ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος"

Transcript

1 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΔΑΡΑΣ ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2

3 Ή δε και των 'Ρωμάνων διακράτησις ην μέχρι τον Δανούβεως ποταμού, οι καί ποτέ θελήσαντες τον ποταμον διαπερασαι και καταμαθεϊν, τίνες κατοικοΰσιν εκείθεν του ποταμού, διαπεράσαντες ευρον έ θνη Σκλαβήνικα άοπλα οντά, ατινα καί Άβαροι εκαλοΰντο. Κατά την περιγραφή της κατάληψης των Σαλώνων 1, ο Κωνσταντίνος Ζ' Πορφυρογέννητος στο κεφ. 29 του έργου του Προς τον ίδιον υίόν Ψωμανον καταγράφει τα ονόματα των Σλάβων και των Αβάρων ως συνώνυμα 2, ε νώ στο κεφ. 30, όπου εξιστορεί το ίδιο γεγονός, πληροφορεί ότι η πρωτεύουσα της βυζαντινής Δαλματίας κατελήφθη μόνο από τους Α- βάρους 3. Η σύγχυση στα ονόματα των δύο λαών, που παρατηρείται και σε άλλες πηγές, όπως θα σημειωθεί παρακάτω, είναι ενδεικτική τόσο της κοινής επιθετικής τους δραστηριότητας όσο και της μακρόχρονης συμβίωσης τους, ιδιαίτερα στην Κεντρική Ευρώπη. Στο εξεταζόμενο ζήτημα, το οποίο σχετίζεται με τον κόσμο των «βαρβάρων» πέραν των βορείων βυζαντινών συνόρων, επιχειρείται, με βάση τόσο τις γραπτές πηγές όσο και τα αρχαιολογικά ευρήματα, να δοθεί μία συνολική εικόνα γύρω από τη συμβίωση, τη συνεργασία και τις επιδράσεις μεταξύ των Αβάρων και των Σλάβων, οι οποίοι είτε βρέθηκαν υπό την 1. Για τις θέσεις σχετικά με τη χρονολόγηση της πτώσης της βυζαντινής Δαλματίας (614, ή ), βλ. W. Pohl, Die Α waren. Ein Steppen volk in Mitteleuropa, n. Chr., Μόναχο 1988, σ (στο εξής: Pohl, Awaren). Κ. Belke - P. Soustal, Die Byzantiner und ihre Nachbarn (Byzantinische Geschichtsschreiber 19), Βιέννη 1995, σ. 145, υποσ. 274 (στο εξής: Belke - Soustal, Byzantiner). 2. Βλ. Προς τον ίδιον υίόν Ψωμανον, έκδ. G. Moravcsik - R. J. Η. Jenkins, Constatine Porphyrogenitus De Administrando Imperio [CFHB], Ουάσιγκτον 1967, και 32-37, σ. 122 (στο εξής: DAT). «Tò ούν τοιούτον άλλάγιον επί πολλούς χρόνους γινόμενον, οι εκείθεν τοΰ ποταμού Σκλάβοι, οί καί "Αβαροι καλούμενοι,... Ούτως ούν οί Σκλάβοι, οί <καί> Άβαροι, βουλευσάμενοι,...» Thérèse Olajos, «Quelques remarques sur une peuplade slave en Hellade», Vizantijskij Vremennik 55 (80)/2 (1998) , κ. εδώ 110, υποσ. 28 (στο εξής: Olajos, Hellade). Belke - Soustal, Byzantiner, σ. 144, υ- ποσ W. Pohl, Die Awaren und die Beziehungen zu den Slawen, στο Slowenien und die Nachbarnlönder zwischen Antike und Karolingischer Epoche. Anfange der slowenischen Ethnogenese, έκδ. R. Bratoz, Λιουμπλιάνα 2000, σ κ. εδώ 347 (στο ε ξής: Pohl, Beziehungen). 3. DAI, 30, σ Belke - Soustal, Byzantiner, σ Pohl, Awaren, σ Γ. Μωϋσείδου, Το Βυζάντιο και οι βόρειοι γείτονες του τον 10ο αιώνα, Ι στορικές Μονογραφίες 15, Αθήνα 1995, σ

4 134 Γιώργος Καρδάρας αβαρική κυριαρχία, είτε συνεργάστηκαν με τους Αβάρους ως ανεξάρτητα φύλα ή συμβίωσαν μαζί τους και δημιούργησαν έναν κοινό πολιτισμό. Οι σχέσεις των δύο λαών στη διάρκεια τριών περίπου αιώνων, παρουσιάζουν αρκετά μεγάλο ενδιαφέρον και έχουν εγείρει σειρά ερωτημάτων κυρίως γύρω από τις πολιτισμικές επιδράσεις ή ακόμη και τη δημιουργία μικρών εθνοτήτων που προήλθαν από τη συμβίωση τους. Η εμφάνιση των Αβάρων στον χώρο βόρεια του Καυκάσου το 558 αποτέλεσε ταυτόχρονα και την απαρχή των επαφών τους με τα σλαβικά φύλα. Στο πλαίσιο της συμμαχίας τους με το Βυζάντιο, οι Αβαροι συγκρούστηκαν με τους Αντες, οι οποίοι ζούσαν μεταξύ του Δον και των ανατολικών Καρπαθίων, και τους υπέταξαν 4. Η εγκατάσταση των Αβάρων στην Παννονία το 568 οδήγησε σταδιακά υπό τον έλεγχο τους σλαβικά φύλα της Κεντρικής Ευρώπης αλλά και του Κάτω Δούναβη 5, ενώ ταυτόχρονα είχε σημαντικό ρόλο για την επέκταση των σλαβικών εγκαταστάσεων προς τα δυτικά και τα νότια 6. Αναφορικά με τη συνεργασία των δύο πλευρών, τόσο οι βυζαντινές όσο και οι δυτικές πηγές πληροφορούν συχνά για κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις 4. Μένανδρος Προτήκτωρ, Ιστορία, έκδ. R. C. Blockley, The History ofmenander the Guardsman, Λίβερπουλ 1985, 5. 3, σ. 50: «Ότι έπεί οί άρχοντες Άντών άθλίως διετέθησαν και παρά την σφών αυτών ελπίδα έπεπτώκεσαν, αύτίκα οί "Αβαροι εκειρόν τε τήν γήν και έληίζοντο τήν χώραν... εξ εκείνου πλέον ή πρότερον ετεμνον τήν γήν των Ά ντών και ουκ άνίεσαν άνδραποδιζόμενοι άγοντες τε και φέροντες» (στο εξής: Μένανδρος, Ιστορία). J. Kovacevic, Rapportes entre les Avares et les Slaves dans les Balkans, στο Actes du Ville Congrès International des Sciences Préhistoriques et Protohistoriques τόμ. Ill, έκδ. G. Novak, Βελιγράδι 1973, σ κ. εδώ 333 (στο εξής: Kovacevic, Rapportes). Α. Avenarius, Die Awaren in Europa, Αμστερνταμ - Μπρατισλάβα 1974, σ (στο εξής: Avenarius, Europa). C. Bonev, «Les Antes et Byzance», Etudes Balkaniques 19/3 (1983) κ. εδώ 115 (στο εξής: Bonev, Antes). Pohl, Awaren, σ Βλ. L. Waldmüller, Die ersten Begegnungen der Slawen mit dem Christentum und den christlichen Völkern vom 6. bis 8. lahrhundert. Die Slawen zwischen Byzanz und Abendland, Αμστερνταμ 1976, σ (στο εξής: Waldmüller, Begegnungen). Pohl, Awaren, σ W. Fritze, Zur Bedeutung der Awaren für die slawische Ausdehnungsbewegung im frühen Mittelalter, στο Frühzeit zwischen Ostsee und Donau. Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6. bis zum 13. lahrhundert, έκδ. L. Kuchenbuch - W. Schich, (Berliner Historische Studien 6, 1982), σ Του ίδιου, Untersuchungen zur frühslawischen und frühfränkischen Geschichte bis ins 7. Jahrhundert, Φρανκφούρτη 1994, σ Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Οι Βαλκανικοί Ααοί κατά τους Μέσους Χρόνους, Θεσσαλονίκη 1992, σ (στο εξής: Νυσταζοπούλου- Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί). Η. Wolfram, The Ethno-Political Entities in the Region of the Upper and Middle Danube in the 6th-9th Centuries A. D., στο Origins of Central Europe, έκδ. P. Urbanczyk, Βαρσοβία 1997, σ κ. εδώ P. Μ. Barford, The Early Slavs. Culture and Society in Early Medieval Eastern Europe, Νέα Υόρκη 2001, σ (στο εξής: Barford, Early Slavs).

5 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 135 Αβάρων και Σλάβων (υποτελών ή ανεξάρτητων φύλων), όπως οι πολιορκίες της Θεσσαλονίκης το και το 617/18 8, ή οι επιθέσεις τους, σε συνεργασία με τους Λόγγο βάρδους, εναντίον της βυζαντινής Ιστρίας το 601 και της Κρεμόνας το Γνωρίζουμε ακόμη περιπτώσεις σλαβικών επιθέσεων με εντολή του χαγάνου των Αβάρων, όπως στη Θράκη το , στη Σιγγηδόνα το και κατά τις συγκρού- 7. P. Lemerle, Les plus anciens recueils des Miracles de Saint Démétrius et la pénétration des Slaves dans les Balkans, τόμ. I-II, Παρίσι , τόμ. Γ ( ), σ (117, σ. 134: «[ό τών 'Αβάρων ηγούμενος] καλεί προς εαυτόν την άπασαν των Σκλαβηνών θηριώδη φυλήν - ύπεΐκον γαρ αύτω τηνικαϋτα το έθνος άπαν -» (στο εξής: Lemerle, Miracles). Για την πολιορκία και το ζήτημα της χρονολόγησης της (586 ή 597) βλ. ενδεικτικά: Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, «Συμβολή εις την χρονολόγησιν των α- βαρικών και σλαβικών επιδρομών επί Μαυρικίου ( ) (μετ' επιμέτρου περί των Περσικών Πολέμων)», Σύμμεικτα 2 (1970) κ. εδώ (στο εξής: Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Συμβολή). S. Vryonis, «The Evolution of Slavic Society and the Slavic Invasions in Greece. The First Major Attack on Thessaloniki, A. D. 597», Hesperia 50 (1981) Pohl, Awaren, σ Th. Korres, «Some Remarks on the First Two Major Attempts of the Avaroslavs to capture Thessaloniki (597 and 614)», Βυζαντινά 19 (1998) κ. εδώ (στο εξής: Korres, Avaroslavs). F. Curta, «Barbarians in Dark-Age Greece: Slavs or Avars?» στο Civitas Divino-Humana in honorem annorum LX Georgii Bakalov, έκδ. C. Stepanov - Veselina Vackova, Σόφια 2004, σ , κ. ε δώ (στο εξής: Curta, Barbarians). 8. Lemerle, Miracles I ( ), σ Του ίδιου, Miracles II, σ Α. Avenarius, «Die Awaren und die Slaven in den Miracula Sancti Demetrii», Βυζαντινά 5 (1973) 9-27 κ. εδώ 21 (στο εξής: Avenarius, Miracula). Του ίδιου, Europa, σ Waldmóller, Begegnungen, σ F. Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c , Cambridge 2001, σ. 108 (στο εξής: Curta, Slavs). 9. Παύλος Διάκονος, Historia Langobardorum, έκδ. L. Bethmann - G. Weitz, MGH, Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI-IX, Αννόβερο 1878, σ , IV. 24, σ. 125: «Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis vastavere». Αυτόθι, IV. 28, σ (στο εξής: Παύλος Διάκονος, Historia Langobardorum). Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ Η. Krahwinkler, Friaul im Frühmittelalter. Geschichte einer Region vom Ende des fünften bis zum Ende des zehnten Jahrhunderts, Βιέννη - Κολωνία - Βαϊμάρη 1992, σ. 39 (στο εξής: Krahwinkler, Friaul). Κ. Christou, Byzanz und die Langobarden. Von der Ansiedlung in Pannonien bis zur endgültigen Anerkennung ( ), Ιστορικές Μονογραφίες 11, Αθήνα 1991, σ Θεοφύλακτος Σιμοκάττης, 'Ιστορία, έκδ. C. de Boor, Λειψία 1887, Ι, 7.1, σ. 52. «το γαρ τών Σκλαυηνών έθνος έπαφίησιν, και πλείστα της 'Ρωμαίων γης άποκείρεται,...» (στο εξής: Σιμοκάττης, Ιστορία). Avenarius, Europa, σ (584). Pohl, Awaren, σ Α. Madgearu, «The Province of Scythia and the Avaro-Slavic Invasions ( )», Balkan Studies 37 (1996) κ. εδώ 48 (στο εξής: Madgearu, Scythia). Curta, Slavs, σ Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI, 3. 9, σ. 226: «καί ούν ό Χαγάνος τοις Σκλαυηνοΐς

6 136 Γιώργος Καρδάρας σεις των Βυζαντινών με τους Αβάρους στον Δούναβη το Δυσδιάκριτο είναι επίσης εάν οι μεγάλες σλαβικές επιθέσεις, που αναφέρονται από τον Μένανδρο Προτήκτορα (577/78) 13 και τον Ιωάννη Ε φέσου ( ) 14, οφείλονταν στην πρωτοβουλία ανεξάρτητων φύλων ή σε υποκίνηση των Αβάρων. Στις κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις των δύο λαών στη Βαλκανική οφείλεται και η σύγχυση που παρατηρείται σε κάποιες πηγές ως προς τα ονόματα των δύο λαών {Περί κτίσεως της Μονεμβασίας Χρονικόν 15, Βίος Παγκρατίου 16 πιθανότατα και στον Ιωάννη Biclarensis 17 ), όπου αντί για τους Σλάβους αναφέρεται το όνομα των Αβάρων. Η στρατιωτική ισχύς των Αβάρων οδήγησε τους Σλάβους να ζητήσουν οι ίδιοι τη συνδρομή των πρώτων, προκειμένου να αμυνθούν προστάττει άκατίων πλήθη τεκταΐνεσθαι, οπως προς διάβασιν σχοίη τον Τστρον πειθήνιον». Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Συμβολή, σ Avenarius, Europa, σ. 103 (το 596). Pohl, Α waren, σ Madgeam, Scythia, σ (593). 12. Σιμοκάττης, Ιστορία, VI, 11. 5, σ. 242: «...τα δε των Σκλαβηνών πλήθη προστάττειν διαπεραιοϋσθαι τον "Ιστρον». Kovacevic, Rapportes, σ Pohl, Awaren, σ Μένανδρος, Ιστορία, 20, 2, σ Βλ. σχετικά, Waldmüller, Begegnungen, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ. 64. Madgearu, Scythia, σ. 37. Curta, Slavs, σ Ιωάννης Εφέσου, Εκκλησιαστική Ιστορία, έκδ. Ε. W. Brooks [CSCO, Scriptores Syri 3], Λουβαίν 1936, XXV, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ , Madgearu, Scythia, σ. 38. Curta, Slavs, σ Περί κτίσεως της Μονεμβασίας Χρονικόν, έκδ. I. Dujcev, Παλέρμο 1976, σ. 12, Αυτόθι, σ. 16, : «Ούτως οί Άβαροι την Πελοπόνησον κατασχόντες και κατοικήσαντες...» Βλ. σχετικά Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί Ααοί, σ S. Turlej, «The So-Called Chronicle of Monemvasia. A Historical Analysis», Byzantion 68 (1998) κ. εδώ , Του ίδιου, The Chronicle of Monemvasia. The Migration of the Slavs and Church Conflicts in the Byzantine Source from the Beginning of the 9th Century, Κρακοβία 2001, σ Pohl, Beziehungen, σ Curta, Barbarians, σ Βλ. Olajos, Hellade, σ (σ. 108, υποσ. 12): «πάντες Άβαροί είσιν έθνος πάνυ μιαρόν μηδόλως της πατρικής γλώσσης προσεγγίζοντα, παράκειται δε ταϊς του Δοραχίου και 'Αθηνών επαρχίαις...». Curta, Barbarians, σ , 537. Του ίδιου, Southeastern Europein the Middle Ages, , Cambridge 2006, σ , 108 (στο εξής: Curta, Southeastern Europe). 17. Ioannes Biclarensis, Chronica, έκδ. Th. Mommsen, MGH, AA XI, Chronica Minora II, Βερολίνο 1894, σ κ. εδώ 214 (576. 5): «Avares litora maris captiose obsident, et navibus litora Thraciae navigantibus satis infesti sunt». Αυτόθι, σ. 215 (577. 1): «Avares Thracias vastant et regiam urbem a muro longo obsident». Αυτόθι, σ. 215 (579. 1): «Avares a finibus Thraciae pelluntur et partes Graeciae atque Pannoniae occupant». Avenarius, Europa, σ. 89. Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 67. Madgearu, Scythia, σ Curta, Slavs, σ. 91. Του ίδιου, Barbarians, σ. 518.

7 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 137 απέναντι σε ισχυρότερους γείτονες ή να εκπληρώσουν κάποιον στόχο μεγαλύτερο των δυνατοτήτων τους. Το 595 τα σλαβικά φύλα που ζούσαν στην Καρινθία (σημ. Αυστρία) και την Κράινα, στην κοιλάδα του Άνω Δραύου, ζήτησαν τη βοήθεια των Αβάρων για να αντιμετωπίσουν τον δούκα της Βαυαρίας Τάσιλο Α' 18. Από τα Θαύματα του Α γίου Δημητρίου επίσης γνωρίζουμε ότι το 617/18 οι Άβαροι ανταποκρίθηκαν στο αίτημα των Σλάβων να πολιορκήσουν από κοινού τη Θεσσαλονίκη 19. Στην κοινή επιθετική δραστηριότητα των δύο λαών οφείλεται και η υιοθέτηση από ένα μέρος ερευνητών του όρου «Αβαροσλάβοι» 20, ο οποίος δικαιολογημένα έχει αντιμετωπιστεί κριτικά ως προς την έννοια του 21. Ο όρος θα μπορούσε να αποκτήσει πιο ουσιαστικό περιεχόμενο εάν χρησιμοποιηθεί ως δηλωτικό της συμβίωσης των δύο πλευρών, σε περιπτώσεις όπου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες δυτικών πηγών, υπάρχει η εικόνα εθνολογικής μίξης, η οποία επιβεβαιώνεται και από τα αρχαιολογικά ευρήματα (βλ. παρακάτω). Η συνεργασία των δύο πλευρών σε στρατιωτικό επίπεδο είχε ως ε πακόλουθο αφενός την ανάθεση κάποιων συγκεκριμένων καθηκόντων στους Σλάβους και αφετέρου την υιοθέτηση από αυτούς ορισμένων προτύπων της αβαρικής πολεμικής τέχνης. Σε επίπεδο στρατιωτικών καθηκόντων, ο πλέον ευδιάκριτος ρόλος των Σλάβων ήταν η παροχή στόλου. Οι Αβαροι χρησιμοποιούσαν τα σλαβικά πλοιάρια τόσο για 18. Παύλος Διάκονος, Historìa Langobardorum, IV. 10, σ. 120, (595): «Isdem ipsis diebus Baioarìi usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur». A. Kollautz, «Awaren, Langobarden und Slawen in Noricum und Istrien», Carinthia I 155 (1965) κ. εδώ 634. Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ Krahwinkler, Friaul, σ Βλ. Lemerle, Miraclesl ( ), σ. 185: «και δώρα πάμπολλα συναθροίσαντες, τω τών 'Αβάρων χαγάνω δι' άποκρισιαρίων έστειλαν,... Προθύμως ούν ό λεχθείς τών 'Αβάρων χάγανος το αίτηθέν παρ αυτών έκπληρώσαι σπουδάζων,...» Για την πολιορκία, βλ. παραπάνω, υποσ Βλ. ενδεικτικά, F. Barisic, «Car Foka ( ) i podunavski Avaro-Sloveni (De Avaro-slavis in Phocae imperatoris aetate)», ZRVIA (1956) Του ίδιου, «Monemvasijska Hronika ο doseljevanu Avaro-slovena na Peloponez 587», Naucno drustvo Bosne i Herzégovine 3/1 (1965) Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Σλαβικές εγκαταστάσεις στη Μεσαιωνική Ελλάδα. Γενική επισκόπηση, στο Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βυζάντιο και Σλάβοι - Ελλάδα και Βαλκάνια (6ος-20ός αι.), Θεσσαλονίκη 2001, σ , κ. εδώ Korres, Avaroslavs, σ Βλ. Pohl, Α waren, σ Cs. Bâlint, Die Archäologie der Steppe. Steppen völker zwischen Wolga und Donau vom 6. bis zum 9. Jahrhundert, Βιέννη - Κολωνία 1989, σ. 181 (στο εξής: Bâlint, Steppe).

8 138 Γιώργος Καρδάρας να περάσουν τους ποταμούς όσο και για τη συνδρομή των επιχειρήσεων στην ξηρά. Κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 626, ο σλαβικός στολίσκος ενεπλάκη σε συγκρούσεις στη θάλασσα 23, ενώ ανέλαβε και τη μεταφορά των Περσών στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου 24. Με την παρουσία των Σλάβων στον αβαρικό στρατό συνδέεται ο όρος befulci που απαντά στον Φρεδεγάριο, ο οποίος δηλώνει την υπαγωγή και τον βοηθητικό ρόλο που αυτοί είχαν στη στρατιωτική οργάνωση των Αβάρων 25. Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης επίσης αναφέρει την κινητοποίηση μεγάλου αριθμού Σλάβων από τους Αβάρους 22. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI και VI. 4. 4, σ Lubomvra Havlikovâ, «Slavic Ships in 5th-12th Centuries Byzantine Historiography», Byzantinoslavica 52 (1991) , κ. εδώ 92. Σοφία Πατούρα-Σπανού, Η εικόνα του «άλλου»: οι πρώιμοι Σλάβοι του Δούναβη στις βυζαντινές αφηγηματικές πηγές, στο Σοφία Πατούρα-Σπανού, Η μεθόριος του Δούναβη και ο κόσμος της στην εποχή της μετανάστευσης των λαών (4ος-7ος αι.), επιμ. έκδ. Γ. Θ. Καρδάρας, Αθήνα 2008, σ , κ. εδώ Πασχάλιο Χρονικό, έκδ. L. Dindorf [CSHB], Βόννη 1832, σ (στο εξής: Πασχάλιο Χρονικό). Γεώργιος Πισΐδης, Εις την γενομένην εφοδον των βαρβάρων και εις την αυτών άστοχίαν (Bellum Avaricum), έκδ. L. Tartaglia, Carmi di Giorgio di Pisidia, Τορίνο 1998, σ , κ. εδώ 182, στ Θεόδωρος Σύγκελλος, 'Ομιλία, έκδ. F. Makk (Traduction et commentaire de l'homélie écrite probablement par Théodore le Syncelle sur le siège de Constantinople en 626), Acta universitatis de Attila József nominatae, Opuscula Byzantina HI (Acta antiqua et archaeologica 19), Σέγκεντ 1975, σ , κ. εδώ ΧΧΧΙΙ-ΧΧΧΙΠ, σ Α. Stratos, The Avars' Attack on Byzantium in the Year 626, στο Polychordia. Festschrift Franz Dölger zum 75. Geburtstag {Byzantinische Forschungen Π), Άμστερνταμ 1967, έκδ. P. Wirth, σ , κ. εδώ (στο εξής: Stratos, Attack). Pohl, Α waren, σ Για τα παραδιδόμενα ονόματα (μονόξυλα, ακάτια, ολκάδες κτλ.) βλ. παραπάνω, υποσ Σεβαΐος, Αρμενική Ιστορία, αγγλ. μτφρ. R. W. Thomson (The Armenian History attributed to Sebeos), Λίβερπουλ 1999, τόμ. Ι, κεφ. 38, σ. 79. Πασχάλιο Χρονικό, σ Stratos, Attack, σ Kovacevic, Rapportes, σ Pohl, Α waren, σ Φρεδεγάριος, Χρονικό, έκδ. Α. Kusternig, Chronicarum quae dicuntur Fredegarii libri quattor, [Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters 4a], Darmstadt 1982, IV, 48, σ. 208: «Winidi befulci Chunis fuerant iam ab antiquito, ut, cum Chuni in exercitu contra gentem qualibet adgrediebant, Chuni pro castra adunatum illorum stabant exercitum, Winidi vero pugnabant: si ad vincendum prevalebant, tunc Chuni predas capiendum adgrediebant; sin autem Winidi superabantur, Chunorum auxilio fulti virebus resumebant. Ideo befulci vocabantur a Chunis, eo quod dublicem in congressione certamine vestilia priliae facientes ante Chunis precederint». Αυτόθι, σ. 209, υποσ. 71 (στο εξής: Φρεδεγάριος, Χρονικό). Avenarius, Europa, σ Pohl, Awaren, σ F. Curia, «Slavs in Fredegar and Paul the Diacon: Medieval Gens or «Scourge of God»? Early Medieval Europe 6/2 (1997) κ. εδώ (στο εξής: Curia, Fredegar). M. Eggers, «Samo-"Der erste König der Slawen". Eine kritische Forschungsübersicht», Bohemia 42 (2001) 62-83, κ. εδώ (στο εξής: Eggers, Samo).

9 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 139 κατά την προέλαση του στρατηγού Πρίσκου το 599 στην περιοχή του Κάτω Τισσού 26. Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσαν να αποδοθούν στις επαφές με τους Αβάρους αφενός η θωράκιση ενός τμήματος των Σλάβων πεζών (ζαβάτοι) κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης 27, καθώς και η χρήση πολιορκητικών μηχανών από τους Σλάβους σε δύο πολιορκίες της Θεσσαλονίκης, από τον Χάτζωνα το 615/16 28 και από τους Ρυγχίνους, τους Σαγουδάτους και τους Δρουγουβίτες το 677/ Τα αρχαιολογικά ευρήματα επίσης (ιδιαίτερα η νομαδική σπάθη και οι τριπτέρυγες αιχμές βελών), δείχνουν ότι η πολεμική τέχνη των Αβάρων επέδρασε στην κατασκευή όπλων στον χώρο των Σλάβων της Κεντρικής Ευρώπης στα τέλη του 8ου και στις αρχές του 9ου αιώνα 30. Για έναν περίπου αιώνα, από τα μέσα του 6ου έως τα μέσα του 7ου, οι σχέσεις των Αβάρων με τους υποτελείς τους Σλάβους φαίνεται ότι στηρίζονταν στην επιβολή μιας καταπιεστικής εξουσίας των πρώτων επάνω στους δεύτερους, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες των πηγών για τις εξεγέρσεις των Σλάβων. Το έτος 623, πιθανότατα στη Βοημία, δυτικοσλαβικά φύλα που ονομάζονται και Winedi, εξαιτίας της μεταχείρισης που είχαν από τους Αβάρους, εξεγέρθηκαν υπό την 26. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VIII, σ. 289: «έζωγρεΐτο δε μετά την ήτταν το βάρβαρον, και ήλωσαν "Άβαροι μεν τρισχίλιοι, άλλοι δε βάρβαροι προς τάϊς τέτρασι χιλιάσι δισχίλιοί τε και διακόσιοι, και Σκλαυηνών χιλιάδες οκτώ». Kovacevic, Rapportes, σ Avenarius, Europa, σ Pohl, Α waren, σ. 158, 216. Του ίδιου, Beziehungen, σ Πασχάλιο Χρονικό, σ. 719: «και εμεινεν άπό εωθεν εως ώρας ια' πολέμων, πρώτον μεν δια πεζών Σκλάβων γυμνών, κατά δε δευτέραν τάξιν δια πεζών ζαβάτων». Pohl, Beziehungen, σ Για την αμυντική θωράκιση των Αβάρων, βλ. J. Szentpéteri, «Archäologische Studien zur Schicht der Waffenträger des Awarentums im Karpatenbecken I, AAASH 45 (1993) , κ. εδώ Για τη ζάβα, βλ. T.G Kolias, «Ζάβα - Ζαβάρειον - Ζαβαρειώτης», JOB 29 (1980) Lemerle, Miracles I (185, 191), σ Του ίδιου, Miracles Π, σ. 92, 177. Avenarius, Miracula, σ Του ίδιου, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Korres, Avaroslavs, σ. 183 (614). 29. Lemerle, Miraclesl (255, ), σ. 214, Για την πολιορκία, βλ. Avenarius, Miracula, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Curta, Slavs, σ. Hill 2. Του ίδιου, Barbarians, σ Ν. Profandovâ, Awarische Funde aus den Gebieten nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Awarenforschungen II έκδ. F. Daim [Archaeologia Austriaca Monographien τόμ. II, Studien zur Archäologie der Awaren 4], Βιέννη 1992, σ , κ. εδώ (στο εξής: Profandovâ, Awarische Funde).

10 140 Γιώργος Καρδάρας καθοδήγηση του Σάμο 31. Σύμφωνα με τον Φρεδεγάριο, οι Άβαροι παραχείμαζαν στις περιοχές των Σλάβων Winedi και εκτός από τη συγκομιδή τους, την οποία αποκόμιζαν ως ετήσιο φόρο, έπαιρναν και τις γυναίκες τους, με τις οποίες αποκτούσαν παιδιά. Οι fìlli Chunorum, που είχαν προέλθει από Αβάρους πολεμιστές και Σλάβες γυναίκες, ε ξεγέρθηκαν εναντίον των πατέρων τους και αποτίναξαν την αβαρική κυριαρχία 32. Η νομή της ετήσιας συγκομιδής των Σλάβων δείχνει ως ένα βαθμό τον ρόλο τους στο πλαίσιο του αβαρικού χαγανάτου ως προς την εξασφάλιση των αναγκαίων, ιδιαίτερα με αγροτικά προϊόντα, στοιχείο που σύμφωνα με την Ζ. Cilinskâ προκύπτει ήδη από την επίθεση των Αβάρων στους Αντες το Αντίστοιχη μαρτυρία με τον Φρεδεγάριο για την καταπίεση των Σλάβων από τους Αβάρους α παντά τον 12ο αιώνα και στο παλαιό ρωσικό Χρονικό του Νέστορος, όπου οι Αβαροι (Obrì) παρουσιάζονται ως γίγαντες και υφίστανται τη Θεία Δίκη για όσα διέπραξαν σε βάρος των Σλάβων (Dulebi) 34. Ακό- 31. Για την εξέγερση του Σάμο και τις απόψεις ως προς το κέντρο της ηγεμονίας του (Βοημία, Μοράβια, Σλοβακία, βαυαρική Oberfranken, Κάτω Αυστρία, Καραντανία), βλ. J. Mikkola, «Samo und sein Reich», Archiv für slavische Filologie 42 (1929) F. Tiso, «The Empire of Samo ( )», Slovak Studies 1 (1961) Avenarius, Europa, σ Η. Kunstmann, «Wo lag das Zentrum von Samos Reich?», Die Welt der Slawen 26/1 (1981) Eggers, Samo, σ Φρεδεγάριος, Χρονικό, IV, 48, σ. 208: «Chuni aemandum annis singulis in Esclavos veniebant, uxores Sclavorum et filias eorum strato sumebant; tributa super alias opressiones Sciavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non subferentes maliciam ferre et oppressione, Chunorum dominatione negantes, ut supra memine, ceperant revellare». Curta, Fredegar, σ Zlata Cilinskâ, Awaro-slawishe Beziehungen und ihre Spiegelung in der arhäologischen und historischen Quellen, στο Interaktionen der mitteleuropäischen Slawen und anderen Ethnika im Jahrhundert. Symposium Nove Vozokany Oktober 1983 έκδ. P. Salkovsky (Νίτρα 1984), σ , κ. εδώ (στο εξής: Cilinskâ, Beziehungen). Παρεμφερής και η θέση του Pohl, Awaren, σ. 117, Χρονικό του Νέστορος (Die Nestorchronik, γερμ. μτφρ. L. Müller, Μόναχο 2001), , σ. 11: «Αυτοί οι Obri έκαναν πόλεμο εναντίον των Σλάβων, βασάνισαν τους Dulebi, που ανήκαν στους Σλάβους, και άσκησαν βία στις γυναίκες τους. Όταν έ νας Obr ήθελε να ταξιδέψει, δεν έβαζε στο όχημα του μήτε άλογο μήτε βόδι για να τον σύρει αλλά διέτασσε τρεις, τέσσερις ή πέντε γυναίκες να μπουν στο ζυγό. Έτσι καταπίεζαν τους Dulebi. Οι Obri ήταν ψηλοί και με υπερήφανη διάθεση. Όμως ο Θεός τους κατέστρεψε και δεν άφησε κανέναν ζωντανό. Υπάρχει στα ρώσικα μια παροιμία μέχρι σήμερα: «εξαφανίσθηκαν όπως οι Obri, απ' τους οποίους ούτε απόγονοι ούτε κληρονόμοι υπάρχουν». Α. Kollautz, «Nestors Quelle über die Unterdrückung der Duleben durch die Obri (Awaren)», Die Welt der Slawen 27/2 (1982) H. Kunstmann, «Nestors Dulebi und die Glopeani des Geographus Bavarus», Die Welt der Slawen 29/1 (1984) 44-61, κ. εδώ 44.

11 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 141 μη, από το Πασχάλιο Χρονικό πληροφορούμαστε για την εξόντωση Σλάβων στρατιωτών με εντολή του χαγάνου μετά την καταστροφή του σλαβικού στόλου στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το Η αποτυχία των Αβάρων να κυριεύσουν την Κωνσταντινούπολη και η δυσχερής θέση στην οποία βρέθηκαν μετέπειτα είχε καταλυτικές συνέπειες για τη συνοχή του Αβαρικού χαγανάτου, καθώς προκάλεσε την άμεση αντίδραση των Σλάβων υποτελών τους και τη σύγκρουση μαζί τους 36. Ως πιθανό μπορεί να θεωρηθεί επίσης ότι οι Κροάτες και οι Σέρβοι εξεγέρθηκαν εναντίον των Αβάρων, πριν εγκαταλείψουν την αρχική τους πατρίδα στην Κεντρική Ευρώπη 37. Οι πρώτοι μάλιστα ε γκαταστάθηκαν στη βορειοδυτική Βαλκανική μετά την επικράτηση τους σε πόλεμο με τους Αβάρους 38. Το γεγονός ότι οι Σλάβοι είχαν ιδιαίτερη σημασία τόσο για την ε πάνδρωση στρατιωτικών τμημάτων όσο και για τον ανεφοδιασμό με α γροτικά προϊόντα δικαιολογεί την επιδίωξη των Αβάρων να επιβάλουν την κυριαρχία τους και στους Σλάβους που ζούσαν στην περιφέρεια του αβαρικού χαγανάτου, είτε στρατιωτικά είτε με την καταβολή φόρου. Το 578 οι Αβαροι επιτέθηκαν σε συνεργασία με τους Βυζαντι- 35. Πασχάλιο Χρονικό, σ «άλλοι δε ολίγοι Σκλάβοι έξειλήσαντες κολύμβω, και εξελθόντες επί το μέρος ένθα ϊστατο ό άθεος Χαγάνος, έσφάγησαν κατ έπιτροπήν αύτοΰ». Kovacevic, Rapportes, σ Γεώργιος Πισίδης, Αυτοσχέδιοι προς την γενομένην άνάγνωσιν των κελεύσεων χάριν της αποκαταστάσεως των τιμίων ξύλων (In restitutionem sanctae crucis), έκδ. L. Tartaglia, Carmi di Giorgio di Pisidia, Τορίνο 1998, σ , κ. εδώ 244, στ : «Πάρθοι δε Πέρσας πυρπολοϋσι και Σκύθης Σκλάβον φονεύει και πάλιν φονεύεται, και τοις εαυτών ήματωμένοι φόνοις πολλήν έχουσι φύρσιν εις μίαν μάχην». Πασχάλιο Χρονικό, σ. 725: «Τινές δε ελεγον ότι οι Σκλάβοι θεωρήσαντες το γεγονός επήραν και άνεχώρησαν, και δια τοΰτο ήναγκάσθη και ό κατάρατος Χαγάνος άναχωρήσαι και άκολουθήσαι αύτοϊς». Stratos, Attack, σ Kovacevic, Rapportes, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Βλ. σχετικά J. Fine, The Early Medieval Balkans, Michigan 1983, σ. 55. Avenarius, Europa, σ Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, Βαλκανικοί λαοί, σ. 52. Για τις θέσεις γύρω από την αρχική πατρίδα των Κροατών (Σιλεσία, Κρακοβία, Γαλικία, Καρινθία) και των Σέρβων (Λουσατία, νοτιοδυτική Πολωνία και βόρεια Τσεχία), βλ. R. J. Η. Jenkins, De Administrando Imperio II. Commentary, Λονδίνο 1962, σ , (στο εξής: Jenkins, Commentary). Η. Kunstmann, «Wer waren die Weiikroaten des byzantinischen Kaisers Konstantinos Porphyrogennetos?», Die Welt der Slawen 29 (1984) Βλ. σχετικά, DAI 31, σ. 148, Belke-Soustal, Byzantiner, σ Jenkins, Commentary, σ R. Katicic, «Οι αρχές της κροατικής παρουσίας στην Αδριατική. Προβλήματα ιστορικά, φιλολογικά και γλωσσικά», Ηπειρωτικά Χρονικά 24 (1982) 36-72, κ. εδώ

12 142 Γιώργος Καρδάρας νους εναντίον των Σλάβων του Λαυρέντιου (ή Δαυρίτα) στον Κάτω Δούναβη. Οι Σλάβοι του Λαυρέντιου είχαν αρνηθεί να γίνουν εκούσια φόρου υποτελείς στους Αβάρους και δολοφόνησαν τους απεσταλμένους του χαγάνου 39. Η επιθυμία για επανάληψη της παραπάνω στρατιωτικής επιχείρησης χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα από τους Αβάρους το 579, προκειμένου να κατασκευάσουν μία γέφυρα στον Σάβο. Αν και στόχος τους ήταν η κατάληψη του Σιρμίου, ο χαγάνος ισχυρίσθηκε ότι επεδίωκε να επιτεθεί στους Σλάβους, τον «κοινό εχθρό» των Αβάρων και των Βυζαντινών 40. Συνέπεια της αντιπαράθεσης των Αβάρων με τους Σλάβους του Κάτω Δούναβη ήταν και η δολοφονία ενός Αβαρου πρέσβη το 579, όταν επέστρεφε από την Κωνσταντινούπολη 41. Ο χαγάνος των Αβάρων επεδίωξε και με έμμεσο τρόπο την αναγνώριση της κυριαρχίας του στα ανεξάρτητα σλαβικά φύλα του Κάτω Δούναβη. Το 593 ζήτησε μέρος από τη λεία που έπεσε στα χέρια των Βυζαντινών κατά τις επιχειρήσεις εναντίον των Σλάβων, καθώς θεωρούσε ότι ο στρατηγός Πρίσκος διεξήγαγε πόλεμο σε εδάφη της αβαρικής δικαιοδοσίας και εναντίον υπηκόων του χαγάνου 42. Σύμφωνα με τον W. Pohl, η διανομή της λείας το 593, όπως και οι αξιώσεις επί των Σλάβων του Λαυρέντιου, είχαν χαρακτήρα γοήτρου για τον χαγάνο, ενώ, σύμφωνα με τον F. Curta, οι αξιώσεις των Αβάρων θεμελιώνονταν επάνω στις αντιλήψεις των νομαδικών λαών: οι Άβαροι έβλεπαν τον Δούναβη ως το όριο ανάμεσα στην περιοχή του εχθρού, που δεν βρισκόταν υπό την εξουσία του χαγάνου, και στην δική τους περιοχή (τη «ζώνη της ειρήνης»), στην οποία θεωρούσαν ότι ανήκαν οι Σλάβοι του Κάτω Δούναβη 43. Από τον Θεοφύλακτο Σιμοκάττη πληρο- 39. Μένανδρος, 'Ιστορία, 21, σ Μ. Com a, «Einige Betrachtungen über.die Ereignisse im Jh. an der unteren Donau», Slavia Antiqua 21 (1974) 61-81, κ. εδώ 72 (579). (στο εξής: Com a, Betrachtungen). Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Madgearu, Scythia, σ Curta, Slavs, σ Μένανδρος, 'Ιστορία, 25. 1, σ : «ού κατά 'Ρωμαίων τι μηχανώμενος εφη βούλεσθαι πηγνύναι την γέφυραν, άλλως δε κατά Σκλαυηνών χωρεϊν... κατά δε των εαυτού τε και 'Ρωμαίων πολεμίων Σκλαυηνών χωρών ούκ άφέξεται του έργου της γεφυρώσεως». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Μένανδρος, 'Ιστορία, 25. 2, σ. 224: «και συνέβη κατά την 'Ιλλυριών αυτόν διοδεύοντα μετά τών προπεμπόντων ολίγων 'Ρωμαίων προς τών κατατρεχόντων την χώραν Σκλαυηνών άναιρεθήναι». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 72, 178. Curta, Slavs, σ Σιμοκάττης, Ιστορία, VI , σ : «αγέραστος της λείας μή μενέτω Χαγάνος. επί της έμής γης έπιβέβηκεν, περί τους έμούς υπηκόους έξήμαρτεν. έστω τα της εύπραγίας κοινά». Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Βλ. Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ

13 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 143 φορούμαστε ότι ο χαγάνος των Αβάρων επιχείρησε να προσεγγίσει με ειρηνικό τρόπο τους Σλάβους που ζούσαν «κοντά στον δυτικό Ωκεανό», στέλνοντας τους δώρα προκειμένου να συμμαχήσουν μαζί του 44. Το 602 οι Άβαροι επιτέθηκαν ξανά εναντίον των Αντών, συμμάχων του Βυζαντίου 45, ενώ μεταξύ 741 και 743 επιτέθηκαν στον Σλάβο πρίγκιπα Boruth της Καραντανίας, ο οποίος κατάφερε να τους αποκρούσει με τη βοήθεια των Βαυαρών 46. Όπως ορθά έχει επισημανθεί, οι επαφές των δύο λαών μέχρι το πρώτο τέταρτο του 7ου αιώνα δεν είχαν χαρακτήρα έντονων πολιτισμικών επιδράσεων 47. Οι σχέσεις των Αβάρων με τους Σλάβους από τα μέσα του 7ου αιώνα και εξής παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα, η οποία οφείλεται σε παράγοντες όπως η εξασθένιση του αβαρικού χαγανάτου μετά το 626 και η μετακίνηση αβαρικών πληθυσμών προς τα βόρεια και τα δυτικά, κυρίως στον χώρο της σημερινής Σλοβακίας και της Κάτω Αυστρίας, όπου είχαν ήδη εγκατασταθεί σλαβικά φύλα. Ταυτόχρονα με αυτή τη μετανάστευση επήλθε και η επέκταση των α βαρικών πολιτισμικών στοιχείων στην Κεντρική Ευρώπη. Στη διάρκεια του δεύτερου Αβαρικού χαγανάτου (665-περ. 800), ιδιαίτερα τον 8ο αιώνα, τα όρια των αβαρικών εποικισμών ορίζονταν στα δυτικά α πό τα περίχωρα της Βιέννης και τις παρυφές των ανατολικών Αλπεων, στα βόρεια στη Σλοβακία και τη Μοράβια, στα ανατολικά στην Τρανσυλβανία και στα νότια κατά μήκος του Δούναβη και του Δραύου. Το κύριο μέρος των εγκαταστάσεων όπως και το κέντρο του χαγανάτου 44. Σιμοκάττης, 'Ιστορία, VI, 2. 12, σ J. Herrmann, «Byzanz und die Slawen am aüssersten Ende des westlichen Ozeans», Klio 54 (1972), σ Pohl, A waren, σ. 1 Μ Ι Σιμοκάττης, 'Ιστορία, Vili, 5. 13, σ. 293: «άταρ τάς 'Ρωμαίων εφόδους ό Χαγάνος μεμαθηκώς τον Άψίχ μετά στρατοπέδων έξέπεμπεν, όπως το των Άντών διολέσειεν έθνος, ö σύμμαχο ν 'Ρωμαίοις έτύγχανεν öv» Avenarius, Europa, σ Bonev, Antes, σ Pohl, Awaren, σ Curta, Slavs, σ Η. Wolfram, Die Geburt Mitteleuropas. Geschichte Österreichs vor seiner Entstehung, Βιέννη 1987, σ Pohl, Awaren, σ E. Szameit, «Die Karantanen und Donauslawen im 8. Jahrhundert», στο Reitervölker aus dem Osten. Hunnen + Awaren. Katalog der Burgenländische Landesausstellung 1996 (Schloß Halbturn 26. April-31. Oktober 1996), σ , κ. εδώ 322 (στο εξής: Katalog Hunnen + Awaren). 47. Bohumila Zâstërovâ, Beitrag zur Diskussion über den Charakter der Beziehungen zwischen Slawen und Awaren, στο Actes du XII Congrès International d'études Byzantines, τόμ. Β', Αχρΐδα 1961 (Βελιγράδι 1964), σ , κ. εδώ I. Bona, «Ein Vierteljahrhundert Völkerwanderungszeitforschung in Ungarn ( )», AAASH23 (1971) , κ. εδώ Cilinskâ, Beziehungen, σ

14 144 Γιώργος Καρδάρας παρέμεναν στη σημερινή Ουγγαρία. Η αλλαγή των ταφικών εθίμων στη νοτιοδυτική Σλοβακία τον 7ο και 8ο αιώνα, όπου η καύση των νεκρών αντικαταστάθηκε από τις ταφές, αποδίδεται κατά κανόνα στους Αβάρους. Ταυτόχρονα επισημαίνονται αρκετές αναλογίες στον υλικό πολιτισμό της περιοχής με το κέντρο του αβαρικού χαγανάτου, μεταξύ Δούναβη και Τισσού 49. Οι αλλαγές αυτές έχουν συνδεθεί, κυρίως α πό Σλοβάκους αρχαιολόγους, και με τη διάδοση του χριστιανισμού μέσω των ιρλανδοσκωτικών ιεραποστολών και του βαυαρικού κλήρου 50, ενώ η αμφισβήτηση του κοινού υλικού πολιτισμού επικεντρώνεται στη διαφοροποίηση της τροχήλατης και διακοσμημένης σλαβικής κεραμικής τύπου Δούναβη από τους τύπους που απαντούν στο κέντρο του Αβαρικού χαγανάτου 51. Αλλαγές, που συνδέονται με κοινωνικές μεταβολές και εγκατάσταση νέων πληθυσμών, παρατηρούνται ε πίσης στον υλικό πολιτισμό της Μοραβίας, ενώ αρκετά αβαρικά ευρήματα, τα οποία προέρχονται κυρίως από επιδράσεις ή συναλλαγές, α παντούν και στη Βοημία, όπως ελάσματα ζώνης, κοσμήματα (ενώτια, περιδέραια, δακτυλίδια), όπλα και αντικείμενα ιπποσκευής (ιμάντες, χαλινάρια, σπιρούνια, αναβολείς) 52. Η ειρηνική συμβίωση Αβάρων και Σλάβων στην Κεντρική Ευρώπη αντικατοπτρίζεται στη δημιουργία μεγαλύτερων οχυρωμένων εγκα- 48. Η. Mitscha-Märheim, Dunkler Jahrhunderte goldene Spuren, Βιέννη 1963, σ A. Avenarius, «Die Konsolidierung des Awarenkhaganates und Byzanz im 7. Jahrhundert», Βυζαντινά 13/2 (1985) Bahnt, Steppe, σ. 161, 167. M. Parczewski, «Rekonstruierungsversuch der Besiedlungsgeschichte der frühmittelalterlichen Slowakei», Acta Archaeologica Carpathica 15 (1975) 31-55, κ. εδώ. 36 (στο εξής: Parczewski, Rekonstruierungsversuch). 49. J. Zâbojnik, «On the problems of settlements of the Avar Khaganate Period in Slovakia», Areheologické Rozhledy 40 (1988) Parczewski, Rekonstruierungsversuch, σ S. Brather, Archäologie der westlichen Slawen. Siedlung, Wirtschaft und Gesellschaft im früh- und hochmittelalterlichen Ostmitteleuropa, Βερολίνο 2001, σ Bâlint, Steppe, σ Βλ. Darina Bialekovâ, «Das Gebiet der Slowakei vom Zusammenbruch des awarischen Kaganats bis zur Entstehung Grosmährens», στο Central Europe in 8th-10th Centuries. Mitteleuropa im Jahrhundert. International Scientific Conference, Bratislava October 2-4, 1995, έκδ. D. Caplovic - J. Dorul'a (Ministry of Culture of the Slovak Republic in the cooperation with the Slovak Academy of Sciences), Μπρατισλάβα 1997, (- στο εξής: Central Europe), σ κ. εδώ (στο εξής: Bialekovâ, Slowakei). 51. Zlata Cilinskâ, «Die Slawen am Nordrand des awarischen Kaganats», στο Actes du Xlle Congrès International des Sciences Préhistoriques et Protohistoriques, Bratislava, 1-7 Septembre 1991 (Μπρατισλάβα 1993), έκδ. J. Pavuk, τόμ. IV, σ (στο εξής: Cilinskâ, Nordrand). Εναντίον της διάκρισης βλ. Bâlint, Steppe, σ Profandovâ, Awarische Funde, σ L. Polâôek, Die slawische Besiedlung nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Katalog Hunnen + Awaren, σ. 328.

15 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 145 ταστάσεων στη διάρκεια του 8ου αιώνα, ως αποτέλεσμα μίας νέας κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Τέτοιες νέες, μικτές εθνολογικά, εγκαταστάσεις εμφανίσθηκαν περισσότερο στη Σλοβακία, όπως π.χ. στη σημερινή Μπρατισλάβα 53. Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα ε πίσης των νέων συνθηκών συμβίωσης και οικιστικής ανάπτυξης αποτελούν τα ευρήματα του Mikulcice στον τσεχικό Μοράβα, τα οποία είναι τα σημαντικότερα βόρεια του Μέσου Δούναβη για τον 8ο αιώνα και χαρακτηρίζονται κυρίως από τη νομαδική χυτή τεχνική στη μεταλλοτεχνία και την τροχήλατη σλαβική κεραμική. Τα πολυάριθμα ευρήματα αναβολέων που εντοπίστηκαν στο Mikulcice, καθώς και τα ελάσματα ζώνης και ιπποσκευής «αβαρικού» τύπου, δείχνουν την εμφάνιση μίας ανώτερης κοινωνικής τάξης, ενώ σε αντίθεση με άλλες ε γκαταστάσεις του 8ου αιώνα, δεν υπάρχουν ημιυπόγειες κατοικίες αλλά οικοδομική δραστηριότητα στην επιφάνεια. Τα παραπάνω ευρήματα, ασφαλή τεκμήρια για τον πυκνό εποικισμό του Mikulcice, αντικατοπτρίζουν τον λεγόμενο «προμοραβικό» πολιτισμό (τελευταίο τέταρτο του 7ου και 8ος αι.), ο οποίος διαφέρει σημαντικά από τον πολιτισμό της μετανάστευσης των λαών αλλά και των πρώιμων Σλάβων 54. Τα ευρήματα που μαρτυρούν την συμβίωση των δύο λαών είναι αρκετά και στον χώρο της ανατολικής Κάτω Αυστρίας, όπου σε αρκετά κοιμητήρια του 8ου αιώνα διακρίνεται σλαβικός πληθυσμός που ζούσε υπό αβαρική κυριαρχία και είχε υιοθετήσει τα έθιμα και την ενδυμασία των Αβάρων 55. Επίδραση του ύστερου αβαρικού πολιτισμού παρατηρείται ακόμη στην Κροατία 56. Στη βορειοδυτική Σλοβακία καθώς και σε άλλες περιοχές της χώρας με μικρότερη επίδραση από τους Αβάρους παρατηρείται συνέχεια των σλαβικών ταφικών εθίμων ή συνύπαρξη ταφών και τεφροδόχων αγγείων 57, ενώ ιδιαίτερη περίπτωση μίξης πολιτισμικών στοιχείων αποτελεί η ταφή αρ. 34 στο Bernolâkovo (στα περίχωρα της Μπρατισλάβα), όπου δίπλα στον σκελετό 53. Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Bialekovä, Slowakei, σ L. Poläcek, Mikulcice im 8. Jahrhundert, στο Katalog Hunnen +Awaren, σ Του ίδνου, Zum Stand der siedlungsarchäologischen Forschung in Mikulcice, στο Frühmittelalterliche Machtzentren in Mitteleuropa. Mehrjährige Grabfunden und ihre Auswertung (Symposion Mikulcice, September 1999), έκδ. C. Stana - L. Poläcek, Μπρνο 1996, σ , κ. εδώ Profandovâ, Awarische Funde, σ Η. Friesinger, Die Slawen in Niederösterreich, S. Polten - Βιέννη 1976, σ Pohl, Beziehungen, σ Βλ. επίσης τη μελέτη του F. Daim, Die Awaren in Niederösterreich, S. Polten Courta, Southeastern Europe, σ Parczewski, Rekonstruierungsversuch, σ. 43. Β. Chropovsky, «Bemerkungen zum Bestattungsritus des Jh. in der Slowakei», στο Central Europe, σ , κ. εδώ 64 (στο εξής: Chropovsky, Bestattungsritus).

16 146 Γιώργος Καρδάρας του ίππου εντοπίστηκε αγγείο με την τέφρα του ιππέα. Μία ακόμη παράμετρος της συμβίωσης των δύο λαών μπορεί να επισημανθεί στο επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας. Μετά το 630 περίπου οι νέες συνθήκες στο Αβαρικό χαγανάτο, αποτέλεσμα της εσωτερικής κρίσης που ακολούθησε την ήττα του 626, οδήγησαν μέρος του αβαρικού πληθυσμού σε μονιμότερη εγκατάσταση και στροφή προς την καλλιέργεια της γης 59. Το γεγονός ότι οι Σλάβοι ήταν κατεξοχήν καλλιεργητές 60 είχε πιθανόν κάποιο ρόλο στην προσαρμογή των νομάδων-πολεμιστών σε έναν νέο τρόπο ζωής, ο οποίος δεν στηριζόταν στον ετήσιο φόρο μίας άλλης δύναμης ή τη λεία από τις επιδρομές. Υ πό τις ίδιες συνθήκες μπορεί να ερμηνευθεί και η πιθανή υιοθέτηση α πό τους Αβάρους ενός «ανατολικοευρωπαϊκού» τύπου κατοικίας ο ο ποίος έχει τα χαρακτηριστικά των ημιυπόγειων κατοικιών των Σλάβων, όπως προκύπτει από σχετικά ευρήματα του 7ου αιώνα στην Παννονία 61. Η συμβίωση και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ Σλάβων και Αβάρων σε έναν σχεδόν ομοιόμορφο πολιτισμικό χώρο είναι επόμενο να δημιουργούν πολλά προβλήματα στην απόδοση «εθνικής ταυτότητας» στα ευρήματα. Σύμφωνα με τον W. Pohl, «οι αβαρικές ζώνες και τα ό πλα σε μία ταφή θα μπορούσαν να ανήκουν σε κάποιον που μιλούσε σλαβικά και θεωρούσε τον εαυτό του Βούλγαρο, ειδικά στην περιφέρεια του Αβαρικού χαγανάτου» 62. Ωστόσο, ο 9ος αιώνας σήμανε τη σταδιακή αφομοίωση και των Αβάρων της Παννονίας από τους Σλάβους, σε συνάρτηση με την υποταγή των Αβάρων στον Καρλομάγνο το 796, γεγονός που αναζωπύρωσε τις παλαιές διενέξεις των δύο πλευρών 63. Το 803 ο Τουδούνος (ή Zodan), μετά την αποτυχία της εξέγερσης του, δήλωσε υποταγή στους Φράγκους στο Ρέγκενσμπουργκ έχο- 58. L'udmila Kraskovskâ, «Pohrebisko ν Bernolâkove», Slovenskâ Archaeológia 10 (1962) Cilinskâ, Nordrand, σ. 277, η οποία αποδίδει το συγκεκριμένο ταφικό έ θιμο (την ταφή του αλόγου) και στους Σλάβους. Chropovsky, Bestattungsritus, σ. 64. J. Zâbojnk, Slovensko a avarsky kaganât, Μπρατισλάβα 2004, σ Pohl, Awaren, σ. 282, Φ. Μαλιγκούδης, Σλάβοι στη Μεσαιωνική Ελλάδα, Θεσσαλονίκη 1991, σ Barford, Slavs, σ Ι. Bona, «Abriss der Siedlungsgeschichte Ungarns im Jahrhundert und die Awarensiedlung von Dunaujvâros», Archeologické Rozhledy 20/5 (1968) W. Pohl, «Telling the Difference: Signs of Ethnic Identity», στο Strategies of Distinction. The Construction of Ethnic Communities, , έκδ. W. Pohl - H. Reimitz, Λέυδεν 1998, σ. 42. S. Brather, Ethnische Interpretationen in der Frühgeschichtliche Archäologie. Geschichte, Grundlagen und Alternativen, Βερολίνο 2004, σ Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53.

17 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 147 ντας στην ακολουθία του πολλούς Σλάβους. Το 805 ο capcanus Θεόδωρος εμφανίστηκε στο Άαχεν και ζήτησε να εγκατασταθεί στη βορειοδυτική Παννονία (inter Sabariam et Carnuntum), καθώς δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις των Σλάβων 65. Το 811 οι Φράγκοι επενέβησαν για να τερματιστούν οι διενέξεις μεταξύ Αβάρων και Σλάβων και οδήγησαν τις αντιπροσωπείες των δύο πλευρών στο Άαχεν 66. Τέλος, το 822 αναφέρεται για τελευταία φορά αβαρική πρεσβεία στους Φράγκους, ανάμεσα σε πολλούς σλαβικούς λαούς 67. Οι Άβαροι αναμίχθηκαν με τους Σλάβους και άλλους λαούς σε νέες τοπικές ενώσεις, οι οποίες δεν απέκτησαν κάποιο συγκεκριμένο όνομα. Γύρω στο 870 η Conversio Bagoariorum et Carantanorum αναφέρεται στον «λαό που κατάγεται από Ούννους (Αβάρους) και Σλάβους», για να δηλώσει τους κατοίκους της Παννονίας 68. Ακόμη, στα τέλη του 9ου αιώνα ο Notker του St. Gallen, περιγράφοντας τους αβαρικούς πολέμους του 64. Einhardi, Annales, a , έκδ. G. Η. Pertz, MGH, Scriptores Ι, Αννόβερο 1826 (στο εξής: MGH SS Ι), σ , κ. εδώ a. 803, σ. 191: «Quibus reversis, obviam Ulis ad Reganesburch venit. Ibi etiam cum illis Zodan princeps Pannoniae veniens, imperatori se tradidit. Multi quoque Sciavi et Huni in eodem conventu fuerunt, et se cum omnibus quae possidebant imperatorie dominio subdiderunt» (στο εξής: Einhardi, Annales). Pohl, Awaren, σ Ch. R. Bowlus, Franks, Moravians and Mayars. The Struggle for the Middle Danube, , Φιλαδέλφεια 1995, σ. 57 (στο εξής: Bowlus, Franks). Κ. Polek, The Political and Military Relations between the Charlemagne's Frankish Empire and Avarian Khanate, στο Central Europe, σ κ. εδώ 49 (στο εξής: Polek, Military Relations). 65. Einhardi, Annales, a.. 805, σ. 192: «Non multo post capcanus, princeps Hunorum, propter necessitatem populi sui imperatorem adiit, postulane sibi locum dari ad habitandum inter Sabariam et Carnuntum, quia propter infestationem Sclavorum in pristinis sedibus esse non poterai. Quem imperator benigne suscepit -erat enim capcanus christianus nomine Theodorus- et precibus eius annuens muneribus donatum redire permisit». Βλ. επίσης Annales Fuldenses, MGH SS Ι, σ , κ. εδώ 353. Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Pohl, Awaren, σ. 205, 322. Bowlus, Franks, σ. 57. Polek, Military Relations, σ Einhardi, Annales, a. 811, σ. 199: «alterum in Pannonias ad controversias Hunorum et Sclavorum finiendas... Canizauci princeps Avarum, et Tudun, et alii primores ac duces Sclavorum circa Danubium habitantium». Cilinskâ, Beziehungen, σ. 53. Pohl, Awaren, σ. 304, 323. Bowlus, Franks, σ. 60. Polek, Military Relations, σ Einhardi, Annales, a. 822, σ. 209: «In quo conventu omnium orientalium Sclavorum, id est Abodritorum, Soraborum, Wilzorum, Beheimorum, Marvanorum, Praedenecentorum, et in Pannonia residentium Abarum legationes cum muneribus ad se directas audivit». Pohl, Awaren, σ Bowlus, Franks, σ Polek, Military Relations, σ Conversio Bagoariorum et Carantanorum. Das Weissbuch der Salzburger Kirche über die erfolgreiche Mission in Karantanien und Pannonien, έκδ. Η. Wolfram, Βιέννη - Γκρατς 1979, 6. σ. 46. «Populus qui remansit de Hunnis et Sclavis in illis partibus». Pohl, Awaren, σ. 325.

18 148 Γιώργος Καρδάρας Καρλομάγνου, χρησιμοποιεί το όνομα Winidi, ενδεικτικό της αφομοίωσης που είχε επέλθει από τους Σλάβους 69. Από την άλλη πλευρά, τα αρχαιολογικά ευρήματα στην Παννονία δείχνουν έναν ιδιαίτερο μεικτό πολιτισμό για το διάστημα μεταξύ των φραγγικών πολέμων και της ουγγρικής εγκατάστασης (896) 70, ο οποίος σχετίζεται με τους «Αβαροσλάβους» και τη συμβίωση τους στον Μέσο Δούναβη. Συνοψίζοντας το πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ των Σλάβων και των Αβάρων παρατηρούμε ότι η πρώτη φάση τους (μέσα 6ου - περ. μέσα 7ου αι.) χαρακτηρίζεται κυρίως από τη συνεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο και την ένταξη των υποτελών Σλάβων τόσο στη στρατιωτική οργάνωση των Αβάρων όσο και στο οικονομικό σύστημα της νομαδικής κοινωνίας τους, με σαφή διάκριση ανάμεσα στον κυρίαρχο-πολεμιστή και τον υποτελή-καλλιεργητή. Το κύριο μέρος των επιδράσεων αυτής της φάσης σχετίζεται με την υιοθέτηση εκ μέρους των Σλάβων, υποτελών ή ανεξάρτητων φύλων, αρκετών στοιχείων της αβαρικής πολεμικής τέχνης. Η δεύτερη φάση (μέσα 7ου-μέσα 9ου αι.), συνδεδεμένη ιστορικά με τη μέση και την ύστερη αβαρική περίοδο (ως το 810 περίπου), χαρακτηρίζεται από την ειρηνική συμβίωση των δύο λαών, για την οποία καθοριστικό ρόλο είχαν αφενός οι αβαρικές εγκαταστάσεις σε περιοχές με σλαβικό πληθυσμό και αφετέρου η αλλαγή των συνθηκών στο κέντρο και την περιφέρεια του Αβαρικού χαγανάτου, η οποία οδήγησε στη σταδιακή προσαρμογή των Αβάρων από τον νομαδισμό στη μόνιμη εγκατάσταση. Οι διακριτοί ρόλοι κυρίαρχου και υ ποτελούς έδωσαν στον χώρο της αβαρικής επέκτασης τη θέση τους στην ανάπτυξη κοινών πολιτισμικών στοιχείων και νέων οικισμών, ό που η ανώτερη τάξη των Σλάβων, πιθανότατα και ευρύτερα κοινωνικά 69. Notkeri Balbuli, Gesta Karoli Magni Imperatoris, έκδ. Η. F. Haefele, MGH, Scriptores Rerum Germanicarum N. S. 12, Βερολίνο 1959, II, 12, σ. 75: «Is itaque cum in comitatu caesaris Bernanos, Wiltzos et Avaros in morem prati secaret, et in avicularum modum de hastili suspenderet, domum victor reversus et a torpentibus interrogatus, qualiter ei in regione Winidum compiacerei, illos dedignatus hisque indignatus aiebat». Pohl, A waren, σ A. Kollautz - H. Miyakawa, Geschichte und Kultur eines völkerwanderungszeitlichen Nomadenvolkes. Die Jou-Jan der Mongolei und die Awaren in Mitteleuropa, τόμ. I, Klagenfurt 1970, σ Balint, Steppe, σ Β. M. Szöke, «The Question of Continuity in the Carpathian Basin of the 9th Century A. D.», Antaeus ( ) Για τη συνύπαρξη ταφικών εθίμων (τεφροδόχων αγγείων και ταφών) σε κοιμητήρια της Τρανσυλβανίας τον 8ο και 9ο αιώνα, βλ. Μ. Rusu, «Avars, Slavs Romanic Population in the 6th-8th Centuries», στο Relations between the Autochthonus Population and the Migratory Peoples, έκδ. M. Constantinescu - Ç. Pascu - P. Diaconu, Βουκουρέστι 1975, σ , κ. εδώ

19 Όψεις συμβίωσης Αβάρων και Σλάβων 149 στρώματα, υιοθέτησαν στοιχεία του οπλισμού και της ενδυμασίας των Αβάρων. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι η πλειονότητα του σλαβικού πληθυσμού, πριν αφομοιώσει τους Αβάρους εποίκους στην περιφέρεια αλλά και τα κατάλοιπα του Αβαρικού χαγανάτου στην Παννονία, είχε συμβάλει στην προσαρμογή των νομάδων στον «σλαβικό» τρόπο ζωής (καλλιέργεια της γης και χρήση ημιυπόγειων κατοικιών). Πληροφορίες δυτικών πηγών, αλλά και αρχαιολογικά ευρήματα του 8ου και 9ου αιώνα, που μαρτυρούν την μίξη των πολιτισμικών στοιχείων, επιτρέπουν τη χρήση του όρου «Αβαροσλάβοι» για τους φορείς ενός εφήμερου πολιτισμού στην Κεντρική Ευρώπη και όχι για τις κοινές επιθέσεις των Σλάβων και των Αβάρων τον 6ο και 7ο αιώνα. Αυτοί οι «Αβαροσλάβοι» πρέπει να διακριθούν από τους fìlii Hunnorum του Φρεδεγάριου, καθώς οι τελευταίοι δεν σχετίζονται με ειρηνική συμβίωση και κοινά πολιτισμικά στοιχεία, αλλά με την επιβολή βίας προς τους υποτελείς Σλάβους, η οποία οδήγησε στην εξέγερση του Σάμο. Abstract Aspects of coexistence, collaboration, and cross-influence between the Avars and the Slavs, 6th-9th c. A.D. The relations between the Avars and the Slavs are characterized by diversity on political, social and cultural level. This paper aims at examining issues of coexistence, collaboration, and cross-influence between the Avars and the Slavs. It discusses, in particular, the collaboration of independent or subordinated Slavic tribes with the Avars in military operations; the confusion of their names in written sources; the role of the subordinated Slavs in the Avar chaganate and army; the use of the term «Avaroslavs»; the Avar influence on Slavic weaponry and burial customs. It also studies the Avar rule over Slavic tribes and the revolts against the Avars; the mixed «Avaroslavic» populations from the midseventh to the ninth century in Central Europe; the common cultural elements with regard to the development of some civil settlements; finally, the gradual assimilation of the Avars by the Slavs subsequent to the subjugation of the Avar chaganate to the Franks.

20

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0 Αn t j e Bosselmann Ru i c k b i e, Byzantinischer Schmuck des 9. bis frühen 13. Jahrhunderts. Untersuchungen zum metallen dekorativen Körperschmuck der mittelbyzantinische Zeit anhand datierter Funde

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.χ. 1

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.χ. 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η μονογραφία αυτή έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία σε σχέση με την πλούσια ιστορία ενός λαού που διατήρησε πολλές και ποικίλες επαφές με τον Ελληνισμό, σε όλες

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456 Neglected Barbarians, επιμ. έκδ. F. Cu r ta [Studies in the Early Middle Ages 32], Brepols Publishers n.v., Turnhout 2010. 629 σ., 24 έγχρωμες εικόνες, ISBN: 978-2-503-53125-0 Η εποχή της ύστερης Αρχαιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη

Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη στον κόσμο Δούναβης Ο υδάτινος δρόμος που ενώνει B Δ A N Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη O Δούναβης (μήκος 2.780 χιλιόμετρα περίπου) είναι ο δεύτερος μακρύτερος ποταμός στην ευρωπαϊκή ήπειρο (ο

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Microsoft Access Τα εργαστήρια που ακολουθούν έγιναν στο 7 ο Γυµνάσιο Ζωγράφου κατά το σχολικό έτος 2004-05 Περιεχόµενα 1. ηµιουργία πίνακα 2. ηµιουργία φόρµας 3. ηµιουργία έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου e-mail: ventura@uop.gr venturas@otenet.gr Τηλέφωνο γραφείου: 27410-74353

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Α) Προσδιορισµός ύψους υποτροφίας Β) Δικαιολογητικά για την κινητικότητα προσωπικού (διοικητικό ή διδακτικό προσωπικό) για επιµόρφωση Γ) Χρονοδιάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ

ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ ΠΜΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Χ. ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ «ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΥΨΗΛΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30)

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΛΑΒΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Δ. ΚΑΡΔΑΡΑΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Τ.Θ.Σ. του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1962, όπου και ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 1 ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ KEIMENO Cum Octavianus post victoriam Actiacam Romam rediret, homo quidam ei occurrit corvum tenens; eum instituerat haec dicere: «Ave, Caesar,

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο 15 Ταξίδι στον χρόνο Η Άννα πρέπει να πάει στο διαιρεµένο Βερολίνο από το ανατολικό στο δυτικό τµήµα. Και σαν να µην έφτανε αυτό, πρέπει να βρει µέσα σε 55 λεπτά ποιο γεγονός θέλει να εξαλείψει η RATAVA:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρουμανία βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Βαλκανικής χερσονήσου και ανήκει στις παραδουνάβιες χώρες. Συνορεύει βόρεια με την Ουγγαρίας και

Η Ρουμανία βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Βαλκανικής χερσονήσου και ανήκει στις παραδουνάβιες χώρες. Συνορεύει βόρεια με την Ουγγαρίας και Η Ρουμανία βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Βαλκανικής χερσονήσου και ανήκει στις παραδουνάβιες χώρες. Συνορεύει βόρεια με την Ουγγαρίας και την Ουκρανίας, νότια με τη Βουλγαρία, δυτικά με την Ουγγαρία

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015

ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015 ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015 Þ ΡΩΜΗ (05 ημέρες) ΜΕ ALITALIA ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΕΣ 23/12 ΑΘΗΝΑ ΡΩΜΗ AZ 717 06.00 07.05 ALITALIA 27/12 ΡΩΜΗ ΑΘΗΝΑ AZ 718 14.50 17.55 23/12 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα)

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) Ό Βίος του 'Οσίου Λούκα τοΰ Στειριώτη εΐναι το μοναδικό κείμενο, το όποιο αναφέρεται, άμεσα και διεξοδικά στην επιδρομή

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών 2015. Πολλές γλώσσες Μια γιορτή. www.imera-glosson-2015.eu

Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών 2015. Πολλές γλώσσες Μια γιορτή. www.imera-glosson-2015.eu ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Αθήνα, 10 Σεπτεμβρίου 2015 Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών 2015 Πολλές γλώσσες Μια γιορτή -------------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

NETWORKING & COOPERATION ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

NETWORKING & COOPERATION ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Setting up a cooperation network between representatives of Immigrant Integration Councils and similar institutions of local government and representatives of immigrant organizations at European level

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11 ΡΩΜΗ 4 20/12 & 07/01 39 39 48 ΡΩΜΗ ( ΙΑΚΟΠΕΣ) ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11 23,27/12 & 02/01 31/12 Α3 & H 10 OR NH VILLA CARPEGNA 39 _ 1 H 10 40 _ 90 CICERONE 0 _ 90 GRAND HOTEL PLAZA

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα

Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα Ο Συµεών Καραφόλας είναι καθηγητής της Χρηµατοοικονοµικής ιοίκησης του Τµήµατος Λογιστικής και Χρηµατοοικονοµικής στο ΤΕΙ υτικής Μακεδονίας, όπου εντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2012

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2012 ΡΩΜΗ (FEEL FREE ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 20 22,2, 2/ & 02,03, 0 /01 29,30, 31/ _ 29 _ 37 3* _ 39 _ ΑΖ/A3 0/ TIZIANO _ 38 _ 2 3* 37, 37 37, 37 2, 3 3* 23,2, 27/ & 0/01 1 1 1

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2008 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2009

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2008 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2009 20/12 & 04,07/01 39 34 48 OA/SKY EUROPE JOLLY CARPENGA or 7 2 69 2 47 61 EMPIRE JOLLY CARPENGA or 4 27/12 & 03/01 49 44 61 EMPIRE OA & A3 ALITALIA JOLLY CARPENGA or 4 40 4 31/12 7 2 69 EMPIRE 2 47 64 JOLLY

Διαβάστε περισσότερα

Khan Wars 7: Αίμα και Δόξα. Σημειώσεις Έκδοσης

Khan Wars 7: Αίμα και Δόξα. Σημειώσεις Έκδοσης Khan Wars 7: Αίμα και Δόξα Σημειώσεις Έκδοσης Αναβαθμίσεις Επιλογών Όλα τα μενού επιλογών έχουν popup με νεα σχέδια και περιγραφές. Εξομοιωτής Μάχης Αποτελεί την οπτική αναπαράσταση της μάχης και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Στρ. Καραϊσκάκη 62, Χαϊδάρι 12461, 210 5319707 708 E-mail : theriapraxis@htmail.cm, Α ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΠΟΥ Ο προσδιορισμός του τόπου εκφέρεται γενικά με εμπρόθετη

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. pantonop@cc.uoi.gr pantonop@windtools.gr

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. pantonop@cc.uoi.gr pantonop@windtools.gr ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Παναγιώτης Αντωνόπουλος Πατρώνυμο: Γεώργιος Αντωνόπουλος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμος Θέση: Αναπληρωτής Καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Του Ιωάννη Μ. Νομικού (Πρόεδρος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών και Αμερικανικών Μελετών (RIEAS) Copyright: Research Institute for European

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

Technisches Handbuch. Pergola Top Star 120X70. metaform Bescha ungssysteme

Technisches Handbuch. Pergola Top Star 120X70. metaform Bescha ungssysteme 02 Technisches Handbuch Pergola Top Star 120X70 Exklusiv von Metaform ΑVΕΕ entworfen, ist es die Innova on bei der professionellen Bescha ung, denn das wegweisende Hebesystem erlaubt es Ihnen, sie an jeder

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΔ ΣΤΗΝ ANAΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΔ ΣΤΗΝ ANAΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΔ ΣΤΗΝ ANAΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΔ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ Την 15 Ιαν 2002,

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Αναστασία Γ. Γιαγκάκη Κύρια Ερευνήτρια Τµήµα Βυζαντινών Ερευνών Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Προγράµµατα: «Ιστορική Γεωγραφία του Ελληνικού Χώρου», «Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

E-mail: gpapagia@helit.duth.gr

E-mail: gpapagia@helit.duth.gr GRIGORIOS PAPAGIANNIS Assistant Professor in Byzantine Philology Graduate, Department of Greek, Faculty of Humanities, Aristotle University of Thessaloniki, Greece Doctor of Philosophy, Universität Hamburg,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Βάσου Λυσσαρίδη στη παρουσίαση των υποψηφίων Ευρωβουλευτών 22.2.2014

Ομιλία Βάσου Λυσσαρίδη στη παρουσίαση των υποψηφίων Ευρωβουλευτών 22.2.2014 Ομιλία Βάσου Λυσσαρίδη στη παρουσίαση των υποψηφίων Ευρωβουλευτών 22.2.2014 Διανύω μια περίοδο σοβαρής ίωσης. Αντιλαμβάνομαι την αδυναμία μου να ανταποκριθώ στην πρόσκληση να μοιρασθώ μαζί σας αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η Ν Ε Ω Ν Β Ι Β Λ Ι Ω Ν

Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η Ν Ε Ω Ν Β Ι Β Λ Ι Ω Ν ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ 3 (1996-1997) Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α Σ Η Ν Ε Ω Ν Β Ι Β Λ Ι Ω Ν Evangelos Konstantinou (εκδ.), Buzanz und das Abendland im 10. und 11. Jahrhundert, Böhlau, Köln-Weimar-Wien 1997, σελ. 366. Η επέτειος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ευτέρα, 18 Μα ου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α

ευτέρα, 18 Μα ου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 ευτέρα, 18 Μα ου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α [[ Α1.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων: α. Εθνικά Κινήματα (19 ος αιώνας) β. Τρίτος Κόσμος γ. Συμφωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland. Berlin, 20. - 21. Juni 2008

10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland. Berlin, 20. - 21. Juni 2008 10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland Berlin, 20. - 21. Juni 2008 Philologie, Geschichte, Ideologien und Mentalitäten, Sprachwissenschaft Programm Freitag, 20. Juni: Sonnabend,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Βαρόμετρου CVO 2010 (CVO - Παρατηρητήριο Εταιρικών Οχημάτων)

Παρουσίαση Βαρόμετρου CVO 2010 (CVO - Παρατηρητήριο Εταιρικών Οχημάτων) Παρουσίαση Βαρόμετρου CVO 2010 (CVO - Παρατηρητήριο Εταιρικών Οχημάτων) ΑΘΗΝΑ 22 Ιουνίου 2010 CVO Τι είναι; Τι αντιπροσωπεύει; Αποτελεί μια εξειδικευμένη πλατφόρμα για όλους τους επαγγελματίες που διαχειρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βιέννη 4,5,6ημ από 155

Βιέννη 4,5,6ημ από 155 ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ SUPER ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ για κρατήσεις εώς 21/11 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ-ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ-ΘΕΟΦΑΝΙΑ ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ PARKING ΣΤΟ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ 4ΗΜ 11 5ΗΜ 13 6ΗΜ 15 7ΗΜ 17 Βιέννη All Inclusive 6ημ Αεροπορικές εκδρομές

Διαβάστε περισσότερα

Reprisals Remembered: German-Greek Conflict and Car Sales during the Euro Crisis

Reprisals Remembered: German-Greek Conflict and Car Sales during the Euro Crisis Reprisals Remembered: German-Greek Conflict and Car Sales during the Euro Crisis Βασιλική Φούκα Hans-Joachim Voth Abstract Κατά τη διάρκεια της κρίσης του ελληνικού χρέους μετά το 2010, η γερμανική κυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Anastasia G. Yangaki. Education

Anastasia G. Yangaki. Education INSTITUTE OF HISTORICAL RESEARCH Anastasia G. Yangaki Senior Researcher Department of Byzantine Studies Institute of Historical Research Programmes: Historical Geography of the Helladic Region, Byzantium

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΑΓΓΛΙΑ ΑΥΣΤΡΙΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΕΜΙΡΑΤΑ

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΑΓΓΛΙΑ ΑΥΣΤΡΙΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΕΜΙΡΑΤΑ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΑΓΓΛΙΑ ΛΟΝΔΙΝΟ JW MARRIOTT HOTEL GROSVENOR HOUSE 15-31/10 650 1000 620 01/11-31/12 590 550 580 170 ΑΥΣΤΡΙΑ ΒΙΕΝΝΗ IMPERIAL RIDING SCHOOL RENAISSANCE VIENNA

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ΚΑΙ Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, σελ. 1

Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ΚΑΙ Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, σελ. 1 Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ΚΑΙ Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, σελ. 1 Η Μεγάλη Ιδέα 19 ος αιώνας : εθνικά οράματα και εθνικές αποτυχίες Στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος του 1830 δεν περιλαμβανόταν παρά ένα μικρό τμήμα των περιοχών

Διαβάστε περισσότερα

Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Tarquinius Superbus, septimus atque ultimus regum, hoc modo imperium perdit. Filius eius Sextus Tarquinius pudicitiam Lucretiae, uxoris

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ (7ος 12 ος αι.)

ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ (7ος 12 ος αι.) ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ (7ος 12 ος αι.) ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ: H. Hunger, Bυζαντινή Λογοτεχνία (ελλ. μτφρ.), Mορφωτικό Ίδρυμα Eθνικής Tραπέζης, τ. Α, Αθήνα 1987, Β Αθήνα 1992, Γ, Αθήνα 1994.

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ (Κ.Μ. 286) Ακαδημαϊκό Έτος:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ του Παντελή Νίγδελη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαίας, Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 541 24 Θεσσαλονίκη Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα