Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων"

Transcript

1 Εισαγωγή Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων Ήταν λίγο πριν τις εκλογές του 2000 όταν εισήχθη στο πολιτικό λεξιλόγιο της χώρας ο όρος μεσαίος χώρος. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά από αναλυτές και πολιτικούς του χώρου της ΝΔ, όμως έγινε γρήγορα βάση αναφοράς για όλο το φάσμα των αναλυτών της πολιτικής σκηνής. Λίγο αργότερα αποτέλεσε αναφορά και για το ΠΑΣΟΚ. Η εμφάνιση του όρου αυτού έχει βεβαίως τη δική της πολιτική ιστορία. Η εκλογή Σημίτη το 1996 στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ είχε μετατοπίσει το κόμμα σε μετριοπαθέστερες πολιτικές θέσεις, ενώ και η εκλογική του βάση είχε διευρυνθεί αποσπώντας από τη ΝΔ φιλελεύθερα και φιλοευρωπαϊκά τμήματα. Ταυτόχρονα, το τότε κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ταλανιζόταν από βαθιά κρίση ιδεολογικού προσανατολισμού και ηγεσίας, μετά τις δύο εκλογικές ήττες του 1993 και του Με την πρώτη επισφραγίστηκε η κοινωνική αποδοκιμασία του νεοφιλελευθερισμού και της ηγεσίας Μητσοτάκη που τον εξέφραζε, με τη δεύτερη επικυρώθηκε η αποτυχία της ηγεσίας Έβερτ και της (απότομης εκτός των άλλων) στροφής που επιχείρησε στην ιδεολογία και την πολιτικής της λαϊκής δεξιάς. Η νέα ηγεσία του Κ.Καραμανλή (Μάρτιος 1997) για να βγάλει το κόμμα από τη δομική του κρίση και να αμφισβητήσει την ηγεμονία Σημίτη εκτίμησε ότι έπρεπε σταδιακά να οδηγήσει το κόμμα σε κεντρώα κατεύθυνση και να ξεφύγει από την απομόνωση στα δεξιά του κομματικού συστήματος 1, οριοθετούμενο τόσο απέναντι στο νεοφιλελευθερισμό όσο και απέναντι στη λαϊκή δεξιά. Η στρατηγική Καραμανλή αποδείχτηκε επιτυχημένη: η ΝΔ κέρδισε μετά το 1997 όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις (Δημοτικές Νομαρχιακές Εκλογές 1998, Ευρωεκλογές 1999, Δημοτικές Νομαρχιακές Εκλογές 2002, Βουλευτικές Εκλογές 2004, Ευρωεκλογές 2004), πλην των Βουλευτικών Εκλογών του 2000 όπου όμως η ήττα ήταν κυριολεκτικά οριακή. Ο όρος μεσαίος χώρος χρησιμοποιήθηκε τότε, στην ουσία ως υποκατάστατο του κεντρώου ανοίγματος. Ο όρος μέχρι και σήμερα δεν παραπέμπει σε ρητές πολιτικές θέσεις και στόχους, ή ακόμα και σε συμβολικές πολιτικές αναφορές, όπως π.χ. θα παρέπεμπε αν χρησιμοποιείτο ανοικτά ο όρος κέντρο ή κεντροδεξιά. Επιχειρεί να περιγράψει περισσότερο μια αντίληψη για τα πολιτικά πράγματα, να συγκροτήσει μια σημειολογία μετριοπαθούς πολιτικής συμπεριφοράς 2 και να οργανώσει μια στρατηγική πολιτικών - συμβολικών κινήσεων 3, χρήσιμη στην προσπάθεια του Κ.Καραμανλή να απαγκιστρώσει τη 1 Η κίνηση του ΠΑΣΟΚ στο κέντρο του κομματικού συστήματος και η περιχαράκωση της ΝΔ στο δεξιό φάσμα του περιγράφεται στο Βερναρδάκης Τα σχετικά παραδείγματα είναι πάμπολλα. Ο Γραμματέας της ΝΔ, π.χ., ορίζει το μεσαίο χώρο ως το χώρο «στον οποίο συναντώνται όλοι εκείνοι οι πολίτες που από καιρό έχουν εγκαταλείψει τις πολιτικές αγκυλώσεις και περιχαρακώσεις. Είναι η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών που επιθυμούν συνθήκες πολιτικής συνέπειας και σοβαρότητας και που πιστεύουν στην προσωπική προσπάθεια, η οποία τελικά προάγει το κοινό συμφέρον». Βλ. Μεϊμαράκης Ενας εκ των θεωρητικών της έννοιας του μεσαίου χώρου, επίσης, αναφέρει: «Ο σημερινός ψηφοφόρος του μεσαίου χώρου θέλει χαμηλούς τόνους, απορρίπτει την οξύτητα, την παρενθοντολογία και ό,τι παραπέμπει σε διχαστικές νοοτροπίες. Θέλει κυβερνήσεις που να ασχολούνται με την καθημερινότητα, να δίνουν πρακτικές λύσεις μακριά από ιδεολογικές αγκυλώσεις..». Βλ. Λούλης Στο ίδιο μήκος κύματος ένας άλλος πολιτικός και θεωρητικός του ίδιου χώρου (τότε) αναφέρει: «Διεκδίκηση του μεσαίου χώρου λογικά θα πρέπει να σημαίνει προσέγγιση των μετριοπαθών ψηφοφόρων του κέντρου που δεν συμμερίζονται τις όποιες ιδεολογικά φορτισμένες και σχετικά ακραίες αντιλήψεις των άκρων». Βλ. Ανδριανόπουλος Ο Γ.Λούλης περιγράφει και θεωρητικοποιεί τη στρατηγική αυτή με τον όρο τριγωνοποίηση. Σε μια εποχή πραγματισμού, όπως εξηγεί, τα κόμματα δεν (πρέπει να) κινούνται μονοδιάστατα στον άξονα αριστερά δεξιά, αλλά να τον υπερβαίνουν με νέες συνθέσεις. Ετσι, δια του μεσαίου χώρου η ΝΔ μετά το 2000 επιχείρησε να συνθέσει μια πιο φιλελεύθερη οικονομική πολιτική με μια πιο ευαίσθητη προσέγγιση στα κοινωνικά ζητήματα. Μπορούσε έτσι να αντιπολιτεύεται το ΠΑΣΟΚ και

2 ΝΔ από τη δεξιά της απομόνωση και να διευρύνει το δυνάμει ακροατήριό της 4. Το ΠΑΣΟΚ με τη σειρά του διαισθανόμενο την απειλή του εισβολέα σε ένα προνομιακό του χώρο, άρχισε κι αυτό με τη σειρά του να υπερασπίζεται το μεσαίο χαρακτήρα του και να κατηγορεί τη ΝΔ για απλή μεταμφίεση, χωρίς ωστόσο και αυτό με τη σειρά του να διευκρινίζει σε ποιες πολιτικές θέσεις ή στόχους αναφέρεται αυτός ο χώρος 5. Η διαμάχη των δύο κομμάτων για την κατάληψη του μεσαίου χώρου άρχισε να θέτει ορισμένα προφανή ερωτήματα: εντέλει, υπάρχει ένας επίδικος μεσαίος χώρος ή κάποια έστω παραλλαγή του, ή αποτελεί ένα ακόμα από τα προσφιλή ιδεολογήματα των πολιτικών; Και αν υπάρχει, αποτελεί μια διαφορετική πολιτική τοποθέτηση σε σχέση με τις παλαιές κλασικές τοποθετήσεις, δηλαδή την αριστερά, το πολιτικό κέντρο, τη δεξιά, το σοσιαλισμό, το φιλελευθερισμό, τον κομμουνισμό, κ.λπ; Αρθρώνεται με θετικό τρόπο ή αποτελεί απλώς ένα χώρο διαμαρτυρίας ; Αποτελεί παράγωγο της κρίσης της πολιτικής ή αντίθετα προσπάθεια υπέρβασης της τελευταίας; Στα ερωτήματα αυτά θα επιχειρήσει το άρθρο αυτό να απαντήσει, παρακολουθώντας ορισμένα κρίσιμα δεδομένα πολιτικών ερευνών της τελευταίας δεκαετίας. 1. Η υλικότητα του μεσαίου χώρου H κλίμακα αυτοτοποθέτησης Αριστερά / Δεξιά (Α/Δ) 6 που χρησιμοποιείται στις πολιτικές έρευνες αποτελούσε και αποτελεί ένα σημαντικό δείκτη για την προσέγγιση και ανάλυση του τρόπου με τον οποίον οι πολίτες κατανοούν (προσλαμβάνουν) την πολιτική διαδικασία και τον κομματικό ανταγωνισμό. Επιπλέον, οι αυτοτοποθετήσεις σε αυτήν, αλλά και οι αρνήσεις αυτοτοποθέτησης, προϊδεάζουν για τους πολιτικούς και κομματικούς συσχετισμούς, στο μέτρο που αναπαριστούν σε τελική ανάλυση ευρύτερες και βαθύτερες ιδεολογικές ζυμώσεις της κοινωνίας. Παρακολουθώντας την εξέλιξη της τοποθέτησης της ελληνικής κοινωνίας στην κλίμακα Α/Δ κατά τη δεκαετία (Διαγράμματα 1 και 2) δύο διαπιστώσεις είναι εμφανείς. Η πρώτη διαπίστωση, αφορά στη στασιμότητα των αριστερών αυτοτοποθετήσεων της κλίμακας (θέσεις 1, 2 και 3) και τη σαφή άνοδο των αντίστοιχων δεξιών (θέσεις 8, 9 και 10). Η αλλαγή του ιδεολογικού συσχετισμού στην ελληνική κοινωνία είναι χαρακτηριστική. Η δεύτερη διαπίστωση αφορά στη σαφή κυριαρχία των τοποθετήσεων στο μέσον της κλίμακας (θέσεις 5 και 6), αλλά και στην ύπαρξη ενός σημαντικού ποσοστού πολιτών που αρνείται να τοποθετηθεί σε αυτήν. Το άθροισμα των δύο αυτών τοποθετήσεων - στάσεων φαίνεται πως αποτελεί τον πλειοψηφικό ιδεολογικο-πολιτικό χώρο της δεκαετίας (με σημεία αιχμής το 1998 και το 2001) [Ενδεικτικά παρατίθενται και στα δύο διαγράμματα τα αντίστοιχα παρατηρηθέντα ποσοστά στο μέσον της δεκαετίας του 80 σύμφωνα με ειδική έρευνα πολιτικής κουλτούρας (ΕΚΚΕ )]. εξ αριστερών (στα κοινωνικά θέματα) και εκ δεξιών (στα οικονομικά θέματα). Βλ. Λούλης 2004: Ο όρος κοινωνικό κέντρο που χρησιμοποίησε η ΝΔ στο 6 ο Συνέδριό της (Ιούλιος 2004) εισήχθη ως συνέχεια του μεσαίου χώρου, με τις ίδιες ακριβώς νοηματοδοτήσεις, χρησιμοποιείται δε εκ παραλλήλου. Πρβλ. Καραμανλής Στις αναλύσεις τις προερχόμενες από το χώρο του ΠΑΣΟΚ διαφαίνονται ακριβώς οι ίδιες συντεταγμένες προσέγγισης του μεσαίου χώρου με αυτές της ΝΔ. Ο Θ.Πάγκαλος, π.χ., θεωρεί ότι «ο μεσαίος χώρος αποτελείται από καινούριες, δυναμικές κοινωνικές ομάδες και νέες στάσεις ζωής ψηφίζει σε ποσοστά πρωτοφανή το ένα ή το άλλο μεγάλο κόμμα γιατί πάνω απ όλα επιθυμεί αποτελεσματικότητα» Πάγκαλος Ο Ευ.Βενιζέλος από τη μεριά του, εισάγει μια ολόκληρη θεωρία περί ανοικτού κόμματος στη βάση της (λανθάνουσας) θεωρίας του περί μεσαίου χώρου και θεματικής à la carte ψήφου (Βενιζέλος 2003). 6 Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται κατά παράδοση η δεκαβάθμια μορφή της κλίμακας, όπου το 1 είναι το πιο αριστερό σημείο της αυτοτοποθέτησης και το 10 το πιο δεξιό. 7 Πρέπει να επισημανθεί, ότι τα ποσοστά της αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα 1-10 Α/Δ που παρουσιάζονται στη σχετική έρευνα είναι λίγο μεγαλύτερα, εξαιτίας του ότι έχει αφαιρεθεί το ποσοστό 2

3 Αξίζει να παραμείνει κανείς σ αυτήν τη δεύτερη διαπίστωση για να κάνει τρεις καίριες διευκρινίσεις - επισημάνσεις. Η πρώτη επισήμανση: αν αθροίζουμε τα ποσοστά της μεσαίας αυτοτοποθέτησης (θέσεις 5 και 6 της κλίμακας) με αυτά της απόρριψης της αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα, είναι γιατί οι δύο αυτές στάσεις όλο και περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες εκφράζουν συγγενείς ή και ταυτόσημες ιδέες. Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον της κλίμακας αριστερά / δεξιά ισοδυναμεί ολοένα και περισσότερο με αδιαφορία και άρνηση για την πολιτική (Boy & Chiche 1999, Marcel & Witkowski 2003). Αυτό άλλωστε εμπειρικά επιβεβαιώνεται και από την καμπύλη των δύο στάσεων στο διάγραμμα 2, όπου φαίνεται η αλληλοσυσχέτισή τους: όταν αυξάνεται το ποσοστό της μεσαίας τοποθέτησης μειώνεται αυτό της άρνησης της κλίμακας και αντίστροφα. Η δεύτερη επισήμανση: θα αναρωτηθεί κανείς αν η κυριαρχία του μέσου είναι ένα καινούργιο (πρόσφατο) στοιχείο, αφού και στη δεκαετία, όπως φαίνεται και στην έρευνα του ΕΚΚΕ, παρατηρείτο η ίδια τάση, αν και βεβαίως αρκετά πιο εξασθενημένη. Η διαφορά από τις αντίστοιχες τοποθετήσεις στη δεκαετία του 80 είναι ότι στην περίοδο εκείνη η αυτοτοποθέτηση στο μέσον και η άρνηση αυτοτοποθέτησης δεν συνιστούσαν συγγενείς επιλογές. Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον, σύμφωνα με τα ιστορικά πολιτικά, αλλά και ερευνητικά δεδομένα που διαθέτουμε, αποτελούσε μια συνειδητή πολιτική επιλογή που εξέφραζε κατά βάσιν τον υπαρκτό πολιτικό κεντρισμό και συνδεόταν με το φαινόμενο του Κέντρου των προδικτατορικών και πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων 8. Η σύγκλιση της μεσαίας αυτοτοποθέτησης με την απόρριψη της κλίμακας είναι φαινόμενο (όχι μόνο ελληνικό) της τελευταίας δεκαετίας. Η τρίτη επισήμανση: σε κάθε εκλογική χρονιά (1996, 2000, 2004) παρατηρείται μείωση τόσο των δύο επιμέρους δεικτών (της μεσαίας αυτοτοποθέτησης και της άρνησης αυτοτοποθέτησης) όσο και του αθροίσματός τους. Στις ενδιάμεσες των εκλογών χρονιές οι δύο δείκτες, καθώς και το άθροισμά τους, αυξάνονται. Ας κρατήσουμε προς το παρόν την επισήμανση αυτή και θα επανέλθουμε αναλυτικότερα παρακάτω. 8.6% που δηλώνει άρνηση αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα (εκφράζουν δηλ. όσους αυτοτοποθετούνται στην κλίμακα). 8 Για την προϊστορία του κεντρώου φαινομένου, αλλά και για τις συνθήκες επανεμφάνισής του στη μεταπολιτευτική περίοδο, βλ. Βερναρδάκης Μαυρής (1991). Τη διαφορά των σημερινών μεσαίων ψηφοφόρων από τους κεντρώους (έως τις αρχές της δεκαετίας του 90) υπογραμμίζει ο Λούλης (2002), λέγοντας ότι οι παλαιοί κεντρώοι ήταν πολιτικοποιημένοι και έρεπαν προς τον κρατισμό, ενώ οι σημερινοί μεσαίοι είναι πραγματιστές, με αποστάσεις από την πολιτική και αντίθεση στον κρατισμό. 3

4 Εξέλιξη των αριστερών και δεξιών αυτοτοποθετήσεων στην κλίμακα Αριστερά / Δεξιά ,8 17,4 18,3 20,7 20,7 16,7 21,7 21, ,7 23,9 11,7 12,4 13,6 12,5 12,5 11,7 9,1 10,4 10,7 12, ΑΡΙΣΤΕΡΑ (θέσεις 1-2-3) ΔΕΞΙΑ (θέσεις ) VPRC Διάγραμμα 1 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS (τα στοιχεία του 1985 προέρχονται από το ΕΚΚΕ) Εξέλιξη των μεσαίων αυτοτοποθετήσεων και της άρνησης αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα Αριστερά / Δεξιά ,8 36,2 53,2 50,1 50,6 40,4 40,2 37,2 57,3 33,8 51,3 49,7 39,6 39,8 57,7 35,9 52,9 40, ,6 36,5 36,6 23,5 21,8 8,6 12,8 9,9 13,4 11,7 9,9 12,6 14, ΜΕΣΑΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ (θέσεις 5-6) ΑΡΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΑΥΤΟΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΑΘΡΟΙΣΜΑ (Μεσαίες θέσεις + Άρνηση κλίμακας αυτοτοποθέτησης) VPRC Διάγραμμα 2 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS (τα στοιχεία του 1985 προέρχονται από το ΕΚΚΕ) Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον της κλίμακας και η άρνηση ένταξης σ αυτήν, η διαμόρφωση δηλαδή ενός οργανικού μεσαίου χώρου, αποτελεί συνεπώς μια αντικειμενική πραγματικότητα. Το ερώτημα είναι αν αυτή η υπερσυγκέντρωση στο 4

5 μέσον αποτελεί ένα συμπτωματικό γεγονός, απόρροια ενδεχομένως μιας εργαλειακής λειτουργίας (και πρόσληψης) της κλίμακας Α/Δ ή αν παραπέμπει σε κάποιο, έστω και ασαφές, πλαίσιο πολιτικών και ιδεολογικών αντιλήψεων. Για να διερευνήσουμε το ερώτημα αυτό χρησιμοποιήσαμε μια σειρά από θεματικές μεταβλητές (issues), οι οποίες οδηγούν στην κατασκευή τριών κλιμάκων: στην κλίμακα πολιτικού φιλελευθερισμού, στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού και στην κλίμακα πολιτισμικού (ιδεολογικού) φιλελευθερισμού (Grunberg Schweisguth 1990,1997). Επιδιώξαμε να προσδιορίσουμε την τοποθέτηση του γενικού εκλογικού σώματος, αλλά και του κάθε επιμέρους κομματικού εκλογικού σώματος, σε κάθε μία από τις παραπάνω κλίμακες, χρησιμοποιώντας και ομαδοποιώντας αντίστοιχες μεταβλητές. Το ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί αν η κομματική επιλογή παραπέμπει σε πιο συνεκτικές ιδεολογικοπολιτικές τοποθετήσεις, ή αν, αντίθετα, παρατηρείται και εδώ η αμφισημία του μεσαίου χώρου. 3. Οι θεματικές του πολιτικού φιλελευθερισμού και οι τοποθετήσεις της εκλογικής βάσης των κομμάτων Για την κατασκευή της συγκεκριμένης κλίμακας διερευνήθηκε η στάση της ελληνικής κοινωνίας και ειδικότερα των ψηφοφόρων των κομμάτων σε 9 ζητήματα (θεματικές) πολιτικού φιλελευθερισμού, επιδιώκοντας τον προσδιορισμό της πολιτικής σύνθεσης των εκλογικών σωμάτων. Στον πίνακα 1 που ακολουθεί παρουσιάζονται αναλυτικά οι απόψεις των ψηφοφόρων των κομμάτων σε καθένα από τα 9 αυτά ζητήματα. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές πολιτικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ Κατάργηση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων Αποποινικοποίηση μαλακών ναρκωτικών Προστασία δικαιωμάτων μουσουλμανικής μειονότητας Κατάργηση υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών Χωρισμός Εκκλησίας /Κράτους Απαγόρευση των εκτρώσεων Κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες Σεβασμός δικαιωμάτων των κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες Νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος

6 Τα στοιχεία του πίνακα δείχνουν, καταρχήν, ότι όλα τα πολιτικά κόμματα διαπερνώνται από σοβαρές εσωτερικές αντιθέσεις, ακόμα και σε ζητήματα που θα περίμενε κανείς να έχουν, λόγω ιδεολογικών καταβολών, πολιτικής παράδοσης ή και επίσημης τοποθέτησης, περισσότερο συνεκτικές θέσεις. Παρατηρούμε σχετικά, π.χ., ότι τα δύο κόμματα της αριστεράς (ΚΚΕ και ΣΥΝ) διασχίζονται από ισχυρότατη αντίθεση των ίδιων των ψηφοφόρων τους στο ζήτημα της νομιμοποίησης των οικονομικών μεταναστών (45% και 29% αντίστοιχα), με το ΚΚΕ μάλιστα να έχει τη φορά της απόρριψης της πρότασης αυτής. Η ίδια εσωτερική διχοστασία παρατηρείται στο σύνολο των διερευνηθέντων ζητημάτων. 9 Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κομμάτων; Οπωσδήποτε ναι. Όμως, πρόκειται για διαφορές στην ένταση των απόψεων και όχι στη φορά τους ή και στην ουσία τους. Ας πάρουμε, π.χ. τις απόψεις των εκλογικών σωμάτων των δύο κομμάτων διακυβέρνησης: ΠΑΣΟΚ και ΝΔ διαφωνούν στη νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών κατά 56% και 69% αντίστοιχα. Η διαφορά τους είναι θέμα έντασης και όχι ουσίας. Οι διαφορές έντασης μαρτυρούν την επιβίωση στοιχείων του πολιτικού παρελθόντος και των καταβολών των κομμάτων, δεν πιστοποιούν όμως διαφορετική πολιτική κατεύθυνση στη σημερινή πολιτική συγκυρία. Τα δύο κόμματα, επίσης, έχουν τις ίδιες σχεδόν απόψεις σε ζητήματα όπως η αποποινικοποίηση της χρήσης μαλακών ναρκωτικών (κατά), η κατάργηση της διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία (κατά), ο σεβασμός των δικαιωμάτων κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες (κατά), η απαγόρευση των εκτρώσεων (κατά), ενώ συμφωνούν επίσης, αν και με διαφορά έντασης, στο ζήτημα της προστασίας των δικαιωμάτων της μουσουλμανικής μειονότητας (υπέρ), καθώς και στο ζήτημα της κατάργησης της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες (κατά). Το μοναδικό ζήτημα στο οποίο τα δύο κόμματα εμφανίζεται να διαφωνούν (όχι ριζικά πάντως) είναι αυτό του χωρισμού Εκκλησίας / Κράτους, με το ΠΑΣΟΚ να είναι διχασμένο και τη ΝΔ απολύτως αντίθετη. Αντικειμενικός σκοπός όμως δεν είναι απλώς η παρουσίαση των απόψεων που διατρέχουν τις εκλογικές βάσεις των κομμάτων. Είναι και η ομαδοποίηση των απόψεων αυτών, έτσι ώστε να προκύψει μια κατά το δυνατόν αντικειμενικότερη εσωτερική τοπογραφία των κομμάτων. Ομαδοποιώντας τις απόψεις των ψηφοφόρων των κομμάτων στα παραπάνω ζητήματα (issues) προκύπτει μια ιδεολογικο-πολιτική σύνθεση των εκλογικών σωμάτων τους, η οποία παρουσιάζεται στον πίνακα 2. 9 Ειδικότερα για τα κόμματα της αριστεράς έχει επισημανθεί η άμβλυνση της ιδεολογικο-πολιτικής τους διακριτότητας απέναντι στα κυρίαρχα πολιτικά σχήματα, η διάσχισή τους από αντίρροπες τάσεις, κάποιες εκ των οποίων φύσει και θέσει αποτελούν συστατικά στοιχεία των αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων (Βερναρδάκης 2003). Το γεγονός ότι η πολιτική και εκλογική στασιμότητα της σύγχρονης αριστεράς οφείλεται στην ουσία στη βαθύτατη κρίση ταυτότητας που τη χαρακτηρίζει, οδηγεί σε αναθεώρηση της (ισχύουσας παλαιότερα) θέσης ότι η τοποθέτηση στην αριστερά και τη δεξιά παραπέμπει από τη μια μεριά σε διαφορετικές γνώμες από την άλλη ότι οι γνώμες αυτές ενοποιούνται σε συνεκτικές ενότητες και σύνολα (Laponce 1981, Michelat 1986, 1990). 6

7 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα πολιτικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος Πόλος πολιτικού αυταρχισμού ,3 Ενδιάμεση θέση ,3 Πόλος πολιτικού φιλελευθερισμού Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 1 / Αθροιστικός Δείκτης. 9,4 To γενικό συμπέρασμα είναι ότι ο μεσαίος χώρος (η ενδιάμεση τοποθέτηση ) αποτελεί ως προς τα διερευνηθέντα πολιτικά ζητήματα (issues) τον κυρίαρχο χώρο εντός των πολιτικών κομμάτων. Στο ΠΑΣΟΚ αποτελεί το 66.6% του εκλογικού του σώματος, στη ΝΔ το 56.6%, στο ΚΚΕ το 61.5%, στον ΣΥΝ το 56.1%, στο ΛΑΟΣ το 62.2%. Στην ουσία δηλαδή, έχει προκύψει ένα κοινωνικό - εκλογικό σώμα το οποίο, ανεξαρτήτως του τι ψηφίζει, έχει συγγενείς ενδιάμεσες - αντιφατικές στάσεις ή ακόμα και συγγενείς μηστάσεις (Converse 1970). Αλλού υιοθετεί θέσεις πολιτικού αυταρχισμού, αλλού υιοθετεί θέσεις πολιτικού φιλελευθερισμού και στα περισσότερα ζητήματα ταλαντεύεται ή δεν τοποθετείται. Η πολιτική συνοχή των κομματικών εκλογικών σωμάτων είναι ρευστή και συγκροτείται από πολλές ενδιάμεσες αντιφατικές στάσεις μη-στάσεις. Η πολιτική αυτή τοπογραφία δείχνει επίσης, ότι μπορεί να κυριαρχούν στα κόμματα οι ενδιάμεσοι χώροι, ωστόσο δεν μπορεί να αγνοηθεί η ισχυρή παρουσία του αυταρχικού πολιτικού πόλου. Το 22.9% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ έχουν με συνεκτικό συστηματικό τρόπο αυταρχικές απόψεις στα ζητήματα που διερευνήθηκαν, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τη ΝΔ φτάνει το 39%. Επισημαίνεται ότι αντίστοιχες τάσεις ενυπάρχουν στα εκλογικά σώματα και των κομμάτων της αριστεράς (12% των ψηφοφόρων τους). Αντίθετα, η προοδευτική φιλελεύθερη πτέρυγα αποτελεί σε όλα τα κόμματα μειοψηφία, με το ΣΥΝ κατά πρώτο λόγο και το ΚΚΕ κατά δεύτερο να έχουν τα μεγαλύτερα σχετικά ποσοστά. 4. Οι θεματικές του οικονομικού φιλελευθερισμού και οι τοποθετήσεις της εκλογικής βάσης των κομμάτων Τα οικονομικά ζητήματα βρίσκονται στον πυρήνα των στρατηγικών αναδιάρθρωσης της καπιταλιστικής οικονομίας και των κοινωνικών αντιπαραθέσεων τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Θα ήταν λοιπόν αναμενόμενο στα ζητήματα αυτά να διαμορφώνονται πιο σαφείς θέσεις μεταξύ των ψηφοφόρων των κομμάτων και άρα η κομματική επιλογή να αντιστοιχίζεται με μια συνεκτική τοποθέτηση στις αντίστοιχες θεματικές. Για την κατασκευή της κλίμακας οικονομικού φιλελευθερισμού χρησιμοποιήθηκαν 4 ζητήματα: η άποψη για το δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, η άποψη για το ρόλο της ιδιωτικής επιχείρησης στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, η άποψη για το ρόλο των συνδικάτων και η εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις. Οι απόψεις των κομμάτων παρουσιάζονται στον πίνακα 3 που ακολουθεί. 7

8 ΠΙΝΑΚΑΣ 3 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές οικονομικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ Οι επιχειρήσεις κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο Κράτος Η ιδιωτική επιχείρηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να λυθούν τα οικονομικά προβλήματα της χώρας Χρειάζονται δυνατά συνδικάτα για να προστατεύουν τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς των εργαζομένων Εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Όπως και στις θεματικές του πολιτικού φιλελευθερισμού, έτσι και εδώ οι αντιθέσεις των κομμάτων είναι περισσότερο θέμα έντασης παρά ουσίας. Παρατηρεί μάλιστα κανείς, ότι στα σχετικά ζητήματα οι αντιθέσεις μεταξύ των κομμάτων είναι πολύ ηπιότερες σε σχέση με αυτές του πολιτικού φιλελευθερισμού. Είναι κοινή η άποψη μεταξύ των εκλογικών κομματικών σωμάτων για τον κρατικό έλεγχο των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, για την αναγκαιότητα ισχυρών συνδικάτων, για τη δυσπιστία απέναντι στις μεγάλες επιχειρήσεις. Η μοναδική ισχυρή διαφοροποίηση προκύπτει στο ζήτημα της ιδιωτικής επιχείρησης ως βασικού θεσμού ανάπτυξης της οικονομίας, με τους ψηφοφόρους της ΝΔ και του ΛΑΟΣ να συγκλίνουν στην υποστήριξή της, να ακολουθούν αυτοί του ΠΑΣΟΚ, να διχάζονται του ΣΥΝ και να διαφωνούν (αλλά όχι έντονα) οι υποστηρικτές του ΚΚΕ. Η κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού που προκύπτει από την ανάλυση των παραπάνω ζητημάτων αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα τοπογραφία για τα κόμματα (Πίνακας 4). Ο πόλος του νεοφιλελευθερισμού, δηλ. η ταυτόχρονη (συμπαγής) τοποθέτηση υπέρ της ιδιωτικοποίησης των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, της υποστήριξης του θεσμού των επιχειρήσεων ως του καλύτερου μοχλού οικονομικής ανάπτυξης, της εμπιστοσύνης στις μεγάλες επιχειρήσεις και της μείωσης του ρόλου των συνδικάτων, είναι μειοψηφικός σε όλα τα πολιτικά κόμματα. Περισσότερο ισχυρός δείχνει στο ΛΑΟΣ (16.2%) και λιγότερο ισχυρός στο ΣΥΝ (2.4%). Ο κοινωνικός-κρατικός πόλος, αντίθετα, δείχνει σε όλα τα κόμματα αρκετά ισχυρός, παρά το γεγονός ότι μόνον στο ΚΚΕ είναι κυρίαρχος. Ο μεσαίος χώρος (οι ενδιάμεσες δηλ. θέσεις) είναι κυρίαρχος και στα οικονομικά θέματα (issues) σε όλα τα κόμματα πλην του ΚΚΕ. Στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού περισσότερο μεσαίο κόμμα αναδεικνύεται η ΝΔ (67.4% του εκλογικού της σώματος), ακολουθούμενη από τον ΣΥΝ (63.4%) και το ΠΑΣΟΚ (59.2%). 8

9 ΠΙΝΑΚΑΣ 4 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Πόλος υποστήριξης κοινωνικού-κρατικού τομέα ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος ,8 Ενδιάμεση θέση ,4 Πόλος 5,8 νεοφιλελευθερισμού Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 3 / Αθροιστικός Δείκτης. 5. Οι θεματικές του ιδεολογικού / αξιακού φιλελευθερισμού Για την κατασκευή, τέλος, της συγκεκριμένης κλίμακας χρησιμοποιήθηκαν μια σειρά από 6 μεταβλητές που αφορούν γνώμες και στάσεις της ελληνικής κοινωνίας σχετικά με τη θέση των νεότερων γενεών απέναντι στην οικογένεια, τη θανατική ποινή, τον κοινωνικό ρόλο του σχολείου και του εκπαιδευτικού συστήματος, τις τάσεις αυστηροποίησης του νόμου, τη στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλική συμπεριφορά και τη θέση για τη λογοκρισία. Οι αναλυτικές τοποθετήσεις των εκλογικών σωμάτων των κομμάτων παρουσιάζονται στον Πίνακα 5. ΠΙΝΑΚΑΣ 5 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές ιδεολογικού-αξιακού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Οι νέοι δεν έχουν σεβασμό για τους γονείς τους Για μερικά εγκλήματα χρειάζεται η θανατική ποινή Τα σχολεία πρέπει να μαθαίνουν στα παιδιά το σεβασμό στην εξουσία Ο νόμος πρέπει να γίνει ακόμα πιο αυστηρός απ ότι είναι σήμερα γι αυτούς που τον παραβιάζουν Οι σχέσεις των ομοφυλόφιλων είναι λάθος Χρειάζεται λογοκρισία σε ταινίες και περιοδικά για να ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ

10 διατηρηθούν οι ηθικές μας αξίες Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Αυτό που παρατηρείται και εδώ είναι μια γενική σύγκλιση των κομμάτων, παρά το ιδιαίτερο ιδεολογικό φορτίο των περισσότερων αν όχι όλων των παραπάνω απόψεων. Σε όλα σχεδόν τα θέματα που επιλέχτηκαν για τη συγκεκριμένη ανάλυση εμφανίζεται σύμπτωση απόψεων, αν και οι διαφορές έντασης παρατηρούνται και εδώ. Έτσι, οι εκλογικές βάσεις των κομμάτων συμπίπτουν στην άποψη περί απειθαρχίας των νέων εντός του θεσμού της οικογένειας, στην άποψη για τον πειθαρχικό ρόλο του εκπαιδευτικού συστήματος (σε αντίθεση με την καλλιέργεια του κριτικού λόγου), στην αυστηροποίηση του νομικού συστήματος. Οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ και του ΣΥΝ οριοθετούνται από τους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ και του ΛΑΟΣ στο ζήτημα της θανατικής ποινής, ενώ αυτοί του ΣΥΝ από τους ψηφοφόρους όλων των άλλων κομμάτων στα ζητήματα της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς και της λογοκρισίας για την προστασία των ηθικών αρχών. Στο ζήτημα των ιδεολογικών στάσεων και αξιακών συμπεριφορών ο μεσαίος χώρος καθιστά αισθητή την παρουσία του, αλλά, σε αντίθεση με τα πολιτικά και τα οικονομικά θέματα, δεν πλειοψηφεί. Όπως φαίνεται στον Πίνακα 6, στο ΠΑΣΟΚ 10, τη ΝΔ και τον ΛΑΟΣ πλειοψηφεί ο συντηρητικός ιδεολογικός πόλος, ο οποίος επηρεάζει τόσο το ιδεολογικό κέντρο βάρους της ελληνικής κοινωνίας ώστε να αφήνει στο ΚΚΕ και τον ΣΥΝ το χαρακτήρα του μεσαίου κόμματος. Οι φιλελεύθερες ιδεολογικές στάσεις και απόψεις αποδεικνύονται ακραία μειοψηφικές, όχι μόνον στο σύνολο της κοινωνίας και στο εσωτερικό των μεγαλύτερων κομμάτων, αλλά και στο εσωτερικό των αριστερών κομμάτων. ΠΙΝΑΚΑΣ 6 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα ιδεολογικού - αξιακού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Πόλος συντηρητικού αυταρχισμού ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος ,6 Ενδιάμεση θέση ,8 Πόλος ιδεολογικού φιλελευθερισμού ,6 Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 5 / Αθροιστικός Δείκτης. 6. Ο νέος πολυσυλλεκτισμός. Τα εκλογικά κοινωνικά σώματα των κομμάτων και η τοποθέτηση σε ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα Η κυριαρχία του μεσαίου χώρου στα εκλογικά σώματα των κομμάτων, αλλά και η έντονη εσωτερική αντιφατικότητα σε όλα σχεδόν τα κρίσιμα θέματα που απασχολούν την κοινωνία, έχει ως συνέπεια την καταγραφή μιας σημαντικής (αν και όχι απόλυτης) αναντιστοιχίας μεταξύ κομματικής επιλογής και ιδεολογικο-πολιτικού ρεύματος. Στον πίνακα 7 παρουσιάζεται η αυτοτοποθέτηση αυτοαναγνώριση των ψηφοφόρων των ελληνικών κομμάτων σε κάποιο ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα. Διακρίνει κανείς για το ΠΑΣΟΚ π.χ., ότι 10 Μια ανάλογη προσέγγιση στη ιδεολογική τοπογραφία ειδικά του ΠΑΣΟΚ βεβαίωνε για τη μετατόπιση εν πολλοίς των ιδεολογικών τάσεων από τις παραδοσιακές δημοκρατικές-προοδευτικές αρχές σε αντιφατικά ιδεολογήματα του μεσαίου χώρου, αλλά και σε κρατικιστικά-αυταρχικά ιδεολογήματα (Μαυρής 2001β). 10

11 μόνον το 54% των ψηφοφόρων του κατατάσσει αναγνωρίζει τον εαυτό του στο σοσιαλδημοκρατικό-σοσιαλιστικό ρεύμα, τη στιγμή που καταγράφονται αξιόλογα ποσοστά και σε όλα τα ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα. Επίσης, μόνον το 45% περίπου των ψηφοφόρων του ΚΚΕ κατατάσσει αναγνωρίζει τον εαυτό του στο κομμουνιστικό ρεύμα, ενώ και στην περίπτωσή του, παρά την ευρέως επικαλούμενη συνοχή του κόμματος αυτού, παρουσιάζεται ένας σημαντικός πλουραλισμός ιδεολογικο-πολιτικών ρευμάτων. Στη ΝΔ η πλειοψηφία του φιλελεύθερου ρεύματος, συνοδεύεται από την ισχυρή παρουσία του συντηρητικού ρεύματος αλλά και του νεοφιλελεύθερου, ενώ ο ΣΥΝ διχάζεται μεταξύ των ρευμάτων της εναλλακτικής αριστεράς (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ και κινήματα) και της σοσιαλδημοκρατίας. Το σημαντικότερο ωστόσο στοιχείο είναι ότι περίπου ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους όλων ανεξαιρέτως των κομμάτων δηλώνει πως δεν ανήκει σε κάποιο ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα. Τα σχετικώς πλειοψηφούντα ποσοστά επιβεβαιώνουν την προϊστορία κάθε κόμματος, που λανθάνει ακόμη στο εσωτερικό τους. ΠΙΝΑΚΑΣ 7 Κατανομή των ψηφοφόρων των κομμάτων σε ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα (ποσοστό %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Φιλελεύθεροι (18.9%) 8,5 36,0 1,5 9,8 15,6 Ριζοσπάστες (1.5%) 1,5 1,3 3,1 5,0 - Συντηρητικοί (6.8%) 1,5 13,0 4,6 2,4 2,7 Νεοφιλελεύθεροι (4.7%) 1,5 8,0 1,5-16,7 Εθνικιστές (2.2%) 0,6 3, ,0 Οικολόγοι (3.4%) 2,6 1,6 3,1 4,9 2,7 Σοσιαλιστές / Σοσιαλδημοκράτες 54,0 6,0 12,3 22,0 8,1 (21.6%) Κομμουνιστές (3.0%) 0,9 0,3 44,6 7,3 - Εναλλακτικοί Αριστεροί / Ευρωπαϊκό 1,8 0,3 4,6 24,4 - Κοινωνικό Φόρουμ (2.0%) Σε κανένα / Τίποτα (21.1%) 26,4 29,0 24,6 24,6 30,0 Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Ο σημερινός πολυσυλλεκτισμός των ελληνικών κομμάτων μοιάζει με το φαινόμενο που είχαν από πολύ παλιότερα περιγράψει για το κομματικό φαινόμενο ο Kirchheimer (1966) με τον όρο πανσυλλεκτικό κόμμα catch-all party και ο Charlot (1971) με τον όρο κόμμα εκλογέων. Οι δύο αυτοί όροι αποσκοπούσαν στο να περιγράψουν τα σύγχρονα κόμματα ως χαλαρά ιδεολογικά μορφώματα που αποσκοπούν στο να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους. Ο ορισμός αυτός καθίσταται και πάλι επίκαιρος, όμως το φαινόμενο αποδεικνύεται πολύ ευρύτερο. Πριν απ όλα ο πολυσυλλεκτικός χαρακτήρας των κομμάτων αφορά όχι μόνον τα μεγάλα συστημικά κόμματα εξουσίας που είχαν στο μυαλό τους ο Kirchheimer και ο Charlot όταν εισήγαγαν τους δύο όρους, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρο το φάσμα του κομματικού συστήματος, ακόμα και στα πλέον (φαινομενικώς) ομογενοποιημένα κόμματα (οι περιπτώσεις του ΛΑΟΣ, κυρίως, αλλά και του ΚΚΕ είναι χαρακτηριστικές) ή ακόμα και στα μικρότερα κομματικά - εκλογικά σχήματα. Στην ελληνική περίπτωση, δεν είναι μόνον ότι τα ίδια τα βασικά κόμματα της μεταπολίτευσης 11

12 μετασχηματίστηκαν από κόμματα ιδεολογικο-πολιτικής συνοχής και φορείς εθνικού στρατηγικού σχεδίου σε χαλαρά μορφώματα που προσβλέπουν σε πολλούς, διαφορετικούς και καμιά φορά αντίθετης φοράς ψηφοφόρους, μεταβλήθηκαν δηλ. σε ένα μωσαϊκό πολιτικών, ιδεολογικών και πολιτισμικών ρευμάτων. Είναι επιπλέον ότι πολυσυλλεκτικά αποδεικνύονται και τα ίδια τα ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα, που κατά τεκμήριο θα έπρεπε να εκφράζουν μια περισσότερο συνεκτική ταυτότητα. Η ίδια η αυτοτοποθέτηση σε ένα ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα παρουσιάζει ένα μεγάλο εύρος απόψεων και πολιτικών αντιλήψεων, πολλές εκ των οποίων είναι αναντίστοιχες με αυτό. Το συμπέρασμα πως (και) η αυτοαναγνώριση στη σημερινή συγκυρία σε κάποιο ιδεολογικό ρεύμα δεν παραπέμπει σε ενιαίο συνεκτικό σύστημα πολιτικών, οικονομικών και ιδεολογικών απόψεων προκύπτει αν παρακολουθήσει κανείς στον Πίνακα 8 τις απόψεις που καταγράφονται στο εσωτερικό των πέντε σημαντικότερων και ιστορικότερων στην ελληνική κοινωνία ιδεολογικο-πολιτικών ρευμάτων για τα ίδια θέματα (issues) που παρουσιάστηκαν και παραπάνω. ΠΙΝΑΚΑΣ 8 Τοποθέτηση Στάση των αυτοαναγνωριζόμενων πολιτών σε ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα στις θεματικές του πολιτικού οικονομικού ιδεολογικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Κατάργηση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων Αποποινικοποίηση μαλακών ναρκωτικών Προστασία δικαιωμάτων μουσουλμανικής μειονότητας Κατάργηση υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών Χωρισμός Εκκλησίας /Κράτους Απαγόρευση των εκτρώσεων Κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες Σεβασμός δικαιωμάτων των κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες Νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών Οι επιχειρήσεις κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο Κράτος Η ιδιωτική επιχείρηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να λυθούν τα οικονομικά προβλήματα της Νεοφιλελεύθεροι Σοσιαλδημοκράτες Σοσιαλιστές / Φιλελεύθεροι Συντηρητικοί Κομμουνιστές ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

13 χώρας Χρειάζονται δυνατά συνδικάτα για να προστατεύουν τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς των εργαζομένων Εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ - ΑΞΙΑΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Οι νέοι δεν έχουν σεβασμό για τους γονείς τους Για μερικά εγκλήματα χρειάζεται η θανατική ποινή Τα σχολεία πρέπει να μαθαίνουν στα παιδιά το σεβασμό στην εξουσία Ο νόμος πρέπει να γίνει ακόμα πιο αυστηρός απ ότι είναι σήμερα γι αυτούς που τον παραβιάζουν Οι σχέσεις των ομοφυλόφιλων είναι λάθος Χρειάζεται λογοκρισία σε ταινίες και περιοδικά για να διατηρηθούν οι ηθικές μας αξίες Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Ας σταχυολογήσουμε ορισμένες μόνο χαρακτηριστικές αντινομίες: Οι νεοφιλελεύθεροι πολίτες, που θα περίμενε κανείς η αυτοένταξη τους στο ρεύμα αυτό να συνοδεύεται από την αποδοχή των όρων και των συνθηκών της οικονομίας της αγοράς, εμπιστεύονται τις μεγάλες επιχειρήσεις σε ποσοστό μόλις 32.1%, ενώ αντίθετα το 51% εξ αυτών δεν τις εμπιστεύεται (17% δεν έχει άποψη). Επίσης, μόλις το 54.7% εξ αυτών ασπάζεται τη γνώμη ότι η ιδιωτική επιχείρηση και η στήριξή της είναι ο καλύτερος δρόμος για την επίλυση των οικονομικών προβλημάτων της χώρας, ενώ υπάρχει και ένα 10% που εκφράζει τη διαφωνία του με αυτή την άποψη (και εδώ ένα 35% δεν εκφράζει άποψη). Τέλος, το 49% εκφράζει τη γνώμη ότι οι επιχειρήσεις Κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο κράτος, ενώ τη διαφωνία του με αυτό εκφράζει το 28% (23% δεν εκφράζει άποψη). Οι φιλελεύθεροι πολίτες, που λογικά θα έπρεπε να χαρακτηρίζονται από απόψεις κοινωνικής ανεκτικότητας τάσσονται υπέρ της λογοκρισίας για ζητήματα ηθικής, υπέρ της θανατικής ποινής και της αυστηροποίησης του νόμου, καθώς και της πειθάρχησης ως βασικού στόχου του σχολείου (ισχυρά είναι, κατά περίπτωση, τα ποσοστά φιλελεύθερων πολιτών που δεν εκφράζουν άποψη). Η αναγνώριση στις κομμουνιστικές ιδέες συμβαδίζει με την άποψη περί μη κατάργησης της υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία, περί μη κατάργησης της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες, με την άποψη περί μη νομιμοποίησης των οικονομικών μεταναστών, με την άποψη για αυστηροποίηση του νόμου (και στο χώρο αυτό οι αμφισημίες των μη-στάσεων είναι εντονότατες). Οι πολίτες που δηλώνουν την ένταξή τους στο σοσιαλιστικό σοσιαλδημοκρατικό ρεύμα θεωρούν μόνον κατά 57.5% ότι οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας πρέπει να 13

14 ανήκουν στο κράτος (30% περίπου δεν έχει άποψη), θεωρούν κατά πλειοψηφία (49.1%) ότι χρειάζεται λογοκρισία για την προστασία των ηθικών αξιών (22% περίπου δεν διατυπώνει άποψη), ενώ διχάζονται ως προς το ζήτημα της θανατικής ποινής. Το ερώτημα πώς και γιατί κάποιος πολίτης αναγνωρίζει τον εαυτό του σε κάποιο ιδεολογικοπολιτικό ρεύμα τη στιγμή που η επιλογή του αυτή δεν αρθρώνεται με το αντίστοιχο σύστημα αξιών και απόψεων παραμένει εν πολλοίς ανοικτό. Το σίγουρο είναι ότι η επιλογή αυτή αποσυνδέεται όλο και περισσότερο από αρθρωμένες απόψεις και στάσεις και αποκτά ένα χαρακτήρα γενικής, αφηρημένης και, ίσως, συμβολικής αναφοράς. 7. Η τοποθέτηση στο μεσαίο χώρο και το ενδιαφέρον (ή το μη-ενδιαφέρον) για την πολιτική Η τοποθέτηση στο μεσαίο χώρο συνδέεται άμεσα, όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 3, με το δείκτη ενδιαφέροντος για την πολιτική και πιο συγκεκριμένα με το δείκτη μη-ενδιαφέροντος (αδιαφορίας) γι αυτήν. Μεσαίος χώρος και δείκτης αποστασιοποίησης από την πολιτική 64,7 60,6 59,3 62,2 51,7 57,3 56,7 56,1 57,7 55, ,2 50,1 50,6 51,3 49,7 52,9 46,7 48,3 46, Αδιαφορία για την πολιτική 'Μεσαίος χώρος' VPRC Διάγραμμα 3 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS Όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει, τα ποσοστά των δύο δεικτών είναι σχεδόν ισοδύναμα, ωστόσο το σημαντικότερο είναι ότι παρουσιάζουν απολύτως παράλληλες πορείες καμπύλης. Η άνοδος της μιας παρασύρει σε άνοδο την άλλη, η πτώση της μιας συνεπάγεται την πτώση της άλλης και αυτό παρατηρείται με συστηματικό τρόπο ολόκληρη τη δεκαετία 11. Όπως είχαμε επισημάνει και παραπάνω οι μεσαίες αυτοτοποθετήσεις στην κλίμακα Α/Δ μειώνονται σε κάθε εκλογική χρονιά. Η συσχέτιση της μεσαίας αυτοτοποθέτησης με το δείκτη αδιαφορίας-αποστασιοποίησης για την πολιτική, δίνει μια εξήγηση για το γεγονός. Καταρχήν, το ενδιαφέρον για την πολιτική μεγαλώνει (φυσιολογικά) ενόψει εκλογών. Κατά 11 Η μοναδική εξαίρεση είναι η μικρή άνοδος της αδιαφορίας για την πολιτική μεταξύ , ωστόσο επειδή η τελευταία έρευνα του 2003 (Δεκέμβριος) με την πρώτη του 2004 (Ιανουάριος) απέχουν μεταξύ τους λίγες μόνον ημέρες ενδέχεται να υποκρύβει ένα τυχαίο γεγονός. 14

15 δεύτερο λόγο, τα κόμματα, ενώ συμπεριφέρονται στις κανονικές τους στιγμές τις μη εκλογικές χρονιές - με στόχο την προσέλκυση του εθνικού - μεσαίου ακροατηρίου, αναγκάζονται στις προεκλογικές περιόδους, είτε από λόγους εκλογικής τακτικής είτε από λόγους πιέσεων που τους ασκούνται από ειδικές κοινωνικές- εκλογικές ομάδες για να αποκαλύψουν το πρόγραμμά τους, είτε ακόμα και από λόγους ανταπόκρισης και συνάφειας σε ένα πιο κατά τεκμήριο πολιτικοποιημένο περιβάλλον όπως αυτό των εκλογών, να μετακινηθούν κατά τι από το μεσαίο χαρακτήρα τους. Η επανάκαμψη της πολιτικοποίησης μειώνει έτσι τις μεσαίες αυτοτοποθετήσεις. Αντίστροφα, η επαναφορά στις φυσιολογικές μη-εκλογικές χρονιές με σχετική υποχώρηση του δείκτη ενδιαφέροντος για την πολιτική ενισχύουν ξανά τις μεσαίες αυτοτοποθετήσεις. 8. Ο μεσαίος χώρος και οι επιδράσεις του στον κομματικό ανταγωνισμό και τη μορφή των κομμάτων. Ας επιχειρηθεί τώρα μια σύνοψη όλων των παραπάνω δεδομένων και μια προσέγγιση της επίδρασής τους στο ευρύτερο κομματικό και πολιτικό σύστημα. O μεσαίος χώρος είναι, όπως προέκυψε από την ανάλυση, ένας υπαρκτός και ορθολογικά δομημένος χώρος. Δεν αποτελεί μια τυχαία τοπογραφικής φύσεως αυτοτοποθέτηση. Εμφανίζει μια θαυμαστή συνέπεια σε μεσαίες (ενδιάμεσες) θέσεις, αλλά και σε μη-θέσεις, σε όλα, ή τουλάχιστον σε πάρα πολλά από τα κρίσιμα πολιτικά, οικονομικά και ιδεολογικά ζητήματα της εποχής, έχει δηλαδή τη δική του λογική. Αποτελεί ένα είδος οργανικού κόμματος. Για το λόγο αυτό άλλωστε εμφανίζει και αυτήν τη διαχρονική στην τελευταία δεκαετία στατιστική συστηματικότητα που είδαμε παραπάνω στο Διάγραμμα 2. Η ανάλυση των απόψεων της εκλογικής βάσης των κομμάτων πάνω σε μια σειρά πολιτικών, ιδεολογικών και οικονομικών θεμάτων (issues) επιβεβαιώνει επίσης ότι ο μεσαίος χώρος αποτελεί μάλιστα μια πλειοψηφική πραγματικότητα. Είναι το κοινωνικό παράγωγο της σύγκλισης των κομμάτων στα στρατηγικά ζητήματα διακυβέρνησης, της ανταλλαγής μεταξύ τους παραδοσιακών κοινωνικών προσβάσεων, της μετακίνησής τους από τις παλαιότερες φυσιογνωμίες τους σε αποφορτισμένες ιδεολογικά θέσεις (το τελευταίο ισχύει προφανώς πολύ περισσότερο για τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ). Για να το διατυπώσουμε με το κριτήριο (και το αισθητήριο) ενός δρώντος πολιτικού «μεσαίος χώρος είναι να είσαι μακριά από δογματισμούς, μακριά από ακρότητες, μακριά από υπερβολές. Να μην έχεις προκαταλήψεις που να πηγάζουν από το παρελθόν» (Καραμανλής Κ. 2000). Οι ενδιάμεσες θέσεις και οι μη-θέσεις δεν σημαίνουν ότι ο μεσαίος χώρος είναι κενός περιεχομένου. Ως σημείο ισορροπίας και όχι ως όρος της πολιτικής γεωγραφίας, συντίθεται από επιμέρους ιδεολογίες, απόψεις και ιδεολογήματα, αλλά και συσχετισμούς των παραπάνω, που καταλήγουν σε τρία κρίσιμα ιδεολογικο-πολιτικά συμπυκνώματα, όπως έδειξε παραπάνω και η ανάλυση των τριών κλιμάκων. Στα ζητήματα πολιτικής ο μεσαίος χώρος πιέζεται από τον ισχυρό αν και δευτερεύοντα πόλο των αυταρχικών απόψεων. Στα ζητήματα οικονομικής πολιτικής ο μεσαίος χώρος πιέζεται από τον ισχυρό, επίσης δευτερεύοντα, πόλο υποστήριξης του κοινωνικού κρατικού τομέα. Στα ζητήματα ιδεολογίας και αξιών ο μεσαίος χώρος βρίσκεται ισοδύναμος σχεδόν με τον συντηρητικό πόλο. Στην πρώτη και την τρίτη περίπτωση είναι εμφανής η επίδραση της παραδοσιακής συντηρητικής δεξιάς. Στη δεύτερη περίπτωση, αντίθετα, είναι εμφανής η επίδραση της παραδοσιακής αριστεράς. Ο μεσαίος χώρος γίνεται κατ αυτόν τον τρόπο ένα ιδιότυπο σημείο, συνάντησης, άμβλυνσης και υπέρβασης ταυτόχρονα των παραδοσιακών πολιτικών τοποθετήσεων. Αντίθετα με ό,τι πιστεύει το σύνολο των υποστηρικτών του, δεν αποτελεί ένα απλώς και μόνον σημείο ιδεολογικο-πολιτικής συνάντησης, αλλά μια σχετικώς οργανωμένη αντίληψη για την κοινωνία και τις κατευθύνσεις της, με συγκεκριμένα ιδεολογικά φορτία. Σημείο-κλειδί για την κατανόηση του μεσαίου φαινομένου αποτελεί η σταδιακή αλλαγή κατά τη δεκαετία του 90 του χαρακτήρα του δικομματισμού και η μετάβαση από τον πολωμένο στον συγκλίνοντα δικομματισμό (Μαυρής 2000, Vernardakis 2000). Η 15

16 σύγκλιση των κομμάτων της διακυβέρνησης στα τρία κυριότερα πεδία άσκησης της σύγχρονης εφαρμοσμένης πολιτικής, το πεδίο της οικονομικής πολιτικής, το πεδίο διαμόρφωσης των όρων λειτουργίας του πολιτικού συστήματος και το πεδίο της θεσμικών εγγυήσεων λειτουργίας των δύο πρώτων, επέδρασε καταλυτικά στη διαμόρφωση αυτού του χώρου. Εμπεδώθηκε δε από την αδυναμία των αριστερών κομμάτων να ανα-συγκροτήσουν μια συμπαγή και διακριτή ταυτότητα απέναντι στις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις, αλλά και την ανυπαρξία έως σήμερα τουλάχιστον ενός ισχυρού κόμματος της άκρας δεξιάς 12. Στην ουσία ο μεσαίος χώρος είναι το αποτέλεσμα της άμβλυνσης των ιδεολογικών και πολιτικών θέσεων των κομμάτων, στην προσπάθειά τους να διευρύνουν το εκλογικό τους ακροατήριο. Κατ αυτήν την έννοια ο μεσαίος χώρος είναι η οργανική ενσωμάτωση του εκλογικισμού στο χαρακτήρα των σύγχρονων κομμάτων. Αν κάποτε ο εκλογικισμός έκανε την εμφάνισή του στα κόμματα κατά τις προεκλογικές περιόδους, προσδοκώντας την προσέλκυση των ταλαντευόμενων ψηφοφόρων της τελευταίας στιγμής, σήμερα ο εκλογικισμός αποτελεί σχεδόν πάγιο χαρακτηριστικό της πολιτικής φυσιογνωμίας των κομμάτων, αποβλέποντας όχι απλώς στην προσέλκυση αυτών των ταλαντευόμενων, αλλά στη στρατηγική ενσφήνωση στο μεσαίο χώρο εκεί όπου κρίνονται οι εκλογικές μάχες και εδρεύουν οι οιονεί αναποφάσιστοι, δηλαδή οι μετριοπαθείς πολίτες. Αυτός ο πολιτικός διαγκωνισμός των σύγχρονων πολιτικών κομμάτων για την κατάληψη του μεσαίου χώρου αποτελεί τη νομιμοποιητική βάση της ευκολότερης σε σχέση με το παρελθόν εκλογικής κινητικότητας πολλών κοινωνικών χώρων, που επιλέγουν με την ψήφο τους να κινηθούν σε άλλους από τους παραδοσιακούς πολιτικούς τους χώρους. Οι αλλαγές στην κοινωνική γεωγραφία των κομμάτων είναι σαφείς (Μαυρής 2001α, 2004, Βερναρδάκης 2004α, 2004β). Τροφοδοτούνται από - και τροφοδοτούν - την άμβλυνση των παραδοσιακών κομματικών ή παραταξιακών ταυτίσεων, ενώ μειώνεται ολοένα και περισσότερο η επίδραση των κοινωνικών ταξικών θέσεων στην πολιτική και εκλογική συμπεριφορά (Franklin 1985). Η ανάπτυξη της λογικής του μεσαίου χώρου φέρνει δε στην επιφάνεια «καινούργιες» προβληματικές για τη φύση και το ρόλο του κόμματος, όπως την προβληματική του κόμματος à la carte, τη συγκρότηση των θεματικών κοινών και τον κατακερματισμό της πολιτικής σύνθεσης, την ανταπόκριση σε συγκεκριμένη δέσμη μέτρων (Μενδρινού 1999). Για δε τα μικρότερα κόμματα, τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς, η προσπάθεια να ανταγωνιστούν τα δύο μεγαλύτερα κόμματα στο πεδίο της εκπροσώπησης του χώρου αυτού απλώς μειώνει την ιδεολογικο-πολιτική τους εμβέλεια και τη συνοχή της ταυτότητάς τους και ενισχύει τον καθεστωτικό δικομματισμό. Τέλος, όπως έχει εύστοχα επισημανθεί (Σπουρδαλάκης 2003: 56), ο μεσαίος χώρος και η απορρέουσα από αυτόν στρατηγική των κομμάτων προσπάθεια συσχετίζεται άμεσα με το μετασχηματισμό των σύγχρονων πολιτικών κομμάτων από θεσμούς κοινωνικής εκπροσώπησης σε θεσμούς του κράτους ( κόμμα καρτέλ Cartel Party). Όλα αυτά βεβαίως, αντίθετα από ότι πιστεύουν οι υποστηρικτές του μεσαίου χώρου, δεν συνιστούν υπέρβαση από την κρίση της πολιτικής. Μάλλον συνεισφέρουν στην εμβάθυνση αυτής της κρίσης. Ο μεσαίος χώρος αποτελεί το ιδεολογικό και κοινωνικό προϊόν μιας προϊούσας αποϊδεολογικοποίησης και ενός νέου πολιτικού και ιστορικού αναλφαβητισμού, κατά την έκφραση του ιστορικού Γ.Μαργαρίτη. Οπως μάλιστα διαφαίνεται σε πολλές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, οδηγεί σε διαρκή απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική συμμετοχή και τις δημοκρατικές διαδικασίες. Οδηγεί στην αποπολιτικοποίηση της 12 Όπως δείχνει η σχετική ανάλυση για τον ΛΑΟΣ που παρουσιάζεται στο πλαίσιο αυτού του τόμου (Κουκουράκης 2004), αλλά και τα στοιχεία των θεμάτων (issues) που παρουσιάστηκαν παραπάνω, το κόμμα αυτό παρά την προσπάθεια να καλύψει ένα σαφή ιδεολογικο-πολιτικό χώρο, έχει ταυτόχρονα πολλά χαρακτηριστικά του μεσαίου χώρου. Αλλού παρουσιάζει στοιχεία εθνικισμού, αλλού στοιχεία κοινωνισμού, αλλού νεοφιλελεύθερα στοιχεία. Η πολιτικο-ιδεολογική του τοπογραφία δεν απέχει πολύ από την αντίστοιχη των άλλων κομμάτων. Συνεπώς και η τοποθέτησή του στο κομματικό και πολιτικό σύστημα απέχει πολύ, τουλάχιστον έως τώρα, από το να συγκριθεί με τα αντίστοιχα τυπικά ακροδεξιά ή και φασίζοντα κόμματα της Ευρώπης, ακριβώς διότι μέχρι σήμερα κινήθηκε μάλλον στην κατεύθυνση ενός νομιμοποιημένου συστημικού κόμματος. 16

17 πολιτικής και στην κοινωνική απονομιμοποίηση των αντιπροσωπευτικών θεσμών. Θα επαναλάβουμε εν κατακλείδι το συμπέρασμα των Marcel και Witkowski (2003) ότι, η διέξοδος από την κρίση της πολιτικής δεν είναι η σύγκλιση στο μέσον, αλλά η αποσαφήνιση των πολιτικών ταυτοτήτων, η αντιπροσώπευση από την αριστερά, τη δεξιά ή το κέντρο διακριτών πολιτικών και ιδεολογικών ιδεών και προγραμμάτων και, τελικά, η δημοκρατική κρίση των πολιτών. 17

18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Ανδριανόπουλος, Α. (2003). «Η ΝΔ, η Αριστερά και ο μεσαίος χώρος». Διαθέσιμο στο Βενιζέλος, Ευ. (2003). «Το ανοικτό κόμμα ως απάντηση στην κρίση του κομματικού φαινομένου», σ Στο Τσάτσος Δ. Κοντιάδης Ξ. (επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων. Αθήνα: Παπαζήσης. Βερναρδάκης, Χρ. (1999). «Το κομματικό σύστημα : Ιδεολογικές μετακινήσεις, πολιτικές συγγένειες και χώροι κομματικού ανταγωνισμού», σ Στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Βερναρδάκης, Χρ. (2003). «Στην αναζήτηση της αριστεράς. Οι αμφιλεγόμενες ταυτότητες της παραδοσιακής ελληνικής αριστεράς», σ Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: VPRC Βερναρδάκης, Χρ. (2004α). «Εκλογές 2004: Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της πρόθεσης ψήφου», εφ. ΑΥΓΗ, 8/2/2004. Βερναρδάκης, Χρ. (2004β). «Βουλευτικές Εκλογές 2004: Μια αποτίμηση της προεκλογικής περιόδου και των εκλογικών αποτελεσμάτων». επ. ΘΕΣΕΙΣ, τομ.87: Vernardakis, Chr. (2000). «Les élections grecques d avril Le cas d un bipartisme convergent». Pole Sud, τομ.13: Βερναρδάκης, Χρ. & Μαυρής, Γ. (1991). Κόμματα και κοινωνικές συμμαχίες στην προδικτατορική Ελλάδα. Οι προϋποθέσεις της μεταπολίτευσης. Αθήνα: Εξάντας. Boy D. & Chiche J. (1999): La qualité des enquetes d intention de vote: le cas des régionales de Στο Duhamel O. & Mechet Ph. (dir.), SOFRES - L etat de l opinion 1999, σ Paris: Seuil (ελληνική μετάφραση στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις 2000, σ Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης). Charlot, J. (1971). Les Partis Politiques. Paris: Armand Colin. Converse, Ph. (1970). «Attitudes and non attitudes». Στο Τufte E. (ed.), The Quantitative Analysis of Social Problems, MA: Addison-Wesley. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (1988). Συγκριτική Ερευνα Πολιτικής Κουλτούρας στις χώρες της Νότιας Ευρώπης: Εισαγωγικές Παρατηρήσεις, υπεύθυνοι έρευνας: Γ.Θ. Μαυρογορδάτος Ηλ.Νικολακόπουλος. Ανάτυπο. Αθήνα: Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών. Franklin, M. (1985). The decline of class voting in Britain: Changes in the basis of electoral choise, , Oxford: Clarendon Press. Grunberg, G. & Schweisguth, E. (1990). «Libéralisme culturel et libéralisme économique». Στο CEVIPOF, Boy, D. & Mayer, N. (dir.), L électeur français en questions, Paris: Presses de FNSP. 18

19 Grunberg, G. & Schweisguth, E. (1997). «Recompositions idéologiques». Στο Boy, D. & Mayer, N. (dir.), L électeur a ses raisons, Paris: Presses de FNSP. Καραμανλής, Κ. (2000). Πολιτική Συνέντευξη στον ΑΝΤΕΝΝΑ, Τετάρτη 5 Απριλίου Διαθέσιμη στο Καραμανλής, Κ. (2004). Εναρκτήρια Ομιλία στο 6 ο Τακτικό Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, Ιούλιος Διαθέσιμη στο Kirchheimer, O. (1966). «The transformation of Western European Party Systems», σ Στο LaPalombara J. & Weiner M. (eds), Political Parties and Political Development. Princeton: P.U.P. Κουκουράκης, Γ. (2004). «Ο Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός (ΛΑΟΣ) και ο χώρος της άκρας δεξιάς στο ελληνικό πολιτικό σύστημα», σ...- Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Σαββάλας. Laponce, J.-A. (1981). Left and Right: the topography of political perceptions. Toronto-Buffalo-London: U.T.P. Λούλης, Γ. (2002). «Μεσαίος χώρος και σκληρό ροκ». Διαθέσιμο στο Λούλης, Γ. (2004). Το τέλος μιας κυριαρχίας. Πώς και γιατί το ΠΑΣΟΚ έχασε τις εκλογές. Αθήνα:Λιβάνης. Marcel S. & Witkowski D. (2003). «Il faut sauver le clivage gauche-droite», σ Στο Duhamel O. & Mechet Ph. (dir.), SOFRES - L etat de l opinion Paris: Seuil. (ελληνική μετάφραση στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις 2004, σ Αθήνα: Σαββάλας). Μαυρής, Γ. (2000). «Οι δύο Ελλάδες. Κοινωνιολογία της ψήφου στις εκλογές της 9 ης Απριλίου 2000», σ Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Μαυρής, Γ. (2001α). «Τι έχει αλλάξει στην κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ μετά τις εκλογές», εφ. ΤΑ ΝΕΑ, 9/10/2001. Διαθέσιμο επίσης στο Μαυρής, Γ. (2001β). «Η ιδεολογική ακτινογραφία του σημερινού ΠΑΣΟΚ», εφ. ΤΑ ΝΕΑ, 10/10/2001. Διαθέσιμο επίσης στο Mαυρής, Γ. (2004). «Οι αλλαγές στην κοινωνική βάση των κομμάτων», εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/2/2004. Διαθέσιμο επίσης στο Μεϊμαράκης, Ευ. (2002). «Ο μεσαίος χώρος ως παράγοντας κοινωνικής και πολιτικής μετεξέλιξης». Ομιλία Τοποθέτηση σε Εκδήλωση του Ινστιτούτου ΔημοκρατίαςΚ.Καραμανλής, Παρασκευή 28 Ιουνίου 2002, Διαθέσιμη στο 19

20 Μενδρινού, Μ. (1999). «Κοινή γνώμη, αιτήματα πολιτικής και θεματικά κοινά», σ Στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Michelat, G. (1986). «Typologie et attitudes politiques». Bulletin de psychologie, τομ. 379: Michelat, G. (1990). «A la recherche de la gauche et de la droite», σ Στο CEVIPOF, Boy D. & Mayer N. (dir.), L électeur français en questions, Paris: Presses de FNSP. Πάγκαλος, Θ. (2002). «Το ΠΑΣΟΚ θα χάσει τις εκλογές». Εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 20/1/2002. Διαθέσιμο επίσης, στο Σπουρδαλάκης, Μ. (2003). «Το κομματικό φαινόμενο: Εξέλιξη και συγκυρία» σ Στο Τσάτσος Δ. Κοντιάδης Ξ. (επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων. Αθήνα: Παπαζήσης. 20

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth Ιδεολογικές Αξίες, Πολιτικές Στάσεις και Ηγεμονία: Οι «ισχυρές μεταβλητές» της πολιτικής και εκλογικής συμπεριφοράς στη συγκυρία των Βουλευτικών εκλογών 2007 1. Εισαγωγή Στόχος του άρθρου αυτού είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Παστιάδης Γεώργιος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Διδάκτορας Παιδαγωγικού Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2 Περιεχόμενα 1. Η ταυτότητα της έρευνας... 3 2. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση των Δήμων και η θέση των Δημάρχων τι πιστεύουν οι πολίτες... 4 3. Σχέδιο Δήμων για οικονομική επιβίωση υπάρχει ή όχι... 5 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007 Βαρόµετροτης γιατονσκαϊκαιτηνκαθημερινη 4-5 Ιουνίου 2007 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ PUBLIC ISSUE/ VPRC Μέλος του ΣΕ ΕΑ, της ESOMAR και της WAPOR ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: www.electionwatch.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα;

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΚΛΟΠΩΝ Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; 23 9 7 6 Πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση 1 ο Κύμα: 07-09 Σεπτεμβρίου 2009 VPRC Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Οκτώβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 15 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... 3 1. Βαθμός ενδιαφέροντος για τις Βουλευτικές Εκλογές στις Σεπτεμβρίου... 4 2. Για το αν η προσφυγή στις πρόωρες

Διαβάστε περισσότερα

Γ/ Α 2% Ναι, έτυχε να ακούσουν 54% Όχι, δεν έτυχε να ακούσουν 44%

Γ/ Α 2% Ναι, έτυχε να ακούσουν 54% Όχι, δεν έτυχε να ακούσουν 44% ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΗΜΟΤΙΚΩΝ / ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ Το τελευταίο διάστηµα, έτυχε να δείτε, ή να ακούσετε κάτι στην τηλεόραση, ή στο ραδιόφωνο, ή στις εφηµερίδες, σχετικά µε τις ηµοτικές και Νοµαρχιακές εκλογές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Νοέμβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Λόγω της κατάστασης της οικονομίας και της ανασφάλειας που δημιουργεί, ενισχύεται η εμπιστοσύνη σε ανεξάρτητες αρχές

Λόγω της κατάστασης της οικονομίας και της ανασφάλειας που δημιουργεί, ενισχύεται η εμπιστοσύνη σε ανεξάρτητες αρχές Η βαθύτατη κρίση των θεσμών παραμένει Λόγω της κατάστασης της οικονομίας και της ανασφάλειας που δημιουργεί, ενισχύεται η εμπιστοσύνη σε ανεξάρτητες αρχές Του Γιαννη Mαυρη/www.mavris.gr/www.publicissue.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος.

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος. Ομάδα Εργασίας: «Διαμόρφωση νέου πλαισίου για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΟΙΚΙΑΚΑ: ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό επιχειρεί

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Μετεκλογική Έρευνα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Μάιος 2012 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ «ΣΠΟΥΔΑΙ», Τόμος 52, Τείχος 4ο, (2002), Πανεπιστήμιο Πειραιώς / «SPOUDAI», Vol. 52, No 4, (2002), University of Piraeus ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις απόψεις των. δόμηση

Έρευνα για τις απόψεις των. δόμηση Έρευνα για τις απόψεις των Ελλήνων πολιτών για την αυθαίρετη δόμηση Απρίλιος 2009 Ταυτότητα της έρευνας ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ 20/3/2009 έως 27/3/2009 18 ΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΩ ΔΕΙΓΜΑ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

λαός της ανοχής και λαός της εκκλησίας: μια ασύμβατη σχέση;

λαός της ανοχής και λαός της εκκλησίας: μια ασύμβατη σχέση; λαός της ανοχής και λαός της εκκλησίας: μια ασύμβατη σχέση; Μια προκαταρκτική ανάλυση με αφορμή το σύμφωνο συμβίωσης για άτομα του ιδίου φύλου Γιάννης Τσίρμπας «Ο πρώτος, ο πιο ζωτικός, ο πιο οικείος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πολιτική επιστήμη ασχολείται με καθετί που έχει αντικείμενο αναφοράς την κοινωνία ως σύνολο. Μελετά την κοινωνία σε τρία επίπεδα: 1. Μακρο-επίπεδο (κράτος)

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η Στάση των Πολιτών απέναντι στο Πολιτικό Σύστημα Συμπεράσματα από την Ανάλυση των Εκλογικών Ερευνών 1985-2009

Η Στάση των Πολιτών απέναντι στο Πολιτικό Σύστημα Συμπεράσματα από την Ανάλυση των Εκλογικών Ερευνών 1985-2009 Η Στάση των Πολιτών απέναντι στο Πολιτικό Σύστημα Συμπεράσματα από την Ανάλυση των Εκλογικών Ερευνών 1985-2009 Ιωάννης Ανδρεάδης Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Πολιτικών Επιστημών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Το δίπολο δέον/είναι στην πρόσληψη της πολιτικής από μαθητές/τριες γυμνασίου και οι συνέπειές της στο πολιτικό σύστημα

Το δίπολο δέον/είναι στην πρόσληψη της πολιτικής από μαθητές/τριες γυμνασίου και οι συνέπειές της στο πολιτικό σύστημα Το δίπολο δέον/είναι στην πρόσληψη της πολιτικής από μαθητές/τριες γυμνασίου και οι συνέπειές της στο πολιτικό σύστημα Εισήγηση στο συνέδριο Θεματική ψήφος και κομματική ταύτιση, Θεσσαλονίκη, 16-17/6/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες)

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες) Ηποσοτικήέρευνα (Θεμελιώδεις έννοιες) 1 Πειραματική έρευνα Ποσοτική έρευνα Πειραματική Ημι-πειραματική Αντιστροφής Περιγραφική Σύγκρισης Συσχέτισης Διαδοχικων Μ. 2 Μη Ισοδ..Ομ. Αντιστροφής Πειραματική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Κατανομή κρατικής οικονομικής ενίσχυσης έτους 2014 (γ δόση) στα δικαιούχα πολιτικά κόμματα. ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΘΕΜΑ: Κατανομή κρατικής οικονομικής ενίσχυσης έτους 2014 (γ δόση) στα δικαιούχα πολιτικά κόμματα. ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Αθήνα 28 Νοεμβρίου 2014 ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Αριθ. πρωτ.: 46539 ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Κ.Υ. ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης

Πανελλαδική έρευνα γνώμης Πανελλαδική έρευνα γνώμης Μάιος 2015 Ταυτότητα Έρευνας Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα «ΤΟ ΠΑΡΟΝ». Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 5 έως 7 Μαΐου 2015. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ»

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» «Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» Εισηγητής: Εμμανουήλ Μορφιαδάκης Αντιδήμαρχος στο Δήμο Μάλμοε Α. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη Σουηδία Ιστορικό Η Ελλάδα και η Σουηδία έχουν περίπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Το σύστημα Εξετάσεων Εισαγωγής που περιγράφεται στις επόμενες παραγράφους σχεδιάστηκε ως μεταβατικό σύστημα, για να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 1 Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 Κυρίες και Κύριοι, Η διαδρομή μου λίγο πολύ γνωστή. Εκτός από την επιχειρηματική μου δραστηριότητα ανέλαβα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο απέχει η ελληνική κοινωνία από ρατσιστικές ιδεολογίες;

Πόσο απέχει η ελληνική κοινωνία από ρατσιστικές ιδεολογίες; Πόσο απέχει η ελληνική κοινωνία από ρατσιστικές ιδεολογίες; ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εισήγηση αυτή επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο όσο και επίκαιρο ερώτημα, στο αν η ελληνική κοινωνία διαπερνάται από ρατσιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

segm@segm.gr, www.segm.gr

segm@segm.gr, www.segm.gr ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ-ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Μακεδόνων 2, 115 21 Αθήνα, τηλ. 210 6452 232, fax 210 6444 685 segm@segm.gr, www.segm.gr ΘΕΣΕΙΣ ΣΕΓΜ για τη Δημόσια διαβούλευση που διοργανώνει η ΕΕΚΕ Ανάπτυξης,

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ Κυριακή απόγευμα, 26 Ιουλίου 2015 ΠΡΟΣ: 1/. Δημότες, κατοίκους και επισκέπτες της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Το Προεδρείο της Βουλής Το Προεδρείο της Βουλής προβλέπεται από το ίδιο το Σύνταγµα. Αποτελείται από τον Πρόεδρο της Βουλής, από επτά(7) Αντιπροέδρους, τρεις (3)

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρμογή των βασικών αρχών. της Διεύθυνσης στο δημόσιο τομέα

Η Εφαρμογή των βασικών αρχών. της Διεύθυνσης στο δημόσιο τομέα 4 Η Εφαρμογή των βασικών αρχών της Διεύθυνσης στο δημόσιο τομέα 4.1 Ανθρώπινο δυναμικό 4.1.1Διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού Λέγεται ότι το ανθρώπινο δυναμικό είναι το σημαντικότερο κεφάλαιο που διαθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, σε μια συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου για το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων στην Αττική. Για ένα ζήτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις ψήφου της λεσβιακής, γκέι, αμφισεξουαλικής, τρανς και κουίρ κοινότητας

Τάσεις ψήφου της λεσβιακής, γκέι, αμφισεξουαλικής, τρανς και κουίρ κοινότητας Τάσεις ψήφου της λεσβιακής, γκέι, αμφισεξουαλικής, τρανς και κουίρ κοινότητας Περίληψη αποτελεσμάτων: Περίληψη αποτελεσμάτων: 1 ο στάδιο έρευνας 1 ο στάδιο έρευνας (προεκλογικό) (προεκλογικό) Μάιος 2014

Διαβάστε περισσότερα

Η Τελευταία Είδηση. Η Μεγαλύτερη Δημοσκόπηση που έγινε ποτέ στην Ελλάδα

Η Τελευταία Είδηση. Η Μεγαλύτερη Δημοσκόπηση που έγινε ποτέ στην Ελλάδα Πανελλαδική Έρευνα Συμμετείχαν πάνω από 6.000 άτομα 2 Περιεχόμενα Ταυτότητα της Έρευνας 4 Έρευνα Ευρωβαρόμετρου: «Ποια είναι τα δύο πιο σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα αυτή τη στιγμή;»

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 25/06/2002 ΑΠ: 1143Α Ταχ. /νση: ΟΜΗΡΟΥ 8 105 64 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 33.52.604-605 FAX: 33.52.617 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 Η Αρχή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. κου ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Στην δημόσια εκδήλωση με θέμα «Προβληματισμός για μια σύγχρονη κεντροδεξιά», στο πλαίσιο του κύκλου «οι προκλήσεις της πολιτικής σε καιρό κρίσης» Η κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΕΙΣ περιοδολόγηση της πολιτικής σκηνής μετά τις εκλογές του Απριλίου 2000

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΕΙΣ περιοδολόγηση της πολιτικής σκηνής μετά τις εκλογές του Απριλίου 2000 ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΕΙΣ περιοδολόγηση της πολιτικής σκηνής μετά τις εκλογές του Απριλίου 2000 τ 1. Από τον πολωμένο στο συγκλίνοντα δικομματισμό Οι αλλαγές στους πολιτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια»

Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια» Κοινή Γνώμη, Δημοσκοπήσεις και Κοινωνική έρευνα: επιστημολογικές αντιθέσεις και «πολιτικά παιχνίδια» 1. Εισαγωγή Tον Οκτώβριο του 2004 κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα, με αρκετά χρόνια καθυστέρηση, ένα σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ CENTRE FOR EUROPEAN CONSTITUTIONAL LAW THEMISTOKLES AND DIMITRIS TSATSOS FOUNDATION Victims Protection eu Protecting Victims Rights in the EU: The theory and practice of diversity of treatment during the

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα