός μεταβολικός ρυθμός Εικόνα 3 Σχέση διάρκειας ισχαιμίας και νευρολογικής βλάβης (Tροποποιηθεν απο Jones, et al, J Neurosurg 1981) οξυγόνου είναι της τάξεως των 165 mmol/100 g ανά λεπτό. Σε πειραματική εγκεφαλική 36

37 ισχαιμία, όταν η αιματεγκεφαλικη ροή ελαττώνεται σε 18 ml/100g ανά λεπτό, τότε ο εγκεφαλικός ιστός φθάνει στον ουδό της ηλεκτρικής ανεπάρκειας. Τα κύτταρα αυτά δεν λειτουργούν φυσιολογικά, αλλά έχουν την δυνατότητα αποκατάστασης (43). Όταν η ροή στο εγκεφαλικό ιστό ελαττώνεται στο επίπεδο των 8mL/100g ανά λεπτό, τότε αυτός φθάνει στο δεύτερο επίπεδο, γνωστό σαν ουδός μεμβρανικής ανεπάρκειας. Σε αυτό το επίπεδο μπορεί να επέλθει ο κυτταρικός θάνατος (Εικόνα 2). Οι ουδικές αυτές τιμές αφορίζουν το άνω και το κάτω όριο της ισχαιμικής penumbra. Η ισχαιμική penumbra ή η περιοχή που ορίζεται με βάση την ανεπαρκή της αιμάτωση, ονομαζόμενη misery perfusion, είναι η κατάσταση του ισχαιμικού εγκέφαλου μεταξύ αυτών των δυο ουδικών τιμών αιματεγκεφαλικής ροής στην οποία υπάρχουν νευρώνες που είναι λειτουργικά μεν σιωπηροί αλλά δομικά άθικτοι και έχουν την δυνατότητα αποκατάστασης αν αποκατασταθεί έγκαιρα η αιματική ροή (41;42). Αυτή είναι και η αρχή πάνω στην οποία βασίζεται κάθε σύγχρονη θεραπεία των ισχαιμικών ΑΕΕ στην οξεία φάση, είτε πρόκειται περί θρομβόλυσης, είτε περί χρήσης κυτταροπροστατευτικών παραγόντων. Α.5. ΤΡΟΠΟΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΕΠΕΙΣΟ ΙΟΥ Α.5.1. Κλινικοί Α Εκτίμηση του νευρολογικού ελλείμματος Το ιστορικό και η νευρολογική εξέταση είναι ο πρώτος και βασικότερος τρόπος εκτίμησης του νευρολογικού ελλείμματος που παράγεται σαν συνέπεια του ΑΕΕ, καθώς και ο αρχικός τρόπος εκτίμησης της τοπογραφίας του εμφρακτου. Όμως, ενώ σαν μέθοδος παρέχει ένα μεγάλο αριθμό πληροφοριών, υπάρχουν αρκετά εγγενή 37

38 προβλήματα, από τα οποία τα κυριότερα είναι η έλλειψη σχηματοποίησης (standardization) και ο απαιτούμενος μακρός χρόνος για την εκτέλεση της, γεγονός που την καθιστά τελείως μη πρακτική για χρήση στην οξεία φάση του ΑΕΕ, ιδίως όταν υπάρχει πίεση χρόνου λόγω πιθανότητας χορήγησης θεραπείας οξείας φάσεως στις 3 Πίνακας 2 Κλίμακα ΑΕΕ του ΝΙΗ (NIHSS) 1a. Level of Consciousness 0 = Alert, keenly responsive 1 = Not alert, arousable by minor stimulation to obey answer or respond 2 = Not alert: requires repeated stimulation or requires painful stimulation 3 = Unresponsive, or reflexive posturing 1b. LOC Questions (month & age) 0 = answers both correctly 1 = answers one correctly 2 = answers neither correctly 1c. LOC: Commands (open & close eyes, fist) 0 = performs both correctly 1= performs one correctly 2 = performs neither correctly 2. Lateral Gaze Paresis 0 = none 1 = partial paresis one or both eyes 2 = total of forced gaze paresis 3. Visual Field Loss 0 = No visual field loss 1 = Partial hemianopsia 2 = Complete hemianopsia 3 = Bilateral hemianopsia (blind) 4. Facial Palsy 0 =Normal 1 = Minor paralysis, asymmetry on smiling 2 = Partial, near or total, lower facial paralysis 3 = Complete, one or both sides, upper and lower facial paralysis 5. Motor Arm (10-second hold) 0 = No drift 1 = Drift; does not touch bed 2 = Drift; touches bed despite effort 3 = No effort; limb falls 4 = No movement 5a. Left Arm 5b. Right Arm Not testable: amputation, joint fusion (do not score) 6. Motor Leg (5-second hold) 0 = No drift 1 = Drift; does not touch bed 2 = Drift; touches bed despite effort 3 = No effort; limb falls 4 = No movement 5a. Left Leg 5b. Right Leg Not testable: amputation, joint fusion (do not score) 7. Limb ataxia (finger-nose, heel-shin) 0 = Absent 1 = Present in one limb 2 = Present in two limbs 8. Sensory Loss (pinprick: face, arm, leg) 0 = No sensory loss 1 = Mild-moderate, aware, but diluted 2 = Severe, unaware of touch or comatose 9. Language, Aphasia (description, naming, reading) 0 = No aphasia, normal 1 = Mild; loss of fluency, anomia, understandable 2 = Severe; fragmented, not understandable 3 = Mute, global aphasia 10. Dysarthria (speech clarity) 0 = Normal 1 = Mild-mod: slurring, intelligible 2 = Severe slurring, unintelligible, or mute Intubated or other physical barrier (do not score) 11. Extinction and Inattention 0 = No abnormality 1 = Abnormality in one modality 2 =Profound hemi-inattention in multiple modalities TOTAL NIH Stroke Scale Score πρώτες ώρες. Για αυτό, διάφοροι ερευνητές έχουν προτείνει την χρήση κλιμάκων εκτίμησης του νευρολογικού ελλείμματος, οι οποίες είναι πολύ σύντομες, πρακτικές, 38

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ευρετήριο Ομιλητών Αβραμίδης Θ. Νευρολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Νοσοκομείο Ερυθρός Σταυρός Αρτέμης Ν. Νευρολόγος, Καθηγητής Νευρολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Βαδικόλιας Κ. Νευρολόγος, Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ

ΜΑΡΤΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Άντρας, 56 ετών, μετά από πρωτοεμφανιζόμενα και -μέσα σε λίγες ώρεςεπαναλαμβανόμενα επεισόδια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 55-62 Αιµορραγία Στο κυκλοφορικό σύστηµα του ενήλικα ανθρώπου υπάρχουν έξι λίτρα περίπου αίµατος, το οποίο µεταφέρει στα κύτταρα των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Β ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟ ΙΩΝ (ΑΕΕ) ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Οι επιπτώσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο στη Θρόμβωση & την Αντιθρομβωτική Αγωγή 4 & 5 Νοεμβρίου 2011 Ιωάννινα Ξενοδοχείο Epirus Palace ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Οργάνωση: Ινστιτούτο Αγγειακών Παθήσεων (Ι.Α.Π.) Αγγειοχειρουργική

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΤΗΣ ΠΗΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ» Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ Βιοχημικό Εργαστήριο, Αιματολογικό Τμήμα Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Θυσιάδου Κ, Ραπτάκη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους

Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Σύγχρονη αντιµετώπιση της νόσου των καρωτίδων στους ηλικιωµένους Αδαµαντία Α. Πολυδώρου Εδικ. Καρδιολόγος 251 Γ.Ν.Αεροπορίας Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια σύµφωνα µε την µελέτη Rochester αυξάνουν µε

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ 2. Η.Κ.Γ. 3. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές

Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές Δημ. Καρδούλας M.Sc, Ph.D Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Κρήτης Ευρωκλινική Αθηνών Σάββατο 15 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές Αρχές Φυσικής Οργανολογία των Υπερήχων Αιμοδυναμική

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

e-cardio.gr e-cardio.gr Στεφανιαία Νόσος Γνώση Διάγνωση Θεραπεία Ελληνικό Ινστιτόύτό Καρδιαγγειακών Νόσηματών Ενημερωτικό Φυλλάδιο

e-cardio.gr e-cardio.gr Στεφανιαία Νόσος Γνώση Διάγνωση Θεραπεία Ελληνικό Ινστιτόύτό Καρδιαγγειακών Νόσηματών Ενημερωτικό Φυλλάδιο e-cardio.gr e-cardio.gr Ελληνικό Ινστιτόύτό Καρδιαγγειακών Νόσηματών Ενημερωτικό Φυλλάδιο Στεφανιαία Νόσος Γνώση Διάγνωση Θεραπεία Η καρδιά μας Η καρδιά μας H καρδιά είναι ένα μυώδες όργανο το οποίο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Α. ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται μεταξύ των σωμάτων των σπονδύλων. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΠΑΤΡΑ, Οκτώβριος 2013 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού Επίβλεψη 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ Πρόληψη αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων στην κολπική µαρµαρυγή. Η θέση των νέων αντιπηκτικών. 2. Γεώργιος Χαλικιάς Λέκτορας Καρδιολογίας.Π.Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΕΠΑ... ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Ονοματεπώνυμο... Όνομα πατέρα... Ημερομηνία Γέννησης... ΑΜ... ΑΜΚΑ... Ασφαλιστικός Φορέας... Ημερομηνία έναρξης της αναπηρίας... Ειδικότητα Προέχουσας Πάθησης

Διαβάστε περισσότερα

OΞΥ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ- ΝΕΥΡΟΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ 24-29 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ. 1o ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ε.Ν.Ε. 1 st SUMMER SCHOOL

OΞΥ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ- ΝΕΥΡΟΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ 24-29 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ. 1o ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ε.Ν.Ε. 1 st SUMMER SCHOOL 1o ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ε.Ν.Ε. 1 st SUMMER SCHOOL ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ OΞΥ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ- ΝΕΥΡΟΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ 24-29 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης- Alexander

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Αγγειακή άνοια Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Τι είναι αγγειακή άνοια; Η αγγειακή άνοια θεωρείται η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από σοβαρή γνωστική απώλεια λόγω: αγγειακής εγκεφαλικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι εξέτασης των αρτηριών και των φλεβών

Μέθοδοι εξέτασης των αρτηριών και των φλεβών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Μέθοδοι εξέτασης των αρτηριών και των φλεβών Peter Gorman, Mario De Nunzio, Richard Donnelly Ανασκόπηση Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται οι κύριες τεχνικές διαγνωστικής διερεύνησης που εφαρμόζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΛΕΒΙΚΗ ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ

ΦΛΕΒΙΚΗ ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΦΛΕΒΙΚΗ ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η πήξη του αίματος είναι μία φυσιολογική και απαραίτητη λειτουργία. Αυτή επιτελείται στο εσωτερικό τοίχωμα των αγγείων το λεγόμενο ενδοθήλιο, ένα πολύ βασικό εργοστάσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ ΣΧΕΤΙΖΌΜΕΝΗ ΜΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΗΡΑ ΣΕ ΜΕΘ. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΦΛΕΒΙΚΟΥ ΚΑΘΕΤΗΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΟΙΜΩΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ - Για την καλύτερη εξυπηρέτησή σας να κλείνετε ραντεβού εκ των προτέρων. - Να προσέρχεστε στην προκαθορισμένη ώρα του ραντεβού σας. - Να μην έχετε γευματίσει τουλάχιστον μία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Απεικονιστική Διερεύνηση του Πνεύμονα, του Πλευριτικού και του Μεσοπνευμόνιου χώρου Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Δρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ Στη σελίδα αυτή παρουσιάζονται τα βιβλία που έχουν γραφεί από τακτικά μέλη της Ακτινολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδας και απευθύνονται στους συνάδελφους απεικονιστές. Τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία Στο πρόσφατο ευρωπαϊκό συνέδριο αμφιβληστροειδούς (EuRetina 2014) στο Λονδίνο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μια νέα απεικονιστική μέθοδος για

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Έλενα Ριζά, MPH, PhD Επιδημιολόγος/ Υγιεινολόγος Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Κύριος Στόχος Αποτύπωση της υγείας του πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΓΡΑΙ ΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ, FSCAI ΑΙΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ EUROMEDICA-ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΕΜΦΡΑΓΜΑΤΟΣ Ρήξη αθηρωµατικής πλάκας και δηµιουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα