Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής"

Transcript

1 Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής ΕΡΑΣΜΙΑ ΚΙΑΠΕΚΟΥ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

2 Ο θεμελιώδης ρόλος του γονιδίου στη βιολογία διαπιστώθηκε και αναδείχθηκε για πρώτη φορά από τον Mendel (βασικές αρχές της κληρονομικότητας) To 1869 ο Miescher διαπίστωσε ότι το DNA αποτελεί συστατικό του πυρήνα των κυττάρων Το 1903 οι Sutton και Boveri iδιενεργώντας ανεξάρτητες έρευνες διατύπωσαν τη θεωρία της χρωμοσωμικής κληρονομικότητας. Το 1946 οι Tatum και Lederberg έδειξαν με πειράματα σε βακτήρια E.coli, ότι το DNA αποτελεί το γενετικό υλικό των βακτηρίων και σχετίζεται με την κληρονομικότητα. Το 1953 οι Watson και Crick πρότειναν το μοντέλο της διπλής έλικας του DNA, στηριζόμενοι και στα κρυσταλλογραφικά δεδομένα του Wilkins και της Franklin.

3 Τα νουκλεϊκά οξέα παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην αποθήκευση και έκφραση των γενετικών πληροφοριών. Διακρίνονται σε δύο τάξεις: Το δεοξυροβονουκλεϊκό οξύ (DNA) που εξυπηρετεί αποκλειστικά την αποθήκευση πληροφορίων Ταριβονουκλεϊκάοξέα οξέα (RNA) που συμμετέχουν στην έκφραση των γονιδίων και στη βιοσύνθεση των πρωτεϊνών. Οι δομικοί λίθοι όλων των νουκλεϊκών οξέων είναι τα νουκλεοτίδια που αποτελούνται από τρία βασικά συστατικά: μία βάση, ένα σάκχαρο και ένα φωσφορικό φ κατάλοιπο.

4 Οι γενετικές πληροφορίες καταγράφονται στην ακολουθία βάσεων του DNA. Τα τμήματα του DNA των οποίων οι πληροφορίες μετατρέπονται σε λειτουργικά μόρια ονομάζονται γονίδια. Η μία άλυσος του DNA με τη διαδικασία της μεταγραφής μετατρέπεται σε RNA. Τα μόρια RNA που σχηματίζονται είτε αποτελούν το καλούπι για τη σύνθεση πρωτεϊνών (mrna) είτε αναλαμβάνουν ειδικές λειτουργίες, όπως το μεταφορικό RNA (trna) που συνδέει τα νουκλεϊνικά οξέα με τις πρωτεΐνες. Στα ευκαρυωτικά κύτταρα ορισμένα μόνο τμήματα των γονιδίων που ονομάζονται εξώνια κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Τα τμήματα των γονιδίων που δεν κωδικοποιούν πρωτεΐνες ονομάζονται εσώνια. Τα εσώνια απομακρύνονται κατά τη διαδικασία ωρίμανσης ρμ του RNA.

5 Η σύνθεση πρωτεϊνών ονομάζεται μετάφραση κατά την οποία μεταφράζεται η γλώσσα των νουκλεϊνικών οξέων στη γλώσσα των πρωτεϊνών.

6 Στη γλώσσα των νουκλεϊνικών οξέων υπάρχουν 4 γράμματα (A, G, C και U ή T). Είκοσι αμινοξέα συμμετέχουν στη διαδικασία σύνθεσης πρωτεϊνών Ο γενετικός μας κώδικας παρουσιάζεται πάντα με τη μορφή τριπλέτας νουκλεοτιδίων και τα 20 αμινοξέα κωδικοποιούνται από τριπλέτες βάσεων. Υπάρχουν και τριπλέτες που δεν κωδικοποιούν αμινοξέα, αλλά σηματοδοτούν την έναρξη ή τον τερματισμό της μετάφρασης (κωδικόνια έναρξης και τερματισμού). Η τριπλέτα έναρξης είναι η ATG, ενώ οι τριπλέτες τερματισμού μ είναι οι TGA, TAG ή TAA. Σημειακές μεταλλάξεις δηλαδή αλλαγή μιας βάσης σε μία τριπλέτα είναι δυνατό να οδηγήσει σε τελείως διαφορετική πολυπεπτιδική άλυσο και να οδηγήσει σε γενετική νόσο όπως είναι η μεσογειακή αναιμία και η κυστική ίνωση.

7 Στον άνθρωπο και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς τα κύτταρα έχουν το DNA στον πυρήνα. Στον πυρήνα το DNA είναι συνδεδεμένο με μόρια πρωτεϊνών και RNA (χρωματίνη). Το απλοειδές ανθρώπινο γονιδίωμα περιλαμβάνει περίπου 3 Χ 10 9 ζεύγη γηβάσεων και περιέχει περί τα γονίδια με μέγεθος από ζεύγη βάσεων. Το μιτοχονδριακό γονιδίωμα κληρονομείται από τη μητέρα και αποτελείται από περίπου ζεύγη βάσεων κυκλικού DNA και κωδικοποιεί πρωτεΐνες απαραίτητες για τη δομή και λειτουργία των μιτοχονδρίων, όπως διάφορα οξειδωτικά ένζυμα.

8 Τεχνικές Μοριακής Βιολογίας

9 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Γενετικός Πολυμορφισμός Φαρμακογενετική Φαρμακογενωμική Ελεγχόμενη ωοθηκική διέγερση

10 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ SNP? ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΜΙΑΣ ΒΑΣΗΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΤΟΜΑ ΕΝΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΘΕΩΡΗΘΕΙ ΜΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΒΑΣΗ SNP ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΣΤΟ 1% ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΙ ΣΕ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΟΥΣΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΕ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ

11 Single Nucleotide polymorphism (SNP) Υπεύθυνοι για το 85% των αποκλίσεων του ανθρώπινου γονιδιώματος. Πολύ συχνά αφορούν σε περιοχές κωδικοποίησης οι οποίες είναι ειδικές για φαρμακευτικούς στόχους πχ. υποδοχείς φαρμάκων, μεταβολικά ένζυμα ή μόρια μεταφοράς.

12 ΈΝΑ ΑΤΟΜΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΦΕΡΕΙ ΈΝΑΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟ ΜΟΝΟΥ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΟΥ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΜΟΡΦΕΣ: ΟΜΟΖΥΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΧΝΟ ΑΛΛΗΛΟΜΟΡΦΟ ΕΤΕΡΟΖΥΓΗ ΟΜΟΖΥΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΥΧΝΟ ΑΛΛΗΛΟΜΟΡΦΟ

13 Φαρμακογενετική Περιγράφει τη σχέση μεταξύ των γενετικών αποκλίσεων και της φαρμακευτικής απάντησης (Anon, 2001). Φαρμακογενωμική Μελετά το γονιδίωμα και τα παράγωγά γ του (RNA, πρωτεΐνες) σε σχέση με την ανταπόκριση του ατόμου σε φαρμακευτικές ουσίες (Lewis, 2005). Ο σχεδιασμός και εναρμονισμός των φαρμακευτικών θεραπειών σύμφωνα με τη γενετική προδιάθεση ενός συγκεκριμένου ασθενή προβάλλει τα τελευταία χρόνια σαν ένα καινούριο πεδίο έρευνας που στοχεύει να βελτιώσει την ισορροπία μεταξύ των επιθυμητών και ανεπιθύμητων δράσεων των φαρμακευτικών ουσιών

14 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ SNP ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΕΙΟΥ ΤΗΞΗΣ (MELTING CURVE ANALYSIS) Tm: Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΚΕΙΝΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟ ΔΙΚΛΩΝΟ ΜΟΡΙΟ ΤΟΥ DNA ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟΚΛΩΝΟ ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΒΑΣΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ Tm

15 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ(SNP): ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ: ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ Tm ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΣ: ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ Tm

16

17 Γονοτύπηση με χρήση των Καμπυλών Τήξης Melting Curve Genotyping Analysis

18 Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης Η Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης μρ ης(polymerase chain reaction-pcr) είναι τεχνική πολλαπλασιασμού συγκεκριμένων τμημάτων DNA και RNA. H PCR αντίδραση χρησιμοποιείται: Στον διαγνωστικό εντοπισμό μεταλλάξεων, Στη μηχανική του DNA, Στη δημιουργία και έλεγχο βιβλιοθηκών DNA (Library screening), Στην διάγνωση λοιμώξεων από μικροοργανισμούς, Στη διάγνωση γενετικών ασθενειών με τον προγεννητικό και προεμφυτευτικό έλεγχο, Στην ιατροδικαστική αλλά και σε επιστήμες όπως η αρχαιολογία.

19 Το πρώτο στάδιο της PCR είναι η μετουσίωση του DNA (denaturation). Αποδιάταξη του δίκλωνου DNA το οποίο οίο μετατρέπεται σε μονόκλωνο. Η μετουσίωση επιτυγχάνεται σε θερμοκρασία C για περίπου 30 sec. Κατά το δεύτερο στάδιο της αντίδρασης συνδέονται (υβριδίζονται) ζ οι εκκινητές ς( (συνθετικά ολιγονουκλεοτίδια,, που έχουν συμπληρωματική δομή με το DNA στόχο) με το DNA στόχο σε θερμοκρασία C(υβριδισμός εκκινητών primer annealing). Σε θερμοκρασία 72 0 C δρα το ένζυμο Taq πολυμεράση που καταλύει την προσθήκη βάσεων στο 3 άκρο κάθε εκκινητή (επέκταση των εκκινητών extension). Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζονται δύο νέες αλυσίδες DNA συμπληρωματικές των αλυσίδων του DNA στόχου. Ανοδος της θερμοκρασίας ρ ς C απόδιατάσσει το δίκλωνο DNA και ένας νέος κύκλος αποδιάταξης σύνθεσης ξεκινά. Θεωρητικά σε κάθε κύκλο διπλασιάζεται το ποσό του DNA.

20 Η PCR αντίδραση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τον πολλαπλασιασμό RNA. Επειδή όμως το RNA είναι μονόκλωνο μόριο πριν την PCR γίνεται μετατροπή του RNA στο συμπληρωματικό του DNA (cdna) με τη δράση του ενζύμου αντίστροφη μεταγραφάση με τη διαδικασία της αντίστροφης μεταγραφής (RT).

21 Αλληλοςσία αποδιάηαξη πολςμεπιζ μόρ ζηόσορ και ςβπιδιζ μόρ αποδιάηαξη και ςβπιδιζ μόρ πολςμεπιζ μόρ Απσικό DNA Νέο DNA Εκκινηηήρ 1 Εκκινηηήρ 2

22

23 Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (real-time PCR) Ποσοτικοποιεί τα νουκλεϊκά οξέα με τεράστια ευκολία και ακρίβεια. Χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό παθογόνων μικροοργανισμών και τον υπολογισμό του τίτλου τους, για τον υπολογισμό του ιϊκού φορτίου, στην ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης σε σχέση με τη νόσο, την παθογένεση και την ογκογένεση.

24 Το ποσό του DNA μπορεί να μετρηθεί στο τέλος κάθε κύκλου της αντίδρασης, δηλαδή σε πραγματικό χρόνο και όχι μόνο στο τέλος όπως συμβαίνει με την κλασική αντίδραση PCR. Η παρακολούθηση της διαδικασίας πολλαπλασιασμού λ της αλληλουχίας λ του DNA γίνεται με φθορισμό, που ανιχνεύεται από έναν αναλυτή και τα αποτελέσματα της αντίδρασης δίνονται με τη μορφή γραφικής παράστασης.

25

26 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ: SYBR GREEN HYBRIDIZATION PROBES TAQMAN BEACONS

27 Χρωστική SYBR Green. Χρωστική που εισδύει στη διπλή έλικα του DNA και συνδέεται με αυτό. Σε ελεύθερη μορφή δεν εκπέμπει φθορισμό, όταν όμως συνδεθεί με το DNA αρχίζει την εκπομπή φθορισμού. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με οποιουσδήποτε εκκινητές ρ χρη μ η μ ή η ς και όχι με ειδικούς ανιχνευτές (φθηνότερη από άλλες μεθόδους, με μειωμένη ειδικότητα λόγω της πιθανότητας πολλαπλασιασμού μη ειδικών προϊόντων).

28

29 Hybridization probes

30 Ανίχνευση με SimpleProbe ανιχνευτές

31 Παρακολούθηση PCR αντίδρασης με HybProbe ανιχνευτές

32

33 Μοριακοί φάροι (Molecular Beacons). Μονόκλωνα ολιγονουκλεοτίδια των οποίων η δομή χαρακτηρίζεται από μία θηλιά (loop) και ένα μίσχο (stem). Ο ανιχνευτής περιέχει στη θηλιά του αλληλουχία συμπληρωματική με την αλληλουχία στόχο. Ο μίσχος του ανιχνευτή αποτελείται από δύο συμπληρωματικές αλληλουχίες (βραχίονες). Ο ένας βραχίονας είναι συνδεδεμένος με μια φθορίζουσα χρωστική και ο έτερος με έναν αποσβέστη. Οι μοριακοί φάροι χρησιμοποιούνται ως ανιχνευτές υβριδοποίησης και εκπέμπουν φθορισμό μόνο όταν επιδράσουν με την κατάλληλη αλληλουχία στόχο μέσω αναδιαμόρφωσης της στερεοδιάταξής τους. Λόγω της ειδικής σύνδεσης μεταξύ μοριακού φάρου και στόχου αποφεύγεται ο μη ειδικός φθορισμός, ενώ η τεχνική αυτή δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης πολλαπλών αντιδράσεων με πολλαπλασιασμό περισσότερων ρ από μία αλληλουχιών.

34

35 REAL TIME PCR: ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ PCR ΗΟΠΟΙΑ: 1. ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΟΥ ΣΤΟΧΟΥ 2. ΑΝΙΧΝΕΥΕΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΕΝΟΣ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΟΥ (ΓΟΝΟΤΥΠΗΣΗ)

36 ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ

37 Ο όρος bioinformatics υοθετήθηκε το 1978 από τους Paulien Hogeweg και Ben Hesper για τη μελέτη και εφαρμογή της επιστήμης της πληροφορικής σε βιολογικά συστήματα. Η πρωτεύουσα χρήση της βιοπληροφορικής έως και τα 8Oς ήταν στη γενωμική και στη γενετική με large scale DNA sequencing. Σήμερα η βιοπληροφορική περιλαμβάνει τη δημιουργία αλγορίθμων, databases, στατιστικές αναλύσεις, τεχνικές υπολογιστών που στόχο έχουν να λύσουν πρακτικά προβλήματα που προκύπτουν από την ανάλυση βιολογικών δεδομένων.

38 Κύρια ερευνητικά πεδία: Έυρεση γονιδίων Ανακάλυψη Σχεδιασμός νέων φαρμάκων Ανάλυση πρωτεϊνών (protein structure prediction) Αλληλεπιδράσεις μεταξύ πρωτεϊνών Μελέτες γονιδιώματος Δημιουργία μοντέλων για την ανάλυση της εξέλιξης (evolution modeling)

39 Sequence analysis Genome annotation Computational evolutionary biology Analysis of gene expression Analysis of regulation Analysis of protein expression Analysis of mutations in cancer Comparative a genomics Modeling biological systems High-throughput g image analysis Structural Bioinformatic Approaches - Prediction of protein structure - Molecular Interaction - Docking algorithms

40 Sequence analysis Οι αλληλουχίες αναλύονται για τον καθορισμό γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεϊνες, RNA, regulatory sequences, structural motifs (μοτίβα δομής πρωτεϊνών), ϊώ) και repetitive sequences. Η σύγκριση γονιδίων ενός είδους ή και διαφορετικών ειδών δείχνει τις ομοιότητες ή διαφορές των πρωτεϊνών, σχέσεις μεταξύ ειδών (χρήση μοριακών συστημάτων για κατασκευή φυλογενετικών δένδρων) Τη χειροκίνητη ανάλυση έχουν αντικαταστήσει προγράμματα όπως το BLAST Χρησιμοποιούνται καθημερινά για τη διερεύνηση αλληλουχιών οργανισμών και 190 δισεκατομμυρίων νουκλεοτιδίων

41 Genome annotation Annotation: Είναι η διαδικασία της σήμανσης γονιδίων και άλλων βιολογικών δομών σε μια αλληλουχία DNA. Το 1 ο λειτουργικό σύστημα σχεδιάστηκε το 1995 από τον Dr. Owen White (Institute for Genomic Research, Maryland) Ανάλυση γονιδιώματος του αιμόφιλου της ινφλουένζας Λειτουργικό σύστημα έυρεσης γονιδίων, trna. Αντιστοιχία γονιδίου με συγκεκριμένη λειτουργία Σήμερα ίδια φιλοσοφία με πιο πολύπλοκα λ και εξελιγμένα προγράμματα.

42 Computational evolutionary biology Εξελικτική Βιολογία: Μελέτη προέλευσης - καταγωγής των ειδών Μελέτη των αλλαγών τους στο χρόνο Με τη νέα τεχνολογία : - Μέτρηση αλλαγών στο DNA των οργανισμών - Σύγκριση γονιδιωμάτων (Μελέτη σύνθετων εξελικτικών διαδικασιών: οριζόντια μεταφορά γονιδίων, διπλασιασμός γονιδίων,πρόβλεψη παραγόντων που οδηγούν σε 2 νέα είδη -speciation ) - Χτίσιμο σε υπολογιστή πολύπλοκων μοντέλων πληθυσμών που προβλέπουν το μέλλον του κάθε συστήματος

43 Analysis of gene expression Η έκφραση πολλών γονιδίων με μέτρηση του mrna γίνεται με πολλές τεχνικές: Μικροσυστοιχίες (Microarrays Technology) EST (expressed cdna sequence tag), SAGE (serial analysis of gene expression) MPSS (massively parallel signature sequencing)

44 Analysis of regulation Regulation: είναι η πολύπλοκη ενορχήστρωση γεγονότων που αρχίζουν με ένα εξωτερικό ερέθισμα (ορμόνη), που οδηγεί στην αύξηση ή μείωση της δραστικότητας μιας ή περισσότερων πρωτεϊνών Με τις τεχνικές της βιοπληροφορικής γίνεται: Σύγκριση γονιδίων που εκφράζονται σε συγκεκριμένη κατάσταση ενός οργανισμού (stress, OEM) Σύγκριση σταδίων του κυτταρικού κύκλου υπό την επίδραση θερμότητας,στέρησης τροφής (πειραματόζωα)

45 Analysis of mutations in cancer Χρησιμοποιούνται νέες τεχνικές Oligonucleotide microarrays: αναγνωρίζουν χρωμοσωμικές μ αλλαγές γς Single nucleotide polymorphism arrays : προσδιορίζουν γνωστές σημειακές μεταλλάξεις Μέτρηση εκατοντάδων χιλιάδων σημείων του γονιδιώματος σε χιλιάδες δείγματα Συγκεντρώνονται terabytes δεδομένων ανά πείραμα Χρησιμοποιούνται μαθηματικά στατιστικά μοντέλα για τη μείωση της μεταβλητότητας

46 Comparative genomics Μελέτη της αντιστοιχίας μεταξύ γονιδίων διαφορετικών οργανισμών (orthology analysis) ημιουργούνται διαγονιδιακοί χάρτες που αναδεικνύουν τις εξελικτικές διαδικασίες που είναι υπεύθυνες για το διαχωρισμό 2 γονιδιωμάτων στο παρελθόν Αναλύονται: Σημειακές μεταλλάξεις ενός νουκλεοτιδίου Μεγάλα τμήματα χρωμοσωμάτων για διπλασιασμό, μετάθεση, διαγραφή. Ολόκληρο το γονιδίωμα (speciation) Χρησιμοποιούνται και εδώ πολύπλοκα μαθηματικά μοντέλα.

47 Modeling biological systems Στη βιολογία των συστημάτων χρησιμοποιούνται προσομοιώσεις στον υπολογιστή κυτταρικών υποσυστημάτων (δίκτυα μεταβολιτών, ένζυμα που επηρεάζουν το μεταβολισμό, τη μετάδοση σήματος), για ανάλυση και οπτικοποίηση των σύνθετων διασυνδέσεων αυτών των κυτταρικών διαδικασιών.

48 High-throughput g image analysis Η σύγχρονη ανάλυση εικόνας πολλαπλασιάζει την ικανότητα του παρατηρητή να κάνει μετρήσεις σε μεγάλο αριθμό ή/και σε πολύπλοκες εικόνες, βελτιώνοντας την ακρίβεια, την αντικειμενικότητα και την ταχύτητα. Ίσως τέτοια συστήματα αντικαταστήσουν τον παρατηρητή!! Παραδείγματα εφαρμογών: Ιστοπαθολογία Καθορισμός του μοτίβου αερισμού στους πνεύμονες σε πραγματικό χρόνο Μέτρηση με απεικόνιση σε πραγματικό χρόνο του μεγέθους της απόφραξης αρτηρίας Μέτρηση μεταβολισμού ανάλογα με τη δραστηριότητα

49 Τεχνολογία Μικροσυστοιχιών Microarrays Technology DNA μικροσυστοιχία: Μικρογραφία συστηματικής καθήλωσης τμημάτων νουκλεϊκών οξέων, τα οποία παράγονται από μεμωνομένα γονίδια, σε συμπαγή βάση, που επιτρέπει την ταυτόχρονη ανάλυση χιλιάδων γονιδίων. Αντιπροσωπεύει το συνδυασμό βιολογίας Η/Υ

50 ΓΕΝΕΤΙΚΗ Χαρτογράφηση PCR Northern blot Πρόκληση η μεταλλάξεων Προσδιορισμός Αλληλουχίας (Sequencing) Ανάλυση πρωτεϊνών ΓΕΝΩΜΙΚΗ Ανάλυση χιλιάδων γονιδίων σε ένα μόνο πείραμα

51

52

53

54

55

56 Καρκινικά κύτταρα Φυσιολογικά Κόκκινο + ø = Κόκκινο ø + Πράσινο = Πράσινο Κόκκινο + Πράσινο = Κίτρινο ø + ø = Μαύρο

57

58

59

60 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Πρόβλεψη κατηγορίας ασθένειας Σταδιοποίηση 40 γονίδια σταδιοποίηση Ca ουρ.κύστεως (Dyrskot et al., 2003) 32 γονίδια διαφοροποίηση καλοήθους κακοήθους όγκου εντέρου (Bicciato et al,. 2003)

61 ΕΚΒΑΣΗ ΝΟΣΟΥ Ανταπόκριση στη θεραπεία Θνησιμότητα/θνητότητα

62 Εντόπιση ό γονιδίων που σχετίζονται με αντίσταση στα φάρμακα Νευροβλάστωμα: μεταλλάξεις στο p 53 οδηγεί σε αντίσταση στη χημειοθεραπεία (Wang et al,. 2001) Ca μαστού: διαταραχή στην έκφραση ενζύμων (Kudoh et al,. 2000)

63 Πρόβλεψη ευαισθησίας στη χημειοθεραπεία 52 (9216) γονίδια ΟΝ σε Ca οισοφάγου που ανταποκρίνεται στη θεραπεία (Shimokuni et al,. 2006) 63 γονίδια ΟΝ, 372 OFF σε ΟΜΛ (Okutsu et al,. 2002, Park et al,. 2007) 28 γονίδια διαφορετικά επίπεδα έκφρασης σε ανταπόκριση ή μη στη θεραπεία

64 Προγνωστικοί Δείκτες Νόσου Λέμφωμα, Λευχαιμία: συγκεκριμένα γονίδια ΟΝ (334 γονίδια) σε παθολογικά κύτταρα σε σχέση με φυσιολογικά (ύφεση) (Chen X et al,. 2001, Mussolin et al,. 2007) Μεταμοσχεύσεις Α α ώρ η ε ε κώ δε κ ώ ου Αναγνώριση γενετικών δεικτών που σχετίζονται με οξεία απόρριψη

65 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Κατανόηση μηχανισμού πρόκλησης ασθενειών Διατατική/υπερτροφική ή φ ή μυοκαρδιοπάθεια Ν. Parkinson Αλοπεκία Γονίδια που σχετίζονται με οξειδωτικό stress, φλεγμονώδη διαδικασία,, μετάδοση σήματος, υψηλά επίπεδα τροφικών παραγόντων (Barth et al,. 2006)

66 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 1 RNA έκφραση= πρωτεϊνική δραστηριότητα Όχι πάντα Ανάλυση έκφρασης πρωτεϊνών Ποια γονίδια χαλούν και προκαλούν νόσο Θεραπεία νόσου Αναγνώριση κάθε γονιδίου που συμπεριφέρεται διαφορετικά

67 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 2 Καθορισμός ορίων όπου τα γονίδια είναι ON ή OFF Δεν υπάρχουν ομάδες δεδομένων αναφοράς για αξιολόγηση των αποτελεσμάτων Ευαισθησία 70% Ειδικότητα 60%

68 Η ανάπτυξη του εμβρύου εξαρτάται από μητρικούς παράγοντες που ενεργοποιούνται στα όψιμα στάδια της ωρίμασης του ωαρίου Ειδικοί παράγοντες του ωαρίου απαραίτητοι για την ανάπτυξη του εμβρύου θεωρούνται υπεύθυνοι για κυτταρικές λειτουργίες Έλεγχος παραγόντων ανάπτυξης ωαρίουεμβρύου στον επίμυ

69 MII PMSG hcg 48h Συλλογή ωαρίων το επόμενο πρωΐ (ωάρια χωρίς καλλιέργεια) 48h PMSG 48h αφαίρεση ωοθηκών συλλογή, καλλιέργεια ωαρίων συλλογή ΜΙΙ

70 MII 48h PMSG 48h hcg Συλλογή ωαρίων ΜΙΙ PMSG 48h Συλλογή ωαρίων Καλλιέργεια ωαρίων ΜΙΙ

71 MII 48h PMSG 48h hcg Collection of oocytes ΜΙΙ PMSG 48h Collection of oocytes Oocytes culture ΜΙΙ

72 DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e e DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e e DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e DATA ucluster4 U ref NM_ gb L33416 chr3: A_66_P Ecm1 U extracellular matrix protein e e e e e e e e e DATA A_66_P A_66_P A_66_P Unknown e e e e e e e e e e DATA ucluster4 U ref XM_ gb AK gb BC chr3: A_66_P Sprrl1 U small proline rich-like 1. [Source:RefSeq;Acc:NM_033175] e e e e e e e e

73 OligoName U- Cluster NAP Cluster Annotation Gene Symbol Z00217 NAP Intronic in U No Z00218 U NAP Similar to: Mus musculus similar to hypothetical protein [Macaca fascicularis] (LOC240613), mrna. Possibly wrong strand. No Z00219 NAP Mus musculus NADH dehydrogenase Fe-S protein 5 U (Ndufs5), mrna Yes Ndufs5 NAP Z UNKNOWN No Z00222 U NAP Mus musculus RIKEN cdna A08 gene A08Ri Z00221 U ( A08Rik), mrna Yes k; NAP DJ501N (NOVEL PROTEIN, ISOFORM 2) 001 (FRAGMENT) homolog [Homo sapiens] Yes Z00223 U NAP Mus musculus cdna sequence BC (BC002292), mrna Yes BC002292;

74 Accession Reporter Sequence Fold Log Intensity Intensity Code Name ID Change (Ratio) P-value 1 2 U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E

75

76

77 Cell Cycle, Mitotic4.9e-04, 8/128 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 E2f5 E2f5 Ubb Ubc, UBA52 Plk1 Plk1 Ube2d3 Ube2d3 Fbxo5 Fbxo5 Aurkc Aurkc capc/c-mediated d degradation d of cell cycle proteins6.4e-06, 64 7/50 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 Ubb Ubc, UBA52 Plk1 Plk1 Ube2d3 Ube2d3 Fbxo5 Fbxo5 Aurkc Aurkc APC-Cdc20 mediated degradation of Nek2A5.4e-04, 4/26 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 Ubb Ubc, UBA52 Ube2d3 Ube2d3 Cdc20:Phospho-APC/C mediated degradation of Cyclin A7.2e-04, 4/28

78 Από τα γονίδια, εκφράζονται και στις 2 ομάδες ισότιμα 3515 OFF 173 γονίδια στα MII ωάρια ΟΝ από την hcg 326 γονίδια στα MII ωάρια ΟFF από την hcg

79 Πολυδύναμα γονίδια Αντιγραφή DNA Μεταγραφή Μετάφραση Κυτταρικό κύκλο

80 Από τα 173 γονίδια 40 δεν έχουν γνωστή λειτουργία 29 έχουν γνωστές λειτουργίες που σχετίζονται με: ωρίμαση του ωαρίου (Tnfaip6, Cspg2, Pde3a) Πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη (Dsg2, Tnfrsf23, Procr) Όψιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη (Lox, Sfrp2, Casp7, Lhx9)

81 Η hcg ρυθμίζει προς τα κάτω την DNA μεθυλοτρανφεράση 2.5 φορές. 5φορές Επαναπρογραμματισμός της έκφρασης των γονιδίων του ωαρίου και του σπέρματος Η αποτυχία ολοκλήρωσης επαναπρογραμματισμού της γονιδιακής έκφρασης δύναται να οδηγεί σε καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου

82 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανάλυση των γονιδίων με τις μικροσυστοιχίες του DNA προσφέρει νέους τρόπους προσέγγισης των ασθενειών (διάγνωση, πρόγνωση, θεραπεία) Η ταξινόμηση των ασθενών σε μοριακές κατηγορίες ασθενειών θα βελτιώσει την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητα της κλινικής ιατρικής Η ανάλυση των γονιδίων θα οδηγήσει σε εξατομικευμένη ιατρική Αποφυγή των ανεπιθύμητων ενεργειών των θεραπειών σε κατηγορίες ασθενών που δεν ανταποκρίνονται σε αυτές Η λεπτομερειακή κατανόηση των μοριακών οδών και η εύρεση μοριακών γενετικών δεικτών ανταπόκρισης στις θεραπείες θα οδηγήσει σε νέους τρόπους θεραπευτικής παρέμβασης ρμβ

83

84

85 GH, Prl, ΙGF-1

86

87 Καλλιεργήθηκαν σε α-minimal essential medium (α-mem) παρουσία : Ανασυνδυασμένης FSH (100mIU/ml), Τρανσφερρίνης 5μg/ml, Σλ Σελινίου 5μg/ml, Ινσουλίνης 5ng/ml, 5% FBS

88 Πρωτογενή Ωοθυλάκια 12 ημέρες 16-18h COCs Γονιμοποίηση-Εκτίμηση Κυτταροπλ/τικής Ωρίμασης HCG Εκτίμηση Πυρηνικής EGF Ωρίμασης ρμ

89 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟ ΟΧΕΑ ΤΗΣ PRL ΣΕ ΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΙΑ ΩΟΘΥΛΑΚΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΜΒΡΥΪΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

90 Απομόνωση RNA 20 πρωτογενή ωοθυλάκια 20 COCs 20 ωάρια πρόφασης Ικαι μετάφασης ΙΙ ζυγώτες, έμβρυα 2, 4-κυττάρων, μορίδια, βλαστοκύστεις Κοκκώδη που περιέβαλλαν τα ωάρια Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit (RNAeasy micro kit, Qiagen)

91

92 Αντίδραση αντίστροφης μεταγραφής αλυσιδωτής πολυμεράσης (RT-PCR) Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit (Retroscript kit, Ambion, Austin, TX USA) για τη σύνθεση του συμπληρωματικού DNA (c-dna) ύο κύκλοι PCR (nested PCR) για το mrna των υποδοχέων PRL και ένας κύκλος για το mrna του GAPDH ( glyceraldehydes-3- phosphate dehydrogenase ) που χρησιμοποιήθηκε σαν μάρτυρας.

93

94 Επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων Πραγματοποιήθηκε με ανάλυση των προϊόντων της 2ης PCR με περιοριστικά ένζυμα.

95

96

97

98 Η ωρίμανση του ωοκυττάρου περιλαμβάνει την πυρηνική και την κυτταροπλασματική ωρίμανση Η πυρηνική ωρίμανση ωρίμανση χαρακτηρίζεται από την επανέναρξη της μείωσης και την πρόοδο στη μετάφαση ΙΙ Η κυτταροπλασματική ωρίμανση χαρακτηρίζεται από την ενεργοποίηση του ωαρίου, το σχηματισμό του προπυρήνα και την πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη

99 MPF Μη ειδικός παράγοντας (maturation promoting factor, MPF) Ο MPF είναι ένα σύμπλεγμα κυκλίνης-κινάσης και ενεργοποιεί τη μετάβαση του κυττάρου από τη φάση G2 στη φάση Μ και ρυθμίζεται από την κυκλίνη Β. Αναστολή της πρωτεινικής σύνθεσης οδηγεί σε αποτυχία ενεργοποίησης εργο ο του MPF

100

101

102

103

104

105

106 Γονίδια NOBOX (New Born Ovary Homeobox) Μεταγραφικοί παράγοντες που συντίθενται από τα πρωτογενή ωοθυλάκια Επάγουν την έκφραση : kit-l, GDF-9, Bmp15

107 Σύστημα Kit-R / Kit-L (stem cell factor, steel factor) Ο C-kit είναι διαμεμβρανικός υποδοχέας με δράση τυροσινικής κινάσης (Besmer et al. 1986, Yarden et al. 1987). Εκφράζεται στα ωοκύτταρα των αρχέγονων ωοθυλακίων σε νεογέννητους επίμυες (Manova et al. 1993) και σε έμβρυα αμνών (Clark et al. 1996), O συνδέτης του kit ligand (KL) ή stem cell factor O συ δέ ης ου ga d ( ) ή s e ce ac o παράγεται στα κοκκώδη κύτταρα των ωοθυλακίων στον επίμυ και τον άνθρωπο (Tanikawa et al. 1998, Joyce et al. 1999).

108 Σύστημα Kit-R / Kit-L (stem cell factor, steel factor) Ωάρια επίμυων με απώλεια του c-kit-stem cell factor συστήματος αδυνατούν να αναπτυχθούν περαιτέρω του σταδίου του αρχέγονου ωοθυλακίου (Kuroda et al. 1988). Σε καλλιέργειες in vitro ο KL σε δόσεις ng/ml προάγει την ωρίμαση ωαρίων επίμυων ηλικίας 8 ημερών (Packer et al. 1994). Έχει δειχθεί η θετική δράση του KL στο σχηματισμό του χε δε χθε η θε ή δράση ου σοσχημα σμό ου άντρου σε καλλιέργειες ωοθυλακίων επίμυων πριν το σχηματισμό του άντρου (preantral follicles) (Reynaud et al. 2000).

109 Growth differentiation factor-9, GDF-9 O αυξητικός παράγοντας διαφοροποίησης-9 (growth differentiation factor-9, GDF-9) ανήκει στην οικογένεια TGFβ (μετατρεπτικός αυξητικός παράγοντας, transforming growth factor β) Εκφράζεται στα ωάρια επίμυων, βοοειδών, αμνών, αρουραίων και ανθρώπων (Laitinen et al. 1998, McGrath et al. 1995, Bodensteiner et al. 1999, Aaltonen et al. 1999). Η σύνθεση του mrna του GDF-9 αρχίζει σε ωάρια η ρχ ζ ρ πρωτογενών ωοθυλακίων και συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ωοθυλακικής ανάπτυξης.

110 Growth differentiation factor-9, GDF-9 Μελέτες που έγιναν σε επίμυες με απώλεια του γονιδίου του GDF-9 (GDF-9 null mice) έδειξαν ότι η ωοθυλακική ανάπτυξη σταματά στο στάδιο του πρωτογενούς ωοθυλακίου (Dong et al. 1996). Ο GDF-9 έχει αντίστοιχες δράσεις στην ωοθυλακική ανάπτυξη σε αρουραίους in vivo (Vitt et al. 2000). Ο GDF-9 διεγείρει την ωρίμαση των ωοθυλακίων σε αρουραίους αλλά και στον άνθρωπο in vitro (Hreinsson et al. 2002).

111 Growth differentiation factor-9, GDF-9 ιαφοροποίηση/πολλαπλασιασμό (IGF-1) των κοκκωδών κυττάρων Καταστολή της έκφρασης του γονιδίου της LH Επάγει το γονίδιο της συνθετάσης του υαλουρονικού/πρωτεογλυκανών Επάγει το γονίδιο της συνθετάσης των προσταγλανδινών

112 Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων (insulin like growth factors, IGFs) αποτελείται από Τους IGF-I και ΙΙ, Τύπου Ι (IGF-I-R) I και τύπου ΙΙ (IGF-II-R) II υποδοχείς και από μία ομάδα συνδετικών πρωτεϊνών (IGFBPs) οι οποίες οες και ρυθμίζουν τις δράσεις των IGFs (Giudice 1992). Ύπαρξη του υποδοχέα του IGF-I σε ωοθυλάκια από το στάδιο του αρχέγονου έως και το γραφιανό (Zhou and Bondy 1993).

113 Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων Ο IGF-I I μόνος του αλλά και σε συνέργεια με την FSH ιεγείρει τον πολλαπλασιασμό των κοκκωδών κυττάρων ανώριμων ρμ και ώριμων ρμ ωοθυλακίων (Angervo et al. 1991, Di Blasio et al. 1994, Hreinsson et al. 2002, Olsson et al. 1990, Yong et al. 1992), Την δραστηριότητα του mrna της αρωματάσης (Bergh et al. 1991, Christman et al. 1991, Erickson et al. 1989, Mason et al. 1993), Την παραγωγή προγεστερόνης όταν τα κοκκώδη κύτταρα καλλιεργούνται παρουσία βόειου ορού, ανεξάρτητα από την ωριμότητα των κοκκωδών κυττάρων (Bergh et al. 1991). Ο IGF-II διεγείρει την παραγωγή Ε2 και προγεστερόνης (Kubota et al. 1993).

114 IGFs IGFs διεγείρουν την αύξηση των ιστών Το Σ.Β. σχετίζεται θετικά με τη συγκέντρωση IGF-1 πλάσματος Πολυμορφισμοί IGF-1 αυξημένο Σ.Β. Ο IGF-1 δρα ως τροφικός αισθητήρας της αντιστοιχίας εμβρυική ανάπτυξη-προμήθεια θρεπτικών ουσιών Επηρεάζουν: πολλαπλασιασμό διαφοροποίηση αναγέννηση απόπτωση των κυττάρων ιεγείρουν τη διαφοροποίηση σε: μύες, οστά, εγκέφαλο, επινεφρίδια (late gestation)

115 IGFs ιεγείρουν την ανάπτυξη in utero Ανεπάρκεια γονιδίων igf1, igf2 μειωμένο σωματικό βάρος γέννησης + αναπτυξιακές ανωμαλίες Απώλεια IGF-1-R ακόμη μεγαλύτερη καθυστέρηση ανάπτυξης Μετάλλαξη του IGF1 γονιδίου σοβαρή καθυστέρηση ανάπτυξης in utero + αποτυχία ανάπτυξης μετά τοκετό ΥΠΕΡΕΚΦΡΑΣΗ μακροσωμία-οργανομεγαλία (επίμυες) Σε Beckwith-Wiedemann syndrome μακροσωμία

116 Η αυξητική ορμόνη Η αυξητική ορμόνη (growth hormone, GH) αυξάνει τις δράσεις των γοναδοτροπινών στο επίπεδο της ωοθήκης και έχει χαρακτηριστεί ως συν-γοναδοτροπίνη (Katz et al. 1993). Η GH και η εκλυτική ορμόνη της GH (GHRH) βελτιώνουν τις επιδράσεις των γοναδοτροπινών σε ασθενείς που υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση (Owen et al. 1991, Ibrahim et al. 1991, Duffy et al. 1995). Αυτόματες εγκυμοσύνες σε γυναίκες με το σύνδρομο Laron που χαρακτηρίζεται από αντίσταση των περιφερικών ιστών στην GH δείχνει ότι η κυκλοφορούσα GH και/ή ο IGF-I συμμετέχουν στη διαδικασία της ωοθυλακιογένεσης, δεν είναι όμως η συμμετοχή τους αυτή απαραίτητη (Menashe et al. 1991, Dor et al. 1992).

117 ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙ Η Χορήγηση γλυκοκορτικοειδών στη μητέρα / έμβρυο καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου Β.Σ. και βάρους ιστών όση-είδος γλυκοκορτικοειδούς-συχνότητα-τρόπο χορήγησης-φίλο-ηλικία ηλ ία κυήσεως

118 ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙ Η ιεγείρουν τη διαφοροποίηση εμβρυικών ιστών (ήπαρ, μύες, πνεύμονες, λιπώδης ιστός) Dunger et al., Diabetes Care 2007 Σε κυτταρικό επίπεδο επηρεάζουν υποδοχείς, μεταφορείς, ένζυμα, κανάλια ιόντων Αλλάζουν την έκφραση σε: πρωτεΐνες, αυξητικούς παράγοντες, παράγοντες πήξης Στρέφουν τον κυτταρικό κύκλο από την αύξηση ιστών στη διαφοροποίηση Fowden et al., 2005

119

120 Συσχέτιση του πολυμορφισμού Ser680Asn του γονιδίου του υποδοχέα FSH καθώς και των πολυμορφισμών PvuII και RsaI των γονιδίων ESR1 και ESR2 των οιστρογονικών υποδοχέων ERακαι ERβ με τα βιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά των γυναικών που συμμετέχουν σε πρωτόκολλα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Έλλη Αναγνώστου Ιατρός Α Γυναικολογική Μαιευτική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Ιούνιος 2011

121 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Συσχέτιση τριών πολυμορφισμών (υποδοχέας FSH, οιστρογονικοί υποδοχείς ERα και ERβ) με τα βιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά των γυναικών που συμμετέχουν σε πρωτόκολλα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης.

122 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΟΥ FSHR Περιγραφή της πρώτης μετάλλαξης του υποδοχέα της FSH από Aittomäki et al, Πολυμορφισμοί στην περιοχή του υποκινητή: θέση 29 (G/A) Gromoll et al, 1994 Wunsch et al, 2005 Πολυμορφισμοί στις θέσεις 307 (Thr/Ala) και 680 (Ser/Asn) της πρωτεΐνης, σε σύνδεση ανισσοροπίας. Simoni et al,, 1999 Sudo et al,, 2002 Ο πιο μελετημένος πολυμορφισμός στο γονίδιο του υποδοχέα FSHR είναι ο Ser680Asn. Oι διαφορετικές ισομορφές του υποδοχέα της FSHR είναι πιθανώς υπεύθυνες για τις διαφορετικές αλληλεπιδράσεις με την FSH, λόγω μεταβολών στο επίπεδο του μοριακού μηχανισμού της γλυκοσιλίωσης και φωσφορυλίωσης.

123 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΟΥ FSHR Το 2000 η πρώτη ένδειξη για συσχετισμό του γονότυπου του υποδοχέα της FSH με την ωοθηκική απάντηση στη εξωγενή χορήγηση FSH σε γυναίκες που ελάμβαναν ελεγχόμενη ωοθηκική διέγερση COS Perez Mayorga et al, 2000 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και της εξωγενούς χορήγησης FSH, των βασικών τιμών της FSH ορού de Koning et al, 2006 Laven et al, 2003 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και της έκβασης της ωοθηκικής διέγερσης de Castro et al, 2003 Jun et al, 2006 Loutradis et al, 2006 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και των ποσοστών κύησης Klinkert et al, 2006

124 ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟ ΟΧΕΙΣ ERα και ERβ Πυρηνικοί υποδοχείς τύπου Ι (στεροειδείς δί ορμόνες) ) Μεταγραφικοί παράγοντες (ενεργοποίηση η η από τα μόρια σύνδεσης) Ρύθμιση έκφρασης γονιδίων-στόχων Πρώτη αναφορά το 1973 Ανακάλυψη ERβ το 1996 Προϊόντα δύο διαφορετικών γονιδίων: Προϊόντα δύο διαφορετικών γονιδίων: Γονίδιο ESR1 για ERα στο χρωμόσωμα 6q25.1 Γονίδιο ESR2 για ERβ στο χρωμόσωμα 14q23.2

125 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 Συσχετισμοί με: Ενδοκρινολογικές παραμέτρους, πχ. ηλικία εμμηναρχής Καρκίνος μαστού Οστεοπόρωση Συσχετισμοί με: Αυτόματες αποβολές Υπογονιμότητα Ενδομητρίωση

126 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ΜΕ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΟΝΙΔΙΟ ESR1 PvuII (T/C) (/) και έκβαση ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης (COS outcome) κυήσεις Georgiou et al, 1997, Altmäe et al, 2007 Sundarrajan et al, 1999 PvuII (T/C) και προδιάθεση για ενδομητρίωση PvuII (T/C) και αυτόματες αποβολές Hsieh et al, 2007 Lehrer et al, 1993 XbaI (A/G) και ανδρική υπογονιμότητα ή γυναικεία υπογονιμότητα Επαναλαμβανόμενη αλλουχία (ΤΑ)n και POF ή έκβαση ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης

127 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ΜΕ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΟΝΙΔΙΟ ESR2 RsaI (G/A) και ωοθηκική δυσλειτουργία αγνώστου αιτιολογίας Sundarrajan et al, 2001 RsaI (G/A) και παράμετροι ωοθηκικής διέγερσης/ποσοστά κύησης Altmäe et al, 2007 AluI (A/G) και έκβαση ωοθηκικής διέγερσης de Castro et al, 2004 Ενδείξεις ότι ένα σωστά επιλεγμένο σετ γονιδίων, που περιλαμβάνει συγκεκριμένους γονοτύπους πολυμορφισμών των γονιδίων FSHR, ESR1 και ESR2 μπορεί να εξηγήσει την πτωχή απάντηση στην FSH (de Castro et al, 2004)

128 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΡΟΣ IVF ΚΑΙ ICSI ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ IVF/ICSI ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ ΤΗΣ FSH ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ (Real Time PCR) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

129 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο πληθυσμός των γυναικών αυτής της μελέτης δεν ευνοείται από την παρουσία του αλληλομόρφου Asn (γονίδιο FSHR). Οι ομόζυγες για τον πολυμορφισμό γυναίκες (Asn/Asn) είχαν ανάγκη από αυξημένες δόσεις εξωγενώς χορηγούμενων γοναδοτροπινών σε σχέση με τις γυναίκες χωρίς πολυμορφισμό (Ser/Ser) (P=0,048). Σε αντίθεση με εύρημα Perez Mayorga et al, Η ομάδα ασθενών Asn/Asn παρουσίασε ποσοστό κύησης υποδιπλάσιο του ποσοστού κύησης των ομάδων Ser/Ser και Ser/Asn (13.8% έναντι 27.5%), (P=0,13). Ενίσχυση έρευνας (Klinkert et al, 2006) με υψηλά ποσοστά κύησης ηςκαι εμφύτευσης στην ομάδα ασθενών Ser/Ser σε σχέση με την ομάδα ασθενών Asn/Asn (P=0,007 και P=0,003 αντίστοιχα).

130 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Νέα δεδομένα: ασθενείς με διαφορετικά γενετικά προφίλ και πιο συγκεκριμένα με διαφορετικούς γονοτυπικούς συνδυασμούς για συγκεκριμένα γονίδια έχουν διαφορές σε ότι αφορά την έκβαση της ωοθηκικής διέγερσης και τα ποσοστά κύησης Μελέτη και ανάλυση των εννέα γονοτυπικών συνδυασμών για τα γονίδια ESR1/FSHR: γονοτυπικός συνδυασμός CC/AA αντιστοιχεί σε φαινότυπο «πτωχής πρόγνωσης» πτωχό προφίλ πρόκλησης ωοθυλακιορρηξίας μικρό αριθμό συλλεχθέντων ωαρίων χαμηλό ποσοστό κυήσεων μεγάλη διεισδυτικότητα στην ομάδα των πτωχών απαντητριών (poor responders group) Ένδειξη ότι μία ομάδα γενετικών δεικτών μπορεί να Ένδειξη ότι μία ομάδα γενετικών δεικτών μπορεί να αποτελέσει παράγοντα πρόγνωσης

131 ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Η επιλογή και ο συνδυασμός των κατάλληλων γενετικών δεικτών θα οδηγήσει στην καλύτερη πρόγνωση της ωοθηκικής απάντησης στη διέγερση, και επομένως σε καλύτερη ποιότητα ζωής των ασθενών Φαρμακογενετικές μελέτες σε IVF ασθενείς με στόχο την ανάδειξη γενετικών δεικτών που θα είναι χρήσιμοι για την πρόβλεψη της έκβασης της ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης: β υπομονάδα της LH (LHB), SHBG, μεταβολική οδός φυλλικού οξέος, TGFβ Genome wide association studies WGAS (2011)

132 Τελικά Για την πρόβλεψη της απάντησης των ωοθηκών, το πιο χρήσιμο και εφαρμοσμένο πρωτόκολλο πρόβλεψης θα περιλαμβάνει ένα συνδυασμό φαινοτυπικών χαρακτηριστικών (ηλικία ασθενούς, βάρος, μορφολογία ωοθηκών), ) εργαστηριακών τιμών (βασική ήτιμή FSH, AMH και άλλους δείκτες αίματος για την ωοθηκική εφεδρεία) και γενετικών δεικτών, το οποίο θα εφαρμόζεται ως διαγνωστικός έλεγχος ρουτίνας πριν από την έναρξη της ωοθηκικής διέγερσης, με στόχο την πρόβλεψη και τη στόχευση της κατάλληλης και επιθυμητής απάντησης, δηλαδή την ισορροπία ανάμεσα στην υψηλή απόδοση σε ωάρια, χωρίς το ρίσκο της ακύρωσης του κύκλου λόγω πολύ μεγάλου ή ανεπαρκούς αριθμού ωαρίων.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο 1. Με ποιο μηχανισμό αντιγράφεται το DNA σύμφωνα με τους Watson και Crick; 2. Ένα κύτταρο που περιέχει ένα μόνο χρωμόσωμα τοποθετείται σε θρεπτικό υλικό που περιέχει ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

Γονιδιωματική. G. Patrinos

Γονιδιωματική. G. Patrinos Γονιδιωματική Η μεταγονιδιωματική εποχή... Σημαντικότερα επιτεύγματα POST GENOME ERA Ολοκλήρωση της αποκρυπτογράφησης της αλληλουχίας των γονιδιωμάτων πολλών οργανισμών. Προτύπωση μεθοδολογιών για προσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της...

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... Γενετική Μηχανική o Περιλαμβάνει όλες τις τεχνικές με τις οποίες μπορούμε να επεμβαίνουμε στο γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ 1. Το γενεαλογικό δένδρο είναι η διαγραμματική απεικόνιση των μελών μιας οικογένειας για πολλές γενιές, στην οποία αναπαριστώνται οι γάμοι, η σειρά των γεννήσεων, το φύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο 1. 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990 50.20.990 2. 25ης Μαρτίου 74 Π. ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 3. Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛAΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛAΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛAΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 16-06-2017 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. δ Α3. β Α4. γ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Α. φωσφορική ομάδα (Ι) E. υδροξύλιο (II) Β. mrna

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 27 5 2016 Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Β2. Σχολ. βιβλίο σελ. 20 με την παλιά έκδοση ή σελ. 24 με τη νέα έκδοση : «Τα

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α. 1 - Γ 2 - Β 3-4 - Γ 5 - Β. 1 - Σ 2 - Λ 3 - Λ 4 - Λ 5 - Σ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Κάθε είδος αντισώµατος που αναγνωρίζει έναν αντιγονικό καθοριστή παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 Θέμα 1 ο : 1.β 2.γ 3.γ 4.δ 5.δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 Θέμα 1 ο : 1.β 2.γ 3.γ 4.δ 5.δ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 Θέμα 1 ο : 1.β 2.γ 3.γ 4.δ 5.δ Θέμα 2 ο : 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.119 «Οι ιντερφερόνες είναι αντιικές πρωτεΐνες.με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ 2017 ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. δ Α3. β Α4. γ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Ι Α, ΙΙ Ε, ΙΙΙ ΣΤ, ΙV Β, V Ζ, VII Γ, VII Δ Β2. Η εικόνα 1 αντιστοιχεί σε προκαρυωτικό κύτταρο. Στους προκαρυωτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o ΘΕΜΑ 1 o Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Γιατί τα βακτήρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν «εργοστάσια παραγωγής ανθρώπινων πρωτεϊνών»; Β. Σε ένα βακτήριο εισάγεται με τη μέθοδο του ανασυνδυασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 28 Απριλίου 2013 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα 1 ο : Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1. Το σύμπλοκο έναρξης της πρωτεϊνοσύνθεσης δεν περιλαμβάνει α. το mrna β. τη μεγάλη ριβοσωμική υπομονάδα γ.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ.

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. 1 ο #Κεφάλαιο# ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. Παραλλαγή:#δίνονται##τα#παρακάτω#διαγράμματα#που#απεικονίζουν# τη#ραδιενέργεια#στο#εσωτερικό#των#βακτηρίων,#μετά#τη#μόλυνση#με#

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. α 2. γ 3. δ 4. γ 5. β 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό βιβλίο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. Γ 2. Β 3. Ε 4. Α 5. Δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. Γ 2. Β 3. Ε 4. Α 5. Δ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. α Α3. α Α4. γ Α5. β ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΡΙΤΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο Dolly κλωνοποίηση θηλαστικών»

Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο Dolly κλωνοποίηση θηλαστικών» Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Απαντήσεις 2012 Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Α Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ)

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2016 Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) Μιχάλης Χαλικιόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1 Β2 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Τα μεταφασικά χρωμοσώματα ενός κυττάρου διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1 γ 2 δ 3 β 4 α 5 γ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Μονάδες 25 (5Χ5) Α. ιαγονιδιακά ζώα ονοµάζονται εκείνα στα οποία το γενετικό τους υλικό έχει τροποποιηθεί µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικό διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1-9 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1/3/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Σημείωση: η διπλή αρίθμηση στις σελίδες αφορά την παλιά και τη νέα έκδοση του σχολικού βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυότυπου είναι: 4, 2, 1, 6, 3, 5 Β2. α.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 30 Μαίου Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 30 Μαίου Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 30 Μαίου 2012 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Α1. Η διπλά έλικα του DNA ξετυλίγεται κατά την μεταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (ΒΙΟΛΟΓΟΣ)

Επιμέλεια: ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (ΒΙΟΛΟΓΟΣ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/5/2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣ. & ΚΑΤ. (ΝΕΟ+ΠΑΛΑΙΟ) Επιμέλεια: ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (ΒΙΟΛΟΓΟΣ) Δείτε αναλυτικά τα θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. µαθητικό φροντιστήριο Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ 50.51.557 50.56.296 25ης Μαρτίου 74 ΠΛ.ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Στην τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Β Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελκάση ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 98: «Η διάγνωση των

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5/2/2012 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (10 µόρια)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5/2/2012 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (10 µόρια) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5/2/2012 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟ & ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 27/05/2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΠ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Θέμα Α Α1:

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 4 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04.06.2014 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΘΥΝΣΗ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής Κεφάλαιο 6: ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ -ΘΕΩΡΙΑ- Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού, τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις) όσο και σε χρωμοσωμικό επίπεδο (χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο.

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1.γ Α2.β Α3.α Α4.δ Α5.α ΘΕΜΑ Β Β1. Η γονιδιακή θεραπεία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1990 σε ένα κορίτσι που έπασχε από έλλειψη της απαμινάσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. δ 2. β 3. γ 4. γ 5. β Β. Ερωτήσεις σωστού λάθους 1. Λάθος 2. Σωστό 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Θετικής κατεύθυνσης Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. Η σωστή σειρά είναι: 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελικάσες ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης. 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης. 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA Αναπτύχθηκε λόγω της ανακάλυψης: i. Περιοριστικών ενδονουκλεασών ii. Ειδικών φορέων DNA Έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις στα θέματα των Εισαγωγικών Εξετάσεων τέκνων Ελλήνων του Εξωτερικού και τέκνων Ελλήνων Υπαλλήλων στο εξωτερικό 2013 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. δ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1. Η μεταφορά ανθρώπινου γονιδίου σε βακτήριο δίνει διαφορετικό προϊόν μεταγραφής και μετάφρασης, ενώ σε μύκητες μεταγράφεται κανονικά αλλά το προϊόν μετάφρασης εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009 ΘΕΜΑ 1 ο 1. γ 2. γ 3. δ 4. α 5. β ΘΕΜΑ 2 ο 1. Σελ. 109 σχολ. Βιβλίου: Με τον όρο ζύμωση εννοούμε τη διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ. Β2. Σελ 136 σχ. βιβλίου: «Η κλωνοποίηση όμως... συγγενικό είδος ζώου.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ. Β2. Σελ 136 σχ. βιβλίου: «Η κλωνοποίηση όμως... συγγενικό είδος ζώου. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΜΑ Α Α1. α, Α2 γ, Α3 γ, Α4 δ, Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1. 1Γ, 2Β, 3Α, 4Α, 5Γ, 6Α Β2. Σελ 136 σχ. βιβλίου: «Η κλωνοποίηση όμως... συγγενικό είδος ζώου.»

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία ομάδας προσανατολισμού θετικών σπουδών. Πανελλαδικές εξετάσεις

Βιολογία ομάδας προσανατολισμού θετικών σπουδών. Πανελλαδικές εξετάσεις Βιολογία ομάδας προσανατολισμού θετικών σπουδών Πανελλαδικές εξετάσεις 2015-2016 ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Β2. Καρυότυπος ονομάζεται η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γκύζη 14-Αθήνα Τηλ :

Γκύζη 14-Αθήνα Τηλ : ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. 1. β 2. β 3. γ 4. β Β. Ζύμωση: Διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών σε υγρό θρεπτικό υλικό κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες Υβριδοποίηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α1. β. Α2. γ. Α3. δ. Α4. γ. Α5. β Β1. 5, 4, 2, 1, 3. Β2. Τα δομικά μέρη του οπερονίου της λακτόζης είναι κατά σειρά τα εξής:

ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α1. β. Α2. γ. Α3. δ. Α4. γ. Α5. β Β1. 5, 4, 2, 1, 3. Β2. Τα δομικά μέρη του οπερονίου της λακτόζης είναι κατά σειρά τα εξής: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 18 Μαίου Απαντήσεις Θεμάτων ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 18 Μαίου Απαντήσεις Θεμάτων ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 18 Μαίου 2011 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Α1. Κατά τη λανθάνουσα φάση σε μια κλειστή καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 11 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2011 ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. δ Α3. γ Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 13: Το 1928 ο Griffith χρησιμοποίησε δύο στελέχη του βακτηρίου πνευμονιόκοκκος δεν

Διαβάστε περισσότερα

β) Σχολικό βιβλίο σελ. 96: «Αν κατά τη διάρκεια της µείωσης...τρισωµία», σελ. 97: «Η έλλειψη είναι η απώλεια γενετικού

β) Σχολικό βιβλίο σελ. 96: «Αν κατά τη διάρκεια της µείωσης...τρισωµία», σελ. 97: «Η έλλειψη είναι η απώλεια γενετικού ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 4 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. α, Α2. β, Α3. δ, Α4. β, Α5. β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2012

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18 / 05 / 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ ΝΕΟ & ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1. Α. 2. Β. 3. Α. 4. Β. 5. Δ. ΘΕΜΑ Β I. Βιβλίο σελ. 15 17 (ή 19 21 στη νέα έκδοση) .

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά;

Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά; ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ 12 26/10/2016 Κεφάλαιο 3 Α μέρος Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά; Ποια είναι η δομή

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Πασσιά Α. Γενικές εξετάσεις 20 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Θέμα Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΜΑ Α Α1. Β, Α2. Β, Α3. Δ, Α4. Γ, Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α, 2 Γ, 3 Α,4 Β, 5 Α, 6 Α, 7 Γ Β2. Βλ. σχολικό βιβλίο, σελ.24(έκδοση 2014-15)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 11 Ιουνίου 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ B Β1. 1. Β 2. Γ 3. Α

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην λέξη ή τη φράση, η

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Προσανατολισμού Γ Λυκείου

Βιολογία Προσανατολισμού Γ Λυκείου Μάθημα/Τάξη: Κεφάλαιο: Βιολογία Προσανατολισμού Γ Λυκείου Το γενετικό υλικό (Κεφ.1), Αντιγραφή, έκφραση και ρύθμιση της γενετικής πληροφορίας (Κεφ.2), Τεχνολογία του Ανασυνδυασμένου DNA (Κεφ.4), Μενδελική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Η προγεννητική διάγνωση Ενδείξεις: -Προχωρημένη ηλικία μητέρας (πιο συχνό: σύνδρομο Down) -Προγενέστερο παιδί με de novo χρωμοσωμική ανωμαλία -Ύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. β, Α2. δ, Α3. γ, Α4. δ, Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 90-91: «Το παράδειγμα της δρεπανοκυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 1. Ούλωφ Πάλμε & Επάφου & Χρυσίππου 1 Ζωγράφου, 210 74 88 030 2. Φανερωμένης 13 Χολαργός, 210 65 36 551 www.en-dynamei.gr ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 -ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 -ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ (Ιανουάριος 2014) 1 ο ΘΕΜΑ Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Μία απάντηση είναι η σωστή. 1. Υβριδοποίηση: Α. Είναι ιδιότητα του DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Μ.Ε επιμέλεια : ΣΟΦΙΑ ΧΑΡΙΣΙΟΥ ΘΕΜΑ Α. Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ

ΘΕΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Μ.Ε επιμέλεια : ΣΟΦΙΑ ΧΑΡΙΣΙΟΥ ΘΕΜΑ Α. Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Β2. σελ. 24 σχ. βιβλίου «Κάθε φυσιολογικό μεταφασικό χρωμόσωμα...η απεικόνιση αυτή αποτελεί τον καρυότυπο». «Ο αριθμός και η μορφολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία:

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1. Ο πρώτος νόμος του Mendel περιγράφει: α. τον ελεύθερο συνδυασμό των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα