Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής"

Transcript

1 Μοριακή Ενδοκρινολογία της Αναπαραγωγής ΕΡΑΣΜΙΑ ΚΙΑΠΕΚΟΥ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

2 Ο θεμελιώδης ρόλος του γονιδίου στη βιολογία διαπιστώθηκε και αναδείχθηκε για πρώτη φορά από τον Mendel (βασικές αρχές της κληρονομικότητας) To 1869 ο Miescher διαπίστωσε ότι το DNA αποτελεί συστατικό του πυρήνα των κυττάρων Το 1903 οι Sutton και Boveri iδιενεργώντας ανεξάρτητες έρευνες διατύπωσαν τη θεωρία της χρωμοσωμικής κληρονομικότητας. Το 1946 οι Tatum και Lederberg έδειξαν με πειράματα σε βακτήρια E.coli, ότι το DNA αποτελεί το γενετικό υλικό των βακτηρίων και σχετίζεται με την κληρονομικότητα. Το 1953 οι Watson και Crick πρότειναν το μοντέλο της διπλής έλικας του DNA, στηριζόμενοι και στα κρυσταλλογραφικά δεδομένα του Wilkins και της Franklin.

3 Τα νουκλεϊκά οξέα παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην αποθήκευση και έκφραση των γενετικών πληροφοριών. Διακρίνονται σε δύο τάξεις: Το δεοξυροβονουκλεϊκό οξύ (DNA) που εξυπηρετεί αποκλειστικά την αποθήκευση πληροφορίων Ταριβονουκλεϊκάοξέα οξέα (RNA) που συμμετέχουν στην έκφραση των γονιδίων και στη βιοσύνθεση των πρωτεϊνών. Οι δομικοί λίθοι όλων των νουκλεϊκών οξέων είναι τα νουκλεοτίδια που αποτελούνται από τρία βασικά συστατικά: μία βάση, ένα σάκχαρο και ένα φωσφορικό φ κατάλοιπο.

4 Οι γενετικές πληροφορίες καταγράφονται στην ακολουθία βάσεων του DNA. Τα τμήματα του DNA των οποίων οι πληροφορίες μετατρέπονται σε λειτουργικά μόρια ονομάζονται γονίδια. Η μία άλυσος του DNA με τη διαδικασία της μεταγραφής μετατρέπεται σε RNA. Τα μόρια RNA που σχηματίζονται είτε αποτελούν το καλούπι για τη σύνθεση πρωτεϊνών (mrna) είτε αναλαμβάνουν ειδικές λειτουργίες, όπως το μεταφορικό RNA (trna) που συνδέει τα νουκλεϊνικά οξέα με τις πρωτεΐνες. Στα ευκαρυωτικά κύτταρα ορισμένα μόνο τμήματα των γονιδίων που ονομάζονται εξώνια κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Τα τμήματα των γονιδίων που δεν κωδικοποιούν πρωτεΐνες ονομάζονται εσώνια. Τα εσώνια απομακρύνονται κατά τη διαδικασία ωρίμανσης ρμ του RNA.

5 Η σύνθεση πρωτεϊνών ονομάζεται μετάφραση κατά την οποία μεταφράζεται η γλώσσα των νουκλεϊνικών οξέων στη γλώσσα των πρωτεϊνών.

6 Στη γλώσσα των νουκλεϊνικών οξέων υπάρχουν 4 γράμματα (A, G, C και U ή T). Είκοσι αμινοξέα συμμετέχουν στη διαδικασία σύνθεσης πρωτεϊνών Ο γενετικός μας κώδικας παρουσιάζεται πάντα με τη μορφή τριπλέτας νουκλεοτιδίων και τα 20 αμινοξέα κωδικοποιούνται από τριπλέτες βάσεων. Υπάρχουν και τριπλέτες που δεν κωδικοποιούν αμινοξέα, αλλά σηματοδοτούν την έναρξη ή τον τερματισμό της μετάφρασης (κωδικόνια έναρξης και τερματισμού). Η τριπλέτα έναρξης είναι η ATG, ενώ οι τριπλέτες τερματισμού μ είναι οι TGA, TAG ή TAA. Σημειακές μεταλλάξεις δηλαδή αλλαγή μιας βάσης σε μία τριπλέτα είναι δυνατό να οδηγήσει σε τελείως διαφορετική πολυπεπτιδική άλυσο και να οδηγήσει σε γενετική νόσο όπως είναι η μεσογειακή αναιμία και η κυστική ίνωση.

7 Στον άνθρωπο και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς τα κύτταρα έχουν το DNA στον πυρήνα. Στον πυρήνα το DNA είναι συνδεδεμένο με μόρια πρωτεϊνών και RNA (χρωματίνη). Το απλοειδές ανθρώπινο γονιδίωμα περιλαμβάνει περίπου 3 Χ 10 9 ζεύγη γηβάσεων και περιέχει περί τα γονίδια με μέγεθος από ζεύγη βάσεων. Το μιτοχονδριακό γονιδίωμα κληρονομείται από τη μητέρα και αποτελείται από περίπου ζεύγη βάσεων κυκλικού DNA και κωδικοποιεί πρωτεΐνες απαραίτητες για τη δομή και λειτουργία των μιτοχονδρίων, όπως διάφορα οξειδωτικά ένζυμα.

8 Τεχνικές Μοριακής Βιολογίας

9 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Γενετικός Πολυμορφισμός Φαρμακογενετική Φαρμακογενωμική Ελεγχόμενη ωοθηκική διέγερση

10 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ SNP? ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΜΙΑΣ ΒΑΣΗΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΤΟΜΑ ΕΝΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΣΕ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΘΕΩΡΗΘΕΙ ΜΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΒΑΣΗ SNP ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΣΤΟ 1% ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΘΕΙ ΣΕ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΟΥΣΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΕ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ

11 Single Nucleotide polymorphism (SNP) Υπεύθυνοι για το 85% των αποκλίσεων του ανθρώπινου γονιδιώματος. Πολύ συχνά αφορούν σε περιοχές κωδικοποίησης οι οποίες είναι ειδικές για φαρμακευτικούς στόχους πχ. υποδοχείς φαρμάκων, μεταβολικά ένζυμα ή μόρια μεταφοράς.

12 ΈΝΑ ΑΤΟΜΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΦΕΡΕΙ ΈΝΑΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟ ΜΟΝΟΥ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΟΥ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΜΟΡΦΕΣ: ΟΜΟΖΥΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΧΝΟ ΑΛΛΗΛΟΜΟΡΦΟ ΕΤΕΡΟΖΥΓΗ ΟΜΟΖΥΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΥΧΝΟ ΑΛΛΗΛΟΜΟΡΦΟ

13 Φαρμακογενετική Περιγράφει τη σχέση μεταξύ των γενετικών αποκλίσεων και της φαρμακευτικής απάντησης (Anon, 2001). Φαρμακογενωμική Μελετά το γονιδίωμα και τα παράγωγά γ του (RNA, πρωτεΐνες) σε σχέση με την ανταπόκριση του ατόμου σε φαρμακευτικές ουσίες (Lewis, 2005). Ο σχεδιασμός και εναρμονισμός των φαρμακευτικών θεραπειών σύμφωνα με τη γενετική προδιάθεση ενός συγκεκριμένου ασθενή προβάλλει τα τελευταία χρόνια σαν ένα καινούριο πεδίο έρευνας που στοχεύει να βελτιώσει την ισορροπία μεταξύ των επιθυμητών και ανεπιθύμητων δράσεων των φαρμακευτικών ουσιών

14 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ SNP ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΕΙΟΥ ΤΗΞΗΣ (MELTING CURVE ANALYSIS) Tm: Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΚΕΙΝΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟ ΔΙΚΛΩΝΟ ΜΟΡΙΟ ΤΟΥ DNA ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟΚΛΩΝΟ ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΒΑΣΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ Tm

15 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ(SNP): ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ: ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ Tm ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΣ: ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ Tm

16

17 Γονοτύπηση με χρήση των Καμπυλών Τήξης Melting Curve Genotyping Analysis

18 Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης Η Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης μρ ης(polymerase chain reaction-pcr) είναι τεχνική πολλαπλασιασμού συγκεκριμένων τμημάτων DNA και RNA. H PCR αντίδραση χρησιμοποιείται: Στον διαγνωστικό εντοπισμό μεταλλάξεων, Στη μηχανική του DNA, Στη δημιουργία και έλεγχο βιβλιοθηκών DNA (Library screening), Στην διάγνωση λοιμώξεων από μικροοργανισμούς, Στη διάγνωση γενετικών ασθενειών με τον προγεννητικό και προεμφυτευτικό έλεγχο, Στην ιατροδικαστική αλλά και σε επιστήμες όπως η αρχαιολογία.

19 Το πρώτο στάδιο της PCR είναι η μετουσίωση του DNA (denaturation). Αποδιάταξη του δίκλωνου DNA το οποίο οίο μετατρέπεται σε μονόκλωνο. Η μετουσίωση επιτυγχάνεται σε θερμοκρασία C για περίπου 30 sec. Κατά το δεύτερο στάδιο της αντίδρασης συνδέονται (υβριδίζονται) ζ οι εκκινητές ς( (συνθετικά ολιγονουκλεοτίδια,, που έχουν συμπληρωματική δομή με το DNA στόχο) με το DNA στόχο σε θερμοκρασία C(υβριδισμός εκκινητών primer annealing). Σε θερμοκρασία 72 0 C δρα το ένζυμο Taq πολυμεράση που καταλύει την προσθήκη βάσεων στο 3 άκρο κάθε εκκινητή (επέκταση των εκκινητών extension). Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζονται δύο νέες αλυσίδες DNA συμπληρωματικές των αλυσίδων του DNA στόχου. Ανοδος της θερμοκρασίας ρ ς C απόδιατάσσει το δίκλωνο DNA και ένας νέος κύκλος αποδιάταξης σύνθεσης ξεκινά. Θεωρητικά σε κάθε κύκλο διπλασιάζεται το ποσό του DNA.

20 Η PCR αντίδραση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τον πολλαπλασιασμό RNA. Επειδή όμως το RNA είναι μονόκλωνο μόριο πριν την PCR γίνεται μετατροπή του RNA στο συμπληρωματικό του DNA (cdna) με τη δράση του ενζύμου αντίστροφη μεταγραφάση με τη διαδικασία της αντίστροφης μεταγραφής (RT).

21 Αλληλοςσία αποδιάηαξη πολςμεπιζ μόρ ζηόσορ και ςβπιδιζ μόρ αποδιάηαξη και ςβπιδιζ μόρ πολςμεπιζ μόρ Απσικό DNA Νέο DNA Εκκινηηήρ 1 Εκκινηηήρ 2

22

23 Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (real-time PCR) Ποσοτικοποιεί τα νουκλεϊκά οξέα με τεράστια ευκολία και ακρίβεια. Χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό παθογόνων μικροοργανισμών και τον υπολογισμό του τίτλου τους, για τον υπολογισμό του ιϊκού φορτίου, στην ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης σε σχέση με τη νόσο, την παθογένεση και την ογκογένεση.

24 Το ποσό του DNA μπορεί να μετρηθεί στο τέλος κάθε κύκλου της αντίδρασης, δηλαδή σε πραγματικό χρόνο και όχι μόνο στο τέλος όπως συμβαίνει με την κλασική αντίδραση PCR. Η παρακολούθηση της διαδικασίας πολλαπλασιασμού λ της αλληλουχίας λ του DNA γίνεται με φθορισμό, που ανιχνεύεται από έναν αναλυτή και τα αποτελέσματα της αντίδρασης δίνονται με τη μορφή γραφικής παράστασης.

25

26 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ: SYBR GREEN HYBRIDIZATION PROBES TAQMAN BEACONS

27 Χρωστική SYBR Green. Χρωστική που εισδύει στη διπλή έλικα του DNA και συνδέεται με αυτό. Σε ελεύθερη μορφή δεν εκπέμπει φθορισμό, όταν όμως συνδεθεί με το DNA αρχίζει την εκπομπή φθορισμού. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με οποιουσδήποτε εκκινητές ρ χρη μ η μ ή η ς και όχι με ειδικούς ανιχνευτές (φθηνότερη από άλλες μεθόδους, με μειωμένη ειδικότητα λόγω της πιθανότητας πολλαπλασιασμού μη ειδικών προϊόντων).

28

29 Hybridization probes

30 Ανίχνευση με SimpleProbe ανιχνευτές

31 Παρακολούθηση PCR αντίδρασης με HybProbe ανιχνευτές

32

33 Μοριακοί φάροι (Molecular Beacons). Μονόκλωνα ολιγονουκλεοτίδια των οποίων η δομή χαρακτηρίζεται από μία θηλιά (loop) και ένα μίσχο (stem). Ο ανιχνευτής περιέχει στη θηλιά του αλληλουχία συμπληρωματική με την αλληλουχία στόχο. Ο μίσχος του ανιχνευτή αποτελείται από δύο συμπληρωματικές αλληλουχίες (βραχίονες). Ο ένας βραχίονας είναι συνδεδεμένος με μια φθορίζουσα χρωστική και ο έτερος με έναν αποσβέστη. Οι μοριακοί φάροι χρησιμοποιούνται ως ανιχνευτές υβριδοποίησης και εκπέμπουν φθορισμό μόνο όταν επιδράσουν με την κατάλληλη αλληλουχία στόχο μέσω αναδιαμόρφωσης της στερεοδιάταξής τους. Λόγω της ειδικής σύνδεσης μεταξύ μοριακού φάρου και στόχου αποφεύγεται ο μη ειδικός φθορισμός, ενώ η τεχνική αυτή δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης πολλαπλών αντιδράσεων με πολλαπλασιασμό περισσότερων ρ από μία αλληλουχιών.

34

35 REAL TIME PCR: ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ PCR ΗΟΠΟΙΑ: 1. ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΟΥ ΣΤΟΧΟΥ 2. ΑΝΙΧΝΕΥΕΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΕΝΟΣ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΟΥ (ΓΟΝΟΤΥΠΗΣΗ)

36 ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ

37 Ο όρος bioinformatics υοθετήθηκε το 1978 από τους Paulien Hogeweg και Ben Hesper για τη μελέτη και εφαρμογή της επιστήμης της πληροφορικής σε βιολογικά συστήματα. Η πρωτεύουσα χρήση της βιοπληροφορικής έως και τα 8Oς ήταν στη γενωμική και στη γενετική με large scale DNA sequencing. Σήμερα η βιοπληροφορική περιλαμβάνει τη δημιουργία αλγορίθμων, databases, στατιστικές αναλύσεις, τεχνικές υπολογιστών που στόχο έχουν να λύσουν πρακτικά προβλήματα που προκύπτουν από την ανάλυση βιολογικών δεδομένων.

38 Κύρια ερευνητικά πεδία: Έυρεση γονιδίων Ανακάλυψη Σχεδιασμός νέων φαρμάκων Ανάλυση πρωτεϊνών (protein structure prediction) Αλληλεπιδράσεις μεταξύ πρωτεϊνών Μελέτες γονιδιώματος Δημιουργία μοντέλων για την ανάλυση της εξέλιξης (evolution modeling)

39 Sequence analysis Genome annotation Computational evolutionary biology Analysis of gene expression Analysis of regulation Analysis of protein expression Analysis of mutations in cancer Comparative a genomics Modeling biological systems High-throughput g image analysis Structural Bioinformatic Approaches - Prediction of protein structure - Molecular Interaction - Docking algorithms

40 Sequence analysis Οι αλληλουχίες αναλύονται για τον καθορισμό γονιδίων που κωδικοποιούν πρωτεϊνες, RNA, regulatory sequences, structural motifs (μοτίβα δομής πρωτεϊνών), ϊώ) και repetitive sequences. Η σύγκριση γονιδίων ενός είδους ή και διαφορετικών ειδών δείχνει τις ομοιότητες ή διαφορές των πρωτεϊνών, σχέσεις μεταξύ ειδών (χρήση μοριακών συστημάτων για κατασκευή φυλογενετικών δένδρων) Τη χειροκίνητη ανάλυση έχουν αντικαταστήσει προγράμματα όπως το BLAST Χρησιμοποιούνται καθημερινά για τη διερεύνηση αλληλουχιών οργανισμών και 190 δισεκατομμυρίων νουκλεοτιδίων

41 Genome annotation Annotation: Είναι η διαδικασία της σήμανσης γονιδίων και άλλων βιολογικών δομών σε μια αλληλουχία DNA. Το 1 ο λειτουργικό σύστημα σχεδιάστηκε το 1995 από τον Dr. Owen White (Institute for Genomic Research, Maryland) Ανάλυση γονιδιώματος του αιμόφιλου της ινφλουένζας Λειτουργικό σύστημα έυρεσης γονιδίων, trna. Αντιστοιχία γονιδίου με συγκεκριμένη λειτουργία Σήμερα ίδια φιλοσοφία με πιο πολύπλοκα λ και εξελιγμένα προγράμματα.

42 Computational evolutionary biology Εξελικτική Βιολογία: Μελέτη προέλευσης - καταγωγής των ειδών Μελέτη των αλλαγών τους στο χρόνο Με τη νέα τεχνολογία : - Μέτρηση αλλαγών στο DNA των οργανισμών - Σύγκριση γονιδιωμάτων (Μελέτη σύνθετων εξελικτικών διαδικασιών: οριζόντια μεταφορά γονιδίων, διπλασιασμός γονιδίων,πρόβλεψη παραγόντων που οδηγούν σε 2 νέα είδη -speciation ) - Χτίσιμο σε υπολογιστή πολύπλοκων μοντέλων πληθυσμών που προβλέπουν το μέλλον του κάθε συστήματος

43 Analysis of gene expression Η έκφραση πολλών γονιδίων με μέτρηση του mrna γίνεται με πολλές τεχνικές: Μικροσυστοιχίες (Microarrays Technology) EST (expressed cdna sequence tag), SAGE (serial analysis of gene expression) MPSS (massively parallel signature sequencing)

44 Analysis of regulation Regulation: είναι η πολύπλοκη ενορχήστρωση γεγονότων που αρχίζουν με ένα εξωτερικό ερέθισμα (ορμόνη), που οδηγεί στην αύξηση ή μείωση της δραστικότητας μιας ή περισσότερων πρωτεϊνών Με τις τεχνικές της βιοπληροφορικής γίνεται: Σύγκριση γονιδίων που εκφράζονται σε συγκεκριμένη κατάσταση ενός οργανισμού (stress, OEM) Σύγκριση σταδίων του κυτταρικού κύκλου υπό την επίδραση θερμότητας,στέρησης τροφής (πειραματόζωα)

45 Analysis of mutations in cancer Χρησιμοποιούνται νέες τεχνικές Oligonucleotide microarrays: αναγνωρίζουν χρωμοσωμικές μ αλλαγές γς Single nucleotide polymorphism arrays : προσδιορίζουν γνωστές σημειακές μεταλλάξεις Μέτρηση εκατοντάδων χιλιάδων σημείων του γονιδιώματος σε χιλιάδες δείγματα Συγκεντρώνονται terabytes δεδομένων ανά πείραμα Χρησιμοποιούνται μαθηματικά στατιστικά μοντέλα για τη μείωση της μεταβλητότητας

46 Comparative genomics Μελέτη της αντιστοιχίας μεταξύ γονιδίων διαφορετικών οργανισμών (orthology analysis) ημιουργούνται διαγονιδιακοί χάρτες που αναδεικνύουν τις εξελικτικές διαδικασίες που είναι υπεύθυνες για το διαχωρισμό 2 γονιδιωμάτων στο παρελθόν Αναλύονται: Σημειακές μεταλλάξεις ενός νουκλεοτιδίου Μεγάλα τμήματα χρωμοσωμάτων για διπλασιασμό, μετάθεση, διαγραφή. Ολόκληρο το γονιδίωμα (speciation) Χρησιμοποιούνται και εδώ πολύπλοκα μαθηματικά μοντέλα.

47 Modeling biological systems Στη βιολογία των συστημάτων χρησιμοποιούνται προσομοιώσεις στον υπολογιστή κυτταρικών υποσυστημάτων (δίκτυα μεταβολιτών, ένζυμα που επηρεάζουν το μεταβολισμό, τη μετάδοση σήματος), για ανάλυση και οπτικοποίηση των σύνθετων διασυνδέσεων αυτών των κυτταρικών διαδικασιών.

48 High-throughput g image analysis Η σύγχρονη ανάλυση εικόνας πολλαπλασιάζει την ικανότητα του παρατηρητή να κάνει μετρήσεις σε μεγάλο αριθμό ή/και σε πολύπλοκες εικόνες, βελτιώνοντας την ακρίβεια, την αντικειμενικότητα και την ταχύτητα. Ίσως τέτοια συστήματα αντικαταστήσουν τον παρατηρητή!! Παραδείγματα εφαρμογών: Ιστοπαθολογία Καθορισμός του μοτίβου αερισμού στους πνεύμονες σε πραγματικό χρόνο Μέτρηση με απεικόνιση σε πραγματικό χρόνο του μεγέθους της απόφραξης αρτηρίας Μέτρηση μεταβολισμού ανάλογα με τη δραστηριότητα

49 Τεχνολογία Μικροσυστοιχιών Microarrays Technology DNA μικροσυστοιχία: Μικρογραφία συστηματικής καθήλωσης τμημάτων νουκλεϊκών οξέων, τα οποία παράγονται από μεμωνομένα γονίδια, σε συμπαγή βάση, που επιτρέπει την ταυτόχρονη ανάλυση χιλιάδων γονιδίων. Αντιπροσωπεύει το συνδυασμό βιολογίας Η/Υ

50 ΓΕΝΕΤΙΚΗ Χαρτογράφηση PCR Northern blot Πρόκληση η μεταλλάξεων Προσδιορισμός Αλληλουχίας (Sequencing) Ανάλυση πρωτεϊνών ΓΕΝΩΜΙΚΗ Ανάλυση χιλιάδων γονιδίων σε ένα μόνο πείραμα

51

52

53

54

55

56 Καρκινικά κύτταρα Φυσιολογικά Κόκκινο + ø = Κόκκινο ø + Πράσινο = Πράσινο Κόκκινο + Πράσινο = Κίτρινο ø + ø = Μαύρο

57

58

59

60 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Πρόβλεψη κατηγορίας ασθένειας Σταδιοποίηση 40 γονίδια σταδιοποίηση Ca ουρ.κύστεως (Dyrskot et al., 2003) 32 γονίδια διαφοροποίηση καλοήθους κακοήθους όγκου εντέρου (Bicciato et al,. 2003)

61 ΕΚΒΑΣΗ ΝΟΣΟΥ Ανταπόκριση στη θεραπεία Θνησιμότητα/θνητότητα

62 Εντόπιση ό γονιδίων που σχετίζονται με αντίσταση στα φάρμακα Νευροβλάστωμα: μεταλλάξεις στο p 53 οδηγεί σε αντίσταση στη χημειοθεραπεία (Wang et al,. 2001) Ca μαστού: διαταραχή στην έκφραση ενζύμων (Kudoh et al,. 2000)

63 Πρόβλεψη ευαισθησίας στη χημειοθεραπεία 52 (9216) γονίδια ΟΝ σε Ca οισοφάγου που ανταποκρίνεται στη θεραπεία (Shimokuni et al,. 2006) 63 γονίδια ΟΝ, 372 OFF σε ΟΜΛ (Okutsu et al,. 2002, Park et al,. 2007) 28 γονίδια διαφορετικά επίπεδα έκφρασης σε ανταπόκριση ή μη στη θεραπεία

64 Προγνωστικοί Δείκτες Νόσου Λέμφωμα, Λευχαιμία: συγκεκριμένα γονίδια ΟΝ (334 γονίδια) σε παθολογικά κύτταρα σε σχέση με φυσιολογικά (ύφεση) (Chen X et al,. 2001, Mussolin et al,. 2007) Μεταμοσχεύσεις Α α ώρ η ε ε κώ δε κ ώ ου Αναγνώριση γενετικών δεικτών που σχετίζονται με οξεία απόρριψη

65 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Κατανόηση μηχανισμού πρόκλησης ασθενειών Διατατική/υπερτροφική ή φ ή μυοκαρδιοπάθεια Ν. Parkinson Αλοπεκία Γονίδια που σχετίζονται με οξειδωτικό stress, φλεγμονώδη διαδικασία,, μετάδοση σήματος, υψηλά επίπεδα τροφικών παραγόντων (Barth et al,. 2006)

66 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 1 RNA έκφραση= πρωτεϊνική δραστηριότητα Όχι πάντα Ανάλυση έκφρασης πρωτεϊνών Ποια γονίδια χαλούν και προκαλούν νόσο Θεραπεία νόσου Αναγνώριση κάθε γονιδίου που συμπεριφέρεται διαφορετικά

67 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 2 Καθορισμός ορίων όπου τα γονίδια είναι ON ή OFF Δεν υπάρχουν ομάδες δεδομένων αναφοράς για αξιολόγηση των αποτελεσμάτων Ευαισθησία 70% Ειδικότητα 60%

68 Η ανάπτυξη του εμβρύου εξαρτάται από μητρικούς παράγοντες που ενεργοποιούνται στα όψιμα στάδια της ωρίμασης του ωαρίου Ειδικοί παράγοντες του ωαρίου απαραίτητοι για την ανάπτυξη του εμβρύου θεωρούνται υπεύθυνοι για κυτταρικές λειτουργίες Έλεγχος παραγόντων ανάπτυξης ωαρίουεμβρύου στον επίμυ

69 MII PMSG hcg 48h Συλλογή ωαρίων το επόμενο πρωΐ (ωάρια χωρίς καλλιέργεια) 48h PMSG 48h αφαίρεση ωοθηκών συλλογή, καλλιέργεια ωαρίων συλλογή ΜΙΙ

70 MII 48h PMSG 48h hcg Συλλογή ωαρίων ΜΙΙ PMSG 48h Συλλογή ωαρίων Καλλιέργεια ωαρίων ΜΙΙ

71 MII 48h PMSG 48h hcg Collection of oocytes ΜΙΙ PMSG 48h Collection of oocytes Oocytes culture ΜΙΙ

72 DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e e DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e e DATA Structural 1 1 DarkCorner DarkCorner DarkCorner e e e e e e e e DATA ucluster4 U ref NM_ gb L33416 chr3: A_66_P Ecm1 U extracellular matrix protein e e e e e e e e e DATA A_66_P A_66_P A_66_P Unknown e e e e e e e e e e DATA ucluster4 U ref XM_ gb AK gb BC chr3: A_66_P Sprrl1 U small proline rich-like 1. [Source:RefSeq;Acc:NM_033175] e e e e e e e e

73 OligoName U- Cluster NAP Cluster Annotation Gene Symbol Z00217 NAP Intronic in U No Z00218 U NAP Similar to: Mus musculus similar to hypothetical protein [Macaca fascicularis] (LOC240613), mrna. Possibly wrong strand. No Z00219 NAP Mus musculus NADH dehydrogenase Fe-S protein 5 U (Ndufs5), mrna Yes Ndufs5 NAP Z UNKNOWN No Z00222 U NAP Mus musculus RIKEN cdna A08 gene A08Ri Z00221 U ( A08Rik), mrna Yes k; NAP DJ501N (NOVEL PROTEIN, ISOFORM 2) 001 (FRAGMENT) homolog [Homo sapiens] Yes Z00223 U NAP Mus musculus cdna sequence BC (BC002292), mrna Yes BC002292;

74 Accession Reporter Sequence Fold Log Intensity Intensity Code Name ID Change (Ratio) P-value 1 2 U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E U A_66_P E

75

76

77 Cell Cycle, Mitotic4.9e-04, 8/128 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 E2f5 E2f5 Ubb Ubc, UBA52 Plk1 Plk1 Ube2d3 Ube2d3 Fbxo5 Fbxo5 Aurkc Aurkc capc/c-mediated d degradation d of cell cycle proteins6.4e-06, 64 7/50 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 Ubb Ubc, UBA52 Plk1 Plk1 Ube2d3 Ube2d3 Fbxo5 Fbxo5 Aurkc Aurkc APC-Cdc20 mediated degradation of Nek2A5.4e-04, 4/26 Matching identifiers Bub1b Bub1b Ube2d2 Ube2d2 Ubb Ubc, UBA52 Ube2d3 Ube2d3 Cdc20:Phospho-APC/C mediated degradation of Cyclin A7.2e-04, 4/28

78 Από τα γονίδια, εκφράζονται και στις 2 ομάδες ισότιμα 3515 OFF 173 γονίδια στα MII ωάρια ΟΝ από την hcg 326 γονίδια στα MII ωάρια ΟFF από την hcg

79 Πολυδύναμα γονίδια Αντιγραφή DNA Μεταγραφή Μετάφραση Κυτταρικό κύκλο

80 Από τα 173 γονίδια 40 δεν έχουν γνωστή λειτουργία 29 έχουν γνωστές λειτουργίες που σχετίζονται με: ωρίμαση του ωαρίου (Tnfaip6, Cspg2, Pde3a) Πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη (Dsg2, Tnfrsf23, Procr) Όψιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη (Lox, Sfrp2, Casp7, Lhx9)

81 Η hcg ρυθμίζει προς τα κάτω την DNA μεθυλοτρανφεράση 2.5 φορές. 5φορές Επαναπρογραμματισμός της έκφρασης των γονιδίων του ωαρίου και του σπέρματος Η αποτυχία ολοκλήρωσης επαναπρογραμματισμού της γονιδιακής έκφρασης δύναται να οδηγεί σε καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου

82 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανάλυση των γονιδίων με τις μικροσυστοιχίες του DNA προσφέρει νέους τρόπους προσέγγισης των ασθενειών (διάγνωση, πρόγνωση, θεραπεία) Η ταξινόμηση των ασθενών σε μοριακές κατηγορίες ασθενειών θα βελτιώσει την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητα της κλινικής ιατρικής Η ανάλυση των γονιδίων θα οδηγήσει σε εξατομικευμένη ιατρική Αποφυγή των ανεπιθύμητων ενεργειών των θεραπειών σε κατηγορίες ασθενών που δεν ανταποκρίνονται σε αυτές Η λεπτομερειακή κατανόηση των μοριακών οδών και η εύρεση μοριακών γενετικών δεικτών ανταπόκρισης στις θεραπείες θα οδηγήσει σε νέους τρόπους θεραπευτικής παρέμβασης ρμβ

83

84

85 GH, Prl, ΙGF-1

86

87 Καλλιεργήθηκαν σε α-minimal essential medium (α-mem) παρουσία : Ανασυνδυασμένης FSH (100mIU/ml), Τρανσφερρίνης 5μg/ml, Σλ Σελινίου 5μg/ml, Ινσουλίνης 5ng/ml, 5% FBS

88 Πρωτογενή Ωοθυλάκια 12 ημέρες 16-18h COCs Γονιμοποίηση-Εκτίμηση Κυτταροπλ/τικής Ωρίμασης HCG Εκτίμηση Πυρηνικής EGF Ωρίμασης ρμ

89 ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟ ΟΧΕΑ ΤΗΣ PRL ΣΕ ΙΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΙΑ ΩΟΘΥΛΑΚΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΜΒΡΥΪΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

90 Απομόνωση RNA 20 πρωτογενή ωοθυλάκια 20 COCs 20 ωάρια πρόφασης Ικαι μετάφασης ΙΙ ζυγώτες, έμβρυα 2, 4-κυττάρων, μορίδια, βλαστοκύστεις Κοκκώδη που περιέβαλλαν τα ωάρια Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit (RNAeasy micro kit, Qiagen)

91

92 Αντίδραση αντίστροφης μεταγραφής αλυσιδωτής πολυμεράσης (RT-PCR) Χρησιμοποιήθηκε εμπορικώς διαθέσιμο kit (Retroscript kit, Ambion, Austin, TX USA) για τη σύνθεση του συμπληρωματικού DNA (c-dna) ύο κύκλοι PCR (nested PCR) για το mrna των υποδοχέων PRL και ένας κύκλος για το mrna του GAPDH ( glyceraldehydes-3- phosphate dehydrogenase ) που χρησιμοποιήθηκε σαν μάρτυρας.

93

94 Επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων Πραγματοποιήθηκε με ανάλυση των προϊόντων της 2ης PCR με περιοριστικά ένζυμα.

95

96

97

98 Η ωρίμανση του ωοκυττάρου περιλαμβάνει την πυρηνική και την κυτταροπλασματική ωρίμανση Η πυρηνική ωρίμανση ωρίμανση χαρακτηρίζεται από την επανέναρξη της μείωσης και την πρόοδο στη μετάφαση ΙΙ Η κυτταροπλασματική ωρίμανση χαρακτηρίζεται από την ενεργοποίηση του ωαρίου, το σχηματισμό του προπυρήνα και την πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη

99 MPF Μη ειδικός παράγοντας (maturation promoting factor, MPF) Ο MPF είναι ένα σύμπλεγμα κυκλίνης-κινάσης και ενεργοποιεί τη μετάβαση του κυττάρου από τη φάση G2 στη φάση Μ και ρυθμίζεται από την κυκλίνη Β. Αναστολή της πρωτεινικής σύνθεσης οδηγεί σε αποτυχία ενεργοποίησης εργο ο του MPF

100

101

102

103

104

105

106 Γονίδια NOBOX (New Born Ovary Homeobox) Μεταγραφικοί παράγοντες που συντίθενται από τα πρωτογενή ωοθυλάκια Επάγουν την έκφραση : kit-l, GDF-9, Bmp15

107 Σύστημα Kit-R / Kit-L (stem cell factor, steel factor) Ο C-kit είναι διαμεμβρανικός υποδοχέας με δράση τυροσινικής κινάσης (Besmer et al. 1986, Yarden et al. 1987). Εκφράζεται στα ωοκύτταρα των αρχέγονων ωοθυλακίων σε νεογέννητους επίμυες (Manova et al. 1993) και σε έμβρυα αμνών (Clark et al. 1996), O συνδέτης του kit ligand (KL) ή stem cell factor O συ δέ ης ου ga d ( ) ή s e ce ac o παράγεται στα κοκκώδη κύτταρα των ωοθυλακίων στον επίμυ και τον άνθρωπο (Tanikawa et al. 1998, Joyce et al. 1999).

108 Σύστημα Kit-R / Kit-L (stem cell factor, steel factor) Ωάρια επίμυων με απώλεια του c-kit-stem cell factor συστήματος αδυνατούν να αναπτυχθούν περαιτέρω του σταδίου του αρχέγονου ωοθυλακίου (Kuroda et al. 1988). Σε καλλιέργειες in vitro ο KL σε δόσεις ng/ml προάγει την ωρίμαση ωαρίων επίμυων ηλικίας 8 ημερών (Packer et al. 1994). Έχει δειχθεί η θετική δράση του KL στο σχηματισμό του χε δε χθε η θε ή δράση ου σοσχημα σμό ου άντρου σε καλλιέργειες ωοθυλακίων επίμυων πριν το σχηματισμό του άντρου (preantral follicles) (Reynaud et al. 2000).

109 Growth differentiation factor-9, GDF-9 O αυξητικός παράγοντας διαφοροποίησης-9 (growth differentiation factor-9, GDF-9) ανήκει στην οικογένεια TGFβ (μετατρεπτικός αυξητικός παράγοντας, transforming growth factor β) Εκφράζεται στα ωάρια επίμυων, βοοειδών, αμνών, αρουραίων και ανθρώπων (Laitinen et al. 1998, McGrath et al. 1995, Bodensteiner et al. 1999, Aaltonen et al. 1999). Η σύνθεση του mrna του GDF-9 αρχίζει σε ωάρια η ρχ ζ ρ πρωτογενών ωοθυλακίων και συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ωοθυλακικής ανάπτυξης.

110 Growth differentiation factor-9, GDF-9 Μελέτες που έγιναν σε επίμυες με απώλεια του γονιδίου του GDF-9 (GDF-9 null mice) έδειξαν ότι η ωοθυλακική ανάπτυξη σταματά στο στάδιο του πρωτογενούς ωοθυλακίου (Dong et al. 1996). Ο GDF-9 έχει αντίστοιχες δράσεις στην ωοθυλακική ανάπτυξη σε αρουραίους in vivo (Vitt et al. 2000). Ο GDF-9 διεγείρει την ωρίμαση των ωοθυλακίων σε αρουραίους αλλά και στον άνθρωπο in vitro (Hreinsson et al. 2002).

111 Growth differentiation factor-9, GDF-9 ιαφοροποίηση/πολλαπλασιασμό (IGF-1) των κοκκωδών κυττάρων Καταστολή της έκφρασης του γονιδίου της LH Επάγει το γονίδιο της συνθετάσης του υαλουρονικού/πρωτεογλυκανών Επάγει το γονίδιο της συνθετάσης των προσταγλανδινών

112 Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων (insulin like growth factors, IGFs) αποτελείται από Τους IGF-I και ΙΙ, Τύπου Ι (IGF-I-R) I και τύπου ΙΙ (IGF-II-R) II υποδοχείς και από μία ομάδα συνδετικών πρωτεϊνών (IGFBPs) οι οποίες οες και ρυθμίζουν τις δράσεις των IGFs (Giudice 1992). Ύπαρξη του υποδοχέα του IGF-I σε ωοθυλάκια από το στάδιο του αρχέγονου έως και το γραφιανό (Zhou and Bondy 1993).

113 Το σύστημα των παρόμοιων με την ινσουλίνη αυξητικών παραγόντων Ο IGF-I I μόνος του αλλά και σε συνέργεια με την FSH ιεγείρει τον πολλαπλασιασμό των κοκκωδών κυττάρων ανώριμων ρμ και ώριμων ρμ ωοθυλακίων (Angervo et al. 1991, Di Blasio et al. 1994, Hreinsson et al. 2002, Olsson et al. 1990, Yong et al. 1992), Την δραστηριότητα του mrna της αρωματάσης (Bergh et al. 1991, Christman et al. 1991, Erickson et al. 1989, Mason et al. 1993), Την παραγωγή προγεστερόνης όταν τα κοκκώδη κύτταρα καλλιεργούνται παρουσία βόειου ορού, ανεξάρτητα από την ωριμότητα των κοκκωδών κυττάρων (Bergh et al. 1991). Ο IGF-II διεγείρει την παραγωγή Ε2 και προγεστερόνης (Kubota et al. 1993).

114 IGFs IGFs διεγείρουν την αύξηση των ιστών Το Σ.Β. σχετίζεται θετικά με τη συγκέντρωση IGF-1 πλάσματος Πολυμορφισμοί IGF-1 αυξημένο Σ.Β. Ο IGF-1 δρα ως τροφικός αισθητήρας της αντιστοιχίας εμβρυική ανάπτυξη-προμήθεια θρεπτικών ουσιών Επηρεάζουν: πολλαπλασιασμό διαφοροποίηση αναγέννηση απόπτωση των κυττάρων ιεγείρουν τη διαφοροποίηση σε: μύες, οστά, εγκέφαλο, επινεφρίδια (late gestation)

115 IGFs ιεγείρουν την ανάπτυξη in utero Ανεπάρκεια γονιδίων igf1, igf2 μειωμένο σωματικό βάρος γέννησης + αναπτυξιακές ανωμαλίες Απώλεια IGF-1-R ακόμη μεγαλύτερη καθυστέρηση ανάπτυξης Μετάλλαξη του IGF1 γονιδίου σοβαρή καθυστέρηση ανάπτυξης in utero + αποτυχία ανάπτυξης μετά τοκετό ΥΠΕΡΕΚΦΡΑΣΗ μακροσωμία-οργανομεγαλία (επίμυες) Σε Beckwith-Wiedemann syndrome μακροσωμία

116 Η αυξητική ορμόνη Η αυξητική ορμόνη (growth hormone, GH) αυξάνει τις δράσεις των γοναδοτροπινών στο επίπεδο της ωοθήκης και έχει χαρακτηριστεί ως συν-γοναδοτροπίνη (Katz et al. 1993). Η GH και η εκλυτική ορμόνη της GH (GHRH) βελτιώνουν τις επιδράσεις των γοναδοτροπινών σε ασθενείς που υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση (Owen et al. 1991, Ibrahim et al. 1991, Duffy et al. 1995). Αυτόματες εγκυμοσύνες σε γυναίκες με το σύνδρομο Laron που χαρακτηρίζεται από αντίσταση των περιφερικών ιστών στην GH δείχνει ότι η κυκλοφορούσα GH και/ή ο IGF-I συμμετέχουν στη διαδικασία της ωοθυλακιογένεσης, δεν είναι όμως η συμμετοχή τους αυτή απαραίτητη (Menashe et al. 1991, Dor et al. 1992).

117 ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙ Η Χορήγηση γλυκοκορτικοειδών στη μητέρα / έμβρυο καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου Β.Σ. και βάρους ιστών όση-είδος γλυκοκορτικοειδούς-συχνότητα-τρόπο χορήγησης-φίλο-ηλικία ηλ ία κυήσεως

118 ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙ Η ιεγείρουν τη διαφοροποίηση εμβρυικών ιστών (ήπαρ, μύες, πνεύμονες, λιπώδης ιστός) Dunger et al., Diabetes Care 2007 Σε κυτταρικό επίπεδο επηρεάζουν υποδοχείς, μεταφορείς, ένζυμα, κανάλια ιόντων Αλλάζουν την έκφραση σε: πρωτεΐνες, αυξητικούς παράγοντες, παράγοντες πήξης Στρέφουν τον κυτταρικό κύκλο από την αύξηση ιστών στη διαφοροποίηση Fowden et al., 2005

119

120 Συσχέτιση του πολυμορφισμού Ser680Asn του γονιδίου του υποδοχέα FSH καθώς και των πολυμορφισμών PvuII και RsaI των γονιδίων ESR1 και ESR2 των οιστρογονικών υποδοχέων ERακαι ERβ με τα βιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά των γυναικών που συμμετέχουν σε πρωτόκολλα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Έλλη Αναγνώστου Ιατρός Α Γυναικολογική Μαιευτική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Ιούνιος 2011

121 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Συσχέτιση τριών πολυμορφισμών (υποδοχέας FSH, οιστρογονικοί υποδοχείς ERα και ERβ) με τα βιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά των γυναικών που συμμετέχουν σε πρωτόκολλα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης.

122 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΟΥ FSHR Περιγραφή της πρώτης μετάλλαξης του υποδοχέα της FSH από Aittomäki et al, Πολυμορφισμοί στην περιοχή του υποκινητή: θέση 29 (G/A) Gromoll et al, 1994 Wunsch et al, 2005 Πολυμορφισμοί στις θέσεις 307 (Thr/Ala) και 680 (Ser/Asn) της πρωτεΐνης, σε σύνδεση ανισσοροπίας. Simoni et al,, 1999 Sudo et al,, 2002 Ο πιο μελετημένος πολυμορφισμός στο γονίδιο του υποδοχέα FSHR είναι ο Ser680Asn. Oι διαφορετικές ισομορφές του υποδοχέα της FSHR είναι πιθανώς υπεύθυνες για τις διαφορετικές αλληλεπιδράσεις με την FSH, λόγω μεταβολών στο επίπεδο του μοριακού μηχανισμού της γλυκοσιλίωσης και φωσφορυλίωσης.

123 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΟΥ FSHR Το 2000 η πρώτη ένδειξη για συσχετισμό του γονότυπου του υποδοχέα της FSH με την ωοθηκική απάντηση στη εξωγενή χορήγηση FSH σε γυναίκες που ελάμβαναν ελεγχόμενη ωοθηκική διέγερση COS Perez Mayorga et al, 2000 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και της εξωγενούς χορήγησης FSH, των βασικών τιμών της FSH ορού de Koning et al, 2006 Laven et al, 2003 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και της έκβασης της ωοθηκικής διέγερσης de Castro et al, 2003 Jun et al, 2006 Loutradis et al, 2006 Σχέση μεταξύ της γενετικής ποικιλότητας του υποδοχέα της FSH και των ποσοστών κύησης Klinkert et al, 2006

124 ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟ ΟΧΕΙΣ ERα και ERβ Πυρηνικοί υποδοχείς τύπου Ι (στεροειδείς δί ορμόνες) ) Μεταγραφικοί παράγοντες (ενεργοποίηση η η από τα μόρια σύνδεσης) Ρύθμιση έκφρασης γονιδίων-στόχων Πρώτη αναφορά το 1973 Ανακάλυψη ERβ το 1996 Προϊόντα δύο διαφορετικών γονιδίων: Προϊόντα δύο διαφορετικών γονιδίων: Γονίδιο ESR1 για ERα στο χρωμόσωμα 6q25.1 Γονίδιο ESR2 για ERβ στο χρωμόσωμα 14q23.2

125 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 Συσχετισμοί με: Ενδοκρινολογικές παραμέτρους, πχ. ηλικία εμμηναρχής Καρκίνος μαστού Οστεοπόρωση Συσχετισμοί με: Αυτόματες αποβολές Υπογονιμότητα Ενδομητρίωση

126 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ΜΕ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΟΝΙΔΙΟ ESR1 PvuII (T/C) (/) και έκβαση ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης (COS outcome) κυήσεις Georgiou et al, 1997, Altmäe et al, 2007 Sundarrajan et al, 1999 PvuII (T/C) και προδιάθεση για ενδομητρίωση PvuII (T/C) και αυτόματες αποβολές Hsieh et al, 2007 Lehrer et al, 1993 XbaI (A/G) και ανδρική υπογονιμότητα ή γυναικεία υπογονιμότητα Επαναλαμβανόμενη αλλουχία (ΤΑ)n και POF ή έκβαση ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης

127 ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΓΟΝΙΔΙΩΝ ESR1 ΚΑΙ ESR2 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ΜΕ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΟΝΙΔΙΟ ESR2 RsaI (G/A) και ωοθηκική δυσλειτουργία αγνώστου αιτιολογίας Sundarrajan et al, 2001 RsaI (G/A) και παράμετροι ωοθηκικής διέγερσης/ποσοστά κύησης Altmäe et al, 2007 AluI (A/G) και έκβαση ωοθηκικής διέγερσης de Castro et al, 2004 Ενδείξεις ότι ένα σωστά επιλεγμένο σετ γονιδίων, που περιλαμβάνει συγκεκριμένους γονοτύπους πολυμορφισμών των γονιδίων FSHR, ESR1 και ESR2 μπορεί να εξηγήσει την πτωχή απάντηση στην FSH (de Castro et al, 2004)

128 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΡΟΣ IVF ΚΑΙ ICSI ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ IVF/ICSI ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ ΤΗΣ FSH ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ DNA ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ (Real Time PCR) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

129 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο πληθυσμός των γυναικών αυτής της μελέτης δεν ευνοείται από την παρουσία του αλληλομόρφου Asn (γονίδιο FSHR). Οι ομόζυγες για τον πολυμορφισμό γυναίκες (Asn/Asn) είχαν ανάγκη από αυξημένες δόσεις εξωγενώς χορηγούμενων γοναδοτροπινών σε σχέση με τις γυναίκες χωρίς πολυμορφισμό (Ser/Ser) (P=0,048). Σε αντίθεση με εύρημα Perez Mayorga et al, Η ομάδα ασθενών Asn/Asn παρουσίασε ποσοστό κύησης υποδιπλάσιο του ποσοστού κύησης των ομάδων Ser/Ser και Ser/Asn (13.8% έναντι 27.5%), (P=0,13). Ενίσχυση έρευνας (Klinkert et al, 2006) με υψηλά ποσοστά κύησης ηςκαι εμφύτευσης στην ομάδα ασθενών Ser/Ser σε σχέση με την ομάδα ασθενών Asn/Asn (P=0,007 και P=0,003 αντίστοιχα).

130 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Νέα δεδομένα: ασθενείς με διαφορετικά γενετικά προφίλ και πιο συγκεκριμένα με διαφορετικούς γονοτυπικούς συνδυασμούς για συγκεκριμένα γονίδια έχουν διαφορές σε ότι αφορά την έκβαση της ωοθηκικής διέγερσης και τα ποσοστά κύησης Μελέτη και ανάλυση των εννέα γονοτυπικών συνδυασμών για τα γονίδια ESR1/FSHR: γονοτυπικός συνδυασμός CC/AA αντιστοιχεί σε φαινότυπο «πτωχής πρόγνωσης» πτωχό προφίλ πρόκλησης ωοθυλακιορρηξίας μικρό αριθμό συλλεχθέντων ωαρίων χαμηλό ποσοστό κυήσεων μεγάλη διεισδυτικότητα στην ομάδα των πτωχών απαντητριών (poor responders group) Ένδειξη ότι μία ομάδα γενετικών δεικτών μπορεί να Ένδειξη ότι μία ομάδα γενετικών δεικτών μπορεί να αποτελέσει παράγοντα πρόγνωσης

131 ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Η επιλογή και ο συνδυασμός των κατάλληλων γενετικών δεικτών θα οδηγήσει στην καλύτερη πρόγνωση της ωοθηκικής απάντησης στη διέγερση, και επομένως σε καλύτερη ποιότητα ζωής των ασθενών Φαρμακογενετικές μελέτες σε IVF ασθενείς με στόχο την ανάδειξη γενετικών δεικτών που θα είναι χρήσιμοι για την πρόβλεψη της έκβασης της ελεγχόμενης ωοθηκικής διέγερσης: β υπομονάδα της LH (LHB), SHBG, μεταβολική οδός φυλλικού οξέος, TGFβ Genome wide association studies WGAS (2011)

132 Τελικά Για την πρόβλεψη της απάντησης των ωοθηκών, το πιο χρήσιμο και εφαρμοσμένο πρωτόκολλο πρόβλεψης θα περιλαμβάνει ένα συνδυασμό φαινοτυπικών χαρακτηριστικών (ηλικία ασθενούς, βάρος, μορφολογία ωοθηκών), ) εργαστηριακών τιμών (βασική ήτιμή FSH, AMH και άλλους δείκτες αίματος για την ωοθηκική εφεδρεία) και γενετικών δεικτών, το οποίο θα εφαρμόζεται ως διαγνωστικός έλεγχος ρουτίνας πριν από την έναρξη της ωοθηκικής διέγερσης, με στόχο την πρόβλεψη και τη στόχευση της κατάλληλης και επιθυμητής απάντησης, δηλαδή την ισορροπία ανάμεσα στην υψηλή απόδοση σε ωάρια, χωρίς το ρίσκο της ακύρωσης του κύκλου λόγω πολύ μεγάλου ή ανεπαρκούς αριθμού ωαρίων.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1. In vitro 2. In vivo 3. Αναστολείς μίτωσης 4. Απλοειδές κύτταρο 5. Απλοειδής οργανισμός 6. Αριθμός ή αλληλουχία βάσεων 7. Αυτοσωμικά χρωμοσώματα 8. Βήμα έλικας 9. Γονιδίωμα κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος

Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος Βιολογία Γ'Λυκείου Κατεύθυνσης Εικονογραφημένη Επανάληψη Μαυροματάκης Γιώργος Βιολόγος (gmavromat@gmail.com) Χανιά 2009-2010 1 Κεφάλαιο 1ο Το γενετικό υλικό 2 3 Με τη βοήθεια της φωτογραφίας που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΤΡΙΓΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ www.orion.edu.gr ΘΕΜΑ A A1. γ A2. β A3.

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5)

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β: 1- Λάθος, 2- Σωστή, 3- Λάθος, 4- Σωστή, 5- Λάθος ΘΕΜΑ 2 o ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) ΜΟΝΑ ΕΣ 10 (2Χ5) 1. Καρυότυπος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Α1. Από τη διασταύρωση ενός λευκού µ ένα µαύρο ποντικό όλοι οι απόγονοι είναι γκρίζοι. Τα γονίδια που καθορίζουν το χρώµα τους είναι: α.

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: ΠΑΣΣΙΑ Α. Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Κάθε μεταφορικό RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ Μανδηλαρά Γεωργία Βιολόγος PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τμήμα Μικροβιολογίας Υδατογενείς λοιμώξεις: χρήση νερού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

A5. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ B B1. Μονάδες 8 B2. Μονάδες 6 B3. Μονάδες 6 B4. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ Γ Γ1. Μονάδες 18

A5. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ B B1. Μονάδες 8 B2. Μονάδες 6 B3. Μονάδες 6 B4. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ Γ Γ1. Μονάδες 18 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2005 1 ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 2 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο A: 1-Α, 2-, 3-Γ, 4-Β, 5-Β ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) Β. 1. Σωστή, 2. Λανθασµένη,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Τετάρτη, 22 Μαΐου 2013 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία)

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή ινσουλίνης από βακτήρια Παρελθόν: απομόνωση ινσουλίνης από πάνγκρεας

Διαβάστε περισσότερα

ÏÑÏÓÇÌÏ ÅËÁÓÓÏÍÁ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β.

ÏÑÏÓÇÌÏ ÅËÁÓÓÏÍÁ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β. 1 Απάντηση στο 1 ο Θέµα 1. α 2. γ 3. δ 4. β 5. β Απάντηση στο 2 ο Θέµα Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Σχολικό σελ. 17 από «Το DNA τον έλεγχο της σύνθεσης των πρωτεϊνών». 2. Α. Τα χρωµοσώµατα

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Βιοπληροφορική Ι Παντελής Μπάγκος Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Λαµία 2006 1 Βιοπληροφορική Ι Εισαγωγή: Ορισµός της Βιοπληροφορικής, Υποδιαιρέσεις της Βιοπληροφορικής, Τα είδη των δεδοµένων στη Βιοπληροφορική.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) Ι) ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Οι μαθητές θα πρέπει : Να γνωρίζουν ποιο μόριο είναι ο φορέας της γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Με τα sequence projects φτάσαμε στην εποχή που η ελάχιστη πληροφορία για να ξεκινήσει ένα πείραμα είναι ολόκληρη ακολουθία DNA του οργανισμού Το DNA

Με τα sequence projects φτάσαμε στην εποχή που η ελάχιστη πληροφορία για να ξεκινήσει ένα πείραμα είναι ολόκληρη ακολουθία DNA του οργανισμού Το DNA Microarrays Με τα sequence projects φτάσαμε στην εποχή που η ελάχιστη πληροφορία για να ξεκινήσει ένα πείραμα είναι ολόκληρη ακολουθία DNA του οργανισμού Το DNA όμως του οργανισμού είναι μια στατική πληροφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ DNA μικροσυστοιχίες: βήμα προς βήμα Παραγωγή DNA ανιχνευτών Οι επιστήμονες μπορούν να παράγουν «σπιτικές» μικροσυστοιχίες χρησιμοποιώντας την αλυσιδωτή

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον

Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον 1 Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον > JM COSTA Εργαστήριο Cerba Aθήνα 11 Φεβρουαρίου, 2012 2 Η NIPD προτείνεται στην κλινική πράξη ως διαδικασία ρουτίνας Ναι Όχι Η NIPD γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Ασκήσεις 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Ασκήσεις 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1. Η ανάλυση δειγμάτων DNA από δύο βακτηριακές καλλιέργειες έδωσε τα εξής αποτελέσματα: στην πρώτη καλλιέργεια βρέθηκε ποσοστό αδενίνης (Α) 28% και στη δεύτερη καλλιέργεια βρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΔΩΔΕΚΑ (12) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α/ Ποιες οι λειτουργίες του γενετικού υλικού ; (Μονάδες 6) Β/ Που βρίσκεται το γενετικό υλικό στα ευκαρυωτικά και στα προκαρυωτικά ; (Μονάδες 6)

Διαβάστε περισσότερα

DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού

DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού Κιούπη Βασιλική, εκπαιδευτικός κλ.πε04.04 Μια εκπαιδευτική δραστηριότητα βασισμένη σε εκθέματα του ιδρύματος Ευγενίδου Εισαγωγικός τομέας και προκαταρτική φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ α) Αφού τα σωµατικά κύτταρα της γάτας έχουν 19 ζεύγη οµολόγων χρωµοσωµάτων, άρα περιέχουν 38 απλοειδή χρωµοσώµατα στην αρχή της Μεσόφασης (G 1 -φάση), πριν

Διαβάστε περισσότερα

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Υπολογιστική Βιολογία και Βιοπληροφορική

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Υπολογιστική Βιολογία και Βιοπληροφορική University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική Υπολογιστική Βιολογία και Βιοπληροφορική Ορισμοί Ορισμοί του National Institutes of Health (NIH), USA

Διαβάστε περισσότερα