Ανδρέας Τζάνης, Επίκουρος Καθηγητής. Ένα σύστημα ταυτόχρονων γραμμικών εξισώσεων γράφεται, χρησιμοποιώντας τυπικό συμβολισμό,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανδρέας Τζάνης, Επίκουρος Καθηγητής. Ένα σύστημα ταυτόχρονων γραμμικών εξισώσεων γράφεται, χρησιμοποιώντας τυπικό συμβολισμό,"

Transcript

1 Κεφάλαιο 2 1 Γραμμικές εξισώσεις Ένα από τα προβλήματα που απαντώνται συχνότερα σε επιστημονικούς υπολογισμούς είναι η επίλυση συστημάτων γραμμικών εξισώσεων. Στο παρόν κεφάλαιο θα συζητηθεί η μέθοδος επίλυσης με Γκαουσσιανή απαλοιφή και η ευαισθησία της λύσης ως προς τα σφάλματα των δεδομένων και τα αναπόφευκτα σφάλματα στρογγύλευσης που υπεισέρχονται κατά την διάρκεια των υπολογισμών. 2.1 Επίλυση γραμμικών συστημάτων Ένα σύστημα ταυτόχρονων γραμμικών εξισώσεων γράφεται, χρησιμοποιώντας τυπικό συμβολισμό, A = b Στη συχνότερη περίπτωση όταν υπάρχουν τόσες εξισώσεις όσες και άγνωστοι, η A είναι μια δεδομένη τετραγωνική μήτρα τάξης n, το b είναι ένα δεδομένο κατακόρυφο άνυσμα n στοιχείων και το είναι ένα άγνωστο κατακόρυφο διάνυσμα n στοιχείων. Οι σπουδάζοντες γραμμική άλγεβρα μαθαίνουν ότι η λύση του A = b μπορεί να γραφεί ως = A -1 b, όπου η A -1 είναι η αντίστροφη της A. Εντούτοις, στη μεγάλη πλειοψηφία πρακτικών υπολογιστικών προβλημάτων, ο υπολογισμός της A -1 είναι περιττός και συνήθως αποφευκταίος. Ως ακραίο αλλά ε- πεξηγηματικό παράδειγμα, θεωρούμε ένα σύστημα που αποτελείται από μόνο μια εξίσωση, 7 = 21 Ο καλύτερος τρόπος να λυθεί ένα τέτοιο σύστημα είναι με διαίρεση 21 = = = 3 7 Η χρήση αντιστροφής θα έδιδε = = = Η αντιστροφή απαιτεί περισσότερη αριθμητική μία διαίρεση και ένα πολλαπλασιασμό αντί για μία μόνο διαίρεση και παράγει μια λιγότερο ακριβή απάντηση. Παρόμοιες συνθήκες ισχύουν για συστήματα περισσότερων της μίας εξισώσεων. Αυτό ισχύει ακόμα και στην κοινότατη περίπτωση όπου υπάρχουν διαφορετικά συστήματα εξισώσεων με την ίδια μήτρα A αλλά διαφορετικά δεξιά σκέλη b. Για τον λόγο αυτό, στα επόμενα θα επικεντρωθούμε στην παρουσίαση μεθόδων άμεσης επίλυσης των συστημάτων και όχι στην αντιστροφή μητρών. 2.2 Ο τελεστής backslash Για να καταστεί σαφής η διάκριση μεταξύ της επίλυσης γραμμικών εξισώσεων και αντιστροφής, η γλώσσα MATLAB έχει εισαγάγει μη-καθιερωμένο παραστατικό συμβολισμό, χρησιμοποιώντας ως τελεστές την οπισθοκλινή γραμμή «\» (backslash) και την εμπροσθοκλινή γραμμή «/» (slash). Εάν A είναι μια μήτρα οιουδήποτε μεγέθους και μορφής και B είναι μια μήτρα με τόσες σειρές όσες η Α, τότε η λύση του συστήματος εξισώσεων AX = B δηλώνεται με X = A \ B Αυτό αναλογεί με διαίρεση αμφοτέρων των πλευρών των εξισώσεων με την μήτρα συντελεσ- 1 Το Κεφάλαιο 2 των παρουσών σημειώσεων έχει βασισθεί και αποτελεί απόδοση του Κεφαλαίου 2 (Linear Equations) του βιβλίου «Numerical Computing with Matlab», από τον Cleve Moller, Society for Industrial and Applied Mathematics,

2 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις τών A. Επειδή ο πολλαπλασιασμός μητρών δεν είναι αντιμεταθετικός και η A εμφανίζεται στο αριστερό σκέλος του αρχικού συστήματος, αυτό ισοδυναμεί με αριστερή διαίρεση. Ομοίως, η λύση σε ένα σύστημα με την Α δεξιά και την B να έχει τόσες στήλες όσες και η A γράφεται, X A = B και λαμβάνεται με την δεξιά διαίρεση, X = B/A Ο συμβολισμός αυτός ισχύει ακόμη και όταν η A δεν είναι τετραγωνική, ώστε ο αριθμός των εξισώσεων να μην είναι ο ίδιος με τον αριθμό των αγνώστων. 2.3 Ένα παράδειγμα 3-by-3 Προκειμένου να γίνει ευκολότερα κατανοητή η λειτουργία του αλγορίθμου επίλυσης συστημάτων γραμμικών εξισώσεων, θεωρούμε το εξής παράδειγμα τρίτης τάξης: = Αυτό φυσικά, αντιπροσωπεύει το σύστημα = = = 6 Το πρώτο βήμα του αλγορίθμου επίλυσης χρησιμοποιεί την πρώτη εξίσωση για να απαλείψει τον άγνωστο 1 από τις άλλες εξισώσεις. Αυτό επιτυγχάνεται προσθέτοντας 0.3 φορές την πρώτη εξίσωση στην δεύτερη εξίσωση και αφαιρώντας 0.5 φορές την πρώτη από την τρίτη εξίσωση. Ο συντελεστής 10 του 1 στην πρώτη εξίσωση είναι το πρώτο οδηγούν στοιχείο (pivot) και οι ποσότητες -0.3 και 0.5, που λαμβάνονται διαιρώντας τους συντελεστές του 1 στις άλλες εξισώσεις με το οδηγούν στοιχείο ονομάζονται πολλαπλασιαστές. To πρώτο βήμα αλλάζει τις εξισώσεις ως: = Το δεύτερο βήμα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη δεύτερη εξίσωση για να απαλείψει τον 2 από την τρίτη εξίσωση. Εντούτοις, το δεύτερο οδηγούν στοιχείο, το οποίο είναι ο συντελεστής του 2 στη δεύτερη εξίσωση, θα ήταν -0.1, μικρότερο από τους άλλους συντελεστές. Συνεπώς, οι τελευταίες δύο εξισώσεις εναλλάσσονται. Αυτό καλείται pivoting. Στο παρόν παράδειγμα η πράξη αυτή δεν είναι απαραίτητη διότι δεν υπάρχουν σφάλματα στρογγύλευσης, αλλά στην γενική περίπτωση είναι σπουδαία και κρίσιμη = Τώρα, το δεύτερο οδηγούν στοιχείο είναι 2.5 και η δεύτερη εξίσωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να απαλειφθεί ο 2 από την τρίτη. Αυτό επιτυγχάνεται προσθέτοντας 0.04 φορές την δεύτερη εξίσωση στην τρίτη εξίσωση. 2

3 = Η τελευταία εξίσωση είναι τώρα = 6.2 από όπου 3 = 1. Αντικαθιστώντας στην δεύτερη εξίσωση: (5)(1) = 2.5. από όπου 2 = -1. Τέλος, οι τιμές των 2 και 3 αντικαθίστανται στην πρώτη εξίσωση: (-7)(-1) = 7 εξ ου 1 = 0. Η λύση είναι 0 = 1 1 και μπορεί εύκολα να ελεγχθεί με αντικατάσταση στο επιλυθέν σύστημα. Ολόκληρος ο αλγόριθμος μπορεί να εκφραστεί συμπαγώς για το παρόν παράδειγμα έστω L= , U= , P = Η μήτρα L περιέχει τους πολλαπλασιαστές που χρησιμοποιήθηκαν για την απαλοιφή, η μήτρα U είναι η τελική μήτρα συντελεστών και η μήτρα P περιγράφει το pivoting. Με αυτές τις τρεις μήτρες, έχομε LU = P A Με άλλα λόγια, η αρχική μήτρα συντελεστών μπορεί να εκφρασθεί υπό μορφή γινομένων μητρών με απλούστερη δομή. 2.4 Πίνακες Αντιμετάθεσης και Τριγωνικοί Πίνακες Ένας πίνακας αντιμετάθεσης δεν είναι παρά ένας ταυτοτικός πίνακας με εναλλαγμένες γραμμές και στήλες. Για παράδειγμα, ο P = Αριστερός πολλαπλασιασμός ενός πίνακα Α με ένα πίνακα αντιμετάθεσης (ΡΑ) αντιμεταθέτει τις γραμμές του Α. Ο δεξιός πολλαπλασιασμός (ΑΡ) αντιμεταθέτει τις στήλες του A. Η λύση γραμμικών εξισώσεωνπου περιλαμβάνουν πίνακες αντιμετάθεσης είναι τετριμμένη. Για παράδειγμα, η λύση του συστήματος P = b αποτελεί απλή αναδιάταξη των στοιχείων του b, = P T b Ένας άνω τριγωνικός πίνακας έχει όλα τα μη μηδενικά στοιχεία του επάνω από την κύρια διαγώνιο, π.χ. 3

4 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις U = Ένας μοναδιαίος κάτω τριγωνικός πίνακας έχει μονάδες (1) επί της κυράς διαγωνίου και όλα τα υπόλοιπα μη-μηδενικά στοιχεία του κάτω από την κύρια διαγώνιο, για παράδειγμα L = Οι γραμμικές εξισώσεις που περιλαμβάνουν τριγωνικούς πίνακες, είναι επίσης εύκολο να λυθούν. Υπάρχουν δύο παραλλαγές του αλγορίθμου επίλυσης του άνω τριγωνικού συστήματος U = b. Αμφότεροι αρχίζουν λύνοντας την τελευταία εξίσωση γα τη τελευταία μεταβλητή, την προτελευταία εξίσωση για την προτελευταία μεταβλητή κοκ. Ο πρώτος αλγόριθμος αφαιρεί πολλαπλάσια των στηλών του U από το b: = zeros(n,1); for k = n:-1:1 (k) = b(k)/u(k,k); i = (1:k-1) ; b(i) = b(i) - (k)*u(i,k); end Ο άλλος χρησιμοποιεί εσωτερικά γινόμενα μεταξύ των γραμμών του U και τμημάτων της α- ναδυόμενης λύσης. = zeros(n,1); for k = n:-1:1 j = k+1:n; (k) = (b(k) - U(k,j)*(j))/U(k,k); end 2.5 Παραγοντοποίηση LU Ο περισσότερο χρησιμοποιούμενος αλγόριθμος επίλυσης γραμμικών συστημάτων είναι ταυτόχρονα και μία από τις αρχαιότερες αριθμητικές μεθόδους: πρόκειται για την μέθοδο της συστηματικής απαλοιφής που αποδίδεται στον C. F. Gauss. Παρά την ηλικία της μεθόδου, σχετικά πρόσφατη έρευνα ( ) αποκάλυψε την σημασία δύο χαρακτηριστικών της, η οποία δεν είχε αποσαφηνιστεί προηγουμένως: την επιλογή οδηγών στοιχείων και την ορθή ερμηνεία των σφαλμάτων στρογγύλευσης. Σε γενικές γραμμές, η Γκαουσσιανή απαλοιφή εφαρμόζεται σε δύο στάδια: την κυρίως απαλοιφή και την αντικατάσταση. Το πρώτο στάδιο (απαλοιφής) αποτελείται από n-1 βήματα. Στο k-στο βήμα, πολλαπλάσια της k-στης εξίσωσης αφαιρούνται από τις υπόλοιπες εξισώσεις προκειμένου να απαλειφθεί η k-στη μεταβλητή. Εάν ο συντελεστής k είναι «μικρός» ενδείκνυται η αντιμετάθεση εξισώσεων πριν τελεσθεί η αφαίρεση. Κατά το στάδιο αντικατάστασης λύνεται η τελευταία εξίσωση για την μεταβλητή n κατόπιν, με αντικατάσταση της n λύνεται 4

5 η προτελευταία για την n-1 κοκ, έως ευρεθεί και η 1 από την πρώτη εξίσωση. Έστω P k, k = 1,,n - 1, οι πίνακες αντιμετάθεσης που προκύπτουν εναλλάσσοντας τις γραμμές ταυτοτικού πίνακα με τον ίδιο τρόπο κατά τον οποίο εναλλάσσονται οι γραμμές του Α στο k-στο βήμα της διαδικασίας απαλοιφής. Έστω M k ο μοναδιαίος κάτω τριγωνικός πίνακας που προκύπτει εισάγοντας τα αρνητικά των πολλαπλασιαστών που χρησιμοποιήθηκαν κατά το k-στο βήμα, κάτω από την διαγώνιο του στην k-στη στήλη του ταυτοτικού πίνακα. Τέλος, έστω U ο τελικός άνω τριγωνικός πίνακας που προκύπτει μετά από τα n - 1 βήματα. Ολόκληρη η διαδικασία απαλοιφής μπορεί να περιγραφεί με μόνο μία εξίσωση πινάκων, U = M n-1 P n-1 M 2 P 2 M 1 P 1 A Η εξίσωση αυτή μπορεί να ξαναγραφτεί με την μορφή L 1 L 2 L n-1 U = P n-1 P 2 P 1 A όπου ο L k λαμβάνεται από τους M k αντιμεταθέτοντας και αλλάζοντας τα πρόσημα των πολλαπλασιαστών κάτω από την διαγώνιο. Έτσι, εάν L = L 1 L 2 L n-1 P = P n-1 P 2 P 1 έχομε LU = P A Ο μοναδιαίος κάτω τριγωνικός πίνακας L περιέχει όλους τους πολλαπλασιαστές που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη απαλοιφή και ο πίνακας αντιμετάθεσης P καταχωρεί όλες τις εναλλαγές γραμμών. Στο παραπάνω παράδειγμα, A = οι πίνακες που προκύπτουν κατά την διάρκεια της απαλοιφής είναι P1 = 0 1 0, M 1 = P2 = 0 0 1, M 2 = 0 1 0, Και οι αντίστοιχοι L είναι 5

6 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις L1 = , L 2 = Η εξίσωση LU = P A αποκαλείται παραγοντοποίηση LU ή τριγωνική αποσύνθεση του A και δεν είναι παρά η διαδικασία της Γκαουσσιανής απαλοιφής εκπεφρασμένη με πίνακες. Με την μέθοδο αυτή ένα γενικευμένο σύστημα εξισώσεων A = b μετατρέπεται στο ζεύγος τριγωνικών συστημάτων Ly = P b U = y 2.6 Η αναγκαιότητα του Pivoting Τα διαγώνια στοιχεία του U ονομάζονται οδηγά (pivots). Το k-στο οδηγούν είναι ο συντελεστής της k-στης μεταβλητής στην k-στη εξίσωση του k-στου βήματος της απαλοιφής. Στο 3- by-3 παράδειγμα, τα οδηγά στοιχεία είναι 10, 2.5, and 6.2. Οι υπολογισμοί, τόσο των πολλαπλασιαστών, όσο και κατά την αντικατάσταση, απαιτούν διαιρέσεις με οδηγά στοιχεία. Κατά συνέπεια, εάν κάποιο από τα οδηγά στοιχεία είναι μηδέν, η διαδικασία καταρρέει. Το αυτό θα συμβεί και όταν ο διαιρέτης είναι πολύ μικρός αριθμός, κοντά στο μηδέν. Για να δούμε πως, θα κάνουμε μερικές μικρές αλλαγές στο παράδειγμα, = Το στοιχείο (2,2) του πίνακα άλλαξε από 2 σε και το δεξί σκέλος επίσης άλλαξε έτσι, ώστε το αποτέλεσμα να είναι πάλι (0, -1, 1) Τ. Ας υποθέσομε ότι η λύση θα πρέπει να υπολογισθεί σε μία υποθετική μηχανή που κάνει αριθμητική κινητής υποδιαστολής με 5 σημαντικά ψηφία. Το πρώτο βήμα της διαδικασίας απαλοιφής παράγει = Το στοιχείο (2,2) είναι τώρα αρκετά μικρό σε σύγκριση με τα άλλα στοιχεία του πίνακα. Εάν συνεχίζαμε την διαδικασία απαλοιφής χωρίς αντιμεταθέσεις,, το επόμενο βήμα θα απαιτούσε να προσθέσουμε φορές την δεύτερη εξίσωση στην τρίτη: (5 + ( )(6)) 3 = (2.5 + ( )(6.001)) Στο δεξί σκέλος, ο πολλαπλασιασμός = δεν μπορεί να αναπαρασταθεί στην υποθετική μηχανή μας, οπότε πρέπει να στρογγυλευτεί σε Τα αποτέλεσμα κατόπιν προστίθεται στο 2.5 και ξανα-στρογγυλεύεται. Με άλλα λόγια, αμφότερα τα υπογραμμισμένα 5 στη εξίσωση ( ) 3 = ( ) 6

7 χάνονται ως σφάλματα στρογγύλευσης. Σ αυτή την υποθετική μηχανή λοιπόν η τελευταία εξίσωση γίνεται = Η αντικατάσταση τώρα, ξεκινά με = = Επειδή το ακριβές αποτέλεσμα είναι 3 = 1, το πρόβλημα στρογγύλευσης δεν φαίνεται και τόσο σοβαρό. Δυστυχώς όμως, η 2 πρέπει να υπολογισθεί από την εξίσωση (6)( ) = Η οποία δίδει = = Τέλος η 1 προσδιορίζεται από την πρώτη εξίσωση (-7)(-1.5) = 7 που δίδει 1 = Έτσι, αντί για (0, -1, 1) T υπολογίσαμε (-0.35, -1.5, ) T. Που χάλασε λοιπόν η δουλειά, δεδομένου ότι δεν έγινε και κάποιος μεγάλος αριθμός πράξεων που να «συσσωρεύσει» σφάλματα στρογγύλευσης και ο πίνακάς μας δεν ήταν ιδιάζων; Το πρόβλημα προέκυψε από τη επιλογή του δεύτερου οδηγού στοιχείου κατά το δεύτερο στάδιο της απαλοιφής. Σαν αποτέλεσμα, ο πολλαπλασιαστής γίνεται και η τελευταία εξίσωση περιλαμβάνει συντελεστές που είναι 10 3 φορές μεγαλύτεροι αυτών του αρχικού προβλήματος. Τα σφάλματα στρογγύλευσης που είναι πολύ μικρά σε σύγκριση με τόσο μεγάλους συντελεστές καθίστανται απαράδεκτα υψηλά σε σχέση με την πραγματική λύση του συστήματος. Εάν η δεύτερη και η τρίτη εξίσωση αντιμετατίθεντο, τότε δεν θα υπήρχε ανάγκη μεγάλων πολλαπλασιαστών το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν ακριβές (ο αναγνώστης ας προσπαθήσει να πιστοποιήσει το γεγονός). Στην γενική περίπτωση, εάν οι πολλαπλασιαστές έχουν μέγεθος μικρότερο ή ίσο της μονάδας, τότε η υπολογιζόμενη λύση προκύπτει ικανοποιητικά ακριβής. Η διαδικασία τήρησης των πολλαπλασιαστών σε απόλυτο μέγεθος μικρότερο της μονάδας ονομάζεται μερικό pivoting. Κατά το k-στο βήμα της απαλοιφής, το οδηγούν στοιχείο επιλέγεται να είναι το απόλυτα μεγαλύτερο στοιχείο του μη-ανηγμένου μέρους της k-στης στήλης. Η γραμμή που περιέχει αυτό το στοιχείο εναλλάσσεται με την k-στη γραμμή για να φέρει αυτό το στοιχείο στην θέση (k, k). Οι ίδιες εναλλαγές πρέπει να γίνονται και με τα στοιχεία του δεξιού σκέλους b. Οι άγνωστοι δεν αναδιατάσσονται διότι οι στήλες του A δεν αλλάζουν lut, bslasht, lugui. Στο υλικό του Κεφαλαίου 2 περιλαμβάνονται τρεις συναρτήσεις περιγράφουσες τους ανωτέρω συζητηθέντες αλγορίθμους. Η πρώτη συνάρτηση είναι η lut.m, που στην πραγματικότητα αποτελεί αναγνώσιμη έκδοση της ενσωματωμένης στο MATLAB συνάρτησης lu. Η 7

8 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις συνάρτηση περιλαμβάνει ένα εξωτερικό βρόχο-for επί της μεταβλητής k ο οποίος μετρά τα βήματα (επαναλήψεις) απαλοιφής αλλά κατά τα άλλα είναι προγραμματισμένη με συμπαγή και αποδοτικό τρόπο. function [L,U,p] = lut(a) %LU Triangular factorization % [L,U,p] = lut(a) produces a unit lower triangular % matri L, an upper triangular matri U, and a % permutation vector p, so that L*U = A(p,:). [n,n] = size(a); p = (1:n) for k = 1:n-1 % Find largest element below diagonal in k-th column [r,m] = ma(abs(a(k:n,k))); m = m+k-1; % Skip elimination if column is zero if (A(m,k) ~= 0) % Swap pivot row if (m ~= k) A([k m],:) = A([m k],:); p([k m]) = p([m k]); end % Compute multipliers i = k+1:n; A(i,k) = A(i,k)/A(k,k); % Update the remainder of the matri j = k+1:n; A(i,j) = A(i,j) - A(i,k)*A(k,j); end end % Separate result L = tril(a,-1) + eye(n,n); U = triu(a); Προσεκτική μελέτη της συνάρτησης δείχνει ότι η αριθμητικά πλέον δαπανηρή πράξη είναι η A(i,j) = A(i,j) - A(i,k)*A(k,j); Στο k-στο βήμα της απαλοιφής, τα i και j είναι ανύσματα δεικτών με μήκος n-k. Η πράξη A(i,k)*A(k,j) πολλαπλασιάζει μία στήλη επί μία γραμμή, προκειμένου να κατασκευάσει ένα τετράγωνο πίνακα βαθμού ένα και τάξης n-k. Ο πίνακας αυτός κατόπιν αφαιρείται από τον «υποπίνακα» (μέρισμα) ιδίου μεγέθους που καταλαμβάνει την κάτω αριστερή γωνία του A. Σε μία γλώσσα προγραμματισμού χωρίς δυνατότητα ανυσματικών πράξεων, η πράξη αυτή (επικαιροποίηση ενός μερίσματος του A) θα γινόταν με ζεύγος ένθετων διπλών βρόχων επί των i και j και πολύ μεγαλύτερη, αντίστοιχα, δαπάνη χρόνου. Η δεύτερη συνάρτηση είναι η bslasht.m, η οποία αποτελεί απλοποιημένη έκδοση του τελεστή backslash. Ξεκινά ελέγχοντας για τρείς σπουδαίες ειδικές περιπτώσεις μορφών στις οποίες μπορεί να εμπίπτει ο Α, την κάτω τριγωνική, άνω τριγωνική και συμμετρική θετική ορισμένη 2 Γραμμικά συστήματα με τέτοιες μορφές μπορούν να λυθούν πολύ ταχύτερα από την γενική περίπτωση. function = bslasht(a,b) % BSLASHTX Solve linear system (backslash) % = bslasht(a,b) solves A* = b [n,n] = size(a); 2 Βλ. Άσκηση 2.3 για περαιτέρω ορισμούς και διευκρινίσεις. 8

9 if isequal(triu(a,1),zeros(n,n)) % Lower triangular = forward(a,b); return elseif isequal(tril(a,-1),zeros(n,n)) % Upper triangular = backsubs(a,b); return elseif isequal(a,a ) [R,fail] = chol(a); if ~fail % Positive definite y = forward(r,b); = backsubs(r,y); return end end Εάν καμία από τις ειδικές περιπτώσεις δεν αναγνωρισθεί, η bslasht καλεί την lut προκειμένου να εκτελέσει την παραγοντοποίηση LU και την backsubs για να ολοκληρώσει την επίλυση του συστήματος. % Triangular factorization [L,U,p] = lut(a); % Permutation and forward elimination y = forward(l,b(p)); % Back substitution = backsubs(u,y); Η συνάρτηση bslasht χρησιμοποιεί δύο έτερες συναρτήσεις για να επιλύσει κάτω και άνω τριγωνικά συστήματα: function = forward(l,) % FORWARD. Forward elimination. % For lower triangular L, = forward(l,b) solves L* = b. [n,n] = size(l); for k = 1:n j = 1:k-1; (k) = ((k) - L(k,j)*(j))/L(k,k); end function = backsubs(u,) % BACKSUBS. Back substitution. % For upper triangular U, = backsubs(u,b) solves U* = b. [n,n] = size(u); for k = n:-1:1 j = k+1:n; (k) = ((k) - U(k,j)*(j))/U(k,k); end Η Τρίτη συνάρτηση, lugui.m, παρέχει οπτική επίδειξη τω βημάτων της παραγοντοποίησης LU με Γκαουσσιανή απαλοιφή. Είναι μία ακόμη έκδοση της lut που επιτρέπει στον χρήστη πειραματισμούς με διαφορετικές στρατηγικές επιλογής οδηγών στοιχείων. Στο k-στο βήμα της απαλοιφής, το μεγαλύτερο στοιχείο του μη επεξεργασμένου μερίσματος (υπολοίπου) του πίνακα A στην k-στη στήλη εμφανίζεται με πορφυρό χρώμα. Αυτό είναι το στοιχείο που στην περίπτωση του μερικού pivoting θα επιλεγόταν ως οδηγών στοιχείο. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει και μελετήσει διαφορετικές στρατηγικές pivoting, μεταξύ των: Χειροκίνητη επιλογή (pick a pivot). Το οδηγό στοιχείο επιλέγεται με τον δρομέα (αριστε- 9

10 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις ρό κλίκ). Μπορεί να είναι το πορφυρό στοιχείο, ή οιοδήποτε άλλο. Διαγώνιο pivoting (diagonal pivoting). Επιλογή του επόμενου μεγαλύτερου στοιχείου επί της διαγωνίου του πίνακα με τον δρομέα. Μερικό Pivoting (partial pivoting). Η ίδια στρατηγική όπως στην lut. Πλήρες pivoting (complete pivoting). Χρήση του μεγαλύτερου στοιχείου του ανεπεξέργαστου μερίσματος (υποπίνακα) του Α ως οδηγό στοιχείο. Το επιλεγμένο οδηγό στοιχείο εμφανίζεται με ερυθρό χρώμα και εκτελείται το σχετικό βήμα απαλοιφής. Κατά την εξέλιξη της διαδικασίας, οι προκύπτουσες στήλες του L εμφανίζονται με πράσινο χρώμα και οι στήλες του U με κυανό Η επίδραση των σφαλμάτων στρογγύλευσης Τα σφάλματα στρογγύλευσης που εισάγονται κατά την επίλυση συστημάτων γραμμικών εξισώσεων, σχεδόν πάντοτε προκαλούν διαφορές μεταξύ της υπολογισθείσας (εκτιμηθείσας) λύσης που στο εξής θα δηλώνεται με και της θεωρητικής λύσης = A -1 b. Στην πραγματικότητα, εάν τα στοιχεία του δεν είναι αριθμοί κινητής υποδιαστολής, τότε το * δεν μπορεί να ισούται με το. Υπάρχουν δύο κοινά μέτρα της απόκλισης του *, ήτοι το σφάλμα e = - * και το υπόλοιπο r = b - A * Η γραμμική άλγεβρα διδάσκει ότι επειδή ο A δεν είναι ιδιάζων, τότε εάν ένα από αυτά είναι μηδέν, τότε και το άλλο οφείλει να είναι μηδέν. Από την άλλη μεριά, δεν οφείλουν αμφότερα να είναι «μικρά» ταυτοχρόνως. Ας δοθεί ένα παράδειγμα: = Τι συμβαίνει όταν επιχειρηθεί Γκαουσσιανή απαλοιφή με μερικό pivoting σε ένα υποθετικό υπολογιστή τριών σημαντικών ψηφίων; Κατ αρχάς, οι δύο γραμμές εναλλάσσονται έτσι, ώστε το να γίνει οδηγό. Μετά υπολογίζεται ο πολλαπλασιαστής = (τρία δεκαδικά ψηφία). Στη συνέχεια αφαιρούνται φορές η νέα πρώτη γραμμή από τη δεύτερη γραμμή για να δώσει το σύστημα = Τέλος επιχειρείται η αντικατάσταση = = = = Για να αποτιμηθεί η ακρίβεια χωρίς προηγούμενη γνώση της ακριβούς θεωρητικής απάντησης, υπολογίζομε τα υπόλοιπα: 10

11 0.217 ((0.780)( 0.443) + (0.563)(1.00)) r = b A * = = ((0.913)( 0.443) + (0.659)(1.00)) Τα υπόλοιπα είναι μικρότερα του 10-3, και για μία μηχανή τριών ψηφίων δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερα! Δυστυχώς, βλέπουμε εύκολα ότι η σωστή λύση για αυτό το σύστημα είναι = Τα στοιχεία της λύσης μας έχουν και λάθος πρόσημο, με το σφάλμα να καθίσταται συνολικά μεγαλύτερο της ίδιας της ορθής λύσης. Ήταν λοιπόν τα μικρά υπόλοιπα ζήτημα τύχης, ή κάτι συστηματικότερο; Για να διερευνήσουμε το πρόβλημα, ας επαναλάβομε την Γκαουσσιανή απαλοιφή σε μία άλλη υποθετική μηχανή με έξι ή περισσότερα σημαντικά ψηφία. Τότε, η απαλοιφή παράγει ένα σύστημα της μορφής = Παρατηρήστε την διαφορά στο πρόσημο του στοιχείου του b 2. Τώρα η αντικατάσταση δίδει = = , = = Δηλαδή την ακριβή απάντηση. Στην τριψήφια μηχανή, το στοιχείο 2 υπολογίσθηκε διαιρώντας δύο αριθμούς που αμφότεροι ήταν της τάξης των σφαλμάτων στρογγύλευσης και ο ένας εκ των οποίων δεν είχε κάν το σωστό πρόσημο. Έτσι, η 2 θα μπορούσε να είναι σχεδόν οτιδήποτε! Η 1 προέκυψε με χρήση αυτής της λανθασμένης τιμής. Παρ όλα αυτά, το υπόλοιπο της πρώτης εξίσωσης είναι μικρό η 1 υπολογίσθηκε με τέτοιο τρόπο, ώστε αυτό να είναι βέβαιο. Ιδού λοιπόν ένα λεπτό αλλά κύριο ζήτημα: Το υπόλοιπο της δεύτερης εξίσωσης θα είναι επίσης μικρό, διότι ο πίνακάς μας είναι περίπου ιδιάζων. Οι δύο εξισώσεις του είναι περίπου πολλαπλάσια η μία της άλλης, ώστε κάθε ζεύγος ( 1, 2 ) που προσεγγιστικά ικανοποιεί την μία, προσεγγιστικά θα ικανοποιεί και την άλλη. Εάν ο πίνακας ήταν ακριβώς ιδιάζων, δεν θα χρειαζόμασταν την δεύτερη εξίσωση καθόλου οιαδήποτε λύση της πρώτης, αυτόματα θα ικανοποιούσε και τη δεύτερη. Αν και το παράδειγμα αυτό είναι εσκεμμένο και μη τυπικό, το συμπέρασμα που εξήχθη από αυτό είναι μέγα και ισχυρό και αποτελεί το σημαντικότερο ίσως εξαγόμενο της εφαρμοσμένης γραμμικής άλγεβρας από την εποχή της εφεύρεσης των Η/Υ: Η Γκαουσσιανή απαλοιφή με μερικό pivoting εγγυημένα παράγει μικρά υπόλοιπα. Στο σημείο αυτό καλό είναι να γίνουν ορισμένες διευκρινιστικές παρατηρήσεις. Με το όρο «εγγυημένα» εννοείται ότι είναι δυνατή η απόδειξη ενός ακριβούς θεωρήματος που υποθέτει συγκεκριμένες τεχνικές λεπτομέρειες περί του πως λειτουργεί το αριθμητικό σύστημα κινητής υποδιαστολής, και το οποίο αποδεικνύει την ισχύ συγκεκριμένων ανισοτήτων τις οποίες πρέπει να ικανοποιούν τα υπόλοιπα. Εάν η αριθμητική γίνεται με κάποιο άλλο τρόπο, ή εάν υπάρχει ένα προγραμματιστικό σφάλμα (bug) σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, τότε η «εγγύηση» καταπίπτει. Επιπλέον, ο όρος «μικρά» σημαίνει «στο επίπεδο του σφάλματος στρογγύλευσης» σε σχέση με τρεις ποσότητες: α) το μέγεθος των στοιχείων στον αρχικό πίνακα συντελεστών, β) το μέγεθος των στοιχείων του πίνακα συντελεστών σε ενδιάμεσα βήματα, και, γ) το μέγεθος των στοιχείων της υπολογισθείσας λύσης. Εάν οιοδήποτε από αυτά είναι «μεγάλο», τότε το υπόλοιπο δεν θα είναι απαραίτητα μικρό κατ απόλυτη έννοια. Τέλος, α- 11

12 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις κόμη και όταν το υπόλοιπο είναι μικρό, δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι το σφάλμα θα είναι μικρό. Η σχέση μεταξύ του μεγέθους των υπολοίπων και του μεγέθους του σφάλματος μερικά προσδιορίζεται από μία παράμετρο γνωστή ως αριθμός συνθήκης ενός πίνακα, πράγμα που θα αποτελέσει αντικείμενο το επομένου χωρίου. 2.9 Νόρμες και Αριθμοί Συνθήκης Οι συντελεστές στην μήτρα και το δεξί σκέλος ενός συστήματος γραμμικών εξισώσεων σπανίων είναι γνωστοί με ακρίβεια. Μερικά συστήματα προκύπτουν από πειράματα και οι συντελεστές τους υπόκεινται σε σφάλματα παρατήρησης. Άλλα συστήματα έχουν συντελεστές που παρέχονται από αριθμητική αποτίμηση μαθηματικών εκφράσεων (τύπων) και υπόκεινται σε σφάλματα στρογγύλευσης. Ακόμη και όταν το σύστημα εισάγεται με ακρίβεια στον Η/Υ, τα σφάλματα στρογγύλευσης είναι σχεδόν αναπόφευκτα κατά την επίλυσή του. Μπορεί να αποδειχθεί ότι τα σφάλματα στρογγύλευσης έχουν την ίδια επίδραση στην Γκαουσσιανή απαλοιφή, όπως και τα σφάλματα των συντελεστών. Κατά συνέπεια, οδηγούμεθα στο εξής θεμελιώδες ερώτημα: Εάν υπεισέλθουν διαταραχές στους συντελεστές ενός συστήματος γραμμικών εξισώσεων, πόσο πολύ αλλοιώνεται η λύση του; Με άλλα λόγια, εάν A = b, πως μπορούμε να μετρήσουμε την ευαισθησία του στις μεταβολές της A και του b; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, πρέπει πρώτα να αποσαφηνισθεί η έννοια του «σχεδόν ιδιάζοντος» πίνακα. Εάν ο Α είναι ιδιάζων, τότε για ορισμένα b δεν θα υπάρχει λύση, ενώ για άλλα b η λύση δεν θα είναι μοναδική. Έτσι, εάν ο Α είναι σχεδόν ιδιάζων, μπορούμε να περιμένομε ότι μικρές μεταβολές σε Α και b θα προκαλούν μεγάλες μεταβολές στην. Στο απέναντι άκρο, εάν ο A είναι ταυτοτικός, τότε οι b και θα είναι το ίδιο διάνυσμα. Έτσι, εάν ο A είναι σχεδόν ταυτοτικός, μικρές μεταβολές σε A και b θα επιφέρουν αντίστοιχα μικρές μεταβολές στην. Σε πρώτη ανάγνωση, μπορεί να φαίνεται ότι υπάρχει μία σχέση μεταξύ του μεγέθους των ο- δηγών στοιχείων και της αστάθειας της Γκαουσσιανής απαλοιφής με μερικό pivoting (εγγύτητα σε ιδιάζουσα μορφή), διότι εάν η αριθμητική μπορούσε να γίνει ακριβώς, όλα τα οδηγά στοιχεία θα ήταν μη-μηδενικά εάν και μόνο εάν ο πίνακας (μήτρα) είναι μη-ιδιάζων. Όταν όμως υπεισέρχονται σφάλματα στρογγύλευσης αυτό παύει να είναι πλέον αληθές: ένας πίνακας θα μπορούσε να είναι σχεδόν ιδιάζων, ακόμη και όταν κανένα από τα οδηγά στοιχεία του δεν είναι μικρό. Μέχρις ενός σημείου επίσης αληθεύει ότι εάν τα οδηγά στοιχεία είναι μικρά, τότε ο πίνακας προσεγγίζει την ιδιάζουσα μορφή. Για να πάρομε ένα ακριβέστερο και αξιοπιστότερο μέτρο της εγγύτητας εγγύτητας ενός πίνακα προς την ιδιάζουσα μορφή από το μέγεθος των οδηγών στοιχείων, πρέπει να εισάγομε την έννοια της νόρμας ενός ανύσματος. Η νόρμα είναι ένας αριθμός που μετρά το γενικό μέγεθος των στοιχείων ενός ανύσματος. Το σύνολο των ανυσματικών νορμών γνωστό ως l p εξαρτάται από την παράμετρο p που κυμαίνεται ως 1 p = : 1 p n p = i p i= 1 Σχεδόν πάντοτε χρησιμοποιούμε p = 1, p = 2 or lim p, οπότε 1 2 = = n i= 1 n i= 1 = ma( ) i i i 2 12

13 Η νόρμα l 1 είναι επίσης γνωστή και ως «νόρμα Manhattan» διότι αντιστοιχεί στη απόσταση που διανύεται στο οδικό δίκτυο μίας πόλης. Η νόρμα l 2 είναι η οικεία μας Ευκλείδεια νόρμα (Ευκλείδειο μήκος). Τέλος, η νόρμα l είναι επίσης γνωστή ως «νόρμα Chebyshev». Γενικά η νόρμα του ανύσματος συμβολίζεται ως. Όλες οι ανυσματικές νόρμες έχουν τις ακόλουθες βασικές ιδιότητες, σχετιζόμενες με την έννοια της απόστασης: > 0εάν 0 0 = 0 c = c c + y + y (ανισότητα Schwarz) Στο MATLAB, η νόρμα p υπολογίζεται με την συνάρτηση norm(,p), ενώ norm() είναι το ίδιο με norm(,2). Για παράδειγμα: δίδει = (1:4)/5 norm1 = norm(,1) norm2 = norm() norminf = norm(,inf) = norm1 = norm2 = norminf = Ο πολλαπλασιασμός ενός ανύσματος με ένα πίνακα A δίδει ένα νέο άνυσμα A το οποίο μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από το. Η συνεπαγόμενη μεταβολή της νόρμας είναι ά- μεσα συσχετισμένη με την ευαισθησία την οποία επιυμούμε να μετρήσουμε. Το εύρος διακύμανσης της μεταβολής μπορεί να εκφρασθεί με δύο αριθμούς, A M = ma m = min A Η μέγιστη (ma) και ελάχιστη (min) τιμές λαμβάνονται για όλα τα δυνατά μη-μηδενικά α- νύσματα. Σημειωτέον ότι εάν ο A είναι ιδιάζων, τότε m = 0. Ο λόγος M/m ονομάζεται αριθμός συνθήκης του A, A ma κ ( A ) =. min A Η αριθμητική τιμή του κ(a) εξαρτάται από την χρησιμοποιούμενη ανυσματική νόρμα, αλλά δεδομένου ότι συνήθως ενδιαφερόμαστε για εκτίμηση της τάξης μεγέθους του αριθμού συνθήκης, το είδος της νόρμας δεν έχει συνήθως ιδιαίτερη σημασία. Θεωρούμε τώρα το σύστημα 13

14 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις A = b και ένα δεύτερο σύστημα που προκύπτει αλλοιώνοντας το δεξί σκέλος A( + δ) = b + δb Θεωρούμε την διαταραχή δb ως το σφάλμα του b και την μεταβολή δ ως το προκύπτον σφάλμα της λύσης, χωρίς να κάνομε οιαδήποτε υπόθεση για το μέγεθος αμφοτέρων των σφαλμάτων. Επειδή A(δ) = δb, οι ορισμοί των M και m οδηγούς στις b and M δb m δ Κατά συνέπεια, εάν m 0, δ δb κ( A) b Το μέγεθος δb / b είναι η σχετική μεταβολή στο δεξί σκέλος και το μέγεθος δ / το σχετικό σφάλμα το προκαλούμενο από αυτή την μεταβολή. Το πλεονέκτημα της χρήσης σχετικών μεταβολών έγκειται στο ότι αυτές είναι αδιάστατες, δηλαδή δεν επηρεάζονται από αλλαγές κλίμακας. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο αριθμός συνθήκης είναι ένας παράγων μεγέθυνσης του σχετικού σφάλματος. Οιεσδήποτε μεταβολές (σφάλματα) στο δεξί σκέλος, προκαλούν μεταβολές κ(a) φορές μεγαλύτερες στην λύση. Μπορεί να αποδειχθεί ότι το αυτό ισχύει και για μεταβολές (σφάλματα) στον ίδιο τον πίνακα συντελεστών. Ο αριθμός συνθήκης είναι επίσης μέτρο της εγγύτητας στην ιδιάζουσα μορφή. Χωρίς μαθηματική απόδειξη, αναφέρομε απλά ότι ο αριθμός συνθήκης μπορεί να ερμηνευθεί ως ο αντίστροφος της σχετικής απόστασης από τον εν χρήσει πίνακα, προς το σύνολο των ιδιαζόντων πινάκων. Έτσι, εάν ο κ(a) είναι μεγάλος, τότε ο A είναι σχεδόν ιδιάζων. Ορισμένες χρήσιμες ιδιότητες του αριθμού συνθήκης είναι οι εξής: 1. Δεδομένου ότι M m, κ(a) 1 2. Εάν P είναι ένας πίνακας αντιμετάθεσης, τότε τα στοιχεία του γινομένου P είναι απλά μία αναδιάταξη των στοιχείων του. Αυτό σημαίνει ότι P = και έτσι, κ(p ) = 1. Ειδικότερα, κ(i ) = Εάν ο A πολλαπλασιασθεί με ένα μονότιμο μέγεθος c, τότε οι M και m αμφότεροι πολλαπλασιάζονται με τον ίδιο μέγεθος, ώστε κ(ca) = κ(a) 4. Εάν ο D είναι διαγώνιος πίνακας, ma dii κ ( A ) = min d ii Οι δύο τελευταίες ιδιότητες είναι και ο λόγος για τον οποίο ο κ(a) είναι καλύτερο μέτρο της εγγύτητας στην ιδιάζουσα μορφή από την ορίζουσα του A. Ως ακραιο παράδειγμα, θεωρήσατε ένα διαγώνιο πίνακα με στοιχεία 0.1 επί της διαγωνίου. Τότε, det(a) = , έ- νας πολύ μικρός αριθμός, αλλά κ(a) = 1, και τα στοιχεία του A είναι απλά 0.1 φορές τα αντίστοιχα στοιχεία του. Σε ένα γραμμικό σύστημα εξισώσεων, ο πίνακας αυτός συμπεριφέρεται περισσότερο ως ταυτοτικός, παρά ως ιδιάζων. 14

15 Το ακόλουθο παράδειγμα χρησιμοποιεί την νόρμα l A = b = Προφανώς, b = 13.8, = 1. Εάν το δεξί σκέλος αλλάξει σε 4.11 b = 9.70 Η λύση γίνεται 0.34 = 0.97 Έστω δ b= b b και δ =. Τότε, δb = 0.01 δ = 1.63 Η σχετικά μικρή μεταβολή στο b έχει αλλάξει άρδην την λύση. Στην πραγματικότητα, οι σχετικές μεταβολές είναι δb = b δ = 1.63 Επειδή ο κ(a) είναι ο μέγιστος παράγων μεγέθυνσης, 1.63 κ( A ) = Οφείλει να σημειωθεί ότι το παράδειγμα αυτό ασχολείται με τις ακριβείς λύσεις δύο ελαφρά διαφορετικών συστημάτων και ότι η μέθοδος που επιλέχθηκε για να βρεθούν αυτές οι λύσεις δεν έχει σημασία. Το παράδειγμα κατασκευάσθηκε να έχει ένα αρκετά υψηλή αριθμό συνθήκης, ώστε το αποτέλεσμα των μεταβολών να είναι ευκρινές και σημαντικό, αλλά παρόμοια συμπεριφορά οφείλει να αναμένεται από όλα τα φυσικά προβλήματα με μεγάλο αριθμό συνθήκης. Ο αριθμός συνθήκης έχει επίσης θεμελιώδη ρόλο στην ανάλυση των σφαλμάτων στρογγύλευσης που υπεισέρχονται κατά την διάρκεια της επίλυσης με Γκαουσσιανή απαλοιφή. Έστω ότι τα A και b έχουν στοιχεία που είναι ακριβείς αριθμοί κινητής υποδιαστολής, have elements that are eact floating-point numbers, και έστω * το άνυσμα των αριθμών κινητής υ- ποδιαστολής που λαμβάνεται από την επίλυση με κάποιο υπολογιστικό πρόγραμμα. Έστω επίσης ότι ο πίνακας δεν είναι ακριβώς ιδιάζων και ότι δεν υπάρχει κορεσμός (overflow) ή εκκένωση (underflow) των αριθμητικών καταχωρητών στην κύρια μνήμη του Η/Υ. Τότε είναι δυνατό να κατασκευασθούν οι ακόλουθες ανισότητες: 15

16 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις b A A * * * * ρε, ρκ( A) ε Εδώ ε είναι η σχετική ακρίβεια της μηχανής eps και ο ρ θα ορισθεί λεπτομερέστερα κατωτέρω, αλλά συνήθως έχει τιμή όχι μεγαλύτερη του 10. Η πρώτη ανισότητα λέει ότι το σχετικό υπόλοιπο μπορεί να αναμένεται να έχει περίπου το ίδιο μέγεθος με το σφάλμα στρογγύλευσης, άσχετα με την το πόσο κακή είναι η συνθήκη του πίνακα. Η δεύτερη ανισότητα απαιτεί ο A να είναι μη-ιδιάζων και περιλαμβάνει την ακριβή λύση. Παράγεται απ ευθείας από την πρώτη ανισότητα και τον ορισμό του κ(a) και λέει ότι το σχετικό σφάλμα θα είναι μικρό εάν ο κ(a) είναι μικρός, αλλά μπορεί και να είναι αρκετά μεγάλο εάν ο πίνακας είναι σχεδόν ιδιάζων. Για να δοθεί ακριβέστερος ορισμός της παραμέτρου ρ, είναι απαραίτητο να εισαχθεί η έννοια της νόρμας πινάκων και να κατασκευασθούν ορισμένες ακόμα ανισότητες. Η παράμετρος Μ που ορίσθηκε προηγουμένως είναι γνωστή ως νόρμα πινάκων. Ο συμβολισμός της νόρμας πινάκων είναι ο ίδιος με τον συμβολισμό της ανυσματικής νόρμας, A = ma A Δεν είναι δύσκολο να δούμε ότι A -1 = 1/m, ώστε ένας ισοδύναμος ορισμός για τον αριθμό συνθήκης να είναι κ(a) = A A -1. Ο υπολογισμός της νόρμας πίνακα που αντιστοιχεί στις ανυσματικές νόρμες l 1 and l είναι σχετικά εύκολος και καταλήγει στις εκφράσεις: A = ma a 1 ij j i. A = ma a i j ij Ο υπολογισμός της νόρμας που αντιστοιχεί στη ανυσματική νόρμα l 2 απαιτεί αποσύνθεση ιδιαζουσών τιμών (Singular Value Decomposition) τπίνακα και θα συζητηθεί σε άλλοκεφάλαιο. Το MATLAB υπολογίζει την νόρμα πίνακα με την συνάρτηση norm(a,p) για p = 1, 2, ή inf. Το βασικό συμπέρασμα από την μελέτη της επίδρασης των σφαλμάτων στρογγύλευσης στην Γκαουσσιανή απαλοιφή οφείλεται στον J. H. Wilkinson,ο οποίος απέδειξε ότι η υπολογιζόμενη λύση * ικανοποιεί ακριβώς την εξίσωση (A + E) * = b όπου E είναι ένα πίνακας του οποίου τα στοιχεία έχουν μέγεθος της τάξης των σφαλμάτων στρογγύλευσης στα στοιχεία του A. Σε γενικές γραμμές, εάν η παράμετρος ρ ορίζεται από την σχέση E = ρε A τότε η ρ σπάνια θα είναι μεγαλύτερη του 10. Με βάση αυτό το βασικό συμπέρασμα, παράγονται ανισότητες που περιλαμβάνουν τα υπόλοιπα και το σφάλμα της λύσης. Τα υπόλοιπα 16

17 δίδονται από την εξίσωση b - A * = E * από όπου b - A * = E * = E * Το σχετικό υπόλοιπο συγκρίνει τις νόρμες της b - A με τις νόρμες του A και του * μέσω της ανισότητας b A* ρε A * Εάν ο Α είναι μη-ιδιάζων, το σφάλμα μπορεί να εκφραστεί με χρήση του αντιστρόφου του Α ως: - * = A -1 (b - A * ) και έτσι, - * = A -1 E * Η σύγκριση της νόρμας του σφάλματος με την νόρμα της υπολογισθείσας λύσης είναι απλούστερη. Το σχετικό σφάλμα ικανοποιεί την ανισότητα * * από όπου * * ρ A A ρκ( A) ε 1 ε 2.10 Περαιτέρω μελέτη και βιβλιογραφία J. W. Demmel, Applied Numerical Linear Algebra, SIAM, 1997, 419 pages. G. H. Golub and C. F. Van Loan, Matri Computations, 2nd Edition, The John Hopkins University Press, Baltimore, G. W. Stewart, Introduction to Matri Computations, Academic Press, New York, G. W. Stewart Matri Algorithms: Basic Decompositions, SIAM, 1998, 458 pages. L. N. Trefethen and D. Bau, III, Numerical Linear Algebra, SIAM, 1997, 361 pages. N. J. Higham, and F. Tisseur, A Block Algorithm for Matri 1-Norm Estima tion, SIAM J. on Matri Analysis and Applications, 21 (2000), pp Ασκήσεις 1. Η Θεοδώρα αγοράζει τρία αχλάδια, δώδεκα μήλα και μία κολοκύθα για 2,36. Ο Γρηγόρης αγοράζει δώδεκα αχλάδια και δύο κολοκύθες για 5,26. Η Αγγελική αγοράζει δύο μήλα και τρείς κολοκύθες για Ποία είναι η τιμή μονάδας εκάστου φρούτου χωρισ- 17

18 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις τά; and one cantaloupe for $ Η Εικόνα 2.1 δείχνει ένα επίπεδο πλέγμα από 13 δοκούς (οι αριθμημένες γραμμές) που ενώνουν 8 αρμούς (αριθμημένοι κύκλοι). Επί των αρμών 2, 5 και 6 εφαρμόζονται τα εικονιζόμενα φορτία (σε μετρικούς τόνους). Θέλομε να υπολογίζομε την προκύπτουσα δύναμε σε κάθε δοκό του πλέγματος. 18 Εικόνα 2.1. Για να βρίσκεται το πλέγμα σε στατική ισορροπία, πρέπει να μην υπάρχει συνιστάμενη οριζόντια ή κατακόρυφη δύναμη σε κάθε αρμό. Έτσι, μπορούμε να καθορίσομε την δύναμη σε κάθε δοκό εξισώνοντας τις οριζόντιες δυνάμεις αριστερά και δεξιά κάθε αρμού, καθώς και τις κατακόρυφες δυνάμεις άνωθεν και κάτωθεν κάθε αρμού. Για 8 αρμούς, η μέθοδος αυτή θα δώσει 16 εξισώσεις, οι οποίες είναι περισσότερες από τους 13 άγνωστους παράγοντες που πρέπει να προσδιορισθούν. Για να είναι στατικά υλοποιήσιμο το πλέγμα, δηλ. για να υπάρχει μία μοναδική λύση, υποθέτομε ότι ο αρμός 1 είναι άκαμπτα καθηλωμένος τόσο οριζόντια, όσο και κατακόρυφα, και ότ ο αρμός 8 είναι άκαμπτα καθηλωμένος κατακόρυφα. Αναλύοντας τις δυνάμεις f i στις δοκούς σε οριζόντιες και κατακόρυφες συνιστώσες και ορίζοντας a = 1/ 2, λαμβάνομε το ακόλουθο σύστημα εξισώσεων: ΑΡΜΟΣ 2: f2 = f6 f3 = 10 ΑΡΜΟΣ 3: af1 = f4 + af5 af1+ f3+ af5 = 0 ΑΡΜΟΣ 4: f4 = f8 f7 = 0 ΑΡΜΟΣ 5 af5 + f6 + af9 = f10 af5 + f7 + af9 = 15 ΑΡΜΟΣ 6 f10 = f13 f11 = 20 ΑΡΜΟΣ 7 f8 + af9 = af12 af9 + f11 + af12 = 0 ΑΡΜΟΣ 8 f13 + af12 = 0 Λύσατε το σύστημα εξισώσεων για τις δυνάμεις fi επί των δοκών. 3. Η Εικόνα 2.2 παρουσιάζει ένα κύκλωμα που αποτελείται από μικρό δίκτυο αντιστάσεων.

19 Υπάρχουν πέντε κόμβοι, οκτώ αντιστάσεις και μία πηγή σταθερού ρεύματος. Επιθυμούμε να υπολογίσουμε την πτώση τάσης μεταξύ των κόμβων του κυκλώματος και τα ρεύματα που ρέουν σε κάθε βρόχο του δικτύου. Το κύκλωμα αυτό μπορεί να περιγραφεί με διαφορετικά γραμμικά συστήματα. Έστω v k, k = 1,, 4 η τάση μεταξύ εκάστου εκ των τεσσάρων πρώτων κόμβων και του πέμπτου κόμβου. Έστω i k, k = 1,,4 το (δεξιόστροφα ρέον) ρεύμα εντός εκάστου εκ των βρόχων του διαγράμματος. Εικόνα 2.2. Δίκτυο αντιστάσεων. Από τον νόμο του Ohm, η πτώση τάσης σε μία αντίσταση δίδεται από την αντίσταση επί το ρεύμα. Για παράδειγμα, ο κλάδος μεταξύ των κόμβων 1 και 2 δίδει v 1 - v 2 = r 12 (i 2 - i 1 ). Με χρήση της αγωγιμότητας, η οποία είναι το αντίστροφο της αντίστασης, g kj = 1/r kj, ο νόμος του Ohm γίνεται i 2 - i 1 = g 12 (v 1 - v 2 ). Η πηγή του ρεύματος περιλαμβάνεται στην εξίσωση v 3 - v s = r 35 i 4 Σύμφωνα με τον νόμο ισορροπίας τάσεων του Kirchoff, το άθροισμα των διαφορών τάσης γύρω από κάθε βρόχο είναι μηδέν. Για παράδειγμα, γύρω από τον βρόχο 1 έχομε (v 1 - v 4 ) + (v 4 - v 5 ) + (v 5 - v 2 ) + (v 2 - v 1 ) = 0. Συνδυάζοντας το νόμο Kirchoff με τον νόμο του Ohm τελικά κατασκευάζομε το σύστημα γραμμικών εξισώσεων που διέπει το κύκλωμα Ri = b, όπου i είναι το άνυσμα των ρευμάτων i1 i2 i = i3 i4 b είναι το άνυσμα της πηγής 0 0 b = 0 V s και R ο πίνακας αντιστάσεων 19

20 Κεφάλαιο 2, Γραμμικές Εξισώσεις r25 + r12 + r14 + r45 r12 r14 r45 r12 r23 + r12 + r13 r13 0. r14 r13 r14 + r13 + r34 r 34 r45 0 r34 r35 + r45 + r34 Το σύστημα αυτό μπορεί να λυθεί ως προς τα ρεύματα και μετά, με χρήση του νόμου του Ohm να υπολογισθούν οι αντιστάσεις. Εναλλακτικά, σύμφωνα με τον νόμο ισορροπίας ρευμάτων του Kirchoff, άθροισμα των ρευμάτων σε κάθε κόμβο είναι μηδέν. Για παράδειγμα στον κόμβο 1 έχομε: (i 1 - i 2 ) + (i 2 - i 3 ) + (i 3 - i 1 ) = 0 Συνδυάζοντας τον νόμο Kirchoff με τον νόμο του Ohm (στην μορφή που γράφεται με αγωγιμότητα αντί για αντίσταση), λαμβάνομε το σύστημα Gv = c, όπου v είναι το άνυσμα τάσεων, v1 v2 v = v3 v4 c είναι το πηγαίο ρεύμα 0 0 c = g35v s 0 Και G είναι ο πίνακας αγωγιμότητας g + g + g g g g g12 g12 + g23 + g25 g23 0 g13 g23 g13 + g23 + g34 + g35 g34 g14 0 g34 g14 + g34 + g45 Το σύστημα αυτό μπορεί να λυθεί ως προς τις τάσεις και μετά, χρησιμοποιώντας τον νόμο του Ohm να υπολογισθούν τα ρεύματα. Αποστολή σας είναι να πιστοποιήσετε ότι αμφότερες οι τεχνικές δίδουν τα ίδια αποτελεέσματα. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε δικές σας τιμές πηγαίας τάσης και αντιστάσεων. 4. Ο αλγόριθμος Cholesky παραγοντοποιεί μία σπουδαία κατηγορία μητρών (πινάκων) γνωστών με τον όρο θετικοί ορισμένοι πίνακες. Ο Andre-Louis Cholesky ( ) ή- ταν Γάλλος αξιωματικός και ασχολήθηκε με την γεωδαισία και την τοπογραφία στην Κρήτη και Β. Αφρική λίγο προ του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Ανέπτυξε την ομώνυμή του για να υπολογίζει λύσεις σε συστήματα κανονικών εξισώσεων που προκύπτουν από ορισμένα γεωδαιτικά προβλήματα ελαχίστων τετραγώνων μέθοδο (εξομοίωση δεδομένων). Ένας πραγματικός συμμετρικός πίνακας A = A T είναι θετικός ορισμένος, όταν ισχύουν οι ακόλουθες ισοδύναμες συνθήκες: Η τετραγωνική (quadratic) μορφή T A είναι θετική για όλα τα μη-μηδενικά ανύσματα.. 20

21 Όλες οι ορίζουσες Alπου σχηματίζονται από υποπίνακες κάθε τάξης συμμετρικούς περί την διαγώνιο του Α είναι θετικές. Όλες οι ιδιοτιμές λ(α) είναι θετικές. Υπάρχει πραγματικός πίνακας R τέτοιος ώστε Α = R T R. Το γεγονός είναι πως οι συνθήκες αυτές είναι δύσκολο, ή υπολογιστικά απαιτητικό να χρησιμοποιηθούν ως βάση για να πιστοποιηθεί εάν ένας πίνακας είναι θετικός ορισμένος, Στο MATLAB, ο καλύτερος τρόπος πιστοποίησης αυτής της ιδιότητας είναι η χρήση της συνάρτησης chol. Για λεπτομέρειες ανατρέξατε στην online βοήθεια του MATLAB ή δώσατε την εντολή help chol. Ποία από τις ακόλουθες οικογένειες πινάκων είναι θετική ορισμένη; M = magic(n) H = hilb(n) P = pascal(n) I = eye(n,n) R = randn(n,n) R = randn(n,n); A = R * R R = randn(n,n); A = R + R R = randn(n,n); I = eye(n,n); A = R + R + n*i 5. Έστω A= ' 2 b = (α) Δείξατε ότι το γραμμικό σύστημα A = b έχει απείρως πολλές λύσεις. Περιγράψατε το σύνολο των πιθανών λύσεων. (β) Υποθέσατε ότι για την λύση του συστήματος A = b χρησιμοποιείται Γκαουσσιανή απαλοιφή με ακριβή αριθμητική. Επειδή υπάρχουν απείρως πολλές λύσεις, είναι μάλλον παράλογο να αναμένει κανείς τον υπολογισμό μίας συγκεκριμένης λύσης. Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα; (γ) Χρησιμοποιήσατε την συνάρτηση bslasht για λύση της A = b σε πραγματικό υπολογιστή με αριθμητική κινητής υποδιαστολής. Τι λύση λαμβάνετε; Γιατί; Κατά ποία έννοια είναι αυτή μία «καλή» λύση; Κατά ποία έννοια αποτελεί αυτή μία «κακή» λύση; to solve A = b on an actual computer with floating-pointarithmetic. (δ) Εξηγήσατε γιατί ο τελεστής backslash (\) =A\b δίδει λύση διαφορετική από την = bslasht(a,b). 21

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Κεφάλαιο 3 Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Μονάδα ελέγχου Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Δομή Αριθμητικής Λογικής Μονάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD Εισαγωγή To παρόν κεφάλαιο χωρίζεται σε μέρη. Στο (Α), μεταξύ άλλων, εξηγούμε γιατί μας ενδιαφέρει η λεγόμενη ανάλυση σε παράγοντες ειδικούς πίνακες (decompositio)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ (Transportation Problems) Βασίλης Κώστογλου E-mail: vkostogl@it.teithe.gr URL: www.it.teithe.gr/~vkostogl Περιγραφή Ένα πρόβλημα μεταφοράς ασχολείται με το πρόβλημα του προσδιορισμού του καλύτερου δυνατού

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο «ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» ΜΠΙΘΗΜΗΤΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΕΛΛΑ Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

1. Πότε χρησιμοποιούμε την δομή επανάληψης; Ποιες είναι οι διάφορες εντολές (μορφές) της;

1. Πότε χρησιμοποιούμε την δομή επανάληψης; Ποιες είναι οι διάφορες εντολές (μορφές) της; 1. Πότε χρησιμοποιούμε την δομή επανάληψης; Ποιες είναι οι διάφορες (μορφές) της; Η δομή επανάληψης χρησιμοποιείται όταν μια σειρά εντολών πρέπει να εκτελεστεί σε ένα σύνολο περιπτώσεων, που έχουν κάτι

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss 4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss Θεωρούµε το γραµµικό σύστηµα α 11χ 1 + α 12χ 2 +... + α 1νχ ν = β 1 α 21χ 1 + α 22χ2 +... + α 2νχ ν = β 2... α ν1χ 1 + α ν2χ 2 +... + α ννχ ν = β ν Το οποίο µπορεί να γραφεί

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ. Βασικές Έννοιες Προγραμματισμού. Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD

Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ. Βασικές Έννοιες Προγραμματισμού. Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ Βασικές Έννοιες Προγραμματισμού Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Αριθμητικά συστήματα Υπάρχουν 10 τύποι ανθρώπων: Αυτοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα:

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα: ΦΙΛΤΡΑ 6.. ΦΙΛΤΡΑ Το φίλτρο είναι ένα σύστημα του οποίου η απόκριση συχνότητας παίρνει σημαντικές τιμές μόνο για συγκεκριμένες ζώνες του άξονα συχνοτήτων. Στο Σχήμα 6.6 δείχνουμε την απόκριση συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η χρησιμοποίηση των τεχνικών της παλινδρόμησης για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων έχει διευκολύνει εξαιρετικά από την χρήση διαφόρων στατιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Το δυαδικό σύστημα αρίθμησης χρησιμοποιεί δύο ψηφία. Το 0 και το 1. Τα ψηφία ενός αριθμού στο δυαδικό σύστημα αρίθμησης αντιστοιχίζονται σε δυνάμεις του 2. Μονάδες, δυάδες, τετράδες,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες Με τον διεθνή όρο φράκταλ (fractal, ελλ. μορφόκλασμα ή μορφοκλασματικό σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες ονομάζεται ένα γεωμετρικό σχήμα που επαναλαμβάνεται αυτούσιο σε άπειρο

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3 ΑΣΚΗΣΗ 1 Δύο επιχειρήσεις Α και Β, μοιράζονται το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς για ένα συγκεκριμένο προϊόν. Καθεμία σχεδιάζει τη νέα της στρατηγική για τον επόμενο χρόνο, προκειμένου να αποσπάσει πωλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ.

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ. Παραδείγματα Απαρίθμησης Γνωστό: P (M 2 M τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M Τεχνικές Απαρίθμησης Πχ M {A, B, C} P (M 2 3 8 #(Υποσυνόλων με 2 στοιχεία ( 3 2 3 #(Διατεταγμένων υποσυνόλων με 2 στοιχεία 3 2

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων 1. Σκοπός Σκοπός του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι σπουδαστές με τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη θεωρία Σφαλμάτων, όπως το σφάλμα, την αβεβαιότητα της μέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΙ Διερεύνηση αριθμών Αρ 1.6 Συνθέτουν και αναλύουν αριθμούς μέχρι το 100 με βάση την αξία θέσης ψηφίου, χρησιμοποιώντας αντικείμενα, εικόνες, και σύμβολα. Αρ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

3.12 Το Πρόβλημα της Μεταφοράς

3.12 Το Πρόβλημα της Μεταφοράς 312 Το Πρόβλημα της Μεταφοράς Σ αυτή την παράγραφο και στις επόμενες μέχρι το τέλος του κεφαλαίου θα ασχοληθούμε με μερικά σπουδαία είδη προβλημάτων γραμμικού προγραμματισμού Οι ειδικές αυτές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATHLAB Α ΜΕΡΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATHLAB Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATHLAB Α ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΙΝΑΚΩΝ ΣΤΟ MATHLAB Αν θέλουμε να εισάγουμε έναν πίνακα στο mathlab και να προβληθεί στην οθόνη βάζουμε τις τιμές του σε άγκιστρα χωρίζοντάς τις με κόμματα ή κενό

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ.. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Αν είναι δυο μη μηδενικά διανύσματα τότε ονομάζουμε εσωτερικό γινόμενο των και τον αριθμό : όπου φ είναι η γωνία των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα q Θεωρία: Η απάντηση που ζητάτε είναι αποτέλεσμα μαθηματικών πράξεων και εφαρμογή τύπων. Το αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο q Πείραμα: Στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE

Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Α/Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ : ΑΣΚΗΣΗ 3 η Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE Σκοπός Η κατανόηση της λειτουργίας και

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμικός Προγραμματισμός

Γραμμικός Προγραμματισμός Γραμμικός Προγραμματισμός Εισαγωγή Το πρόβλημα του Σχεδιασμού στη Χημική Τεχνολογία και Βιομηχανία. Το συνολικό πρόβλημα του Σχεδιασμού, από μαθηματική άποψη ανάγεται σε ένα πρόβλημα επίλυσης συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Έκδοση 5.0

Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Έκδοση 5.0 Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Έκδοση 5.0 Πνευματικά Δικαιώματα 2007 Ίδρυμα ECDL (ECDL Foundation www.ecdl.org) Όλα τα δικαιώματα είναι κατοχυρωμένα. Κανένα μέρος αυτού του εγγράφου δεν μπορεί να αναπαραχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση Δ τάξης. Παιχνίδια στην κατασκήνωση

Υπενθύμιση Δ τάξης. Παιχνίδια στην κατασκήνωση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Υπενθύμιση Δ τάξης Παιχνίδια στην κατασκήνωση Συγκρίνω δυο αριθμούς για να βρω αν είναι ίσοι ή άνισοι. Στην περίπτωση που είναι άνισοι μπορώ να βρω ποιος είναι μεγαλύτερος (ή μικρότερος). Ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ Αντιστάτες συνδεδεμένοι σε σειρά Όταν ν αντιστάτες ενός κυκλώματος διαρρέονται από το ίδιο ρεύμα τότε λέμε ότι οι αντιστάτες αυτοί είναι συνδεδεμένοι σε σειρά.

Διαβάστε περισσότερα

Γραφικά Υπολογιστών: Σχεδίαση γραμμών (Bresenham), Σχεδίασης Κύκλων, Γέμισμα Πολυγώνων

Γραφικά Υπολογιστών: Σχεδίαση γραμμών (Bresenham), Σχεδίασης Κύκλων, Γέμισμα Πολυγώνων 1 ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Πληροφορικής Γραφικά Υπολογιστών: Σχεδίαση γραμμών (Bresenham), Σχεδίασης Κύκλων, Γέμισμα Πολυγώνων Πασχάλης Ράπτης http://aetos.it.teithe.gr/~praptis praptis@it.teithe.gr 2 Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 Ν. ΠΑΝΤΕΛΗ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 ΚΟΣΤΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας

Κεφάλαιο 5. Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας Κεφάλαιο 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. 5 Θεμελιώδη προβλήματα της Τοπογραφίας. Στο Κεφάλαιο αυτό περιέχονται: 5.1 Γωνία διεύθυνσης. 5. Πρώτο θεμελιώδες πρόβλημα. 5.3 εύτερο θεμελιώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μια διάταξη που αποτελείται από ένα σύνολο ηλεκτρικών στοιχείων στα οποία κυκλοφορεί ηλεκτρικό ρεύμα. Τα βασικά ηλεκτρικά στοιχεία είναι οι γεννήτριες,

Διαβάστε περισσότερα

M m l B r mglsin mlcos x ml 2 1) Να εισαχθεί το µοντέλο στο simulink ορίζοντας από πριν στο MATLAB τις µεταβλητές Μ,m,br

M m l B r mglsin mlcos x ml 2 1) Να εισαχθεί το µοντέλο στο simulink ορίζοντας από πριν στο MATLAB τις µεταβλητές Μ,m,br ΑΣΚΗΣΗ 1 Έστω ένα σύστηµα εκκρεµούς όπως φαίνεται στο ακόλουθο σχήµα: Πάνω στη µάζα Μ επιδρά µια οριζόντια δύναµη F l την οποία και θεωρούµε σαν είσοδο στο σύστηµα. Έξοδος του συστήµατος θεωρείται η απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές

Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές Το πακέτο ΕXCEL: Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές Eπιμέλεια των σημειώσεων και διδασκαλία: Ευαγγελία Χαλιώτη* Θέματα ανάλυσης: - Συναρτήσεις / Γραφικές απεικονίσεις - Πράξεις πινάκων - Συστήματα εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βήμα: Βγάζουμε παρενθέσεις 4 ο βήμα: Προσθέσεις και αφαιρέσεις

3 ο βήμα: Βγάζουμε παρενθέσεις 4 ο βήμα: Προσθέσεις και αφαιρέσεις 24 Κεφάλαιο ο. Να κάνετε τις πράξεις : α) 2 + 3 4-2 : (-4) + γ) -3 (-2) -5 +4: (-2) -6 β) 2 +3 (4-2): (-4 +) δ) -8 : (-3 +5) -4 (-2 + 6) Για να κάνουμε τις πράξεις ακολουθούμε τα εξής βήματα: ο βήμα: Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα;

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα; ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 1. Τι ονοµάζουµε µονώνυµο Μονώνυµο ονοµάζεται κάθε γινόµενο το οποίο αποτελείται από γνωστούς και αγνώστους (µεταβλητές ) πραγµατικούς αριθµούς. Ο γνωστός πραγµατικός αριθµός ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς Εργαστηριακή Άσκηση 4 Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας με τη διάταξη της αεροτροχιάς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μελέτη της ευθύγραμμης

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα #5 ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ & ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σ. Βαρούτης

Παράδειγμα #5 ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ & ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σ. Βαρούτης Παράδειγμα #5 ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ & ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σ. Βαρούτης. Το παρακάτω αλγεβρικό τρι-διαγώνιο σύστημα έχει προκύψει από την επίλυση µιας συνήθους διαφορικής εξίσωσης που περιγράφει

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων

Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων Κατασκευή προγράμματος για επίλυση Φυσικομαθηματικών συναρτήσεων Ιωάννης Λιακόπουλος 1, Χαράλαμπος Λυπηρίδης 2 1 Μαθητής B Λυκείου, Εκπαιδευτήρια «Ο Απόστολος Παύλος» liakopoulosjohn0@gmail.com, 2 Μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο 8.1 Συντελεστές συσχέτισης: 8.1.1 Συσχέτιση Pearson, και ρ του Spearman 8.1.2 Υπολογισµός του συντελεστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ιατηρητικές δυνάµεις Στο υποκεφάλαιο.4 είδαµε ότι, για µονοδιάστατες κινήσεις στον άξονα x, όλες οι δυνάµεις της µορφής F F(x) είναι διατηρητικές. Για κίνηση λοιπόν στις τρεις διαστάσεις, µπορούµε

Διαβάστε περισσότερα

CX-185 II. Αριθμομηχανή με εκτυπωτή. Εγχειρίδιο Οδηγιών

CX-185 II. Αριθμομηχανή με εκτυπωτή. Εγχειρίδιο Οδηγιών CX-185 II Αριθμομηχανή με εκτυπωτή Εγχειρίδιο Οδηγιών 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΛΗΚΤΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΤΩΝ έως Αριθμητικό Πλήκτρο Χρησιμοποιείται για την εισαγωγή αριθμού στην αριθμομηχανή. Πλήκτρο Υποδιαστολής Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα)

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Πείραμα: διαδικασία που παράγει πεπερασμένο σύνολο αποτελεσμάτων Πληθικός αριθμός συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου

Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΕΩΝ 1.1 Προτεραιότητα Πράξεων Η προτεραιότητα των πράξεων είναι: (Από τις πράξεις που πρέπει να γίνονται πρώτες,

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΠΕΝΤΑΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΕΞΑΨΗΦΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΚΕΡΑΙΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΔΕΚΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΠΕΝΤΑΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΕΞΑΨΗΦΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΚΕΡΑΙΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΔΕΚΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΠΕΝΤΑΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΕΞΑΨΗΦΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΚΕΡΑΙΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΔΕΚΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΙ Διερεύνηση αριθμών ΑΡ2.5 Αναπαριστούν, συγκρίνουν και σειροθετούν ομώνυμα κλάσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.lazarinis.gr ΑΕΠΠ - ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ 2011 - ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ

www.lazarinis.gr ΑΕΠΠ - ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ 2011 - ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ Σελίδα 1 από 12 www.lazarinis.gr ΑΕΠΠ - ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ 2011 - ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ Σε συνεργασία µε τις εκδόσεις ΕΛΛΗΝΟΕΚ ΟΤΙΚΗ κυκλοφορούν τα βοηθήµατα «Ανάπτυξη Εφαρµογών σε Προγραµµατιστικό Περιβάλλον:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo Εμπλεκόμενες έννοιες «Γραφή» και άμεση εκτέλεση εντολής. Αποτέλεσμα εκτέλεσης εντολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Γλωσσών Προγραμματισμού και Μεταφραστών: Εργαστηριακή Άσκηση 2012-2013

Αρχές Γλωσσών Προγραμματισμού και Μεταφραστών: Εργαστηριακή Άσκηση 2012-2013 Αρχές Γλωσσών Προγραμματισμού και Μεταφραστών: Εργαστηριακή Άσκηση 2012-2013 27 Μαρτίου 2013 Περίληψη Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η εξοικείωσή σας με τις θεμελιώδεις θεωρητικές και πρακτικές πτυχές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14

ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14 ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14 1. Δημιουργία Πίνακα 1.1 Εισαγωγή μετρήσεων και υπολογισμός πράξεων Έστω ότι χρειάζεται να υπολογιστεί

Διαβάστε περισσότερα

Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις

Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις 1. Σκοπός Σκοπός της εισαγωγικής άσκησης είναι η εξοικείωση του σπουδαστή με τη χρήση του πολύμετρου για τη μέτρηση βασικών μεγεθών ηλεκτρικού κυκλώματος, όπως μέτρηση της έντασης

Διαβάστε περισσότερα

1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή

1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή 1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή 1.1 Τί είναι Αριθµητική Ανάλυση Υπάρχουν πολλά προβλήµατα στη µαθηµατική επιστήµη για τα οποία δεν υπάρχουν αναλυτικές εκφράσεις λύσεων. Στις περιπτώσεις αυτές έχουν αναπτυχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α ΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΝΛΗΨΗΣ η ΕΚ. Έστω οι παραστάσεις = 4 4 + 5, Β = 5 (8 + 0) : (7 5) και Γ = 6 : 5 4 Να υπολογίσετε την τιµή των παραστάσεων ν = 5, Β = 6 και Γ = να βρείτε : i) Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των,

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Οικονομετρίας ΙΙ. . (Υποδείγματα με Διαχρονικά Κατανεμημένες Επιδράσεις 1 )

Άσκηση Οικονομετρίας ΙΙ. . (Υποδείγματα με Διαχρονικά Κατανεμημένες Επιδράσεις 1 ) Άσκηση Οικονομετρίας ΙΙ.. (Υποδείγματα με ιαχρονικά Κατανεμημένες Επιδράσεις ) Περιεχόμενα. Γενικά. Οικονομετρικά Υποδείγματα με ιαχρονικά Κατανεμημένες Επιδράσεις. Η Αντίδραση της Μέσης Τιμής της Αμόλυβδης

Διαβάστε περισσότερα

Πραγµατικοί αριθµοί κινητής υποδιαστολής Floating Point Numbers. Σ. Τσιτµηδέλης - 2010 ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ

Πραγµατικοί αριθµοί κινητής υποδιαστολής Floating Point Numbers. Σ. Τσιτµηδέλης - 2010 ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ Πραγµατικοί αριθµοί κινητής υποδιαστολής Floating Point Numbers Σ. Τσιτµηδέλης - 2010 ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ Εκθετική Παράσταση (Exponential Notation) Οι επόµενες είναι ισοδύναµες παραστάσεις του 1,234 123,400.0

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόβλημα Μεταφοράς

Το Πρόβλημα Μεταφοράς Το Πρόβλημα Μεταφοράς Αφορά τη μεταφορά ενός προϊόντος από διάφορους σταθμούς παραγωγής σε διάφορες θέσεις κατανάλωσης με το ελάχιστο δυνατό κόστος. Πρόκειται για το πιο σπουδαίο πρότυπο προβλήματος γραμμικού

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ποσοτικές Μέθοδοι Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης MBA Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Εισαγωγή στη Στατιστική Διδακτικοί Στόχοι Μέτρα Σχετικής Διασποράς Κατανομές Πιθανοτήτων Η Κανονική Κατανομή Η Τυποποιημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 014-015 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1. ΘΕΜΑ ΚΩΔΙΚΟΣ_18556 Δίνονται τα διανύσματα α και β με ^, και,. α Να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (DC) (ΚΕΦ 26)

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (DC) (ΚΕΦ 26) ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (DC) (ΚΕΦ 26) ΒΑΣΗ για την ΑΝΑΛΥΣΗ: R = V/I, V = R I, I = V/R (Νόμος Ohm) ΙΔΑΝΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ: Αντίσταση συρμάτων και Aμπερομέτρου (A) =, ενώ του Βολτομέτρου (V) =. Εάν η εσωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα #1 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΚΙΝΗΤΗΣ ΥΠΟΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ι. Λυχναρόπουλος

Παράδειγμα #1 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΚΙΝΗΤΗΣ ΥΠΟΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ι. Λυχναρόπουλος Παράδειγμα #1 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΚΙΝΗΤΗΣ ΥΠΟΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ι. Λυχναρόπουλος 1. Πως ορίζεται και τι σημαίνει ο όρος flop στους επιστημονικούς υπολογισμούς. Απάντηση: Ο όρος flop σημαίνει floating point operation

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client ΕΣΔ 516 Τεχνολογίες Διαδικτύου Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client Περιεχόμενα Περιεχόμενα Javascript και HTML Βασική σύνταξη Μεταβλητές Τελεστές Συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα