H «ανισότητα των φύλων» ως πρόβληµα πολιτικής: Άρρητες παραδοχές της σύγχρονης Πολιτικής Aνάλυσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "H «ανισότητα των φύλων» ως πρόβληµα πολιτικής: Άρρητες παραδοχές της σύγχρονης Πολιτικής Aνάλυσης"

Transcript

1 M. Παντελίδου Mαλούτα Kαθηγήτρια Πολιτικής Eπιστήµης Tµήµα ΠE, Πανεπιστήµιο Aθηνών H «ανισότητα των φύλων» ως πρόβληµα πολιτικής: Άρρητες παραδοχές της σύγχρονης Πολιτικής Aνάλυσης H διάρθρωση των έµφυλων σχέσεων αποτελεί σήµερα ένα από τα πιο σηµαντικά κοινωνικο-πολιτικά διακυβεύµατα. Oι αλλαγές στην κοινωνικο-οικονοµική πραγµατικότητα και οι φεµινιστικές ερµηνείες των αλλαγών αυτών κάνουν πλέον επιβεβληµένη την αντιµετώπιση του φύλου όχι ως ενδεχόµενο στις επιστηµονικές αναλύσεις, ή ως πρόσθετο παράγοντα στις κατά τα άλλα καθιερωµένες ανδροκέντρικές προσεγγίσεις, αλλά ως µεθοδολογική επιλογή, οπτική µε βάση την οποία αναλύουµε την κοινωνική πραγµατικότητα. Παράληλα, η επιστηµονική έρευνα και ερµηνεία µπόρεσαν να επηρεάσουν, µέσω της συµβολής τους στη διαµορφωση αιτηµάτων και πολιτικών, τη δηµιουργία νέων αντιλήψεων για το τι είναι κοινωνικά προβληµατικό, και συνεπώς τι πρέπει πολιτικά να αντιµετωπιστεί. Kαι ενώ µια νέα, ριζικά διαφορετική ερµηνεία της πραγµατικότητας αλλάζει τις συντεταγµένες της ίδιας της πραγµατικότητας, αφού αλλάζει τα κριτήριά µας για το τι συνιστά πραγµατικότητα -κάτι που δυνητικά είναι βαθύτατα ανατρεπτικό- στην πράξη η ανατροπή αυτή δεν είναι ορατή. Kι αυτό πρωτίστως βεβαίως διότι ο συσχετισµός των κοινωνικο-πολιτικών δυνάµεων δεν την επιτρέπει, αλλά και γιατί οι θεωρητικές προϋποθέσεις για την προώθησή της είναι εξαιρετικά ισχνές στην πολιτική ανάλυση, σε έναν τοµέα δηλαδή που εξ ορισµού ασχολείται µε τι διερεύνηση των πολιτικών, συµπεριλαµβανοµένων και αυτών του φύλου. 1 Mετά το τέλος του ψυχρού πολέµου και τις αλλαγές που σηµατοδότησε τόσο στην κοινωνικο-πολιτική πραγµατικότητα, όσο και στην ιδεολογική ενατένιση της πραγµατικότητας αυτής, εµφανίστηκαν στη σύγχρονη πολιτική θεωρία και την 1 Tο παρόν κείµενο αποτελεί δεύτερη, ελαφρώς επεξεργασµένη εκδοχή προφορικής ανακοίνωσης στο συνέδριο «Το φύλο, τόπος συνάντησης των επιστηµών: Ένας πρώτος ελληνικός απολογισµός», του ΠMΣ Γυναίκες και φύλα: Aνθρωπολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις, του τµήµατος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Iστορίας του Πανεπιστηµίου του Aιγαίου. Φέρει συνεπώς τη σφραγίδα του προφορικού λόγου. 1

2 πολιτική ανάλυση νέες προβληµατικές ως κεντρικές. Προβληµατικές που αποδίδουν ιδιαίτερη έµφαση σε θέµατα δηµοκρατίας και ιδιότητας του πολίτη, στην έννοια της διακυβέρνησης σε συνδυασµό µε αυτή της παγκοσµιοποίησης και στην προβληµατική της πολυπολιτισµικότητας. Παράλληλα, αναπτύχτηκε ιδιαίτερα ο τοµέας της ανάλυσης πολιτικών (policy studies) µε στόχο τη διερεύνση των κοινωνικών προβληµάτων ως προβληµάτων πολιτικής, και τη διαµόρφωση των θεωρητικών προϋποθέσεων για την επίλυσή τους. Tο φύλο δεν απουσιάζει από τις προσεγγίσεις αυτές. Kάθε άλλο. Θα έλεγα µάλιστα ότι είναι εντυπωσιακή η ποσοτική εξέλιξη της πολιτολογικής ενασχόλησης µε το φύλο σε σύγκριση µε δυό δεκαετίες πριν. Mέχρι τότε, αυτό που χαρακτήριζε την Πολιτική Eπιστήµη ήταν η απόλυτη απουσία της αναφοράς στο φύλο ως παράµετρο της πολιτικής διαδικασίας µέχρι τη δεκαετία του 60, και η µεταγενέστερη επιλεκτική αλλά βαθύτατα σεξιστική αναφορά στις γυναίκες, ως πολιτικώς δρώντα υποκείµενα ελλάσονος σηµασίας, που αναφέρονται µόνο για λόγους σύγκρισης προς το «αυθεντικό» πρότυπο πολιτικότητας που θεωρείται ότι είναι το ανδρικό. 2 H µειωµένη πολιτική συµµετοχή των γυναικών και η µειωµένη παρουσία γυναικών σε δοµές λήψεως αποφάσεων δεν αντιµετωπιζόταν ούτε ως κοινωνικά προβληµατική, ούτε ως θεωρητικά ενδιαφέρουσα. Tο φύλο, ως σύστηµα κοινωνικών σχέσεων, ήταν παντελώς απόν, η κατανοµή των κοινωνικών ρόλων ανάλογα µε το φύλο εθεωρείτο δεδοµένη, και οι γυναικείες πολιτικές στάσεις και συµπεριφορές προσλαµβάνονταν απλώς ως αναµενόµενα «διαφορετικές». Σήµερα τι γίνεται; Oι πολλαπλές αναφορές στο φύλο σηµαίνουν µήπως ποιοτική αλλαγή στις προσεγγίσεις; Σηµαίνουν το τέλος του ανδροκεντρισµού στην πολιτική ανάλυση; ηλαδή σ έναν χώρο των Kοινωνικών Eπιστηµών που, λόγω του ίδιου του αντικειµένου του, εγγενώς υποτιµά τις γυναίκες; Για να απαντηθεί το ερώτηµα αυτό προϋποθέτει βέβαια διευκρίνιση του πώς εννοιολογείται το φύλο σήµερα στις καθιερωµένες πολιτολογικές προσεγγίσεις. Παρότι οι γενικεύσεις είναι συχνά αυθαίρετες, και µάλιστα σε έναν τοµέα όπου οι φεµινιστικές προσεγγίσεις πληθαίνουν τα τελευταία χρόνια και ταράζουν βεβαιότητες αιώνων, µπορούµε νοµίζω να παρατηρήσουµε ότι: 2

3 Στη σύγχρονη πολιτική ανάλυση, όπως και στον καθηµερινό πολιτικό λόγο, οι αναφορές σε πολιτικές για το φύλο, ταυτίζονται κατά κανόνα µε µέτρα πολιτικής για γυναίκες. Σαν να έχουν µόνο οι γυναίκες φύλο. H εµπειρική αυτή παρατήρηση προβάλλει µερικές από τις άρρητες παραδοχές της καθιερωµένης πολιτικής ανάλυσης, στο πλαίσιο των οποίων η διάσταση του φύλου ως συστήµατος σχέσεων που κωδικογραφεί µια σχέση ιεράρχισης εξακολουθεί να είναι ουσιαστικά απούσα, ενώ παράλληλα, αυτό που εννοιολογείται ως «ανισότητα των φύλων» προσλαµβάνεται απλώς ως πρόβληµα προς επίλυση µέσω της θεσµοθέτησης φιλογυνικών µέτρων. 3 Kυρίως δε, µέσω µέτρων για τη διευκόλυνση των γυναικών στην άσκηση των πολλαπλών τους ρόλων, σε συνδυασµό µε την είσοδό τους στην αγορά εργασίας. H δε επίλυση του προβλήµατος αυτού θεωρείται από προοδευτικούς στοχαστές και πολιτικούς ως απαραίτητη και για την εύρυθµη λειτουργία της δηµοκρατίας, κάτι που επικεντρώνεται σε µια προβληµατική για την αντιπροσώπευση και τη θεσµοθέτηση θετικών διακρίσεων, όπως οι ποσοστώσεις στα ψηφοδέλτια, µε στόχο την εξάλειψη της ανισοκατανοµής της πολιτικής εξουσίας ανάλογα µε το φύλο. Σε αυτό το πλαίσιο, η θωράκιση του κράτους πρόνοιας από νεο-φιλελεύθερες απειλές και η αύξηση των προνοιακών παροχών στις γυναίκες προσλαµβάνονται, στην Eλλάδα ιδιαίτερα αλλά όχι αποκλειστικά, ως µέτρα κοινωνικής δικαιοσύνης αλλά και προάσπισης της δηµοκρατίας, ενώ και η θεσµοθέτηση ποσοστώσεων στα ψηφοδέλτια προωθείται κυρίως ως µέτρο υπέρ της τελευταίας. 4 Eίναι απαραίτητο να σηµειώσουµε εδώ, όσον αφορά αυτή την αντιµετώπιση του φύλου, ότι στην ευρωπαϊκή Πολιτική Eπιστήµη είναι φανερή η καθοριστική επίδραση των προδιαγραφών για τη χρηµατοδότηση ερευνητικών προτάσεων από την Eυρωπαίκή Eπιτροπή. Προδιαγραφές που περιλαµβάνουν µια συγκεκριµένη άρρητη 2 Bλ. M. Παντελίδου Mαλούτα, 1987, όπου υπάρχει και η απαραίτητη βιβλιογραφική στήριξη. 3 H βιβλιογραφική τεκµηρίωση της παρατήρησης αυτής θα χρειαζόταν πολλές σελίδες ώστε να θεωρηθεί στοιχειωδώς πλήρης. Θα περιοριστώ συνεπώς στις εξαιρέσεις, οι οποίες, όσον αφορά την καθιερωµένη Πολιτική Eπιστήµη περιλαµβάνουν τις εργασίες της V. Randall, κυρίως 1982 και 1998, και της J. Lovenduski, κυρίως Στο χώρο της πολιτικής θεωρίας, η οποία βεβαίως εµπνέει πολιτολογικές αναλύσεις, είναι απαραίτητη µεταξύ άλλων η αναφορά στο έργο της C. Pateman, κυρίως 1988, 1989 και 1992, της A. Phillips, 1991, 1993 και 1998, της S.M. Okin, κυρίως 1979, 1989, 1990 και 1996, και της I. M. Young, 1990, 1990β και Ιδιαίτερα για την ιδιότητα του πολίτη, βλ., R. Lister, Oσον αφορά την πρόσφατη προβληµατική της ανάλυσης πολιτικών σαφώς ξεχωρίζει η µελέτη της C.L. Bacchi, Eίναι εντυπωσιακή από αυτή την άποψη η συζήτηση που έγινε στην ελληνική Bουλή ( ) για τις ποσοστώσεις στις δηµοτικές εκλογές, όπου η µεγάλη πλειονότητα των υποστηρικτών των ποσοστώσεων, συµπεριλαµβανοµένης και της εισηγήτριας Yπουργού, τόνισαν την αναγκαιότητα της θεσµοθέτησής τους ως µέτρου για τη δηµοκρατία. 3

4 και απροβληµάτιστη αντίληψη για το φύλο, και συνεπώς για τις πολιτικές που είναι δυνατό να εφαρµοστούν για την ανισότητα που ανάγεται σε αυτό. Όταν η ενσωµάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές των χωρών-µελών της EE (mainstreaming), υποχρεωτική από το 1997, µεταφράζεται κατά κανόνα, στην Eλλάδα τουλάχιστον αλλά όχι µόνο, σε κάποιες διευκολύνσεις για κάποιες γυναίκες, και όταν ο απώτερος ευρωπαϊκός στόχος συνοψίζεται στη δηµιουργία κοινωνιών µε κοινωνική συνοχή, έννοια µε θετική φόρτιση αλλά εξαιρετικά ασαφής, χωρίς συγκεκριµένο άρα εύπλαστο περιεχόµενο, τότε είναι αναµενόµενο ότι θα υπάρξουν µέτρα υπέρ συγκεκριµένων κατηγοριών γυναικών, κάτι που είναι πάντα θετικό, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι έτσι θα καταπολεµηθεί ουσιαστικά η εγγενής ανισότητα στο υπάρχον σύστηµα σχέσεων των φύλων. Aναµφίβολα το gender mainstreaming (µπορεί να) έχει ανατρεπτικές δυνατότητες, και επίσης αναµφίβολα στην εννοιολόγηση και την προώθησή του συνέβαλαν ως εµπειρογνώµονες πολιτικοί επιστήµονες µε φεµινιστικές ευαισθησίες. 5 Ωστόσο, «η ενσωµάτωση της οπτικής του φύλου» σε όλες τις πολιτικές, (ή η ενσωµµάτωση της οπτικής της έµφυλης ισότητας) η οποία συνιστά το mainstreaming 6 σύµφωνα µε την κυρίαρχη εννοιολόγησή του, δεν διευκρινίζει ούτε πώς γίνεται αντιληπτή η έµφυλη ισότητα, ούτε βεβαίως η θεµελιακή έννοια φύλο. Eνώ στην καθιερωµένη πολιτική ανάλυση είναι ανύπαρκτος ο σχετικός προβληµατισµός, παράλληλα, στις πολλαπλές και συχνά γόνιµες κριτικές του mainstreaming από «φεµινιστική» σκοπιά απουσιάζουν οι αναφορές στην πρωταρχική έλλειψη που χαρακτηρίζει κάθε πολιτική για το φύλο, όταν σε αυτή προσλαµβάνεται το τελευταίο ως προφανές στοιχείο της καθηµερινότητας, που δεν χρήζει θεωρητικής επεξεργασίας, ούτε συνεπώς σαφούς ορισµού. Aυτή η αντιµετώπιση του φύλου υποβιβάζει συχνά τις πολιτικές του mainstreaming σε «απλές» πολιτικές θετικών διακρίσεων, κάτι που γίνεται στην Eλλάδα, ενώ παράλληλα, δικαιολογεί απόλυτα τις κριτικές εναντίον του οι οποίες επισηµαίνουν 5 O καθιερωµένος ορισµός του mainstreaming είναι αυτός της οµάδας εµπειρογνωµόνων του Συµβουλίου της Eυρώπης: Gender mainstreaming is the (re)organisation, improvement, development and evaluation of policy processes, so that a gender equality perspective is incorporated in all policies at all levels and at all stages, by the actors normally involved in policy-making. 6 H απόδοση του όρου στα ελληνικά ως ενσωµάτωση σε όλες τις πολιτικές δεν είναι απολύτως επιτυχής αλλά είναι πλέον καθιερωµένη. Aυτό όµως που είναι δηλωτικό της κυρίαρχης άρρητης παραδοχής για το θέµα είναι η απόδοση του gender equality ως ισότητα των φύλων. O καθιερωµένος πληθυντικός καταδεικνύει και τα όρια του εγχειρήµατος. Aς σηµειωθεί ότι, η έµφυλη ανισότητα ως πρόβληµα πολιτικής στην Eλλάδα, αποτελεί αντικείµενο διερεύνησης ερευνητικής οµάδας του EKKE, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράµµατος µε τίτλο Policy Frames and Implementation Problems: the Case of Gender Mainstreaming (Mageeq). 4

5 τους κινδύνους να µετατραπούν και οι τελευταίες σε περιττές, χωρίς να αντικατασταθούν από άλλες, 7 ιδιαίτερα σε κοινωνίες µε µακρά παράδοση προνοιακών πολιτικών για την έµφυλη ισότητα. 8 H πολιτική υπήρξε βέβαια ιστορικά το κατ εξοχήν αποκλειστικά ανδρικό πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας, 9 ενώ η διάκριση ιδιωτικός-δηµόσιος χώρος λειτούργησε ως παράγοντας νοµιµοποίησης της γυναικείας κοινωνικής κατωτερότητας, και του γυναικείου πολιτικού αποκλεισµού. Παρότι όµως η φεµινιστική θεωρία και πράξη κατάφεραν να αµφισβητήσουν αιώνες πολιτικού στοχασµού, στο πλαίσιο του οποίου οι γυναίκες ή δεν υπήρχαν ή αντιµετωπίζονταν ως φύσει υποδεέστερες, 10 και ενώ πλέον σε όλες τις δηµοκρατικές χώρες οι γυναίκες έχουν πλήρη πολιτικά δικαιώµατα εδώ και καιρό, παράλληλα, σχεδόν σε όλες η τυπική πολιτική ισότητα των φύλων δεν µετουσιώθηκε ούτε καν στοιχειωδώς σε ισοκατανοµή της πολιτικής εξουσίας µεταξύ φορέων διαφορετικού φύλου. H εικόνα της πολιτικής διαδικασίας παραµένει κυριαρχικά ανδρική, γυναίκες και άνδρες αντιµετωπίζονται ως, και συχνά αισθάνονται ότι είναι πολίτες διαφορετικής κατηγορίας, ενώ ο χώρος της πολιτικής συνεχίζει σχεδόν απρόσκοπτα να ανδροκρατείται. Tα παραπάνω, που µέχρι πρόσφατα καθόλου δεν απασχολούσαν την καθιερωµένη πολιτική θεωρία ούτε την αντίστοιχη πολιτική ανάλυση ως ενδείξεις κοινωνικής ανισότητας, καταδεικνύουν πρωτίστως τον προβληµατικό χαρακτήρα της λειτουργίας της δηµοκρατίας στη σχέση της µε την έµφυλη υπόσταση των πολιτών, όπως εννοιολογείται και βιώνεται αυτή µέχρι σήµερα. H πολιτική αυτή έκφραση της έµφυλης ανισότητας, µας υποψιάζει ακόµη και προς την κατεύθυνση της υπόθεσης του απόλυτου ασύµπτωτου στη σχέση δηµοκρατίας και συστήµατος σχέσεων των φύλων. 11 Γιατί προφανώς δεν θα µπορούσε να συνυπάρξει ουσιαστική δηµοκρατία - όχι απλώς ως τυπικό σύστηµα διακυβέρνησης αλλά ως σύνολο κοινωνικών σχέσεων 12 - µε ένα σύστηµα εξουσιαστικών σχέσεων όπως είναι αυτό των φύλων. εν 7 Bλ. E. Lombardo, 2003, σ Bλ. συγκεκριµένα παραδείγµατα στο M. Verloo, Bλ. W. Brown, 1988, σ Bλ. S. M. Okin, 1979, V. Sapiro, 1992, καθώς και µια ανθολόγηση σχετικών κειµένων: F. Collin, E. Pisier, E. Varikas, Mε το θέµα αυτό ασχολούµαι στο M. Παντελίδου Mαλούτα, Bλ. V. Held, 1993, σ. 175, η οποία παραπέµπει στη σχετική, κλασική πλέον, διατύπωση του C. B. Macpherson,

6 µπορεί να συνδυαστεί δηµοκρατία µε ένα πλαίσιο αυστηρών, οριοθετηµένων και αδιαπέραστων ταυτοτήτων, οι οποίες δοµούνται αντιθετικά, διχοτοµικά και γι αυτό ιεραρχικά. 13 Kαι δεν είναι δυνατό να αναφερόµαστε στη δηµοκρατία, όταν η κυρίαρχη πρόσληψη του πολιτικού εξακολουθεί να παραπέµπει στα δεδοµένα µιας άκαµπτης ταυτότητας φύλου (της ανδρικής) και να συµβάλλει έµπρακτα, µέσω συγκεκριµένων πολιτικών, στην εκσυγχρονιστική νοµιµοποίηση µιας συλλογιστικής που υποστηρίζει ότι το ανθρώπινο είναι διττό, αρκούµενη απλώς στη µετατόπιση των ορίων στην κατά φύλα κατανοµή των κοινωνικών ρόλων. εν είναι δυνατό τελικά να υπάρξει ουσιαστική δηµοκρατία στο πολιτικό πεδίο, αν δεν υπάρχει στο ευρύτερο κοινωνικό και τις γενικότερες διϋποκειµενικές σχέσεις, αν συνεχίσουµε να µην θεµελιώνουµε την ανθρώπινη κοινότητα σε µια πραγµατικά οικουµενική αντίληψη του ανθρώπινου, στην οποία εµπεριέχεται η πολλαπλότητα και η πολυµορφία. Kαι είναι πράγµατι εντυπωσιακό το ότι αυτή η διάσταση της σχέσης δηµοκρατία και φύλο εξακολουθεί να αγνοείται, τόσο από θεωρητικούς της δηµοκρατίας που είναι ευαίσθητοι στην ταξική ανισότητα και στις προκλήσεις της πολυπολιτισµικότητας, όσο και από ειδικούς στην πολιτική ανάλυση που ασχολούνται µε τη δηµοκρατική πράξη. Kάτι που δίχνει την εγκυρότητα της υπόθεσης ότι ο τρόπος µε τον οποίο εννοιολογούµε το φύλο και την περιβόητη «διαφορά των φύλων» είναι απολύτως καθοριστικός, τόσο για το πώς αντιµετωπίζουµε θεωρητικά την ανισότητα που ανάγεται στο φύλο, όσο και για τις πολιτικές εναντίον της ανισότητας τις οποίες προκρίνουµε. Tο φύλο, στον τοµέα των πολιτικών δικαιωµάτων έχει πράγµατι παραδειγµατικό χαρακτήρα σχετικά µε το πώς µπορεί, σε συνθήκες νοµικής ισότητας που φαινοµενικά περιλαµβάνουν όλες και όλους, να λειτουργήσουν αποκλεισµοί. Eίναι προφανές ότι η πολιτική ισότητα που νοµικά προβλέπεται, δοµικά εµποδίζεται, άρα χρειάζονται µέτρα ώστε η πολιτική ισότητα να αποκτήσει ουσία και περιεχόµενο. Tο ερώτηµα όµως είναι τι είδους µέτρα, δηλαδή, ποια αντιµετώπιση του φύλου και της ανισότητας που ανάγεται σε αυτό είναι πιο αποτελεσµατική για τον εκδηµοκρατισµό της δηµοκρατίας; Για να απαντηθεί το ερώτηµα αυτό, θα πρέπει πρώτα να διευκρινίσουνε ποιος είναι ο στόχος: Θα στοχεύσουµε στη λιγότερο ασύµµετρη σχέση δηµοκρατίας και φύλου, επιδιώκοντας να αποκτήση και γυναικείο πρόσωπο η 13 Tην προβληµατική αυτή αναπτύσσω περισσότερο στο M Παντελίδου Mαλούτα,

7 δηµοκρατία, δίπλα στο καθιερωµένο ανδρικό, όπως µοιάζει να επιδιώκεται µέσω των σχετικών πολιτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο; Ή θα στοχεύσουµε στο να γίνει η δηµοκρατία πραγµατικά αδιάφορη προς το φύλο, συνεπής προς τις συστατικές αρχές της, αναγνωρίζοντας παράλληλα την έµφυλη υπόσταση των πολιτών ως ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά τους που δεν αποκρυσταλλώνονται σε πρότυπα ιεράρχισης; H ασάφεια του στόχου, που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη πολιτική ανάλυση ως προς την καταπολέµηση της πολιτικής έκφρασης της έµφυλης ανισότητας, απορρέει τελικά από την έλλειψη διευκρίνισης του σε τι είδους κοινωνία προσβλέπουµε, και συγκεκριµένα, ως προς το φύλο, σε τι από τα δύο στοχεύουµε στην πράξη: Aυτό που επιδιώκουµε είναι απλώς να τοποθετηθούν περισσότερες γυναίκες σε θέσεις εξουσίας, αποδεχόµενοι/ες ότι οι γυναίκες αποτελούν «ειδική» κατηγορία µε ιδιαίτερες δεξιότητες τις οποίες αυτές µπορεί να εισφέρει στην πολιτική διαδικασία, προσβάλλοντας έτσι την ανδρική ηγεµονία; Ή στοχεύουµε στη διαµόρφωση µιας πιο δίκαιης, ισότιµης και ελεύθερης κοινωνίας για όλα τα υποκείµενα; Aν η απάντηση κλίνει προς το δεύτερο, τότε θα πρέπει να επισηµανθεί ότι το πρώτο, από µόνο του, δεν αποτελεί µέσο, ούτε βέβαια στρατηγική µε απώτερο στόχο το δεύτερο. Mάλιστα µια στρατηγική η οποία νοµιµοποιεί περαιτέρω τη διάκριση γυναίκες-άνδρες, εξαίροντας τη «γυναικεία διαφορετικότητα», σίγουρα αντιφάσκει µε τον απώτερο στόχο για τον οποίο υποτίθεται ότι επελέγη. H σαφής, πολιτικά ευαίσθητη και θεωρητικά υποψιασµένη απάντηση στο ερώτηµα σε τι είδους κοινωνία προσβλέπουµε (πέρα από τις γενικότητες περί καταπολέµησης της «ανισότητας των φύλων») είναι νοµίζω κρίσιµη για το εάν θα καταφέρουµε, υπηρετώντας την υπόθεση της ισότητας που είναι προφανώς εγγενής στην σύγχρονη θεωρία της δηµοκρατίας, να αποφύγουµε να υποθηκεύσουµε το άλλο συστατικό του δηµοκρατικού οράµατος, που συµπυκνώνεται στην επιταγή της απελευθέρωσης από όλα τα δεσµά, 14 συµπεριλαµβανοµένων βεβαίως και αυτών του φύλου. Aπελευθέρωση που είναι απαραίτητη και για την ίδια την ουσιαστική εφαρµογή της αρχής της ισότητας, και η οποία συνθέτει τη µόνη στόχευση που µπορεί να ευνοήσει την πραγµατική αδιαφορία προς το φύλο, δηλαδή την καταπολέµηση των διακρίσεων που ανάγονται σ αυτό. Mάλιστα εντυπωσιάζει το ότι η προβληµατική σχέση δηµοκρατίας και φύλου δεν απασχολεί εκείνους/ες τους/ις κοινωνικούς επιστήµονες 14 Γι αυτή την αντίληψη περί δηµοκρατίας, βλ. A.Touraine, 1994 και

8 οι οποίοι/ες, αν δεν έχουν φεµινιστικές ανησυχίες, είναι πάντως υπέρµαχοι µιας θεωρίας της δηµοκρατίας που περιλαµβάνει στις αξίες που την καθορίζουν, τόσο την ισότητα (κράτος δικαίου για όλες και όλους), όσο και την ελευθερία, µε την έννοια της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας όλων, πέρα από οποιουσδήποτε περιορισµούς. Mε αυτή την έννοια είναι προφανές ότι δεν αρκούν τα µέτρα ισότητας, διότι προβάλλουν ως αδιέξοδα, ως µη επαρκή για τον εκδηµοκρατισµό της δηµοκρατίας. Για τη διαµόρφωση πολιτικών, που στοχεύουν στην αντιµετώπιση της έµφυλης ανισότητας, εκτός από την οριοθέτηση του σε τι είδους κοινωνία προσβλέπουµε, απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί και η διευκρίνιση του ποιο είναι τελικά το πρόβληµα για το οποίο µεθοδεύεται η πολιτική αντιµετώπιση. Kαι εδώ εντοπίζεται η ευθύνη των πολιτικών επιστηµόνων. Kάθε πρόταση µέτρων πολιτικής εµπεριέχει αναπόφευκτα και µια διάγνωση για τη φύση του προβλήµατος προς επίλυση, διάγνωση που καθορίζεται από µια κατά κανόνα άρρητη αναπαράσταση του σχετικού προβλήµατος. 15 H αναφορά στην «ανισότητα των φύλων» ως πρόβληµα πολιτικής έχει µάλιστα παραδειγµατικό χαρακτήρα για το πώς η επίκληση της πολιτικής αντιµετώπισής της, η θεσµοθέτηση µέτρων, δοµεί την έµφυλη ανισότητα ως κοινωνικό πρόβληµα κατά συγκεκριµένο τρόπο. Στο πλαίσιο της καθιερωµένης σχετικής προσέγγισης το τι αντιµετωπίζεται ως προβληµατικό και τι όχι, ως προς το σύστηµα σχέσεων των φύλων, δεν είναι προφανώς καθόλου τυχαίο και ανάγεται στα συγκεκριµένα, κυρίαρχα και ανεπεξέργαστα νοηµατικά πλαίσια, τα οποία περιβάλλουν τη διαµόρφωση πολιτικών σε κάθε κοινωνία. Nοηµατικά πλαίσια που βασίζονται σε προϊδεάσεις για το φύλο και την περιβόητη διαφορά των φύλων, και σε αυτονόητες διχοτοµίες που παραµένουν απρόσβλητες. H άρρητη αυτή αναπαράσταση των προς επίλυση κοινωνικών προβληµάτων, στο πλαίσιο της πολιτικής ανάλυσης και του σχεδιασµού πολιτικών, εµποδίζει τις ενδεχόµενες δοµικές αλλαγές, ακόµη και την έκφραση επιθυµίας για σχετικές αλλαγές, αφού περιορίζει το πεδίο των δυνατών παρεµβάσεων σε προκαθορισµένα πλαίσια που σέβονται προϋπάρχουσες παραδοχές. Γι αυτό και στην καθιερωµένη πολιτική ανάλυση τα ποιο σηµαντικά ερωτήµατα είναι συχνά αυτά που δεν διατυπώνονται ποτέ: 15 Bλ. C. L. Bacchi, Για την έννοια των νοηµατικών πλαισίων βλ. J. Squires,

9 Πολιτικές για το φύλο: Aλλά για ποιο φύλο πρόκειται, πώς εννοιολογούµε το φύλο; Mπορούµε να δεχτούµε ότι φιλογυνικά µέτρα, δηλαδή µέτρα που εξ ορισµού αποδέχονται τη διχοτοµία του φύλου ως δεδοµένη, συνιστούν ικανοποιητικές πολιτικές για το φύλο ως σύστηµα σχέσεων µε τον συγκεκριµένο ιεραρχικό χαρακτήρα; Aλλά πώς να διεκδικήσουµε άλλες, ή πώς να συλλάβουµε καν άλλες πολιτικές αν δεν εµβαθύνουµε στην ίδια την έννοια του φύλου; Aν δεν διευκρινήσουµε καθαρά, ποιο είναι τελικά το πρόβληµα µε την έµφυλη ανισότητα; Aπό που πηγάζει; Kαι ακόµη τι είδους κοινωνία δροµολογούν τα µέτρα πολιτικής που κρίνονται σήµερα ως απαραίτητα γι αυτό που αντιλαµβανόµαστε ως «ανισότητα των φύλων»; Πολιτικές για την ισότητα ευκαιριών: Tι σηµαίνει το φιλελεύθερο πρόταγµα περί ισότητας ευκαιριών στον τοµέα του φύλου; Πώς λειτουργεί ιδεολογικά; Eκτός από τον στιγµατισµό των αποδεκτών, που είναι εγγενές πρόβληµα των θετικών διακρίσεων, η λογική της ισότητας ευκαιριών εγγενώς ενοχοποιεί τα θύµατα της ανισότητας. Για παράδειγµα: Σας προσφέραµε στις τελευταίες δηµοτικές εκλογές το 33% των θέσεων στα ψηφοδέλτια, και εσείς καταφέρατε να εκλεγείτε κατά 12%. Ποιος φταίει; H άρρητη απάντηση είναι νοµίζω προφανής, ενώ παρακάµπτεται το ουσιώδες ερώτηµα, ποια ισότητα ευκαιριών υπήρξε πράγµατι; Πώς ορίζεται η ισότητα ευκαιριών και πώς µπορεί να εξασφαλιστεί; Kαι κυρίως, θεσµοθετώντας ένα µέτρο µε στόχο την αύξηση της ισότητας ευκαιριών ταυτίζουµε περιοριστικά την έννοια της ισότητας, που είναι εξ ορισµού ανατρεπτική στις συνδηλώσεις της, µε αυτή της φιλελεύθερης ισότητας ευκαιριών, κάτι εξαιρετικά επικίνδυνο: Γιατί αποτελεί έκπτωση των οραµάτων για ουσιαστική ανατροπή του εξουσιαστικού συστήµατος σχέσεων των φύλων, και παγίδα στην οποία εγκλωβιζόµαστε υποθηκεύοντας τις ανατρεπτικές δυνητικές προοπτικές του αιτήµατος της ισότητας. Eίναι θεµιτό να υποθέσει κανείς ότι τα προβλήµατα που εντοπίζονται στη δηµοκρατική πράξη και ανάγονται στην έµφυλη ανισότητα (όπως η πολιτική «υποαντιπροσώπευση» των γυναικών), οφείλονται στην αδυναµία να γίνουν οι γυναίκες ως γυναίκες ισότιµα µέλη της δηµοκρατικής κοινωνίας, αφού η µειονεξία που είναι σύµφυτη µε το φύλο τους είναι αδύνατο να συνυπάρξει µε την ουσιαστική κατοχή της ιδιότητας του πολίτη. είκτης, αλλά και έκφραση της κατωτερότητας στην κοινωνική τους θέση, η µειωµένη αυτή παρουσία - που αποτελεί όντως 9

10 πρόβληµα για τη δηµοκρατία και που όντως χρήζει πολιτικών παρεµβάσεων - παραπέµπει στους πολλαπλούς δοµικούς και ιδεολογικούς αποκλεισµούς των γυναικών, και στα διαφοροποιηµένα πρότυπα ζωής των φύλων, τα οποία νοµιµοποιεί η αντίληψη περί διαχωρισµού ιδιωτικού και δηµόσιου χώρου. Eίναι δε αξιοσηµείωτο και προβληµατικό για τη σύγχρονη δηµοκρατία, το ότι µια κοινωνική κατηγορία που ιστορικά αποκλείσθηκε από το δηµόσιο χώρο λόγω του φύλου της, τελικά απέκτησε ισονοµία και ισότητα πολιτικών δικαιωµάτων ως φορέας των ίδιων εκείνων ιδιοτήτων που την απέκλειαν. Σ αυτό το πλαίσιο, οι γυναίκες συστηµατικά περιθωριοποιούνται, αφού, παρά τις αλλαγές που σηµειώνονται στα πρότυπα και τους ρόλους, εξακολουθούν να κοινωνικοποιούνται έτσι ώστε να συµµετέχουν λιγότερο στην πολιτική διαδικασία από τους άνδρες: Όλες οι σχετικές εµπειρικές έρευνες στην Eλλάδα, και όχι µόνο, τεκµηριώνουν την υπόθεση ότι οι γυναίκες δηλώνουν χαµηλότερο πολιτικό ενδιαφέρον, ενηµερώνονται λιγότερο, ανταλλάσουν πολιτικές απόψεις σε µικρότερο βαθµό, έχουν πιο διαδεδοµένη αίσθηση αναποτελεσµατικότητας και µαταιότητας σχετικά µε την ενδεχόµενη παρέµβασή τους κ.ά. 16 Στοιχεία που προφανώς δεν µας εκπλήσσουν. H µειωµένη παρουσία τους στις δοµές λήψεως αποφάσεων είναι µία από τις εκφράσεις της αλλοτριωµένης σχέσης τους µε την πολιτική, και ίσως όχι η πιο σηµαντική. Eξάλλου, είναι αναµενόµενο ότι οι κοινωνικά υποτελείς, µε όποιους όρους και αν εννοιολογήσουµε την υποτέλεια, ταξικούς, εθνοτικούς, θρησκευτικούς, φυλετικούς κ.ά., θα υστερούν σε παρουσία στις εξουσιαστικές δοµές. Kαι βεβαίως, δεν εννοιολογώ τη µειωµένη αυτή παρουσία µε όρους αντιπροσώπευσης, διότι δεν θεωρώ µε τα δεδοµένα του υπάρχοντως πολιτικού συστήµατος και µε βάση τις αρχές της δηµοκρατίας, ότι οι γυναίκες που βρίσκονται σήµερα στη Bουλή εκπροσωπούν τις γυναίκες ως κοινωνική κατηγορία. ιότι εκπροσωπώ σηµαίνει αναφέροµαι και λογοδοτώ στην κατηγορία από την οποία απορρέω, προϋποθέτει την ύπαρξη δοµών και διαδικασιών επιλογής εκπροσώπων της συγκεκριµένης κατηγορίας, στοιχεία που προφανώς δεν υπάρχουν και δεν µπορούν να υπάρξουν στη σηµερινή δηµοκρατία. 17 Eπιπλέον, η φυσική παρουσία γυναικών στη Bουλή, για παράδειγµα, δεν εγγυάται ότι το φύλο θα αποτελέσει ουσιαστική παράµετρο της διαµόρφωσης πολιτικών. Γιατί βέβαια, δεν είναι οι γυναίκες, αλλά οι φεµινίστριες (και οι φεµινιστές ενδεχοµένως), αυτές και αυτοί που θα προκαλέσουν αλλαγές στην πολιτική αντιµετώπιση του φύλου. 16 Bλ. για παράδειγµα, M. Παντελίδου Mαλούτα,

11 H αντίφαση µεταξύ της υποτέλειας που επιφυλάσσεται στις γυναίκες και της οικουµενικής ισότητας των δικαιωµάτων, η οποία αφορά τους «ελεύθερους και ίσους» πολίτες, θεωρητικά ανεξαρτήτως φύλου, δείχνει καθαρά ότι προβληµατική είναι η σχέση της δηµοκρατίας µε το σύστηµα σχέσεων των φύλων, και όχι «απλώς» µε τις γυναίκες. Συνεπώς, υποδεικνύει και την κατευθυνση την οποία θα πρέπει να έχουν οι πολιτικές καταπολέµησης του πολιτικού αποκλεισµού των γυναικών, που δεν µπορεί αποσπασµατικά να απευθύνονται σε µία από τις εκφράσεις της γυναικείας κοινωνικής κατωτερότητας σαν να είναι αυτή η γεννεσιουργός αιτία. Αν, δηλαδή, ο πολιτικός αποκλεισµός των γυναικών είναι προβληµατικός για τη δηµοκρατία, αυτός δεν καταπολεµάται ουσιαστικά µε παρεµβάσεις σε µία από τις επιπτώσεις του (µικρότερος αριθµός γυναικών στις δοµές λήψεως πολιτικών αποφάσεων). Aντίθετα, η προωθούµενη λογική της γυναικείας διαφορετικότητας -που κατά ειρωνικό τρόπο αποτελεί και φεµινιστικό ιδεολόγηµα- βολεύει την καθιερωµένη πολιτική ανάλυση γιατί δεν αναταράσσει τις παραδοχές της, τής επιτρέπει να προσθέτει απλώς στο ήδη υπάρχον corpus των δεδοµένων της µια άλλη, πρόσθετη παράµετρο. Έτσι η γυναικεία «διαφορετικότητα» αποτελεί κατά κανόνα αδιαµφισβήτητο σηµείο αναφοράς, δεδοµένο που δεν εξετάζεται, µένει έξω από τη θεωρία, δεν προβληµατίζει, και κατευθύνει πολιτικές που, στο όνοµα της καταπολέµησης της ανισότητας, τελικά οδηγούν στον εκσυγχρονισµό της γυναικείας υποτέλειας και όχι στην ουσιαστική εξαλειψή της. Συνεπώς, είναι απλοϊκές και παραπλανητικές οι κυρίαρχες πολιτολογικές θεωρήσεις που επικεντρώνονται στη «διαφορά των φύλων» ως αυταπόδεικτη προϋπάρχουσα πραγµατικότητα που δηµιουργεί πρόβληµα για τη δηµοκρατία, αλλά και η οποία θα πρέπει να γίνει αποδεκτή ως βάση πολιτικών ρυθµίσεων. Kαι είναι απλοϊκές και παραπλανητικές διότι ξεχνούν ότι η «διαφορά» αυτή εκφράζεται και, κυρίως, δοµείται ως κοινωνική ιεράρχηση, ως σχέση υποτέλειας, και γι αυτό πολιτικά πρέπει να αµφισβητηθεί, και όχι να νοµιµοποιηθεί περαιτέρω. Tο ότι δεν αµφισβητείται, αντίθετα µάλιστα αποτελεί κοινό τόπο που «αξιοποιείται», στην Eλλάδα ιδιαίτερα, και στον πολιτικό λόγο γυναικών πολιτικών µε φιλογυνικές θέσεις, αποτελεί ουσιώδες πολιτικό πρόβληµα. Kι αυτό διότι ο τρόπος µε τον οποίο αντιµετωπίζουν οι 17 Bλ. την τεκµηριωµένη συµβολή στο σχετικό θεωρητικό διάλογο, της E. Bαρίκα,

12 πολιτικοί και οι ειδικοί της πολιτικής ανάλυσης την έννοια της διαφοράς των φύλων και το ίδιο το φύλο, είναι προφανώς καθοριστικός για το είδος των πολιτικών ισότητας που προκρίνουν. Aν σηµείο αναφοράς για την καταπολέµηση της έµφυλης ανισότητας είναι οι συστατικές αρχές της δηµοκρατίας, τότε βασική δηµοκρατική στόχευση στη σηµερινή συγκυρία θα έπρεπε να είναι η ενισχυση της ουσιαστικής αδιαφορίας προς το συγκεκριµένο φύλο των πολιτών και στην πράξη, ώστε η τυπική πολιτική ισότητα να µην εµποδίζεται από την κοινωνική ανισότητα των φύλων. Tο ερώτηµα είναι πώς θα επιτευχθεί αυτή, όταν το φύλο αποτελεί βασική αρχή οργάνωσης της κοινωνίας ως θεσµοθετηµένη διχοτοµική µορφή ιεράρχησης; Kαι µε ποιο τρόπο µπορεί πολιτικά να αµφισβητηθεί ως τέτοια, πράγµα απαραίτητο, στο βαθµό που αποτελεί προϋπόθεση για την ουσιαστική αποδέσµευση της ιδιότητας του πολίτη από το φύλο; Eίναι φανερό ότι η ριζική αντιµετώπιση του ζητήµατος χρειάζεται για να επιτευχθεί, όπως ήδη ελέχθη, πολιτικές για το φύλο και όχι απλώς µέτρα πολιτικής για τις γυναίκες. Γιατί, όπως ήδη υποστηρίχτηκε, είναι προβληµατική για τη δηµοκρατία η σχέση της µε το κυρίαρχο σύστηµα σχέσεων των φύλων, και όχι µε τις γυναίκες, κάτι που δείχνει ότι στόχος των όποιων πολιτικών για και την ουσιαστικοποίηση των πολιτικών δικαιωµάτων, δεν θα πρέπει να είναι η ισότητα των δύο φύλων, αλλά η ισότητα των υποκειµένων ανεξαρτήτως φύλου. Kάτι τελείως διαφορετικό. H επιταγή της ισότητας των δύο φύλων µοιάζει µάλιστα εγγενώς ανέφικτη, στο βαθµό που άνδρες και γυναίκες συγκροτούνται εξ ορισµού ως άνισοι, 18 ενώ στην όλη λογική της, το τι σηµαίνει άνδρας και το τι γυναίκα θεωρείται προφανές και δεδοµένο µια για πάντα: Oι γυναίκες είναι το κατωτερο µέλος ενός διπόλου µε συγκεκριµένα «διαφορετικά» χαρακτηριστικά τα οποία αυτά έχουν να εισφέρουν στην πολιτική διαδικασία. Oι πολιτικές που αναφέρονται στο φύλο, θα πρέπει συνεπώς να στοχεύουν όχι στο να νοµιµοποιήσουν περαιτέρω την καταπιεστική διχοτοµία µε την οποία αυτό, κατά κανόνα, εκφράζεται ως σήµερα, αλλά στο να την υποσκάψουν. 19 Aποφεύγοντας συνθήµατα και πρακτικές που αποδέχονται την ύπαρξη κοινής και οµοιογενούς 18 Bλ. M.Παντελίδου Mαλούτα, Eδώ αναφέροµαι στην προβληµατική της J. Lorber, 2000, σσ.79-95, η οποία µας προτρέπει και µε τον τίτλο του άρθρου της προς αυτήν την κατεύθυνση. 12

13 ταυτότητας της κοινωνικής κατηγορίας στην «απελευθέρωση» της οποίας στοχεύουν, και προσβλέποντας σε συµµαχίες µε άλλους φορείς και δυνάµεις µε ανατρεπτικά οράµατα. εν είναι δυνατό να εναποθέσουµε την υλοποίηση του οράµατος της απελευθέρωσης από τα δεσµά του φύλου στο κράτος και σε δοµές (πολιτικές) που συνθέτουν κεντρικούς παράγοντες της δόµησης της γυναικείας ταυτότητας ως υποδεέστερης. Γιατί στο πλαίσιο του καθιερωµένου πολιτικού συστήµατος οι γυναίκες µπορούν πράγµατι να διεκδικήσουν το σεβασµό της υποτιµηµένης «διαφοράς» τους. Aυτό όµως που θα έπρεπε να γίνει είναι να απαιτήσουµε την αναοριοθέτηση της ίδιας της έννοιας της διαφοράς. Συνεπώς, σηµαντικό βήµα για τη διαµόρφωση µιας δηµοκρατικής ιδιότητας του πολίτη για όλες και όλους µέσω της καταπολέµησης της ανισότητας, θα είναι όχι η θεσµοθέτηση και η νοµιµοποίηση του φύλου ως παράγοντα διαφοροποίησης, όχι η αναγωγή του σε στοιχείο της ιδιότητας του πολίτη, αλλά αντίθετα, η πραγµατική ακύρωση κάθε σηµασίας την οποία το φύλο έχει σήµερα, στην πράξη. ηλαδή, η κατάργηση των κοινωνικών συµφραζοµένων που συγκροτούν το φύλο. Kάτι που προϋποθέτει τη θεσµοθέτηση αντισεξιστικών πολιτικών σε όλους, ανεξαιρέτως τους τοµείς της κοινωνικής ζωής, αλλά και ένα σχετικό δυναµικό κίνηµα που µαχητικά θα τη διεκδικήσει. Συνοψίζοντας, θα έλεγα ότι: H σύγχρονη πολιτική ανάλυση, όπως και η αντίστοιχη πολιτική θεωρία, αναφέρονται συνήθως στο φύλο κατά τρόπο απλουστευτικό και απροβληµάτιστο, αγνοώντας τόσο πορίσµατα της κοινωνικής ανθρωπολογίας, όσο και κυρίως βασικούς τρόπους εννοιολογησής του που παραπέµπουν στη φεµινιστική θεωρία, ενώ ακόµη και οι αναλύσεις που εµπνέονται από τις θεωρητικές επεξεργασίες για το φύλο ως σύστηµα κοινωνικών σχέσεων, και αυτές αποδέχονται άκριτα τη διχοτοµία του φύλου ως αδήριτη πραγµατικότητα, και κατ επέκταση τη λογική της γυναικείας διαφορετικότητας. Tο αναµενόµενο αποτέλεσµα είναι ότι εναρµονίζονται απόλυτα µε (και ενδεχοµένως κατευθύνουν) τις κυρίαρχες ευρωπαϊκές πολιτικές περί ενσωµάτωσης της οπτικής του φύλου σε όλες τις πολιτικές ρυθµίσεις. Eνσωµάτωση που όµως σηµαίνει συνήθως στην πράξη (ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Eλλάδα), κάποια παροχή για κάποιες γυναίκες ως άλλοθι αναφοράς στο φύλο. Aσαφή νοηµατικά πλαίσια, έννοιες µε θετικό αξιακό περιεχόµενο αλλά εννοιολογικά απροσδιόριστες, αποσπασµατικά µέτρα µε θετική χρειά για επιµέρους κατηγορίες 13

14 γυναικών, ανεπεξέργαστη οριοθέτηση του προβλήµατος και των αιτιωδών σχέσεων που το διέπουν, όλα αυτά δηµιουργούν πανευρωπαϊκά ένα πλαίσιο που επιτρέπει µια πρωτοφανή σύµπνοια µεταξύ ειδικών της πολιτικής ανάλυσης, ακτιβιστριών του γυναικείου κινήµατος, και γυναικών πολιτικών. Aυτό όµως που επιτρέπει την οµοψυχία γύρω από τους τρόπους αντιµετώπισης της έµφυλης ανισότητας είναι ότι οι φορείς της, κινούµενοι στο χώρο του προφανούς, του αυτονόητου και του ασαφούς και αποδεχόµενοι στην πράξη ότι φύλο= γυναίκες, υιοθετούν άρρητα ερµηνείες του τι είναι αυτό που θέλουν να καταπολεµήσουν. Έτσι, οι προτάσεις πολιτικών περιλαµβάνουν αναπόφευκτα συγκεκριµένες αναπαραστάσεις του ποιο είναι το πρόβληµα προς επίλυση, και µε αυτή την έννοια δοµούν το ίδιο το πρόβληµα που στοχεύουν να αντιµετωπίσουν, και µάλιστα κατά τρόπο εξαιρετικά µικρόπνοο και τελικά αδιέξοδο. ιότι ξεχνούν ότι η ανδρική ηγεµονία δεν αποτελει εξωτερική συνθήκη που καθορίζει τις σχέσεις µεταξύ δύο ήδη διαµορφωµένων ταυτοτήτων (γυναικείας-ανδρικής), όπως υπονοείται στην πολιτική ανάλυση, αλλά είναι η ίδια η διαδικασία δόµησης των ταυτοτήτων αυτών. Συνεπώς, ενσωµάτωση της προβληµατικής του φύλου σε όλες τις πολιτικές δεν µπορεί να σηµαίνει αποσπασµατική αναφορά στις γυναίκες ως άλλοθι σφαιρικότητας, όπως κάνει η πολιτική ανάλυση εµπνέοντας σχετικές πολιτικές, αλλά ανατρεπτική κριτική στις βασικές παραδοχές των σύγχρονων δηµοκρατικών συστηµάτων περί έµφυλης ιδιότητας του πολίτη, και προώθηση ουσιαστικά αντισεξιστικών πολιτικών για την υλοποίησή της. Aλλά βεβαίως, αυτό δείχνει και ότι η ίδια η δόµηση του αντικειµένου µας στην πολιτική ανάλυση, και στην προκειµένη περίπτωση η ανισότητα του φύλου ως πρόβληµα πολιτικής, είναι και αυτή πολιτική πράξη. Kάτι που δηµιουργεί πρόσθετες ευθύνες σε όλες κα όλους τους κοινωνικούς επιστήµονες µε φεµινιστικές, δηλαδή ανατρεπτικές ανησυχίες. Bιβλιογραφικές αναφορές Bαρίκα, E., 1995,«Eπανίδρυση ή επιδιόρθωση της δηµοκρατίας; Tο αίτηµα της ισάριθµης αντιπροσώπευσης των φύλων», Σύγχρονα Θέµατα, 57, 1995, σσ Brown, W., 1988, Manhood and politics: A feminist reading in political theory, Totowa, Rowman&Littlefield, σ.4. Bacchi, C. L., 1999, Women, policy and politics, London, Sage. 14

15 Collin, F. Pisier, E. Varikas, E, Les femmes de Platon à Derrida: Anthologie Critique, Paris, Plon. Held, V. 1993, Feminist morality, Chicago, University of Chicago Press. Lister, R., 1997, Citizenship: Feminist perspectives, London, MacMillan. Lombardo, E., 2003, «EU gender policy: Trapped in the Wollstonecraft dilemma?», The European Journal of Women s Studies, 10, 2, 2003, σσ Lorber, J., 2000, «Using gender to undo gender», Feminist theory, 1,1,2000, σσ Lovenduski, J., Norris, P., 1993, Gender and party politics, London, Sage. Macpherson, C. B. 1973, Democratic theory: Essays in retrieval, Oxford, Oxford University Press. Okin, S. M., 1979, Women in western political thought, Princeton, Princeton University Press. Okin, S. M.,1989, Justice, gender and the family, New York, Basic Books. Okin, S. M.,1990, «Reason and feeling in thinking about justice» in, Sunstein, C. R. (ed.), Feminism and political theory, Chicago, University of Chicago Press, σσ Okin, S. M.,1996,«Politics and the complex inequalities of gender» in, Miller, D., Walzer, M., Pluralism, justice and equality, Oxford, Oxford University Press, σσ Παντελίδου Mαλούτα M., 1987, "Γυναίκες και πολιτική / Γυναίκες και Πολιτική Eπιστήµη. H ανάπτυξη µιας φεµινιστικής πολιτολογικής θεώρησης", Eπιθεώρηση Kοινωνικών Eρευνών, 65, σσ Παντελίδου Mαλούτα M., 1992, Γυναίκες και πολιτική, Aθήνα, Gutenberg. Παντελίδου Mαλούτα M., 1996, «Πολιτική ταυτότητα, γυναικεία υποκειµενικότητα και δηµοκρατία», στο, Λυριντζής, Xρ., Nικολακόπουλος, Hλ., Σωτηρόπουλος,., (επιµ), Kοινωνία και πολιτική: Όψεις της Γ' Έλληνικής ηµοκρατίας, Aθήνα, EEΠE/ Θεµέλιο, σσ Παντελίδου Mαλούτα M., 2002, Tο φύλο της δηµοκρατίας, Aθήνα, Σαββάλας. Pateman, C.,1988, The sexual contract, Cambridge, Polity Press. Pateman, C., 1989, The disorder of women, Cambridge, Polity Press. Pateman, C., 1992, «Equality, difference,subordination: The politics of motherhood and women's citizenship», in, Bock G., James S., (eds), Beyond equality and difference, London, Routledge, σσ Phillips, A.,1991, Engendering democracy, Cambridge, Polity Press. Phillips, A.,1993, Democracy and difference, Cambridge, Polity Press. Phillips, A.,1995, The politics of presence, Oxford, Claredon Press. Phillips, A.,1998, «Democracy and representation: Or, why should it matter who our representatives are?», in, Phillips, A., (ed), Feminism and politics, Oxford, Oxford University Press, σσ Randall, V., 1982, Women and politics, London, MacMillan. Randall, V., Waylen, G.(eds), 1998, Gender, politics and the state, London, Routledge. 15

16 Sapiro, V. 1992, A vindication of political virtue: The political theory of M. Wollstonecraft, Chicago, Chicago University Press. Squires, J., 1999, Gender in political theory, Cambridge, Polity Press. Touraine, A.,1994, Qu' est-ce que la démocratie? Paris, Fayard. Touraine, A., 2000, Can we live together?, Cambridge, Polity Press. Verloo, M., 2002,The development of gender mainstreaming as a political concept for Europe, Conference on Gender Learning, Leipzig, September Young, I. M.,1990, «Polity and group difference: A critique of the ideal of universal citizenship», in, Sunstein C., Feminism and political theory, Chicago, University of Chicago Press, σσ Young, I. M.,1990b, Justice and the politics of difference, Princeton, Princeton University Press. Young, I. M., 1996,«Gender as seriality: Thinking about women as a social collective», in, Joeres, R.- E., Laslett, B. (eds), The second Sings reader: Feminist scholarship , Chicago, University of Chicago Press, σσ

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Στόχος µας η ουσιαστική ισότητα των φύλων ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ 2010-2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος.

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος. Ομάδα Εργασίας: «Διαμόρφωση νέου πλαισίου για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΈΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΈΞΟΥΣΙΑΣ

ΔΟΜΈΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΈΞΟΥΣΙΑΣ ΔΟΜΈΣ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΈΞΟΥΣΙΑΣ 2 η ΘΕΜΑΤΙΚΉ ΕΝΌΤΉΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΌΥ ΥΛΙΚΌΥ ΣΥΓΓΡΑΦΉ: Μάρω Παντελίδου Μαλούτα 2 η ΘΕΜΑΤΙΚΉ ΕΝΌΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΎ ΥΛΙΚΟΎ Δομές Πολιτικής Εξουσίας 2 η ΘΕΜΑΤΙΚΉ ΕΝΌΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΎ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ. Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη

ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ. Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΜΦΥΛΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ Ιωάννα Βραχωρίτου Άννα Κουµανταράκη ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ α) η διερεύνηση των απόψεων και στάσεων των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Οι θεωρίες της ηµοκρατίας εκτός των άλλων µπορούν να προσεγγιστούν και ανάλογα µε το βεληνεκές της δηµοκρατικής αρχής που τις διέπει. Κάποιοι θεωρητικοί στέκονται

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου 2014 Περιεχόμενα: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο πρώτο: 1.1. Η αντιπροσώπευση των φύλων στην πολιτική ζωή της Κύπρου 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Σύντομη παρουσίαση των φορέων της Θεματικής Ομάδας Εργασίας (20 λεπτά). Εννοιολόγηση και παρουσίαση πλαισίου συζήτησης (30 λεπτά).

Θέματα Συνάντησης. Σύντομη παρουσίαση των φορέων της Θεματικής Ομάδας Εργασίας (20 λεπτά). Εννοιολόγηση και παρουσίαση πλαισίου συζήτησης (30 λεπτά). ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» «Ένταξη της διάστασης του φύλου στα εκτελεστικά όργανα και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων των πολιτικών φορέων-κομμάτων» Θέματα Συνάντησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεξισµός και αντισεξισµός Φύλο και εκπαίδευση

Σεξισµός και αντισεξισµός Φύλο και εκπαίδευση Σεξισµός και αντισεξισµός Φύλο και εκπαίδευση ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Υπό δηµοσίευση) Εχετε αναλογιστεί πόσες ώρες περάσατε στο σχολείο; Μην αρχίσετε τους υπολογισµούς γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΘΗΝΑ 2004 1 2 Απασχόληση και ανεργία των γυναικών: το χάσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου.

Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου. Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου. Εισηγητής: Καθ. Ν. Παπαµίχος, Τοµέας Χωροταξίας, Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης,

Διαβάστε περισσότερα

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Δημήτρης Ζιώμας Ερευνητής, Επιστημονικός Υπεύθυνος Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Οικονομίας ΕΚΚΕ «ΣΥΝ-ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές 1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας (Information and Communication Technology, I.C.T.) καθώς και οι ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Κογκίδου. (1998) Ισότητα των Φύλων στην Εκπαίδευση - υνατότητες και Προβλήµατα στην Ευαισθητοποίηση των Εκπαιδευτικών.

Κογκίδου. (1998) Ισότητα των Φύλων στην Εκπαίδευση - υνατότητες και Προβλήµατα στην Ευαισθητοποίηση των Εκπαιδευτικών. Κογκίδου. (1998) Ισότητα των Φύλων στην Εκπαίδευση - υνατότητες και Προβλήµατα στην Ευαισθητοποίηση των Εκπαιδευτικών. (Κείµενο αποµαγνητοφωνηµένης προφορικής εισήγησης σε σεµινάρια του Κέντρου Ερευνών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό διάγραμμα μαθημάτων 1. Ιδεολογία, ταυτότητα: δύο έννοιες σε κρίση ή δύο κρίσιμοι όροι των κοινωνικών

Αναλυτικό διάγραμμα μαθημάτων 1. Ιδεολογία, ταυτότητα: δύο έννοιες σε κρίση ή δύο κρίσιμοι όροι των κοινωνικών APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ TMHMA ΔHMOΣIOΓPAΦIAΣ & M.M.E. MAΘHMA: Ιδεολογία, κοινωνικές ταυτότητες και ΜΜΕ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Λέκτορας Βασίλης Βαμβακάς Ώρα μαθήματος: Σύνοψη Το μάθημα αυτό εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Η ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Η ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Η ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΜΕΤΕΧΟΥΣΕΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΓΟΥΤΑ ΣΟΦΙΑ ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των φύλων. http://www.esfhellas.gr/images/upcontent/documents/new/odefarm.zip

Ισότητα των φύλων. http://www.esfhellas.gr/images/upcontent/documents/new/odefarm.zip Ισότητα των φύλων Πηγή: http://www.esfhellas.gr/index.asp?node=111 ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΙΑ ΡΟΜΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟ Γ' ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ. Πρόληψη και Καταστολή της νοµιµοποίησης εσόδων από εγκληµατικές δραστηριότητες

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ. Πρόληψη και Καταστολή της νοµιµοποίησης εσόδων από εγκληµατικές δραστηριότητες ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ Πρόληψη και Καταστολή της νοµιµοποίησης εσόδων από εγκληµατικές δραστηριότητες Από τον Φεβρουάριο του 2006, που ιδρύθηκε στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς η Ειδική Υπηρεσιακή Μονάδα για

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Σύντομη παρουσίαση των φορέων της Θεματικής Ομάδας Εργασίας. Εννοιολόγηση και παρουσίαση πλαισίου συζήτησης.

Θέματα Συνάντησης. Σύντομη παρουσίαση των φορέων της Θεματικής Ομάδας Εργασίας. Εννοιολόγηση και παρουσίαση πλαισίου συζήτησης. ΣΥΝΟΨΗ ΠΡΩΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ένταξη της Διάστασης του φύλου στα εκτελεστικά όργανα και στις διαδικασίες λήψης Θέματα Συνάντησης Σύντομη παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ

Ναταλία Σπυροπούλου. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Υποψήφια Διδάκτωρ Ναταλία Σπυροπούλου Κοινωνιολόγος Ειδικός Λειτουργικός Επιστήμων Γ Βαθμίδας Επικοινωνία Γραφείο 5.5, τηλ. 210-7491714, e-mail: nspyropou@ekke.gr Σπουδές Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών,

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΑΠΘ ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ 13.07.08 Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος Η ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

8. ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ 8.1 ΒΙΒΛΙΑ. 8.1.1. Μετά τη µονιµοποίηση στη βαθµίδα της επίκουρης καθηγήτριας

8. ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ 8.1 ΒΙΒΛΙΑ. 8.1.1. Μετά τη µονιµοποίηση στη βαθµίδα της επίκουρης καθηγήτριας 8. ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ 8.1 ΒΙΒΛΙΑ 8.1.1. Μετά τη µονιµοποίηση στη βαθµίδα της επίκουρης καθηγήτριας 2010 Φώκιαλη, Π., ιαστάσεις Κοινωνικο-Οικονοµικής Ανάπτυξης στην Εκπαίδευση. Θεωρητικές Αναζητήσεις, Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εύη Πάτκου 1 ο Γυµνάσιο Πυλαίας Θεσσαλονίκη Ιανουάριος 2004 1 Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 17

Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 17 Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ 20 ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Η ΕΠΙΛΟΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ»

ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» Θέματα Συνάντησης Σύντομη παρουσίαση των φορέων της

Διαβάστε περισσότερα

Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές

Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές H ερευνητική δραστηριότητα στο χώρο της µουσικής παιδαγωγικής τις τελευταίες τρεις δεκαετίες σηµειώνει εντυπωσιακή άνθιση. Προσπαθώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα.

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα. ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ Θέµα: Το έλλειµµα ισότητας στην διαδικασία εξεύρεσης προσωπικού, µέσω των καταχωρήσεων στον Τύπο Φίλες και φίλοι εκπρόσωποι των ΜΜΕ, Σας ευχαριστώ θερµά για τη σηµερινή παρουσία σας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009

ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ. ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΙΓ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕ ΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΥΝΟ ΟΣ Α ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗ ΛΖ ευτέρα 21 εκεµβρίου 2009 ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Γρηγόριος Νιώτης): Το λόγο έχει η Βουλευτής Επικρατείας της Νέας ηµοκρατίας κ. Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα