ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος"

Transcript

1 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΔΑΡΑΣ ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2

3 Ή δε και των 'Ρωμάνων διακράτησις ην μέχρι τον Δανούβεως ποταμού, οι καί ποτέ θελήσαντες τον ποταμον διαπερασαι και καταμαθεϊν, τίνες κατοικοΰσιν εκείθεν του ποταμού, διαπεράσαντες ευρον έ θνη Σκλαβήνικα άοπλα οντά, ατινα καί Άβαροι εκαλοΰντο. Κατά την περιγραφή της κατάληψης των Σαλώνων 1, ο Κωνσταντίνος Ζ' Πορφυρογέννητος στο κεφ. 29 του έργου του Προς τον ίδιον υίόν Ψωμανον καταγράφει τα ονόματα των Σλάβων και των Αβάρων ως συνώνυμα 2, ε νώ στο κεφ. 30, όπου εξιστορεί το ίδιο γεγονός, πληροφορεί ότι η πρωτεύουσα της βυζαντινής Δαλματίας κατελήφθη μόνο από τους Α- βάρους 3. Η σύγχυση στα ονόματα των δύο λαών, που παρατηρείται και σε άλλες πηγές, όπως θα σημειωθεί παρακάτω, είναι ενδεικτική τόσο της κοινής επιθετικής τους δραστηριότητας όσο και της μακρόχρονης συμβίωσης τους, ιδιαίτερα στην Κεντρική Ευρώπη. Στο εξεταζόμενο ζήτημα, το οποίο σχετίζεται με τον κόσμο των «βαρβάρων» πέραν των βορείων βυζαντινών συνόρων, επιχειρείται, με βάση τόσο τις γραπτές πηγές όσο και τα αρχαιολογικά ευρήματα, να δοθεί μία συνολική εικόνα γύρω από τη συμβίωση, τη συνεργασία και τις επιδράσεις μεταξύ των Αβάρων και των Σλάβων, οι οποίοι είτε βρέθηκαν υπό την 1. Για τις θέσεις σχετικά με τη χρονολόγηση της πτώσης της βυζαντινής Δαλματίας (614, ή ), βλ. W. Pohl, Die Α waren. Ein Steppen volk in Mitteleuropa, n. Chr., Μόναχο 1988, σ (στο εξής: Pohl, Awaren). Κ. Belke - P. Soustal, Die Byzantiner und ihre Nachbarn (Byzantinische Geschichtsschreiber 19), Βιέννη 1995, σ. 145, υποσ. 274 (στο εξής: Belke - Soustal, Byzantiner). 2. Βλ. Προς τον ίδιον υίόν Ψωμανον, έκδ. G. Moravcsik - R. J. Η. Jenkins, Constatine Porphyrogenitus De Administrando Imperio [CFHB], Ουάσιγκτον 1967, και 32-37, σ. 122 (στο εξής: DAT). «Tò ούν τοιούτον άλλάγιον επί πολλούς χρόνους γινόμενον, οι εκείθεν τοΰ ποταμού Σκλάβοι, οί καί "Αβαροι καλούμενοι,... Ούτως ούν οί Σκλάβοι, οί <καί> Άβαροι, βουλευσάμενοι,...» Thérèse Olajos, «Quelques remarques sur une peuplade slave en Hellade», Vizantijskij Vremennik 55 (80)/2 (1998) , κ. εδώ 110, υποσ. 28 (στο εξής: Olajos, Hellade). Belke - Soustal, Byzantiner, σ. 144, υ- ποσ W. Pohl, Die Awaren und die Beziehungen zu den Slawen, στο Slowenien und die Nachbarnlönder zwischen Antike und Karolingischer Epoche. Anfange der slowenischen Ethnogenese, έκδ. R. Bratoz, Λιουμπλιάνα 2000, σ κ. εδώ 347 (στο ε ξής: Pohl, Beziehungen). 3. DAI, 30, σ Belke - Soustal, Byzantiner, σ Pohl, Awaren, σ Γ. Μωϋσείδου, Το Βυζάντιο και οι βόρειοι γείτονες του τον 10ο αιώνα, Ι στορικές Μονογραφίες 15, Αθήνα 1995, σ

4 134 Γιώργος Καρδάρας αβαρική κυριαρχία, είτε συνεργάστηκαν με τους Αβάρους ως ανεξάρτητα φύλα ή συμβίωσαν μαζί τους και δημιούργησαν έναν κοινό πολιτισμό. Οι σχέσεις των δύο λαών στη διάρκεια τριών περίπου αιώνων, παρουσιάζουν αρκετά μεγάλο ενδιαφέρον και έχουν εγείρει σειρά ερωτημάτων κυρίως γύρω από τις πολιτισμικές επιδράσεις ή ακόμη και τη δημιουργία μικρών εθνοτήτων που προήλθαν από τη συμβίωση τους. Η εμφάνιση των Αβάρων στον χώρο βόρεια του Καυκάσου το 558 αποτέλεσε ταυτόχρονα και την απαρχή των επαφών τους με τα σλαβικά φύλα. Στο πλαίσιο της συμμαχίας τους με το Βυζάντιο, οι Αβαροι συγκρούστηκαν με τους Αντες, οι οποίοι ζούσαν μεταξύ του Δον και των ανατολικών Καρπαθίων, και τους υπέταξαν 4. Η εγκατάσταση των Αβάρων στην Παννονία το 568 οδήγησε σταδιακά υπό τον έλεγχο τους σλαβικά φύλα της Κεντρικής Ευρώπης αλλά και του Κάτω Δούναβη 5, ενώ ταυτόχρονα είχε σημαντικό ρόλο για την επέκταση των σλαβικών εγκαταστάσεων προς τα δυτικά και τα νότια 6. Αναφορικά με τη συνεργασία των δύο πλευρών, τόσο οι βυζαντινές όσο και οι δυτικές πηγές πληροφορούν συχνά για κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις 4. Μένανδρος Προτήκτωρ, Ιστορία, έκδ. R. C. Blockley, The History ofmenander the Guardsman, Λίβερπουλ 1985, 5. 3, σ. 50: «Ότι έπεί οί άρχοντες Άντών άθλίως διετέθησαν και παρά την σφών αυτών ελπίδα έπεπτώκεσαν, αύτίκα οί "Αβαροι εκειρόν τε τήν γήν και έληίζοντο τήν χώραν... εξ εκείνου πλέον ή πρότερον ετεμνον τήν γήν των Ά ντών και ουκ άνίεσαν άνδραποδιζόμενοι άγοντες τε και φέροντες» (στο εξής: Μένανδρος, Ιστορία). J. Kovacevic, Rapportes entre les Avares et les Slaves dans les Balkans, στο Actes du Ville Congrès International des Sciences Préhistoriques et Protohistoriques τόμ. Ill, έκδ. G. Novak, Βελιγράδι 1973, σ κ. εδώ 333 (στο εξής: Kovacevic, Rapportes). Α. Avenarius, Die Awaren in Europa, Αμστερνταμ - Μπρατισλάβα 1974, σ (στο εξής: Avenarius, Europa). C. Bonev, «Les Antes et Byzance», Etudes Balkaniques 19/3 (1983) κ. εδώ 115 (στο εξής: Bonev, Antes). Pohl, Awaren, σ Βλ. L. Waldmüller, Die ersten Begegnungen der Slawen mit dem Christentum und den christlichen Völkern vom 6. bis 8. lahrhundert. Die Slawen zwischen Byzanz und Abendland, Αμστερνταμ 1976, σ (στο εξής: Waldmüller, Begegnungen). Pohl, Awaren, σ W. Fritze, Zur Bedeutung der Awaren für die slawische Ausdehnungsbewegung im frühen Mittelalter, στο Frühzeit zwischen Ostsee und Donau. Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6. bis zum 13. lahrhundert, έκδ. L. Kuchenbuch - W. Schich, (Berliner Historische Studien 6, 1982), σ Του ίδιου, Untersuchungen zur frühslawischen und frühfränkischen Geschichte bis ins 7. Jahrhundert, Φρανκφούρτη 1994, σ Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Οι Βαλκανικοί Ααοί κατά τους Μέσους Χρόνους, Θεσσαλονίκη 1992, σ (στο εξής: Νυσταζοπούλου- Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί). Η. Wolfram, The Ethno-Political Entities in the Region of the Upper and Middle Danube in the 6th-9th Centuries A. D., στο Origins of Central Europe, έκδ. P. Urbanczyk, Βαρσοβία 1997, σ κ. εδώ P. Μ. Barford, The Early Slavs. Culture and Society in Early Medieval Eastern Europe, Νέα Υόρκη 2001, σ (στο εξής: Barford, Early Slavs).

5 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 135 Αβάρων και Σλάβων (υποτελών ή ανεξάρτητων φύλων), όπως οι πολιορκίες της Θεσσαλονίκης το και το 617/18 8, ή οι επιθέσεις τους, σε συνεργασία με τους Λόγγο βάρδους, εναντίον της βυζαντινής Ιστρίας το 601 και της Κρεμόνας το Γνωρίζουμε ακόμη περιπτώσεις σλαβικών επιθέσεων με εντολή του χαγάνου των Αβάρων, όπως στη Θράκη το , στη Σιγγηδόνα το και κατά τις συγκρού- 7. P. Lemerle, Les plus anciens recueils des Miracles de Saint Démétrius et la pénétration des Slaves dans les Balkans, τόμ. I-II, Παρίσι , τόμ. Γ ( ), σ (117, σ. 134: «[ό τών 'Αβάρων ηγούμενος] καλεί προς εαυτόν την άπασαν των Σκλαβηνών θηριώδη φυλήν - ύπεΐκον γαρ αύτω τηνικαϋτα το έθνος άπαν -» (στο εξής: Lemerle, Miracles). Για την πολιορκία και το ζήτημα της χρονολόγησης της (586 ή 597) βλ. ενδεικτικά: Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, «Συμβολή εις την χρονολόγησιν των α- βαρικών και σλαβικών επιδρομών επί Μαυρικίου ( ) (μετ' επιμέτρου περί των Περσικών Πολέμων)», Σύμμεικτα 2 (1970) κ. εδώ (στο εξής: Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Συμβολή). S. Vryonis, «The Evolution of Slavic Society and the Slavic Invasions in Greece. The First Major Attack on Thessaloniki, A. D. 597», Hesperia 50 (1981) Pohl, Awaren, σ Th. Korres, «Some Remarks on the First Two Major Attempts of the Avaroslavs to capture Thessaloniki (597 and 614)», Βυζαντινά 19 (1998) κ. εδώ (στο εξής: Korres, Avaroslavs). F. Curta, «Barbarians in Dark-Age Greece: Slavs or Avars?» στο Civitas Divino-Humana in honorem annorum LX Georgii Bakalov, έκδ. C. Stepanov - Veselina Vackova, Σόφια 2004, σ , κ. ε δώ (στο εξής: Curta, Barbarians). 8. Lemerle, Miracles I ( ), σ Του ίδιου, Miracles II, σ Α. Avenarius, «Die Awaren und die Slaven in den Miracula Sancti Demetrii», Βυζαντινά 5 (1973) 9-27 κ. εδώ 21 (στο εξής: Avenarius, Miracula). Του ίδιου, Europa, σ Waldmóller, Begegnungen, σ F. Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c , Cambridge 2001, σ. 108 (στο εξής: Curta, Slavs). 9. Παύλος Διάκονος, Historia Langobardorum, έκδ. L. Bethmann - G. Weitz, MGH, Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI-IX, Αννόβερο 1878, σ , IV. 24, σ. 125: «Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis vastavere». Αυτόθι, IV. 28, σ (στο εξής: Παύλος Διάκονος, Historia Langobardorum). Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ Η. Krahwinkler, Friaul im Frühmittelalter. Geschichte einer Region vom Ende des fünften bis zum Ende des zehnten Jahrhunderts, Βιέννη - Κολωνία - Βαϊμάρη 1992, σ. 39 (στο εξής: Krahwinkler, Friaul). Κ. Christou, Byzanz und die Langobarden. Von der Ansiedlung in Pannonien bis zur endgültigen Anerkennung ( ), Ιστορικές Μονογραφίες 11, Αθήνα 1991, σ Θεοφύλακτος Σιμοκάττης, 'Ιστορία, έκδ. C. de Boor, Λειψία 1887, Ι, 7.1, σ. 52. «το γαρ τών Σκλαυηνών έθνος έπαφίησιν, και πλείστα της 'Ρωμαίων γης άποκείρεται,...» (στο εξής: Σιμοκάττης, Ιστορία). Avenarius, Europa, σ (584). Pohl, Awaren, σ Α. Madgearu, «The Province of Scythia and the Avaro-Slavic Invasions ( )», Balkan Studies 37 (1996) κ. εδώ 48 (στο εξής: Madgearu, Scythia). Curta, Slavs, σ Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI, 3. 9, σ. 226: «καί ούν ό Χαγάνος τοις Σκλαυηνοΐς

6 136 Γιώργος Καρδάρας σεις των Βυζαντινών με τους Αβάρους στον Δούναβη το Δυσδιάκριτο είναι επίσης εάν οι μεγάλες σλαβικές επιθέσεις, που αναφέρονται από τον Μένανδρο Προτήκτορα (577/78) 13 και τον Ιωάννη Ε φέσου ( ) 14, οφείλονταν στην πρωτοβουλία ανεξάρτητων φύλων ή σε υποκίνηση των Αβάρων. Στις κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις των δύο λαών στη Βαλκανική οφείλεται και η σύγχυση που παρατηρείται σε κάποιες πηγές ως προς τα ονόματα των δύο λαών {Περί κτίσεως της Μονεμβασίας Χρονικόν 15, Βίος Παγκρατίου 16 πιθανότατα και στον Ιωάννη Biclarensis 17 ), όπου αντί για τους Σλάβους αναφέρεται το όνομα των Αβάρων. Η στρατιωτική ισχύς των Αβάρων οδήγησε τους Σλάβους να ζητήσουν οι ίδιοι τη συνδρομή των πρώτων, προκειμένου να αμυνθούν προστάττει άκατίων πλήθη τεκταΐνεσθαι, οπως προς διάβασιν σχοίη τον Τστρον πειθήνιον». Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Συμβολή, σ Avenarius, Europa, σ. 103 (το 596). Pohl, Α waren, σ Madgeam, Scythia, σ (593). 12. Σιμοκάττης, Ιστορία, VI, 11. 5, σ. 242: «...τα δε των Σκλαβηνών πλήθη προστάττειν διαπεραιοϋσθαι τον "Ιστρον». Kovacevic, Rapportes, σ Pohl, Awaren, σ Μένανδρος, Ιστορία, 20, 2, σ Βλ. σχετικά, Waldmüller, Begegnungen, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ. 64. Madgearu, Scythia, σ. 37. Curta, Slavs, σ Ιωάννης Εφέσου, Εκκλησιαστική Ιστορία, έκδ. Ε. W. Brooks [CSCO, Scriptores Syri 3], Λουβαίν 1936, XXV, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ , Madgearu, Scythia, σ. 38. Curta, Slavs, σ Περί κτίσεως της Μονεμβασίας Χρονικόν, έκδ. I. Dujcev, Παλέρμο 1976, σ. 12, Αυτόθι, σ. 16, : «Ούτως οί Άβαροι την Πελοπόνησον κατασχόντες και κατοικήσαντες...» Βλ. σχετικά Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ S. Turlej, «The So-Called Chronicle of Monemvasia. A Historical Analysis», Byzantion 68 (1998) κ. εδώ , Του ίδιου, The Chronicle of Monemvasia. The Migration of the Slavs and Church Conflicts in the Byzantine Source from the Beginning of the 9th Century, Κρακοβία 2001, σ Pohl, Beziehungen, σ Curta, Barbarians, σ Βλ. Olajos, Hellade, σ (σ. 108, υποσ. 12): «πάντες Άβαροί είσιν έθνος πάνυ μιαρόν μηδόλως της πατρικής γλώσσης προσεγγίζοντα, παράκειται δε ταϊς του Δοραχίου και 'Αθηνών επαρχίαις...». Curta, Barbarians, σ , 537. Του ίδιου, Southeastern Europein the Middle Ages, , Cambridge 2006, σ , 108 (στο εξής: Curta, Southeastern Europe). 17. Ioannes Biclarensis, Chronica, έκδ. Th. Mommsen, MGH, AA XI, Chronica Minora II, Βερολίνο 1894, σ κ. εδώ 214 (576. 5): «Avares litora maris captiose obsident, et navibus litora Thraciae navigantibus satis infesti sunt». Αυτόθι, σ. 215 (577. 1): «Avares Thracias vastant et regiam urbem a muro longo obsident». Αυτόθι, σ. 215 (579. 1): «Avares a finibus Thraciae pelluntur et partes Graeciae atque Pannoniae occupant». Avenarius, Europa, σ. 89. Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 67. Madgearu, Scythia, σ Curta, Slavs, σ. 91. Του ίδιου, Barbarians, σ. 518.

7 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 137 απέναντι σε ισχυρότερους γείτονες ή να εκπληρώσουν κάποιον στόχο μεγαλύτερο των δυνατοτήτων τους. Το 595 τα σλαβικά φύλα που ζούσαν στην Καρινθία (σημ. Αυστρία) και την Κράινα, στην κοιλάδα του Άνω Δραύου, ζήτησαν τη βοήθεια των Αβάρων για να αντιμετωπίσουν τον δούκα της Βαυαρίας Τάσιλο Α' 18. Από τα Θαύματα του Α γίου Δημητρίου επίσης γνωρίζουμε ότι το 617/18 οι Άβαροι ανταποκρίθηκαν στο αίτημα των Σλάβων να πολιορκήσουν από κοινού τη Θεσσαλονίκη 19. Στην κοινή επιθετική δραστηριότητα των δύο λαών οφείλεται και η υιοθέτηση από ένα μέρος ερευνητών του όρου «Αβαροσλάβοι» 20, ο οποίος δικαιολογημένα έχει αντιμετωπιστεί κριτικά ως προς την έννοια του 21. Ο όρος θα μπορούσε να αποκτήσει πιο ουσιαστικό περιεχόμενο εάν χρησιμοποιηθεί ως δηλωτικό της συμβίωσης των δύο πλευρών, σε περιπτώσεις όπου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες δυτικών πηγών, υπάρχει η εικόνα εθνολογικής μίξης, η οποία επιβεβαιώνεται και από τα αρχαιολογικά ευρήματα (βλ. παρακάτω). Η συνεργασία των δύο πλευρών σε στρατιωτικό επίπεδο είχε ως ε πακόλουθο αφενός την ανάθεση κάποιων συγκεκριμένων καθηκόντων στους Σλάβους και αφετέρου την υιοθέτηση από αυτούς ορισμένων προτύπων της αβαρικής πολεμικής τέχνης. Σε επίπεδο στρατιωτικών καθηκόντων, ο πλέον ευδιάκριτος ρόλος των Σλάβων ήταν η παροχή στόλου. Οι Αβαροι χρησιμοποιούσαν τα σλαβικά πλοιάρια τόσο για 18. Παύλος Διάκονος, Historìa Langobardorum, IV. 10, σ. 120, (595): «Isdem ipsis diebus Baioarìi usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur». A. Kollautz, «Awaren, Langobarden und Slawen in Noricum und Istrien», Carinthia I 155 (1965) κ. εδώ 634. Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ Krahwinkler, Friaul, σ Βλ. Lemerle, Miraclesl ( ), σ. 185: «και δώρα πάμπολλα συναθροίσαντες, τω τών 'Αβάρων χαγάνω δι' άποκρισιαρίων έστειλαν,... Προθύμως ούν ό λεχθείς τών 'Αβάρων χάγανος το αίτηθέν παρ αυτών έκπληρώσαι σπουδάζων,...» Για την πολιορκία, βλ. παραπάνω, υποσ Βλ. ενδεικτικά, F. Barisic, «Car Foka ( ) i podunavski Avaro-Sloveni (De Avaro-slavis in Phocae imperatoris aetate)», ZRVIA (1956) Του ίδιου, «Monemvasijska Hronika ο doseljevanu Avaro-slovena na Peloponez 587», Naucno drustvo Bosne i Herzégovine 3/1 (1965) Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Σλαβικές εγκαταστάσεις στη Μεσαιωνική Ελλάδα. Γενική επισκόπηση, στο Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βυζάντιο και Σλάβοι - Ελλάδα και Βαλκάνια (6ος-20ός αι.), Θεσσαλονίκη 2001, σ , κ. εδώ Korres, Avaroslavs, σ Βλ. Pohl, Α waren, σ Cs. Bâlint, Die Archäologie der Steppe. Steppen völker zwischen Wolga und Donau vom 6. bis zum 9. Jahrhundert, Βιέννη - Κολωνία 1989, σ. 181 (στο εξής: Bâlint, Steppe).

8 138 Γιώργος Καρδάρας να περάσουν τους ποταμούς όσο και για τη συνδρομή των επιχειρήσεων στην ξηρά. Κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 626, ο σλαβικός στολίσκος ενεπλάκη σε συγκρούσεις στη θάλασσα 23, ενώ ανέλαβε και τη μεταφορά των Περσών στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου 24. Με την παρουσία των Σλάβων στον αβαρικό στρατό συνδέεται ο όρος befulci που απαντά στον Φρεδεγάριο, ο οποίος δηλώνει την υπαγωγή και τον βοηθητικό ρόλο που αυτοί είχαν στη στρατιωτική οργάνωση των Αβάρων 25. Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης επίσης αναφέρει την κινητοποίηση μεγάλου αριθμού Σλάβων από τους Αβάρους 22. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI και VI. 4. 4, σ Lubomvra Havlikovâ, «Slavic Ships in 5th-12th Centuries Byzantine Historiography», Byzantinoslavica 52 (1991) , κ. εδώ 92. Σοφία Πατούρα-Σπανού, Η εικόνα του «άλλου»: οι πρώιμοι Σλάβοι του Δούναβη στις βυζαντινές αφηγηματικές πηγές, στο Σοφία Πατούρα-Σπανού, Η μεθόριος του Δούναβη και ο κόσμος της στην εποχή της μετανάστευσης των λαών (4ος-7ος αι.), επιμ. έκδ. Γ. Θ. Καρδάρας, Αθήνα 2008, σ , κ. εδώ Πασχάλιο Χρονικό, έκδ. L. Dindorf [CSHB], Βόννη 1832, σ (στο εξής: Πασχάλιο Χρονικό). Γεώργιος Πισΐδης, Εις την γενομένην εφοδον των βαρβάρων και εις την αυτών άστοχίαν (Bellum Avaricum), έκδ. L. Tartaglia, Carmi di Giorgio di Pisidia, Τορίνο 1998, σ , κ. εδώ 182, στ Θεόδωρος Σύγκελλος, 'Ομιλία, έκδ. F. Makk (Traduction et commentaire de l'homélie écrite probablement par Théodore le Syncelle sur le siège de Constantinople en 626), Acta universitatis de Attila József nominatae, Opuscula Byzantina HI (Acta antiqua et archaeologica 19), Σέγκεντ 1975, σ , κ. εδώ ΧΧΧΙΙ-ΧΧΧΙΠ, σ Α. Stratos, The Avars' Attack on Byzantium in the Year 626, στο Polychordia. Festschrift Franz Dölger zum 75. Geburtstag {Byzantinische Forschungen Π), Άμστερνταμ 1967, έκδ. P. Wirth, σ , κ. εδώ (στο εξής: Stratos, Attack). Pohl, Α waren, σ Για τα παραδιδόμενα ονόματα (μονόξυλα, ακάτια, ολκάδες κτλ.) βλ. παραπάνω, υποσ Σεβαΐος, Αρμενική Ιστορία, αγγλ. μτφρ. R. W. Thomson (The Armenian History attributed to Sebeos), Λίβερπουλ 1999, τόμ. Ι, κεφ. 38, σ. 79. Πασχάλιο Χρονικό, σ Stratos, Attack, σ Kovacevic, Rapportes, σ Pohl, Α waren, σ Φρεδεγάριος, Χρονικό, έκδ. Α. Kusternig, Chronicarum quae dicuntur Fredegarii libri quattor, [Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters 4a], Darmstadt 1982, IV, 48, σ. 208: «Winidi befulci Chunis fuerant iam ab antiquito, ut, cum Chuni in exercitu contra gentem qualibet adgrediebant, Chuni pro castra adunatum illorum stabant exercitum, Winidi vero pugnabant: si ad vincendum prevalebant, tunc Chuni predas capiendum adgrediebant; sin autem Winidi superabantur, Chunorum auxilio fulti virebus resumebant. Ideo befulci vocabantur a Chunis, eo quod dublicem in congressione certamine vestilia priliae facientes ante Chunis precederint». Αυτόθι, σ. 209, υποσ. 71 (στο εξής: Φρεδεγάριος, Χρονικό). Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ F. Curia, «Slavs in Fredegar and Paul the Diacon: Medieval Gens or «Scourge of God»? Early Medieval Europe 6/2 (1997) κ. εδώ (στο εξής: Curia, Fredegar). M. Eggers, «Samo-"Der erste König der Slawen". Eine kritische Forschungsübersicht», Bohemia 42 (2001) 62-83, κ. εδώ (στο εξής: Eggers, Samo).

9 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 139 κατά την προέλαση του στρατηγού Πρίσκου το 599 στην περιοχή του Κάτω Τισσού 26. Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσαν να αποδοθούν στις επαφές με τους Αβάρους αφενός η θωράκιση ενός τμήματος των Σλάβων πεζών (ζαβάτοι) κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης 27, καθώς και η χρήση πολιορκητικών μηχανών από τους Σλάβους σε δύο πολιορκίες της Θεσσαλονίκης, από τον Χάτζωνα το 615/16 28 και από τους Ρυγχίνους, τους Σαγουδάτους και τους Δρουγουβίτες το 677/ Τα αρχαιολογικά ευρήματα επίσης (ιδιαίτερα η νομαδική σπάθη και οι τριπτέρυγες αιχμές βελών), δείχνουν ότι η πολεμική τέχνη των Αβάρων επέδρασε στην κατασκευή όπλων στον χώρο των Σλάβων της Κεντρικής Ευρώπης στα τέλη του 8ου και στις αρχές του 9ου αιώνα 30. Για έναν περίπου αιώνα, από τα μέσα του 6ου έως τα μέσα του 7ου, οι σχέσεις των Αβάρων με τους υποτελείς τους Σλάβους φαίνεται ότι στηρίζονταν στην επιβολή μιας καταπιεστικής εξουσίας των πρώτων επάνω στους δεύτερους, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες των πηγών για τις εξεγέρσεις των Σλάβων. Το έτος 623, πιθανότατα στη Βοημία, δυτικοσλαβικά φύλα που ονομάζονται και Winedi, εξαιτίας της μεταχείρισης που είχαν από τους Αβάρους, εξεγέρθηκαν υπό την 26. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VIII, σ. 289: «έζωγρεΐτο δε μετά την ήτταν το βάρβαρον, και ήλωσαν "Άβαροι μεν τρισχίλιοι, άλλοι δε βάρβαροι προς τάϊς τέτρασι χιλιάσι δισχίλιοί τε και διακόσιοι, και Σκλαυηνών χιλιάδες οκτώ». Kovacevic, Rapportes, σ Avenarius, Europa, σ Pohl, Α waren, σ. 158, 216. Του ίδιου, Beziehungen, σ Πασχάλιο Χρονικό, σ. 719: «και εμεινεν άπό εωθεν εως ώρας ια' πολέμων, πρώτον μεν δια πεζών Σκλάβων γυμνών, κατά δε δευτέραν τάξιν δια πεζών ζαβάτων». Pohl, Beziehungen, σ Για την αμυντική θωράκιση των Αβάρων, βλ. J. Szentpéteri, «Archäologische Studien zur Schicht der Waffenträger des Awarentums im Karpatenbecken I, AAASH 45 (1993) , κ. εδώ Για τη ζάβα, βλ. T.G Kolias, «Ζάβα - Ζαβάρειον - Ζαβαρειώτης», JOB 29 (1980) Lemerle, Miracles I (185, 191), σ Του ίδιου, Miracles Π, σ. 92, 177. Avenarius, Miracula, σ Του ίδιου, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Korres, Avaroslavs, σ. 183 (614). 29. Lemerle, Miraclesl (255, ), σ. 214, Για την πολιορκία, βλ. Avenarius, Miracula, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Curta, Slavs, σ. Hill 2. Του ίδιου, Barbarians, σ Ν. Profandovâ, Awarische Funde aus den Gebieten nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Awarenforschungen II έκδ. F. Daim [Archaeologia Austriaca Monographien τόμ. II, Studien zur Archäologie der Awaren 4], Βιέννη 1992, σ , κ. εδώ (στο εξής: Profandovâ, Awarische Funde).

10 140 Γιώργος Καρδάρας καθοδήγηση του Σάμο 31. Σύμφωνα με τον Φρεδεγάριο, οι Άβαροι παραχείμαζαν στις περιοχές των Σλάβων Winedi και εκτός από τη συγκομιδή τους, την οποία αποκόμιζαν ως ετήσιο φόρο, έπαιρναν και τις γυναίκες τους, με τις οποίες αποκτούσαν παιδιά. Οι fìlli Chunorum, που είχαν προέλθει από Αβάρους πολεμιστές και Σλάβες γυναίκες, ε ξεγέρθηκαν εναντίον των πατέρων τους και αποτίναξαν την αβαρική κυριαρχία 32. Η νομή της ετήσιας συγκομιδής των Σλάβων δείχνει ως ένα βαθμό τον ρόλο τους στο πλαίσιο του αβαρικού χαγανάτου ως προς την εξασφάλιση των αναγκαίων, ιδιαίτερα με αγροτικά προϊόντα, στοιχείο που σύμφωνα με την Ζ. Cilinskâ προκύπτει ήδη από την επίθεση των Αβάρων στους Αντες το Αντίστοιχη μαρτυρία με τον Φρεδεγάριο για την καταπίεση των Σλάβων από τους Αβάρους α παντά τον 12ο αιώνα και στο παλαιό ρωσικό Χρονικό του Νέστορος, όπου οι Αβαροι (Obrì) παρουσιάζονται ως γίγαντες και υφίστανται τη Θεία Δίκη για όσα διέπραξαν σε βάρος των Σλάβων (Dulebi) 34. Ακό- 31. Για την εξέγερση του Σάμο και τις απόψεις ως προς το κέντρο της ηγεμονίας του (Βοημία, Μοράβια, Σλοβακία, βαυαρική Oberfranken, Κάτω Αυστρία, Καραντανία), βλ. J. Mikkola, «Samo und sein Reich», Archiv für slavische Filologie 42 (1929) F. Tiso, «The Empire of Samo ( )», Slovak Studies 1 (1961) Avenarius, Europa, σ Η. Kunstmann, «Wo lag das Zentrum von Samos Reich?», Die Welt der Slawen 26/1 (1981) Eggers, Samo, σ Φρεδεγάριος, Χρονικό, IV, 48, σ. 208: «Chuni aemandum annis singulis in Esclavos veniebant, uxores Sclavorum et filias eorum strato sumebant; tributa super alias opressiones Sciavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non subferentes maliciam ferre et oppressione, Chunorum dominatione negantes, ut supra memine, ceperant revellare». Curta, Fredegar, σ Zlata Cilinskâ, Awaro-slawishe Beziehungen und ihre Spiegelung in der arhäologischen und historischen Quellen, στο Interaktionen der mitteleuropäischen Slawen und anderen Ethnika im Jahrhundert. Symposium Nove Vozokany Oktober 1983 έκδ. P. Salkovsky (Νίτρα 1984), σ , κ. εδώ (στο εξής: Cilinskâ, Beziehungen). Παρεμφερής και η θέση του Pohl, Awaren, σ. 117, Χρονικό του Νέστορος (Die Nestorchronik, γερμ. μτφρ. L. Müller, Μόναχο 2001), , σ. 11: «Αυτοί οι Obri έκαναν πόλεμο εναντίον των Σλάβων, βασάνισαν τους Dulebi, που ανήκαν στους Σλάβους, και άσκησαν βία στις γυναίκες τους. Όταν έ νας Obr ήθελε να ταξιδέψει, δεν έβαζε στο όχημα του μήτε άλογο μήτε βόδι για να τον σύρει αλλά διέτασσε τρεις, τέσσερις ή πέντε γυναίκες να μπουν στο ζυγό. Έτσι καταπίεζαν τους Dulebi. Οι Obri ήταν ψηλοί και με υπερήφανη διάθεση. Όμως ο Θεός τους κατέστρεψε και δεν άφησε κανέναν ζωντανό. Υπάρχει στα ρώσικα μια παροιμία μέχρι σήμερα: «εξαφανίσθηκαν όπως οι Obri, απ' τους οποίους ούτε απόγονοι ούτε κληρονόμοι υπάρχουν». Α. Kollautz, «Nestors Quelle über die Unterdrückung der Duleben durch die Obri (Awaren)», Die Welt der Slawen 27/2 (1982) H. Kunstmann, «Nestors Dulebi und die Glopeani des Geographus Bavarus», Die Welt der Slawen 29/1 (1984) 44-61, κ. εδώ 44.

11 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 141 μη, από το Πασχάλιο Χρονικό πληροφορούμαστε για την εξόντωση Σλάβων στρατιωτών με εντολή του χαγάνου μετά την καταστροφή του σλαβικού στόλου στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το Η αποτυχία των Αβάρων να κυριεύσουν την Κωνσταντινούπολη και η δυσχερής θέση στην οποία βρέθηκαν μετέπειτα είχε καταλυτικές συνέπειες για τη συνοχή του Αβαρικού χαγανάτου, καθώς προκάλεσε την άμεση αντίδραση των Σλάβων υποτελών τους και τη σύγκρουση μαζί τους 36. Ως πιθανό μπορεί να θεωρηθεί επίσης ότι οι Κροάτες και οι Σέρβοι εξεγέρθηκαν εναντίον των Αβάρων, πριν εγκαταλείψουν την αρχική τους πατρίδα στην Κεντρική Ευρώπη 37. Οι πρώτοι μάλιστα ε γκαταστάθηκαν στη βορειοδυτική Βαλκανική μετά την επικράτηση τους σε πόλεμο με τους Αβάρους 38. Το γεγονός ότι οι Σλάβοι είχαν ιδιαίτερη σημασία τόσο για την ε πάνδρωση στρατιωτικών τμημάτων όσο και για τον ανεφοδιασμό με α γροτικά προϊόντα δικαιολογεί την επιδίωξη των Αβάρων να επιβάλουν την κυριαρχία τους και στους Σλάβους που ζούσαν στην περιφέρεια του αβαρικού χαγανάτου, είτε στρατιωτικά είτε με την καταβολή φόρου. Το 578 οι Αβαροι επιτέθηκαν σε συνεργασία με τους Βυζαντι- 35. Πασχάλιο Χρονικό, σ «άλλοι δε ολίγοι Σκλάβοι έξειλήσαντες κολύμβω, και εξελθόντες επί το μέρος ένθα ϊστατο ό άθεος Χαγάνος, έσφάγησαν κατ έπιτροπήν αύτοΰ». Kovacevic, Rapportes, σ Γεώργιος Πισίδης, Αυτοσχέδιοι προς την γενομένην άνάγνωσιν των κελεύσεων χάριν της αποκαταστάσεως των τιμίων ξύλων (In restitutionem sanctae crucis), έκδ. L. Tartaglia, Carmi di Giorgio di Pisidia, Τορίνο 1998, σ , κ. εδώ 244, στ : «Πάρθοι δε Πέρσας πυρπολοϋσι και Σκύθης Σκλάβον φονεύει και πάλιν φονεύεται, και τοις εαυτών ήματωμένοι φόνοις πολλήν έχουσι φύρσιν εις μίαν μάχην». Πασχάλιο Χρονικό, σ. 725: «Τινές δε ελεγον ότι οι Σκλάβοι θεωρήσαντες το γεγονός επήραν και άνεχώρησαν, και δια τοΰτο ήναγκάσθη και ό κατάρατος Χαγάνος άναχωρήσαι και άκολουθήσαι αύτοϊς». Stratos, Attack, σ Kovacevic, Rapportes, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Βλ. σχετικά J. Fine, The Early Medieval Balkans, Michigan 1983, σ. 55. Avenarius, Europa, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί λαοί, σ. 52. Για τις θέσεις γύρω από την αρχική πατρίδα των Κροατών (Σιλεσία, Κρακοβία, Γαλικία, Καρινθία) και των Σέρβων (Λουσατία, νοτιοδυτική Πολωνία και βόρεια Τσεχία), βλ. R. J. Η. Jenkins, De Administrando Imperio II. Commentary, Λονδίνο 1962, σ , (στο εξής: Jenkins, Commentary). Η. Kunstmann, «Wer waren die Weiikroaten des byzantinischen Kaisers Konstantinos Porphyrogennetos?», Die Welt der Slawen 29 (1984) Βλ. σχετικά, DAI 31, σ. 148, Belke-Soustal, Byzantiner, σ Jenkins, Commentary, σ R. Katicic, «Οι αρχές της κροατικής παρουσίας στην Αδριατική. Προβλήματα ιστορικά, φιλολογικά και γλωσσικά», Ηπειρωτικά Χρονικά 24 (1982) 36-72, κ. εδώ

12 142 Γιώργος Καρδάρας νους εναντίον των Σλάβων του Λαυρέντιου (ή Δαυρίτα) στον Κάτω Δούναβη. Οι Σλάβοι του Λαυρέντιου είχαν αρνηθεί να γίνουν εκούσια φόρου υποτελείς στους Αβάρους και δολοφόνησαν τους απεσταλμένους του χαγάνου 39. Η επιθυμία για επανάληψη της παραπάνω στρατιωτικής επιχείρησης χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα από τους Αβάρους το 579, προκειμένου να κατασκευάσουν μία γέφυρα στον Σάβο. Αν και στόχος τους ήταν η κατάληψη του Σιρμίου, ο χαγάνος ισχυρίσθηκε ότι επεδίωκε να επιτεθεί στους Σλάβους, τον «κοινό εχθρό» των Αβάρων και των Βυζαντινών 40. Συνέπεια της αντιπαράθεσης των Αβάρων με τους Σλάβους του Κάτω Δούναβη ήταν και η δολοφονία ενός Αβαρου πρέσβη το 579, όταν επέστρεφε από την Κωνσταντινούπολη 41. Ο χαγάνος των Αβάρων επεδίωξε και με έμμεσο τρόπο την αναγνώριση της κυριαρχίας του στα ανεξάρτητα σλαβικά φύλα του Κάτω Δούναβη. Το 593 ζήτησε μέρος από τη λεία που έπεσε στα χέρια των Βυζαντινών κατά τις επιχειρήσεις εναντίον των Σλάβων, καθώς θεωρούσε ότι ο στρατηγός Πρίσκος διεξήγαγε πόλεμο σε εδάφη της αβαρικής δικαιοδοσίας και εναντίον υπηκόων του χαγάνου 42. Σύμφωνα με τον W. Pohl, η διανομή της λείας το 593, όπως και οι αξιώσεις επί των Σλάβων του Λαυρέντιου, είχαν χαρακτήρα γοήτρου για τον χαγάνο, ενώ, σύμφωνα με τον F. Curta, οι αξιώσεις των Αβάρων θεμελιώνονταν επάνω στις αντιλήψεις των νομαδικών λαών: οι Άβαροι έβλεπαν τον Δούναβη ως το όριο ανάμεσα στην περιοχή του εχθρού, που δεν βρισκόταν υπό την εξουσία του χαγάνου, και στην δική τους περιοχή (τη «ζώνη της ειρήνης»), στην οποία θεωρούσαν ότι ανήκαν οι Σλάβοι του Κάτω Δούναβη 43. Από τον Θεοφύλακτο Σιμοκάττη πληρο- 39. Μένανδρος, 'Ιστορία, 21, σ Μ. Com a, «Einige Betrachtungen über.die Ereignisse im Jh. an der unteren Donau», Slavia Antiqua 21 (1974) 61-81, κ. εδώ 72 (579). (στο εξής: Com a, Betrachtungen). Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Madgearu, Scythia, σ Curta, Slavs, σ Μένανδρος, 'Ιστορία, 25. 1, σ : «ού κατά 'Ρωμαίων τι μηχανώμενος εφη βούλεσθαι πηγνύναι την γέφυραν, άλλως δε κατά Σκλαυηνών χωρεϊν... κατά δε των εαυτού τε και 'Ρωμαίων πολεμίων Σκλαυηνών χωρών ούκ άφέξεται του έργου της γεφυρώσεως». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Μένανδρος, 'Ιστορία, 25. 2, σ. 224: «και συνέβη κατά την 'Ιλλυριών αυτόν διοδεύοντα μετά τών προπεμπόντων ολίγων 'Ρωμαίων προς τών κατατρεχόντων την χώραν Σκλαυηνών άναιρεθήναι». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 72, 178. Curta, Slavs, σ Σιμοκάττης, Ιστορία, VI , σ : «αγέραστος της λείας μή μενέτω Χαγάνος. επί της έμής γης έπιβέβηκεν, περί τους έμούς υπηκόους έξήμαρτεν. έστω τα της εύπραγίας κοινά». Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Βλ. Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ

13 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 143 φορούμαστε ότι ο χαγάνος των Αβάρων επιχείρησε να προσεγγίσει με ειρηνικό τρόπο τους Σλάβους που ζούσαν «κοντά στον δυτικό Ωκεανό», στέλνοντας τους δώρα προκειμένου να συμμαχήσουν μαζί του 44. Το 602 οι Άβαροι επιτέθηκαν ξανά εναντίον των Αντών, συμμάχων του Βυζαντίου 45, ενώ μεταξύ 741 και 743 επιτέθηκαν στον Σλάβο πρίγκιπα Boruth της Καραντανίας, ο οποίος κατάφερε να τους αποκρούσει με τη βοήθεια των Βαυαρών 46. Όπως ορθά έχει επισημανθεί, οι επαφές των δύο λαών μέχρι το πρώτο τέταρτο του 7ου αιώνα δεν είχαν χαρακτήρα έντονων πολιτισμικών επιδράσεων 47. Οι σχέσεις των Αβάρων με τους Σλάβους από τα μέσα του 7ου αιώνα και εξής παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα, η οποία οφείλεται σε παράγοντες όπως η εξασθένιση του αβαρικού χαγανάτου μετά το 626 και η μετακίνηση αβαρικών πληθυσμών προς τα βόρεια και τα δυτικά, κυρίως στον χώρο της σημερινής Σλοβακίας και της Κάτω Αυστρίας, όπου είχαν ήδη εγκατασταθεί σλαβικά φύλα. Ταυτόχρονα με αυτή τη μετανάστευση επήλθε και η επέκταση των α βαρικών πολιτισμικών στοιχείων στην Κεντρική Ευρώπη. Στη διάρκεια του δεύτερου Αβαρικού χαγανάτου (665-περ. 800), ιδιαίτερα τον 8ο αιώνα, τα όρια των αβαρικών εποικισμών ορίζονταν στα δυτικά α πό τα περίχωρα της Βιέννης και τις παρυφές των ανατολικών Αλπεων, στα βόρεια στη Σλοβακία και τη Μοράβια, στα ανατολικά στην Τρανσυλβανία και στα νότια κατά μήκος του Δούναβη και του Δραύου. Το κύριο μέρος των εγκαταστάσεων όπως και το κέντρο του χαγανάτου 44. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI, 2. 12, σ J. Herrmann, «Byzanz und die Slawen am aüssersten Ende des westlichen Ozeans», Klio 54 (1972), σ Pohl, A waren, σ. 1 Μ Ι Σιμοκάττης, 'Ιστορία, Vili, 5. 13, σ. 293: «άταρ τάς 'Ρωμαίων εφόδους ό Χαγάνος μεμαθηκώς τον Άψίχ μετά στρατοπέδων έξέπεμπεν, όπως το των Άντών διολέσειεν έθνος, ö σύμμαχο ν 'Ρωμαίοις έτύγχανεν öv» Avenarius, Europa, σ Bonev, Antes, σ Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Η. Wolfram, Die Geburt Mitteleuropas. Geschichte Österreichs vor seiner Entstehung, Βιέννη 1987, σ Pohl, Awaren, σ E. Szameit, «Die Karantanen und Donauslawen im 8. Jahrhundert», στο Reitervölker aus dem Osten. Hunnen + Awaren. Katalog der Burgenländische Landesausstellung 1996 (Schloß Halbturn 26. April-31. Oktober 1996), σ , κ. εδώ 322 (στο εξής: Katalog Hunnen + Awaren). 47. Bohumila Zâstërovâ, Beitrag zur Diskussion über den Charakter der Beziehungen zwischen Slawen und Awaren, στο Actes du XII Congrès International d'études Byzantines, τόμ. Β', Αχρΐδα 1961 (Βελιγράδι 1964), σ , κ. εδώ I. Bona, «Ein Vierteljahrhundert Völkerwanderungszeitforschung in Ungarn ( )», AAASH23 (1971) , κ. εδώ Cilinskâ, Beziehungen, σ

14 144 Γιώργος Καρδάρας παρέμεναν στη σημερινή Ουγγαρία. Η αλλαγή των ταφικών εθίμων στη νοτιοδυτική Σλοβακία τον 7ο και 8ο αιώνα, όπου η καύση των νεκρών αντικαταστάθηκε από τις ταφές, αποδίδεται κατά κανόνα στους Αβάρους. Ταυτόχρονα επισημαίνονται αρκετές αναλογίες στον υλικό πολιτισμό της περιοχής με το κέντρο του αβαρικού χαγανάτου, μεταξύ Δούναβη και Τισσού 49. Οι αλλαγές αυτές έχουν συνδεθεί, κυρίως α πό Σλοβάκους αρχαιολόγους, και με τη διάδοση του χριστιανισμού μέσω των ιρλανδοσκωτικών ιεραποστολών και του βαυαρικού κλήρου 50, ενώ η αμφισβήτηση του κοινού υλικού πολιτισμού επικεντρώνεται στη διαφοροποίηση της τροχήλατης και διακοσμημένης σλαβικής κεραμικής τύπου Δούναβη από τους τύπους που απαντούν στο κέντρο του Αβαρικού χαγανάτου 51. Αλλαγές, που συνδέονται με κοινωνικές μεταβολές και εγκατάσταση νέων πληθυσμών, παρατηρούνται ε πίσης στον υλικό πολιτισμό της Μοραβίας, ενώ αρκετά αβαρικά ευρήματα, τα οποία προέρχονται κυρίως από επιδράσεις ή συναλλαγές, α παντούν και στη Βοημία, όπως ελάσματα ζώνης, κοσμήματα (ενώτια, περιδέραια, δακτυλίδια), όπλα και αντικείμενα ιπποσκευής (ιμάντες, χαλινάρια, σπιρούνια, αναβολείς) 52. Η ειρηνική συμβίωση Αβάρων και Σλάβων στην Κεντρική Ευρώπη αντικατοπτρίζεται στη δημιουργία μεγαλύτερων οχυρωμένων εγκα- 48. Η. Mitscha-Märheim, Dunkler Jahrhunderte goldene Spuren, Βιέννη 1963, σ A. Avenarius, «Die Konsolidierung des Awarenkhaganates und Byzanz im 7. Jahrhundert», Βυζαντινά 13/2 (1985) Bahnt, Steppe, σ. 161, 167. M. Parczewski, «Rekonstruierungsversuch der Besiedlungsgeschichte der frühmittelalterlichen Slowakei», Acta Archaeologica Carpathica 15 (1975) 31-55, κ. εδώ. 36 (στο εξής: Parczewski, Rekonstruierungsversuch). 49. J. Zâbojnik, «On the problems of settlements of the Avar Khaganate Period in Slovakia», Areheologické Rozhledy 40 (1988) Parczewski, Rekonstruierungsversuch, σ S. Brather, Archäologie der westlichen Slawen. Siedlung, Wirtschaft und Gesellschaft im früh- und hochmittelalterlichen Ostmitteleuropa, Βερολίνο 2001, σ Bâlint, Steppe, σ Βλ. Darina Bialekovâ, «Das Gebiet der Slowakei vom Zusammenbruch des awarischen Kaganats bis zur Entstehung Grosmährens», στο Central Europe in 8th-10th Centuries. Mitteleuropa im Jahrhundert. International Scientific Conference, Bratislava October 2-4, 1995, έκδ. D. Caplovic - J. Dorul'a (Ministry of Culture of the Slovak Republic in the cooperation with the Slovak Academy of Sciences), Μπρατισλάβα 1997, (- στο εξής: Central Europe), σ κ. εδώ (στο εξής: Bialekovâ, Slowakei). 51. Zlata Cilinskâ, «Die Slawen am Nordrand des awarischen Kaganats», στο Actes du Xlle Congrès International des Sciences Préhistoriques et Protohistoriques, Bratislava, 1-7 Septembre 1991 (Μπρατισλάβα 1993), έκδ. J. Pavuk, τόμ. IV, σ (στο εξής: Cilinskâ, Nordrand). Εναντίον της διάκρισης βλ. Bâlint, Steppe, σ Profandovâ, Awarische Funde, σ L. Polâôek, Die slawische Besiedlung nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Katalog Hunnen + Awaren, σ. 328.

15 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 145 ταστάσεων στη διάρκεια του 8ου αιώνα, ως αποτέλεσμα μίας νέας κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Τέτοιες νέες, μικτές εθνολογικά, εγκαταστάσεις εμφανίσθηκαν περισσότερο στη Σλοβακία, όπως π.χ. στη σημερινή Μπρατισλάβα 53. Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα ε πίσης των νέων συνθηκών συμβίωσης και οικιστικής ανάπτυξης αποτελούν τα ευρήματα του Mikulcice στον τσεχικό Μοράβα, τα οποία είναι τα σημαντικότερα βόρεια του Μέσου Δούναβη για τον 8ο αιώνα και χαρακτηρίζονται κυρίως από τη νομαδική χυτή τεχνική στη μεταλλοτεχνία και την τροχήλατη σλαβική κεραμική. Τα πολυάριθμα ευρήματα αναβολέων που εντοπίστηκαν στο Mikulcice, καθώς και τα ελάσματα ζώνης και ιπποσκευής «αβαρικού» τύπου, δείχνουν την εμφάνιση μίας ανώτερης κοινωνικής τάξης, ενώ σε αντίθεση με άλλες ε γκαταστάσεις του 8ου αιώνα, δεν υπάρχουν ημιυπόγειες κατοικίες αλλά οικοδομική δραστηριότητα στην επιφάνεια. Τα παραπάνω ευρήματα, ασφαλή τεκμήρια για τον πυκνό εποικισμό του Mikulcice, αντικατοπτρίζουν τον λεγόμενο «προμοραβικό» πολιτισμό (τελευταίο τέταρτο του 7ου και 8ος αι.), ο οποίος διαφέρει σημαντικά από τον πολιτισμό της μετανάστευσης των λαών αλλά και των πρώιμων Σλάβων 54. Τα ευρήματα που μαρτυρούν την συμβίωση των δύο λαών είναι αρκετά και στον χώρο της ανατολικής Κάτω Αυστρίας, όπου σε αρκετά κοιμητήρια του 8ου αιώνα διακρίνεται σλαβικός πληθυσμός που ζούσε υπό αβαρική κυριαρχία και είχε υιοθετήσει τα έθιμα και την ενδυμασία των Αβάρων 55. Επίδραση του ύστερου αβαρικού πολιτισμού παρατηρείται ακόμη στην Κροατία 56. Στη βορειοδυτική Σλοβακία καθώς και σε άλλες περιοχές της χώρας με μικρότερη επίδραση από τους Αβάρους παρατηρείται συνέχεια των σλαβικών ταφικών εθίμων ή συνύπαρξη ταφών και τεφροδόχων αγγείων 57, ενώ ιδιαίτερη περίπτωση μίξης πολιτισμικών στοιχείων αποτελεί η ταφή αρ. 34 στο Bernolâkovo (στα περίχωρα της Μπρατισλάβα), όπου δίπλα στον σκελετό 53. Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Bialekovä, Slowakei, σ L. Poläcek, Mikulcice im 8. Jahrhundert, στο Katalog Hunnen +Awaren, σ Του ίδνου, Zum Stand der siedlungsarchäologischen Forschung in Mikulcice, στο Frühmittelalterliche Machtzentren in Mitteleuropa. Mehrjährige Grabfunden und ihre Auswertung (Symposion Mikulcice, September 1999), έκδ. C. Stana - L. Poläcek, Μπρνο 1996, σ , κ. εδώ Profandovâ, Awarische Funde, σ Η. Friesinger, Die Slawen in Niederösterreich, S. Polten - Βιέννη 1976, σ Pohl, Beziehungen, σ Βλ. επίσης τη μελέτη του F. Daim, Die Awaren in Niederösterreich, S. Polten Courta, Southeastern Europe, σ Parczewski, Rekonstruierungsversuch, σ. 43. Β. Chropovsky, «Bemerkungen zum Bestattungsritus des Jh. in der Slowakei», στο Central Europe, σ , κ. εδώ 64 (στο εξής: Chropovsky, Bestattungsritus).

16 146 Γιώργος Καρδάρας του ίππου εντοπίστηκε αγγείο με την τέφρα του ιππέα. Μία ακόμη παράμετρος της συμβίωσης των δύο λαών μπορεί να επισημανθεί στο επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας. Μετά το 630 περίπου οι νέες συνθήκες στο Αβαρικό χαγανάτο, αποτέλεσμα της εσωτερικής κρίσης που ακολούθησε την ήττα του 626, οδήγησαν μέρος του αβαρικού πληθυσμού σε μονιμότερη εγκατάσταση και στροφή προς την καλλιέργεια της γης 59. Το γεγονός ότι οι Σλάβοι ήταν κατεξοχήν καλλιεργητές 60 είχε πιθανόν κάποιο ρόλο στην προσαρμογή των νομάδων-πολεμιστών σε έναν νέο τρόπο ζωής, ο οποίος δεν στηριζόταν στον ετήσιο φόρο μίας άλλης δύναμης ή τη λεία από τις επιδρομές. Υ πό τις ίδιες συνθήκες μπορεί να ερμηνευθεί και η πιθανή υιοθέτηση α πό τους Αβάρους ενός «ανατολικοευρωπαϊκού» τύπου κατοικίας ο ο ποίος έχει τα χαρακτηριστικά των ημιυπόγειων κατοικιών των Σλάβων, όπως προκύπτει από σχετικά ευρήματα του 7ου αιώνα στην Παννονία 61. Η συμβίωση και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ Σλάβων και Αβάρων σε έναν σχεδόν ομοιόμορφο πολιτισμικό χώρο είναι επόμενο να δημιουργούν πολλά προβλήματα στην απόδοση «εθνικής ταυτότητας» στα ευρήματα. Σύμφωνα με τον W. Pohl, «οι αβαρικές ζώνες και τα ό πλα σε μία ταφή θα μπορούσαν να ανήκουν σε κάποιον που μιλούσε σλαβικά και θεωρούσε τον εαυτό του Βούλγαρο, ειδικά στην περιφέρεια του Αβαρικού χαγανάτου» 62. Ωστόσο, ο 9ος αιώνας σήμανε τη σταδιακή αφομοίωση και των Αβάρων της Παννονίας από τους Σλάβους, σε συνάρτηση με την υποταγή των Αβάρων στον Καρλομάγνο το 796, γεγονός που αναζωπύρωσε τις παλαιές διενέξεις των δύο πλευρών 63. Το 803 ο Τουδούνος (ή Zodan), μετά την αποτυχία της εξέγερσης του, δήλωσε υποταγή στους Φράγκους στο Ρέγκενσμπουργκ έχο- 58. L'udmila Kraskovskâ, «Pohrebisko ν Bernolâkove», Slovenskâ Archaeológia 10 (1962) Cilinskâ, Nordrand, σ. 277, η οποία αποδίδει το συγκεκριμένο ταφικό έ θιμο (την ταφή του αλόγου) και στους Σλάβους. Chropovsky, Bestattungsritus, σ. 64. J. Zâbojnk, Slovensko a avarsky kaganât, Μπρατισλάβα 2004, σ Pohl, Awaren, σ. 282, Φ. Μαλιγκούδης, Σλάβοι στη Μεσαιωνική Ελλάδα, Θεσσαλονίκη 1991, σ Barford, Slavs, σ Ι. Bona, «Abriss der Siedlungsgeschichte Ungarns im Jahrhundert und die Awarensiedlung von Dunaujvâros», Archeologické Rozhledy 20/5 (1968) W. Pohl, «Telling the Difference: Signs of Ethnic Identity», στο Strategies of Distinction. The Construction of Ethnic Communities, , έκδ. W. Pohl - H. Reimitz, Λέυδεν 1998, σ. 42. S. Brather, Ethnische Interpretationen in der Frühgeschichtliche Archäologie. Geschichte, Grundlagen und Alternativen, Βερολίνο 2004, σ Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53.

17 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 147 ντας στην ακολουθία του πολλούς Σλάβους. Το 805 ο capcanus Θεόδωρος εμφανίστηκε στο Άαχεν και ζήτησε να εγκατασταθεί στη βορειοδυτική Παννονία (inter Sabariam et Carnuntum), καθώς δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις των Σλάβων 65. Το 811 οι Φράγκοι επενέβησαν για να τερματιστούν οι διενέξεις μεταξύ Αβάρων και Σλάβων και οδήγησαν τις αντιπροσωπείες των δύο πλευρών στο Άαχεν 66. Τέλος, το 822 αναφέρεται για τελευταία φορά αβαρική πρεσβεία στους Φράγκους, ανάμεσα σε πολλούς σλαβικούς λαούς 67. Οι Άβαροι αναμίχθηκαν με τους Σλάβους και άλλους λαούς σε νέες τοπικές ενώσεις, οι οποίες δεν απέκτησαν κάποιο συγκεκριμένο όνομα. Γύρω στο 870 η Conversio Bagoariorum et Carantanorum αναφέρεται στον «λαό που κατάγεται από Ούννους (Αβάρους) και Σλάβους», για να δηλώσει τους κατοίκους της Παννονίας 68. Ακόμη, στα τέλη του 9ου αιώνα ο Notker του St. Gallen, περιγράφοντας τους αβαρικούς πολέμους του 64. Einhardi, Annales, a , έκδ. G. Η. Pertz, MGH, Scriptores Ι, Αννόβερο 1826 (στο εξής: MGH SS Ι), σ , κ. εδώ a. 803, σ. 191: «Quibus reversis, obviam Ulis ad Reganesburch venit. Ibi etiam cum illis Zodan princeps Pannoniae veniens, imperatori se tradidit. Multi quoque Sciavi et Huni in eodem conventu fuerunt, et se cum omnibus quae possidebant imperatorie dominio subdiderunt» (στο εξής: Einhardi, Annales). Pohl, Awaren, σ Ch. R. Bowlus, Franks, Moravians and Mayars. The Struggle for the Middle Danube, , Φιλαδέλφεια 1995, σ. 57 (στο εξής: Bowlus, Franks). Κ. Polek, The Political and Military Relations between the Charlemagne's Frankish Empire and Avarian Khanate, στο Central Europe, σ κ. εδώ 49 (στο εξής: Polek, Military Relations). 65. Einhardi, Annales, a.. 805, σ. 192: «Non multo post capcanus, princeps Hunorum, propter necessitatem populi sui imperatorem adiit, postulane sibi locum dari ad habitandum inter Sabariam et Carnuntum, quia propter infestationem Sclavorum in pristinis sedibus esse non poterai. Quem imperator benigne suscepit -erat enim capcanus christianus nomine Theodorus- et precibus eius annuens muneribus donatum redire permisit». Βλ. επίσης Annales Fuldenses, MGH SS Ι, σ , κ. εδώ 353. Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Pohl, Awaren, σ. 205, 322. Bowlus, Franks, σ. 57. Polek, Military Relations, σ Einhardi, Annales, a. 811, σ. 199: «alterum in Pannonias ad controversias Hunorum et Sclavorum finiendas... Canizauci princeps Avarum, et Tudun, et alii primores ac duces Sclavorum circa Danubium habitantium». Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Pohl, Awaren, σ. 304, 323. Bowlus, Franks, σ. 60. Polek, Military Relations, σ Einhardi, Annales, a. 822, σ. 209: «In quo conventu omnium orientalium Sclavorum, id est Abodritorum, Soraborum, Wilzorum, Beheimorum, Marvanorum, Praedenecentorum, et in Pannonia residentium Abarum legationes cum muneribus ad se directas audivit». Pohl, Awaren, σ Bowlus, Franks, σ Polek, Military Relations, σ Conversio Bagoariorum et Carantanorum. Das Weissbuch der Salzburger Kirche über die erfolgreiche Mission in Karantanien und Pannonien, έκδ. Η. Wolfram, Βιέννη - Γκρατς 1979, 6. σ. 46. «Populus qui remansit de Hunnis et Sclavis in illis partibus». Pohl, Awaren, σ. 325.

18 148 Γιώργος Καρδάρας Καρλομάγνου, χρησιμοποιεί το όνομα Winidi, ενδεικτικό της αφομοίωσης που είχε επέλθει από τους Σλάβους 69. Από την άλλη πλευρά, τα αρχαιολογικά ευρήματα στην Παννονία δείχνουν έναν ιδιαίτερο μεικτό πολιτισμό για το διάστημα μεταξύ των φραγγικών πολέμων και της ουγγρικής εγκατάστασης (896) 70, ο οποίος σχετίζεται με τους «Αβαροσλάβους» και τη συμβίωση τους στον Μέσο Δούναβη. Συνοψίζοντας το πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ των Σλάβων και των Αβάρων παρατηρούμε ότι η πρώτη φάση τους (μέσα 6ου - περ. μέσα 7ου αι.) χαρακτηρίζεται κυρίως από τη συνεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο και την ένταξη των υποτελών Σλάβων τόσο στη στρατιωτική οργάνωση των Αβάρων όσο και στο οικονομικό σύστημα της νομαδικής κοινωνίας τους, με σαφή διάκριση ανάμεσα στον κυρίαρχο-πολεμιστή και τον υποτελή-καλλιεργητή. Το κύριο μέρος των επιδράσεων αυτής της φάσης σχετίζεται με την υιοθέτηση εκ μέρους των Σλάβων, υποτελών ή ανεξάρτητων φύλων, αρκετών στοιχείων της αβαρικής πολεμικής τέχνης. Η δεύτερη φάση (μέσα 7ου-μέσα 9ου αι.), συνδεδεμένη ιστορικά με τη μέση και την ύστερη αβαρική περίοδο (ως το 810 περίπου), χαρακτηρίζεται από την ειρηνική συμβίωση των δύο λαών, για την οποία καθοριστικό ρόλο είχαν αφενός οι αβαρικές εγκαταστάσεις σε περιοχές με σλαβικό πληθυσμό και αφετέρου η αλλαγή των συνθηκών στο κέντρο και την περιφέρεια του Αβαρικού χαγανάτου, η οποία οδήγησε στη σταδιακή προσαρμογή των Αβάρων από τον νομαδισμό στη μόνιμη εγκατάσταση. Οι διακριτοί ρόλοι κυρίαρχου και υ ποτελούς έδωσαν στον χώρο της αβαρικής επέκτασης τη θέση τους στην ανάπτυξη κοινών πολιτισμικών στοιχείων και νέων οικισμών, ό που η ανώτερη τάξη των Σλάβων, πιθανότατα και ευρύτερα κοινωνικά 69. Notkeri Balbuli, Gesta Karoli Magni Imperatoris, έκδ. Η. F. Haefele, MGH, Scriptores Rerum Germanicarum N. S. 12, Βερολίνο 1959, II, 12, σ. 75: «Is itaque cum in comitatu caesaris Bernanos, Wiltzos et Avaros in morem prati secaret, et in avicularum modum de hastili suspenderet, domum victor reversus et a torpentibus interrogatus, qualiter ei in regione Winidum compiacerei, illos dedignatus hisque indignatus aiebat». Pohl, A waren, σ A. Kollautz - H. Miyakawa, Geschichte und Kultur eines völkerwanderungszeitlichen Nomadenvolkes. Die Jou-Jan der Mongolei und die Awaren in Mitteleuropa, τόμ. I, Klagenfurt 1970, σ Balint, Steppe, σ Β. M. Szöke, «The Question of Continuity in the Carpathian Basin of the 9th Century A. D.», Antaeus ( ) Για τη συνύπαρξη ταφικών εθίμων (τεφροδόχων αγγείων και ταφών) σε κοιμητήρια της Τρανσυλβανίας τον 8ο και 9ο αιώνα, βλ. Μ. Rusu, «Avars, Slavs Romanic Population in the 6th-8th Centuries», στο Relations between the Autochthonus Population and the Migratory Peoples, έκδ. M. Constantinescu - Ç. Pascu - P. Diaconu, Βουκουρέστι 1975, σ , κ. εδώ

19 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 149 στρώματα, υιοθέτησαν στοιχεία του οπλισμού και της ενδυμασίας των Αβάρων. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι η πλειονότητα του σλαβικού πληθυσμού, πριν αφομοιώσει τους Αβάρους εποίκους στην περιφέρεια αλλά και τα κατάλοιπα του Αβαρικού χαγανάτου στην Παννονία, είχε συμβάλει στην προσαρμογή των νομάδων στον «σλαβικό» τρόπο ζωής (καλλιέργεια της γης και χρήση ημιυπόγειων κατοικιών). Πληροφορίες δυτικών πηγών, αλλά και αρχαιολογικά ευρήματα του 8ου και 9ου αιώνα, που μαρτυρούν την μίξη των πολιτισμικών στοιχείων, επιτρέπουν τη χρήση του όρου «Αβαροσλάβοι» για τους φορείς ενός εφήμερου πολιτισμού στην Κεντρική Ευρώπη και όχι για τις κοινές επιθέσεις των Σλάβων και των Αβάρων τον 6ο και 7ο αιώνα. Αυτοί οι «Αβαροσλάβοι» πρέπει να διακριθούν από τους fìlii Hunnorum του Φρεδεγάριου, καθώς οι τελευταίοι δεν σχετίζονται με ειρηνική συμβίωση και κοινά πολιτισμικά στοιχεία, αλλά με την επιβολή βίας προς τους υποτελείς Σλάβους, η οποία οδήγησε στην εξέγερση του Σάμο. Abstract Aspects of coexistence, collaboration, and cross-influence between the Avars and the Slavs, 6th-9th c. A.D. The relations between the Avars and the Slavs are characterized by diversity on political, social and cultural level. This paper aims at examining issues of coexistence, collaboration, and cross-influence between the Avars and the Slavs. It discusses, in particular, the collaboration of independent or subordinated Slavic tribes with the Avars in military operations; the confusion of their names in written sources; the role of the subordinated Slavs in the Avar chaganate and army; the use of the term «Avaroslavs»; the Avar influence on Slavic weaponry and burial customs. It also studies the Avar rule over Slavic tribes and the revolts against the Avars; the mixed «Avaroslavic» populations from the midseventh to the ninth century in Central Europe; the common cultural elements with regard to the development of some civil settlements; finally, the gradual assimilation of the Avars by the Slavs subsequent to the subjugation of the Avar chaganate to the Franks.

20

Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον

Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 91 Γιώργος Καρδάρας Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον 92 Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

H πρώτη Αβαροσλαβική επιδρομή στη Θεσσαλονίκη το 597 μ.χ. σύμφωνα με τα Θαύματα του Αγίου Δημητρίου.

H πρώτη Αβαροσλαβική επιδρομή στη Θεσσαλονίκη το 597 μ.χ. σύμφωνα με τα Θαύματα του Αγίου Δημητρίου. 1 H πρώτη Αβαροσλαβική επιδρομή στη Θεσσαλονίκη το 597 μ.χ. σύμφωνα με τα Θαύματα του Αγίου Δημητρίου. Τα τείχη της Θεσσαλονίκης Άβαροι και Σλάβοι Οι Άβαροι, ένας ασιατικός λαός που ταυτίζεται με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.). Βυζαντινά Σύμμεικτα, 18, 185-205.

ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.). Βυζαντινά Σύμμεικτα, 18, 185-205. Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 18, 2008 Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.) ΚΑΡΔΑΡΑΣ Γεώργιος 10.12681/byzsym.932 Copyright 2008 To cite this article: ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Συγγράμματα: Γ. Κάτσοβσκα-Μαλιγκούδη, Οι Σλάβοι των Βαλκανίων, Εισαγωγή στην ιστορία και στον πολιτισμό τους,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού»

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

Ύστερη Βυζαντινή Περίοδος (1081-1453) Μέρος Α : Το Βυζάντιο στα χρόνια των Κομνηνών και των Αγγέλων (1081-1204)

Ύστερη Βυζαντινή Περίοδος (1081-1453) Μέρος Α : Το Βυζάντιο στα χρόνια των Κομνηνών και των Αγγέλων (1081-1204) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ύστερη Βυζαντινή Περίοδος (1081-1453) Μέρος Α : Το Βυζάντιο στα χρόνια των Κομνηνών και των Αγγέλων (1081-1204) Ενότητα 4: Οι εξωτερικοί

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 333-339

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 333-339 Στεφανοσ Κορδωσησ, Οι Τούρκοι ανάμεσα στην Κίνα και το Βυζάντιο (552-659 μ.χ.). Ο ρόλος τους στην ευρασιατική πολιτική, διπλωματία και στρατηγική, εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2012, σσ. 482, ISBN 978-960-7803-68-9

Διαβάστε περισσότερα

1. Αναλυτικά Προγράμματα Ενοριακής Εκκλησιαστικής Κατήχησης και Κατηχητικά Βοηθήματα: «Ιστορία και Προοπτικές» (χειμερινό εξάμηνο)

1. Αναλυτικά Προγράμματα Ενοριακής Εκκλησιαστικής Κατήχησης και Κατηχητικά Βοηθήματα: «Ιστορία και Προοπτικές» (χειμερινό εξάμηνο) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η κ. Μαρία Ράντζου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, είναι πτυχιούχος του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 24 (2014) 391-397

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 24 (2014) 391-397 M. Wołoszyn, Theophylaktos Simokates und die Slawen am Ende des westlichen Ozeans die erste Erwähnung der Ostseeslawen? (Teofilakt Simokatta i Słowianie znad brzegu Oceanu Zachodniego. Najstarsze świadectwo

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α. Κείμενο: Sulla, occupata urbe, senatum armatus coegerat ut G. Marius quam celerrime hostis iudicaretur. Cuius voluntati nemo obviam ire audebat; solus Quintus Mucius

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum

ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum Τ ο Historisches Wörterbuch der Philosophie (εφεξής HWPh), ο πρώτος τόμος του οποίου εκδόθηκε το 1971 και ο τελευταίος

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Αγγελική ΜΕΞΙΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 115-124 ΑΘΗΝΑ 2006 Αγγελική Μέξια ΔΥΟ ΜΑΡΜΆΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΈΣ ΠΑΑΚΕΣ ΣΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ* ^τη συλλογή γλυπτών του Μουσείου Μυστρά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης. Μακεδονικά, 4, 315-351.

Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης. Μακεδονικά, 4, 315-351. Μακεδονικά Τομ. 4, 1960 Δυο έγγραφα αφορώντα εις την Νέαν Μονήν Θεσσαλονίκης Θεοχαρίδης Γ. 10.12681/makedonika.667 Copyright 1960 Γ. Ι. Θεοχαρίδης To cite this article: Θεοχαρίδης (1960). Δυο έγγραφα αφορώντα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 4ΟΣ-7ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 4ΟΣ-7ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 4ΟΣ-7ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Βαλκάνια: το όνοµα, ο χώρος, το φυλετικό υπόστρωµα Τα ονόµατα Βαλκανική ή χερσόνησος του Αίµου, που χρησιµοποιούµε για να ορίσουµε τον βαλκανικό χώρο, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ εσωτερική αναδιοργάνωση θέματα δημιουργία θεμάτων: αρχικά στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια οι

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Release Notes. I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες

Release Notes. I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες Release Notes I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες Μπόνους Περσών: - +10% περισσότερη παραγωγή σιδήρου - 10% φτηνότεροι τοξότες - 10% γρηγορότερη παραγωγή μηχανών - 20% περισσότερες πορείες - 20% μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0 Αn t j e Bosselmann Ru i c k b i e, Byzantinischer Schmuck des 9. bis frühen 13. Jahrhunderts. Untersuchungen zum metallen dekorativen Körperschmuck der mittelbyzantinische Zeit anhand datierter Funde

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΡΜΑΝΙΑ Που βρίσκεται; Ξεκινώντας από τον βορρά και προχωρώντας προς το νότο διακρίνονται τέσσερις φυσικές περιοχές που διαφέρουν μεταξύ τους: το Γερμανικό Βαθύπεδο (Norddeutsche Tiefebene), τα Μεσαία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 Στο παρόν περιγράφονται τα βήματα για την ορθή συμπλήρωση και υποβολή της αίτησης των Ελλήνων Εκλογέων Κατοίκων

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.)

Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.) Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.) Ο Τίτος Λίβιος με το έργο του Ab urbe condita (142 βιβλία) αφηγείται την ιστορία της Ρώμης από τις μυθολογικές της καταβολές (753 π.χ.) έως το θάνατο του θετού γιου του Αυγούστου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ el Πολλές άλλες πληροφορίες σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση διατίθενται στο διαδίκτυο μέσω του εξυπηρετητή Europa (http://europa.eu). Δελτίο καταλογογράφησης υπάρχει στο τέλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456 Neglected Barbarians, επιμ. έκδ. F. Cu r ta [Studies in the Early Middle Ages 32], Brepols Publishers n.v., Turnhout 2010. 629 σ., 24 έγχρωμες εικόνες, ISBN: 978-2-503-53125-0 Η εποχή της ύστερης Αρχαιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Νικόλαος Βαφέας Ημερομηνία και τόπος γεννήσεως: 29 Ιουλίου 1970, Αθήνα Τηλέφωνο γραφείου: 28310-77206 E-mail: vafeas@fks.uoc.gr Ξένες γλώσσες: Αγγλικά

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 Της Μελωδίας το αίνιγμα. Ο μελωδός και η πάρεδρός του στον κώδικα Parisinus graecus 139 (φ. 1β) ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Ηλίας 10.12681/dchae.603 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΑΣΤΑΝΟΣ» Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

http://hdl.handle.net/11728/6817 Downloaded from HEPHAESTUS Repository, Neapolis University institutional repository

http://hdl.handle.net/11728/6817 Downloaded from HEPHAESTUS Repository, Neapolis University institutional repository Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Law and Social Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ÅÁÉÀ±Êº ˆ½Éà º±¹ ı ±½ þÿ º º±, œ±á ± þÿ Á̳Á±¼¼± ¹µ ½  º±¹ ÅÁÉÀ±ÊºÌ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ;

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ; Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση Τετάρτη 30 Δεκεμβρίου 2015 της κρίση ; Του Γεωργίου Κ. Φίλη Ph.D.* Τη στιγμή αυτή οι τύχες του πολέμου τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία φαίνεται να έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση εισοδήμαρος πόρων

Αύξηση εισοδήμαρος πόρων Lands of Conquest I. Νέο Κτίριο Κάστρο Το κάστρο υπάρχει ως προεπιλογή στο επίπεδο 1 και μπορεί να φτάσει ως το επίπεδο 10. Οι αναβαθμίσεις δίνουν τα ακόλουθα μπόνους: Επίπεδο Πόντοι Φυλής ανα ώρα Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Σα Ζόκηα κεζηά θαηά ηεκ Γπμπή ημο Θίζμο θαη ημο Υαιθμύ. Δηδάζθςκ: A. Bιαπόπμοιμξ

Σα Ζόκηα κεζηά θαηά ηεκ Γπμπή ημο Θίζμο θαη ημο Υαιθμύ. Δηδάζθςκ: A. Bιαπόπμοιμξ Σα Ζόκηα κεζηά θαηά ηεκ Γπμπή ημο Θίζμο θαη ημο Υαιθμύ Δηδάζθςκ: A. Bιαπόπμοιμξ Ηένθονα Ηεθαιμκηά Ζζάθε Zάθοκζμξ Θεοθάδα εηζμηθή δναζηενηόηεηα ζημ κόηηα Ζόκηα κεζηά Ηάης: ηα επίθεκηνα ηςκ ζεηζμώκ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Θρησκευτική Ετερότητα: εθνικές και θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen.

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen. Hessisches Kultusministerium Schulbücherkatalog für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen Schuljahr 2013/2014 Unterrichtsmaterialien, die im uftrag des Hessischen Kultusministeriums

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος Η παλιννόστηση του κλασικού: Νοσταλγία για την κλασική αρχαιότητα ως επινοημένη παιδική ηλικία της ανθρωπότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

European Doctorate in Social History

European Doctorate in Social History Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τοµέας Ιστορίας European Doctorate in Social History Πολιτισµικές µεταφορές και έννοιες που ταξιδεύουν. Έθνος και διανοούµενοι ανάµεσα στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

260 Βιβλιοκρισίες. Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ.

260 Βιβλιοκρισίες. Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. 260 Βιβλιοκρισίες μην μπορεί να επιτυχή κάτι μαζί τους αν οεν τους έδινε οώρα (μτφρ. Α. Βλάχου). Υπάρχουν βέβαια και ορισμένοι μελετητές, οι οποίοι σ' αυτά τα πολύτιμα αγγεία και σκεύη βλέπουν τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος λευκή σελίδα λευκή σελίδα Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος Θεσσαλονίκη 2013 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

7. GWB-NOVELLE: Η ΡΙΖΙΚΗ ΑΝΑ ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΡ- ΜΑΝΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

7. GWB-NOVELLE: Η ΡΙΖΙΚΗ ΑΝΑ ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΡ- ΜΑΝΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 7. GWB-NOVELLE: Η ΡΙΖΙΚΗ ΑΝΑ ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΡ- ΜΑΝΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ηµήτρη-παναγιώτη Λ. Τζάκα, ικηγόρου, LL.M. (Hamburg) Αριστείδη Χ. Καλαφάτη, ικηγόρου, LL.M. (Hamburg) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα