Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων"

Transcript

1 Εισαγωγή Πολιτικά κόμματα και μεσαίος χώρος. Οι ιδεολογικές, πολιτικές και πολιτισμικές συντεταγμένες των σημερινών πολιτικών δυνάμεων Ήταν λίγο πριν τις εκλογές του 2000 όταν εισήχθη στο πολιτικό λεξιλόγιο της χώρας ο όρος μεσαίος χώρος. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά από αναλυτές και πολιτικούς του χώρου της ΝΔ, όμως έγινε γρήγορα βάση αναφοράς για όλο το φάσμα των αναλυτών της πολιτικής σκηνής. Λίγο αργότερα αποτέλεσε αναφορά και για το ΠΑΣΟΚ. Η εμφάνιση του όρου αυτού έχει βεβαίως τη δική της πολιτική ιστορία. Η εκλογή Σημίτη το 1996 στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ είχε μετατοπίσει το κόμμα σε μετριοπαθέστερες πολιτικές θέσεις, ενώ και η εκλογική του βάση είχε διευρυνθεί αποσπώντας από τη ΝΔ φιλελεύθερα και φιλοευρωπαϊκά τμήματα. Ταυτόχρονα, το τότε κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ταλανιζόταν από βαθιά κρίση ιδεολογικού προσανατολισμού και ηγεσίας, μετά τις δύο εκλογικές ήττες του 1993 και του Με την πρώτη επισφραγίστηκε η κοινωνική αποδοκιμασία του νεοφιλελευθερισμού και της ηγεσίας Μητσοτάκη που τον εξέφραζε, με τη δεύτερη επικυρώθηκε η αποτυχία της ηγεσίας Έβερτ και της (απότομης εκτός των άλλων) στροφής που επιχείρησε στην ιδεολογία και την πολιτικής της λαϊκής δεξιάς. Η νέα ηγεσία του Κ.Καραμανλή (Μάρτιος 1997) για να βγάλει το κόμμα από τη δομική του κρίση και να αμφισβητήσει την ηγεμονία Σημίτη εκτίμησε ότι έπρεπε σταδιακά να οδηγήσει το κόμμα σε κεντρώα κατεύθυνση και να ξεφύγει από την απομόνωση στα δεξιά του κομματικού συστήματος 1, οριοθετούμενο τόσο απέναντι στο νεοφιλελευθερισμό όσο και απέναντι στη λαϊκή δεξιά. Η στρατηγική Καραμανλή αποδείχτηκε επιτυχημένη: η ΝΔ κέρδισε μετά το 1997 όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις (Δημοτικές Νομαρχιακές Εκλογές 1998, Ευρωεκλογές 1999, Δημοτικές Νομαρχιακές Εκλογές 2002, Βουλευτικές Εκλογές 2004, Ευρωεκλογές 2004), πλην των Βουλευτικών Εκλογών του 2000 όπου όμως η ήττα ήταν κυριολεκτικά οριακή. Ο όρος μεσαίος χώρος χρησιμοποιήθηκε τότε, στην ουσία ως υποκατάστατο του κεντρώου ανοίγματος. Ο όρος μέχρι και σήμερα δεν παραπέμπει σε ρητές πολιτικές θέσεις και στόχους, ή ακόμα και σε συμβολικές πολιτικές αναφορές, όπως π.χ. θα παρέπεμπε αν χρησιμοποιείτο ανοικτά ο όρος κέντρο ή κεντροδεξιά. Επιχειρεί να περιγράψει περισσότερο μια αντίληψη για τα πολιτικά πράγματα, να συγκροτήσει μια σημειολογία μετριοπαθούς πολιτικής συμπεριφοράς 2 και να οργανώσει μια στρατηγική πολιτικών - συμβολικών κινήσεων 3, χρήσιμη στην προσπάθεια του Κ.Καραμανλή να απαγκιστρώσει τη 1 Η κίνηση του ΠΑΣΟΚ στο κέντρο του κομματικού συστήματος και η περιχαράκωση της ΝΔ στο δεξιό φάσμα του περιγράφεται στο Βερναρδάκης Τα σχετικά παραδείγματα είναι πάμπολλα. Ο Γραμματέας της ΝΔ, π.χ., ορίζει το μεσαίο χώρο ως το χώρο «στον οποίο συναντώνται όλοι εκείνοι οι πολίτες που από καιρό έχουν εγκαταλείψει τις πολιτικές αγκυλώσεις και περιχαρακώσεις. Είναι η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών που επιθυμούν συνθήκες πολιτικής συνέπειας και σοβαρότητας και που πιστεύουν στην προσωπική προσπάθεια, η οποία τελικά προάγει το κοινό συμφέρον». Βλ. Μεϊμαράκης Ενας εκ των θεωρητικών της έννοιας του μεσαίου χώρου, επίσης, αναφέρει: «Ο σημερινός ψηφοφόρος του μεσαίου χώρου θέλει χαμηλούς τόνους, απορρίπτει την οξύτητα, την παρενθοντολογία και ό,τι παραπέμπει σε διχαστικές νοοτροπίες. Θέλει κυβερνήσεις που να ασχολούνται με την καθημερινότητα, να δίνουν πρακτικές λύσεις μακριά από ιδεολογικές αγκυλώσεις..». Βλ. Λούλης Στο ίδιο μήκος κύματος ένας άλλος πολιτικός και θεωρητικός του ίδιου χώρου (τότε) αναφέρει: «Διεκδίκηση του μεσαίου χώρου λογικά θα πρέπει να σημαίνει προσέγγιση των μετριοπαθών ψηφοφόρων του κέντρου που δεν συμμερίζονται τις όποιες ιδεολογικά φορτισμένες και σχετικά ακραίες αντιλήψεις των άκρων». Βλ. Ανδριανόπουλος Ο Γ.Λούλης περιγράφει και θεωρητικοποιεί τη στρατηγική αυτή με τον όρο τριγωνοποίηση. Σε μια εποχή πραγματισμού, όπως εξηγεί, τα κόμματα δεν (πρέπει να) κινούνται μονοδιάστατα στον άξονα αριστερά δεξιά, αλλά να τον υπερβαίνουν με νέες συνθέσεις. Ετσι, δια του μεσαίου χώρου η ΝΔ μετά το 2000 επιχείρησε να συνθέσει μια πιο φιλελεύθερη οικονομική πολιτική με μια πιο ευαίσθητη προσέγγιση στα κοινωνικά ζητήματα. Μπορούσε έτσι να αντιπολιτεύεται το ΠΑΣΟΚ και

2 ΝΔ από τη δεξιά της απομόνωση και να διευρύνει το δυνάμει ακροατήριό της 4. Το ΠΑΣΟΚ με τη σειρά του διαισθανόμενο την απειλή του εισβολέα σε ένα προνομιακό του χώρο, άρχισε κι αυτό με τη σειρά του να υπερασπίζεται το μεσαίο χαρακτήρα του και να κατηγορεί τη ΝΔ για απλή μεταμφίεση, χωρίς ωστόσο και αυτό με τη σειρά του να διευκρινίζει σε ποιες πολιτικές θέσεις ή στόχους αναφέρεται αυτός ο χώρος 5. Η διαμάχη των δύο κομμάτων για την κατάληψη του μεσαίου χώρου άρχισε να θέτει ορισμένα προφανή ερωτήματα: εντέλει, υπάρχει ένας επίδικος μεσαίος χώρος ή κάποια έστω παραλλαγή του, ή αποτελεί ένα ακόμα από τα προσφιλή ιδεολογήματα των πολιτικών; Και αν υπάρχει, αποτελεί μια διαφορετική πολιτική τοποθέτηση σε σχέση με τις παλαιές κλασικές τοποθετήσεις, δηλαδή την αριστερά, το πολιτικό κέντρο, τη δεξιά, το σοσιαλισμό, το φιλελευθερισμό, τον κομμουνισμό, κ.λπ; Αρθρώνεται με θετικό τρόπο ή αποτελεί απλώς ένα χώρο διαμαρτυρίας ; Αποτελεί παράγωγο της κρίσης της πολιτικής ή αντίθετα προσπάθεια υπέρβασης της τελευταίας; Στα ερωτήματα αυτά θα επιχειρήσει το άρθρο αυτό να απαντήσει, παρακολουθώντας ορισμένα κρίσιμα δεδομένα πολιτικών ερευνών της τελευταίας δεκαετίας. 1. Η υλικότητα του μεσαίου χώρου H κλίμακα αυτοτοποθέτησης Αριστερά / Δεξιά (Α/Δ) 6 που χρησιμοποιείται στις πολιτικές έρευνες αποτελούσε και αποτελεί ένα σημαντικό δείκτη για την προσέγγιση και ανάλυση του τρόπου με τον οποίον οι πολίτες κατανοούν (προσλαμβάνουν) την πολιτική διαδικασία και τον κομματικό ανταγωνισμό. Επιπλέον, οι αυτοτοποθετήσεις σε αυτήν, αλλά και οι αρνήσεις αυτοτοποθέτησης, προϊδεάζουν για τους πολιτικούς και κομματικούς συσχετισμούς, στο μέτρο που αναπαριστούν σε τελική ανάλυση ευρύτερες και βαθύτερες ιδεολογικές ζυμώσεις της κοινωνίας. Παρακολουθώντας την εξέλιξη της τοποθέτησης της ελληνικής κοινωνίας στην κλίμακα Α/Δ κατά τη δεκαετία (Διαγράμματα 1 και 2) δύο διαπιστώσεις είναι εμφανείς. Η πρώτη διαπίστωση, αφορά στη στασιμότητα των αριστερών αυτοτοποθετήσεων της κλίμακας (θέσεις 1, 2 και 3) και τη σαφή άνοδο των αντίστοιχων δεξιών (θέσεις 8, 9 και 10). Η αλλαγή του ιδεολογικού συσχετισμού στην ελληνική κοινωνία είναι χαρακτηριστική. Η δεύτερη διαπίστωση αφορά στη σαφή κυριαρχία των τοποθετήσεων στο μέσον της κλίμακας (θέσεις 5 και 6), αλλά και στην ύπαρξη ενός σημαντικού ποσοστού πολιτών που αρνείται να τοποθετηθεί σε αυτήν. Το άθροισμα των δύο αυτών τοποθετήσεων - στάσεων φαίνεται πως αποτελεί τον πλειοψηφικό ιδεολογικο-πολιτικό χώρο της δεκαετίας (με σημεία αιχμής το 1998 και το 2001) [Ενδεικτικά παρατίθενται και στα δύο διαγράμματα τα αντίστοιχα παρατηρηθέντα ποσοστά στο μέσον της δεκαετίας του 80 σύμφωνα με ειδική έρευνα πολιτικής κουλτούρας (ΕΚΚΕ )]. εξ αριστερών (στα κοινωνικά θέματα) και εκ δεξιών (στα οικονομικά θέματα). Βλ. Λούλης 2004: Ο όρος κοινωνικό κέντρο που χρησιμοποίησε η ΝΔ στο 6 ο Συνέδριό της (Ιούλιος 2004) εισήχθη ως συνέχεια του μεσαίου χώρου, με τις ίδιες ακριβώς νοηματοδοτήσεις, χρησιμοποιείται δε εκ παραλλήλου. Πρβλ. Καραμανλής Στις αναλύσεις τις προερχόμενες από το χώρο του ΠΑΣΟΚ διαφαίνονται ακριβώς οι ίδιες συντεταγμένες προσέγγισης του μεσαίου χώρου με αυτές της ΝΔ. Ο Θ.Πάγκαλος, π.χ., θεωρεί ότι «ο μεσαίος χώρος αποτελείται από καινούριες, δυναμικές κοινωνικές ομάδες και νέες στάσεις ζωής ψηφίζει σε ποσοστά πρωτοφανή το ένα ή το άλλο μεγάλο κόμμα γιατί πάνω απ όλα επιθυμεί αποτελεσματικότητα» Πάγκαλος Ο Ευ.Βενιζέλος από τη μεριά του, εισάγει μια ολόκληρη θεωρία περί ανοικτού κόμματος στη βάση της (λανθάνουσας) θεωρίας του περί μεσαίου χώρου και θεματικής à la carte ψήφου (Βενιζέλος 2003). 6 Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται κατά παράδοση η δεκαβάθμια μορφή της κλίμακας, όπου το 1 είναι το πιο αριστερό σημείο της αυτοτοποθέτησης και το 10 το πιο δεξιό. 7 Πρέπει να επισημανθεί, ότι τα ποσοστά της αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα 1-10 Α/Δ που παρουσιάζονται στη σχετική έρευνα είναι λίγο μεγαλύτερα, εξαιτίας του ότι έχει αφαιρεθεί το ποσοστό 2

3 Αξίζει να παραμείνει κανείς σ αυτήν τη δεύτερη διαπίστωση για να κάνει τρεις καίριες διευκρινίσεις - επισημάνσεις. Η πρώτη επισήμανση: αν αθροίζουμε τα ποσοστά της μεσαίας αυτοτοποθέτησης (θέσεις 5 και 6 της κλίμακας) με αυτά της απόρριψης της αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα, είναι γιατί οι δύο αυτές στάσεις όλο και περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες εκφράζουν συγγενείς ή και ταυτόσημες ιδέες. Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον της κλίμακας αριστερά / δεξιά ισοδυναμεί ολοένα και περισσότερο με αδιαφορία και άρνηση για την πολιτική (Boy & Chiche 1999, Marcel & Witkowski 2003). Αυτό άλλωστε εμπειρικά επιβεβαιώνεται και από την καμπύλη των δύο στάσεων στο διάγραμμα 2, όπου φαίνεται η αλληλοσυσχέτισή τους: όταν αυξάνεται το ποσοστό της μεσαίας τοποθέτησης μειώνεται αυτό της άρνησης της κλίμακας και αντίστροφα. Η δεύτερη επισήμανση: θα αναρωτηθεί κανείς αν η κυριαρχία του μέσου είναι ένα καινούργιο (πρόσφατο) στοιχείο, αφού και στη δεκαετία, όπως φαίνεται και στην έρευνα του ΕΚΚΕ, παρατηρείτο η ίδια τάση, αν και βεβαίως αρκετά πιο εξασθενημένη. Η διαφορά από τις αντίστοιχες τοποθετήσεις στη δεκαετία του 80 είναι ότι στην περίοδο εκείνη η αυτοτοποθέτηση στο μέσον και η άρνηση αυτοτοποθέτησης δεν συνιστούσαν συγγενείς επιλογές. Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον, σύμφωνα με τα ιστορικά πολιτικά, αλλά και ερευνητικά δεδομένα που διαθέτουμε, αποτελούσε μια συνειδητή πολιτική επιλογή που εξέφραζε κατά βάσιν τον υπαρκτό πολιτικό κεντρισμό και συνδεόταν με το φαινόμενο του Κέντρου των προδικτατορικών και πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων 8. Η σύγκλιση της μεσαίας αυτοτοποθέτησης με την απόρριψη της κλίμακας είναι φαινόμενο (όχι μόνο ελληνικό) της τελευταίας δεκαετίας. Η τρίτη επισήμανση: σε κάθε εκλογική χρονιά (1996, 2000, 2004) παρατηρείται μείωση τόσο των δύο επιμέρους δεικτών (της μεσαίας αυτοτοποθέτησης και της άρνησης αυτοτοποθέτησης) όσο και του αθροίσματός τους. Στις ενδιάμεσες των εκλογών χρονιές οι δύο δείκτες, καθώς και το άθροισμά τους, αυξάνονται. Ας κρατήσουμε προς το παρόν την επισήμανση αυτή και θα επανέλθουμε αναλυτικότερα παρακάτω. 8.6% που δηλώνει άρνηση αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα (εκφράζουν δηλ. όσους αυτοτοποθετούνται στην κλίμακα). 8 Για την προϊστορία του κεντρώου φαινομένου, αλλά και για τις συνθήκες επανεμφάνισής του στη μεταπολιτευτική περίοδο, βλ. Βερναρδάκης Μαυρής (1991). Τη διαφορά των σημερινών μεσαίων ψηφοφόρων από τους κεντρώους (έως τις αρχές της δεκαετίας του 90) υπογραμμίζει ο Λούλης (2002), λέγοντας ότι οι παλαιοί κεντρώοι ήταν πολιτικοποιημένοι και έρεπαν προς τον κρατισμό, ενώ οι σημερινοί μεσαίοι είναι πραγματιστές, με αποστάσεις από την πολιτική και αντίθεση στον κρατισμό. 3

4 Εξέλιξη των αριστερών και δεξιών αυτοτοποθετήσεων στην κλίμακα Αριστερά / Δεξιά ,8 17,4 18,3 20,7 20,7 16,7 21,7 21, ,7 23,9 11,7 12,4 13,6 12,5 12,5 11,7 9,1 10,4 10,7 12, ΑΡΙΣΤΕΡΑ (θέσεις 1-2-3) ΔΕΞΙΑ (θέσεις ) VPRC Διάγραμμα 1 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS (τα στοιχεία του 1985 προέρχονται από το ΕΚΚΕ) Εξέλιξη των μεσαίων αυτοτοποθετήσεων και της άρνησης αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα Αριστερά / Δεξιά ,8 36,2 53,2 50,1 50,6 40,4 40,2 37,2 57,3 33,8 51,3 49,7 39,6 39,8 57,7 35,9 52,9 40, ,6 36,5 36,6 23,5 21,8 8,6 12,8 9,9 13,4 11,7 9,9 12,6 14, ΜΕΣΑΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ (θέσεις 5-6) ΑΡΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΑΥΤΟΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΑΘΡΟΙΣΜΑ (Μεσαίες θέσεις + Άρνηση κλίμακας αυτοτοποθέτησης) VPRC Διάγραμμα 2 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS (τα στοιχεία του 1985 προέρχονται από το ΕΚΚΕ) Η αυτοτοποθέτηση στο μέσον της κλίμακας και η άρνηση ένταξης σ αυτήν, η διαμόρφωση δηλαδή ενός οργανικού μεσαίου χώρου, αποτελεί συνεπώς μια αντικειμενική πραγματικότητα. Το ερώτημα είναι αν αυτή η υπερσυγκέντρωση στο 4

5 μέσον αποτελεί ένα συμπτωματικό γεγονός, απόρροια ενδεχομένως μιας εργαλειακής λειτουργίας (και πρόσληψης) της κλίμακας Α/Δ ή αν παραπέμπει σε κάποιο, έστω και ασαφές, πλαίσιο πολιτικών και ιδεολογικών αντιλήψεων. Για να διερευνήσουμε το ερώτημα αυτό χρησιμοποιήσαμε μια σειρά από θεματικές μεταβλητές (issues), οι οποίες οδηγούν στην κατασκευή τριών κλιμάκων: στην κλίμακα πολιτικού φιλελευθερισμού, στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού και στην κλίμακα πολιτισμικού (ιδεολογικού) φιλελευθερισμού (Grunberg Schweisguth 1990,1997). Επιδιώξαμε να προσδιορίσουμε την τοποθέτηση του γενικού εκλογικού σώματος, αλλά και του κάθε επιμέρους κομματικού εκλογικού σώματος, σε κάθε μία από τις παραπάνω κλίμακες, χρησιμοποιώντας και ομαδοποιώντας αντίστοιχες μεταβλητές. Το ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί αν η κομματική επιλογή παραπέμπει σε πιο συνεκτικές ιδεολογικοπολιτικές τοποθετήσεις, ή αν, αντίθετα, παρατηρείται και εδώ η αμφισημία του μεσαίου χώρου. 3. Οι θεματικές του πολιτικού φιλελευθερισμού και οι τοποθετήσεις της εκλογικής βάσης των κομμάτων Για την κατασκευή της συγκεκριμένης κλίμακας διερευνήθηκε η στάση της ελληνικής κοινωνίας και ειδικότερα των ψηφοφόρων των κομμάτων σε 9 ζητήματα (θεματικές) πολιτικού φιλελευθερισμού, επιδιώκοντας τον προσδιορισμό της πολιτικής σύνθεσης των εκλογικών σωμάτων. Στον πίνακα 1 που ακολουθεί παρουσιάζονται αναλυτικά οι απόψεις των ψηφοφόρων των κομμάτων σε καθένα από τα 9 αυτά ζητήματα. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές πολιτικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ Κατάργηση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων Αποποινικοποίηση μαλακών ναρκωτικών Προστασία δικαιωμάτων μουσουλμανικής μειονότητας Κατάργηση υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών Χωρισμός Εκκλησίας /Κράτους Απαγόρευση των εκτρώσεων Κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες Σεβασμός δικαιωμάτων των κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες Νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος

6 Τα στοιχεία του πίνακα δείχνουν, καταρχήν, ότι όλα τα πολιτικά κόμματα διαπερνώνται από σοβαρές εσωτερικές αντιθέσεις, ακόμα και σε ζητήματα που θα περίμενε κανείς να έχουν, λόγω ιδεολογικών καταβολών, πολιτικής παράδοσης ή και επίσημης τοποθέτησης, περισσότερο συνεκτικές θέσεις. Παρατηρούμε σχετικά, π.χ., ότι τα δύο κόμματα της αριστεράς (ΚΚΕ και ΣΥΝ) διασχίζονται από ισχυρότατη αντίθεση των ίδιων των ψηφοφόρων τους στο ζήτημα της νομιμοποίησης των οικονομικών μεταναστών (45% και 29% αντίστοιχα), με το ΚΚΕ μάλιστα να έχει τη φορά της απόρριψης της πρότασης αυτής. Η ίδια εσωτερική διχοστασία παρατηρείται στο σύνολο των διερευνηθέντων ζητημάτων. 9 Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κομμάτων; Οπωσδήποτε ναι. Όμως, πρόκειται για διαφορές στην ένταση των απόψεων και όχι στη φορά τους ή και στην ουσία τους. Ας πάρουμε, π.χ. τις απόψεις των εκλογικών σωμάτων των δύο κομμάτων διακυβέρνησης: ΠΑΣΟΚ και ΝΔ διαφωνούν στη νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών κατά 56% και 69% αντίστοιχα. Η διαφορά τους είναι θέμα έντασης και όχι ουσίας. Οι διαφορές έντασης μαρτυρούν την επιβίωση στοιχείων του πολιτικού παρελθόντος και των καταβολών των κομμάτων, δεν πιστοποιούν όμως διαφορετική πολιτική κατεύθυνση στη σημερινή πολιτική συγκυρία. Τα δύο κόμματα, επίσης, έχουν τις ίδιες σχεδόν απόψεις σε ζητήματα όπως η αποποινικοποίηση της χρήσης μαλακών ναρκωτικών (κατά), η κατάργηση της διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία (κατά), ο σεβασμός των δικαιωμάτων κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες (κατά), η απαγόρευση των εκτρώσεων (κατά), ενώ συμφωνούν επίσης, αν και με διαφορά έντασης, στο ζήτημα της προστασίας των δικαιωμάτων της μουσουλμανικής μειονότητας (υπέρ), καθώς και στο ζήτημα της κατάργησης της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες (κατά). Το μοναδικό ζήτημα στο οποίο τα δύο κόμματα εμφανίζεται να διαφωνούν (όχι ριζικά πάντως) είναι αυτό του χωρισμού Εκκλησίας / Κράτους, με το ΠΑΣΟΚ να είναι διχασμένο και τη ΝΔ απολύτως αντίθετη. Αντικειμενικός σκοπός όμως δεν είναι απλώς η παρουσίαση των απόψεων που διατρέχουν τις εκλογικές βάσεις των κομμάτων. Είναι και η ομαδοποίηση των απόψεων αυτών, έτσι ώστε να προκύψει μια κατά το δυνατόν αντικειμενικότερη εσωτερική τοπογραφία των κομμάτων. Ομαδοποιώντας τις απόψεις των ψηφοφόρων των κομμάτων στα παραπάνω ζητήματα (issues) προκύπτει μια ιδεολογικο-πολιτική σύνθεση των εκλογικών σωμάτων τους, η οποία παρουσιάζεται στον πίνακα 2. 9 Ειδικότερα για τα κόμματα της αριστεράς έχει επισημανθεί η άμβλυνση της ιδεολογικο-πολιτικής τους διακριτότητας απέναντι στα κυρίαρχα πολιτικά σχήματα, η διάσχισή τους από αντίρροπες τάσεις, κάποιες εκ των οποίων φύσει και θέσει αποτελούν συστατικά στοιχεία των αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων (Βερναρδάκης 2003). Το γεγονός ότι η πολιτική και εκλογική στασιμότητα της σύγχρονης αριστεράς οφείλεται στην ουσία στη βαθύτατη κρίση ταυτότητας που τη χαρακτηρίζει, οδηγεί σε αναθεώρηση της (ισχύουσας παλαιότερα) θέσης ότι η τοποθέτηση στην αριστερά και τη δεξιά παραπέμπει από τη μια μεριά σε διαφορετικές γνώμες από την άλλη ότι οι γνώμες αυτές ενοποιούνται σε συνεκτικές ενότητες και σύνολα (Laponce 1981, Michelat 1986, 1990). 6

7 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα πολιτικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος Πόλος πολιτικού αυταρχισμού ,3 Ενδιάμεση θέση ,3 Πόλος πολιτικού φιλελευθερισμού Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 1 / Αθροιστικός Δείκτης. 9,4 To γενικό συμπέρασμα είναι ότι ο μεσαίος χώρος (η ενδιάμεση τοποθέτηση ) αποτελεί ως προς τα διερευνηθέντα πολιτικά ζητήματα (issues) τον κυρίαρχο χώρο εντός των πολιτικών κομμάτων. Στο ΠΑΣΟΚ αποτελεί το 66.6% του εκλογικού του σώματος, στη ΝΔ το 56.6%, στο ΚΚΕ το 61.5%, στον ΣΥΝ το 56.1%, στο ΛΑΟΣ το 62.2%. Στην ουσία δηλαδή, έχει προκύψει ένα κοινωνικό - εκλογικό σώμα το οποίο, ανεξαρτήτως του τι ψηφίζει, έχει συγγενείς ενδιάμεσες - αντιφατικές στάσεις ή ακόμα και συγγενείς μηστάσεις (Converse 1970). Αλλού υιοθετεί θέσεις πολιτικού αυταρχισμού, αλλού υιοθετεί θέσεις πολιτικού φιλελευθερισμού και στα περισσότερα ζητήματα ταλαντεύεται ή δεν τοποθετείται. Η πολιτική συνοχή των κομματικών εκλογικών σωμάτων είναι ρευστή και συγκροτείται από πολλές ενδιάμεσες αντιφατικές στάσεις μη-στάσεις. Η πολιτική αυτή τοπογραφία δείχνει επίσης, ότι μπορεί να κυριαρχούν στα κόμματα οι ενδιάμεσοι χώροι, ωστόσο δεν μπορεί να αγνοηθεί η ισχυρή παρουσία του αυταρχικού πολιτικού πόλου. Το 22.9% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ έχουν με συνεκτικό συστηματικό τρόπο αυταρχικές απόψεις στα ζητήματα που διερευνήθηκαν, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τη ΝΔ φτάνει το 39%. Επισημαίνεται ότι αντίστοιχες τάσεις ενυπάρχουν στα εκλογικά σώματα και των κομμάτων της αριστεράς (12% των ψηφοφόρων τους). Αντίθετα, η προοδευτική φιλελεύθερη πτέρυγα αποτελεί σε όλα τα κόμματα μειοψηφία, με το ΣΥΝ κατά πρώτο λόγο και το ΚΚΕ κατά δεύτερο να έχουν τα μεγαλύτερα σχετικά ποσοστά. 4. Οι θεματικές του οικονομικού φιλελευθερισμού και οι τοποθετήσεις της εκλογικής βάσης των κομμάτων Τα οικονομικά ζητήματα βρίσκονται στον πυρήνα των στρατηγικών αναδιάρθρωσης της καπιταλιστικής οικονομίας και των κοινωνικών αντιπαραθέσεων τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Θα ήταν λοιπόν αναμενόμενο στα ζητήματα αυτά να διαμορφώνονται πιο σαφείς θέσεις μεταξύ των ψηφοφόρων των κομμάτων και άρα η κομματική επιλογή να αντιστοιχίζεται με μια συνεκτική τοποθέτηση στις αντίστοιχες θεματικές. Για την κατασκευή της κλίμακας οικονομικού φιλελευθερισμού χρησιμοποιήθηκαν 4 ζητήματα: η άποψη για το δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, η άποψη για το ρόλο της ιδιωτικής επιχείρησης στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, η άποψη για το ρόλο των συνδικάτων και η εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις. Οι απόψεις των κομμάτων παρουσιάζονται στον πίνακα 3 που ακολουθεί. 7

8 ΠΙΝΑΚΑΣ 3 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές οικονομικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ Οι επιχειρήσεις κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο Κράτος Η ιδιωτική επιχείρηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να λυθούν τα οικονομικά προβλήματα της χώρας Χρειάζονται δυνατά συνδικάτα για να προστατεύουν τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς των εργαζομένων Εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Όπως και στις θεματικές του πολιτικού φιλελευθερισμού, έτσι και εδώ οι αντιθέσεις των κομμάτων είναι περισσότερο θέμα έντασης παρά ουσίας. Παρατηρεί μάλιστα κανείς, ότι στα σχετικά ζητήματα οι αντιθέσεις μεταξύ των κομμάτων είναι πολύ ηπιότερες σε σχέση με αυτές του πολιτικού φιλελευθερισμού. Είναι κοινή η άποψη μεταξύ των εκλογικών κομματικών σωμάτων για τον κρατικό έλεγχο των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, για την αναγκαιότητα ισχυρών συνδικάτων, για τη δυσπιστία απέναντι στις μεγάλες επιχειρήσεις. Η μοναδική ισχυρή διαφοροποίηση προκύπτει στο ζήτημα της ιδιωτικής επιχείρησης ως βασικού θεσμού ανάπτυξης της οικονομίας, με τους ψηφοφόρους της ΝΔ και του ΛΑΟΣ να συγκλίνουν στην υποστήριξή της, να ακολουθούν αυτοί του ΠΑΣΟΚ, να διχάζονται του ΣΥΝ και να διαφωνούν (αλλά όχι έντονα) οι υποστηρικτές του ΚΚΕ. Η κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού που προκύπτει από την ανάλυση των παραπάνω ζητημάτων αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα τοπογραφία για τα κόμματα (Πίνακας 4). Ο πόλος του νεοφιλελευθερισμού, δηλ. η ταυτόχρονη (συμπαγής) τοποθέτηση υπέρ της ιδιωτικοποίησης των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, της υποστήριξης του θεσμού των επιχειρήσεων ως του καλύτερου μοχλού οικονομικής ανάπτυξης, της εμπιστοσύνης στις μεγάλες επιχειρήσεις και της μείωσης του ρόλου των συνδικάτων, είναι μειοψηφικός σε όλα τα πολιτικά κόμματα. Περισσότερο ισχυρός δείχνει στο ΛΑΟΣ (16.2%) και λιγότερο ισχυρός στο ΣΥΝ (2.4%). Ο κοινωνικός-κρατικός πόλος, αντίθετα, δείχνει σε όλα τα κόμματα αρκετά ισχυρός, παρά το γεγονός ότι μόνον στο ΚΚΕ είναι κυρίαρχος. Ο μεσαίος χώρος (οι ενδιάμεσες δηλ. θέσεις) είναι κυρίαρχος και στα οικονομικά θέματα (issues) σε όλα τα κόμματα πλην του ΚΚΕ. Στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού περισσότερο μεσαίο κόμμα αναδεικνύεται η ΝΔ (67.4% του εκλογικού της σώματος), ακολουθούμενη από τον ΣΥΝ (63.4%) και το ΠΑΣΟΚ (59.2%). 8

9 ΠΙΝΑΚΑΣ 4 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα οικονομικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Πόλος υποστήριξης κοινωνικού-κρατικού τομέα ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος ,8 Ενδιάμεση θέση ,4 Πόλος 5,8 νεοφιλελευθερισμού Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 3 / Αθροιστικός Δείκτης. 5. Οι θεματικές του ιδεολογικού / αξιακού φιλελευθερισμού Για την κατασκευή, τέλος, της συγκεκριμένης κλίμακας χρησιμοποιήθηκαν μια σειρά από 6 μεταβλητές που αφορούν γνώμες και στάσεις της ελληνικής κοινωνίας σχετικά με τη θέση των νεότερων γενεών απέναντι στην οικογένεια, τη θανατική ποινή, τον κοινωνικό ρόλο του σχολείου και του εκπαιδευτικού συστήματος, τις τάσεις αυστηροποίησης του νόμου, τη στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλική συμπεριφορά και τη θέση για τη λογοκρισία. Οι αναλυτικές τοποθετήσεις των εκλογικών σωμάτων των κομμάτων παρουσιάζονται στον Πίνακα 5. ΠΙΝΑΚΑΣ 5 Τοποθέτηση των ψηφοφόρων των κομμάτων σε θεματικές ιδεολογικού-αξιακού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Οι νέοι δεν έχουν σεβασμό για τους γονείς τους Για μερικά εγκλήματα χρειάζεται η θανατική ποινή Τα σχολεία πρέπει να μαθαίνουν στα παιδιά το σεβασμό στην εξουσία Ο νόμος πρέπει να γίνει ακόμα πιο αυστηρός απ ότι είναι σήμερα γι αυτούς που τον παραβιάζουν Οι σχέσεις των ομοφυλόφιλων είναι λάθος Χρειάζεται λογοκρισία σε ταινίες και περιοδικά για να ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ

10 διατηρηθούν οι ηθικές μας αξίες Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Αυτό που παρατηρείται και εδώ είναι μια γενική σύγκλιση των κομμάτων, παρά το ιδιαίτερο ιδεολογικό φορτίο των περισσότερων αν όχι όλων των παραπάνω απόψεων. Σε όλα σχεδόν τα θέματα που επιλέχτηκαν για τη συγκεκριμένη ανάλυση εμφανίζεται σύμπτωση απόψεων, αν και οι διαφορές έντασης παρατηρούνται και εδώ. Έτσι, οι εκλογικές βάσεις των κομμάτων συμπίπτουν στην άποψη περί απειθαρχίας των νέων εντός του θεσμού της οικογένειας, στην άποψη για τον πειθαρχικό ρόλο του εκπαιδευτικού συστήματος (σε αντίθεση με την καλλιέργεια του κριτικού λόγου), στην αυστηροποίηση του νομικού συστήματος. Οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ και του ΣΥΝ οριοθετούνται από τους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ και του ΛΑΟΣ στο ζήτημα της θανατικής ποινής, ενώ αυτοί του ΣΥΝ από τους ψηφοφόρους όλων των άλλων κομμάτων στα ζητήματα της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς και της λογοκρισίας για την προστασία των ηθικών αρχών. Στο ζήτημα των ιδεολογικών στάσεων και αξιακών συμπεριφορών ο μεσαίος χώρος καθιστά αισθητή την παρουσία του, αλλά, σε αντίθεση με τα πολιτικά και τα οικονομικά θέματα, δεν πλειοψηφεί. Όπως φαίνεται στον Πίνακα 6, στο ΠΑΣΟΚ 10, τη ΝΔ και τον ΛΑΟΣ πλειοψηφεί ο συντηρητικός ιδεολογικός πόλος, ο οποίος επηρεάζει τόσο το ιδεολογικό κέντρο βάρους της ελληνικής κοινωνίας ώστε να αφήνει στο ΚΚΕ και τον ΣΥΝ το χαρακτήρα του μεσαίου κόμματος. Οι φιλελεύθερες ιδεολογικές στάσεις και απόψεις αποδεικνύονται ακραία μειοψηφικές, όχι μόνον στο σύνολο της κοινωνίας και στο εσωτερικό των μεγαλύτερων κομμάτων, αλλά και στο εσωτερικό των αριστερών κομμάτων. ΠΙΝΑΚΑΣ 6 Δείκτης Κατανομής των ψηφοφόρων των κομμάτων στην κλίμακα ιδεολογικού - αξιακού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Πόλος συντηρητικού αυταρχισμού ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Σύνολο Εκλογικού Σώματος ,6 Ενδιάμεση θέση ,8 Πόλος ιδεολογικού φιλελευθερισμού ,6 Πηγή: Στατιστική επεξεργασία στοιχείων του Πίνακα 5 / Αθροιστικός Δείκτης. 6. Ο νέος πολυσυλλεκτισμός. Τα εκλογικά κοινωνικά σώματα των κομμάτων και η τοποθέτηση σε ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα Η κυριαρχία του μεσαίου χώρου στα εκλογικά σώματα των κομμάτων, αλλά και η έντονη εσωτερική αντιφατικότητα σε όλα σχεδόν τα κρίσιμα θέματα που απασχολούν την κοινωνία, έχει ως συνέπεια την καταγραφή μιας σημαντικής (αν και όχι απόλυτης) αναντιστοιχίας μεταξύ κομματικής επιλογής και ιδεολογικο-πολιτικού ρεύματος. Στον πίνακα 7 παρουσιάζεται η αυτοτοποθέτηση αυτοαναγνώριση των ψηφοφόρων των ελληνικών κομμάτων σε κάποιο ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα. Διακρίνει κανείς για το ΠΑΣΟΚ π.χ., ότι 10 Μια ανάλογη προσέγγιση στη ιδεολογική τοπογραφία ειδικά του ΠΑΣΟΚ βεβαίωνε για τη μετατόπιση εν πολλοίς των ιδεολογικών τάσεων από τις παραδοσιακές δημοκρατικές-προοδευτικές αρχές σε αντιφατικά ιδεολογήματα του μεσαίου χώρου, αλλά και σε κρατικιστικά-αυταρχικά ιδεολογήματα (Μαυρής 2001β). 10

11 μόνον το 54% των ψηφοφόρων του κατατάσσει αναγνωρίζει τον εαυτό του στο σοσιαλδημοκρατικό-σοσιαλιστικό ρεύμα, τη στιγμή που καταγράφονται αξιόλογα ποσοστά και σε όλα τα ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα. Επίσης, μόνον το 45% περίπου των ψηφοφόρων του ΚΚΕ κατατάσσει αναγνωρίζει τον εαυτό του στο κομμουνιστικό ρεύμα, ενώ και στην περίπτωσή του, παρά την ευρέως επικαλούμενη συνοχή του κόμματος αυτού, παρουσιάζεται ένας σημαντικός πλουραλισμός ιδεολογικο-πολιτικών ρευμάτων. Στη ΝΔ η πλειοψηφία του φιλελεύθερου ρεύματος, συνοδεύεται από την ισχυρή παρουσία του συντηρητικού ρεύματος αλλά και του νεοφιλελεύθερου, ενώ ο ΣΥΝ διχάζεται μεταξύ των ρευμάτων της εναλλακτικής αριστεράς (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ και κινήματα) και της σοσιαλδημοκρατίας. Το σημαντικότερο ωστόσο στοιχείο είναι ότι περίπου ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους όλων ανεξαιρέτως των κομμάτων δηλώνει πως δεν ανήκει σε κάποιο ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα. Τα σχετικώς πλειοψηφούντα ποσοστά επιβεβαιώνουν την προϊστορία κάθε κόμματος, που λανθάνει ακόμη στο εσωτερικό τους. ΠΙΝΑΚΑΣ 7 Κατανομή των ψηφοφόρων των κομμάτων σε ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα (ποσοστό %) ΠΑΣΟΚ ΝΔ ΚΚΕ ΣΥΝ ΛΑΟΣ Φιλελεύθεροι (18.9%) 8,5 36,0 1,5 9,8 15,6 Ριζοσπάστες (1.5%) 1,5 1,3 3,1 5,0 - Συντηρητικοί (6.8%) 1,5 13,0 4,6 2,4 2,7 Νεοφιλελεύθεροι (4.7%) 1,5 8,0 1,5-16,7 Εθνικιστές (2.2%) 0,6 3, ,0 Οικολόγοι (3.4%) 2,6 1,6 3,1 4,9 2,7 Σοσιαλιστές / Σοσιαλδημοκράτες 54,0 6,0 12,3 22,0 8,1 (21.6%) Κομμουνιστές (3.0%) 0,9 0,3 44,6 7,3 - Εναλλακτικοί Αριστεροί / Ευρωπαϊκό 1,8 0,3 4,6 24,4 - Κοινωνικό Φόρουμ (2.0%) Σε κανένα / Τίποτα (21.1%) 26,4 29,0 24,6 24,6 30,0 Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Ο σημερινός πολυσυλλεκτισμός των ελληνικών κομμάτων μοιάζει με το φαινόμενο που είχαν από πολύ παλιότερα περιγράψει για το κομματικό φαινόμενο ο Kirchheimer (1966) με τον όρο πανσυλλεκτικό κόμμα catch-all party και ο Charlot (1971) με τον όρο κόμμα εκλογέων. Οι δύο αυτοί όροι αποσκοπούσαν στο να περιγράψουν τα σύγχρονα κόμματα ως χαλαρά ιδεολογικά μορφώματα που αποσκοπούν στο να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους. Ο ορισμός αυτός καθίσταται και πάλι επίκαιρος, όμως το φαινόμενο αποδεικνύεται πολύ ευρύτερο. Πριν απ όλα ο πολυσυλλεκτικός χαρακτήρας των κομμάτων αφορά όχι μόνον τα μεγάλα συστημικά κόμματα εξουσίας που είχαν στο μυαλό τους ο Kirchheimer και ο Charlot όταν εισήγαγαν τους δύο όρους, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρο το φάσμα του κομματικού συστήματος, ακόμα και στα πλέον (φαινομενικώς) ομογενοποιημένα κόμματα (οι περιπτώσεις του ΛΑΟΣ, κυρίως, αλλά και του ΚΚΕ είναι χαρακτηριστικές) ή ακόμα και στα μικρότερα κομματικά - εκλογικά σχήματα. Στην ελληνική περίπτωση, δεν είναι μόνον ότι τα ίδια τα βασικά κόμματα της μεταπολίτευσης 11

12 μετασχηματίστηκαν από κόμματα ιδεολογικο-πολιτικής συνοχής και φορείς εθνικού στρατηγικού σχεδίου σε χαλαρά μορφώματα που προσβλέπουν σε πολλούς, διαφορετικούς και καμιά φορά αντίθετης φοράς ψηφοφόρους, μεταβλήθηκαν δηλ. σε ένα μωσαϊκό πολιτικών, ιδεολογικών και πολιτισμικών ρευμάτων. Είναι επιπλέον ότι πολυσυλλεκτικά αποδεικνύονται και τα ίδια τα ιδεολογικο-πολιτικά ρεύματα, που κατά τεκμήριο θα έπρεπε να εκφράζουν μια περισσότερο συνεκτική ταυτότητα. Η ίδια η αυτοτοποθέτηση σε ένα ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα παρουσιάζει ένα μεγάλο εύρος απόψεων και πολιτικών αντιλήψεων, πολλές εκ των οποίων είναι αναντίστοιχες με αυτό. Το συμπέρασμα πως (και) η αυτοαναγνώριση στη σημερινή συγκυρία σε κάποιο ιδεολογικό ρεύμα δεν παραπέμπει σε ενιαίο συνεκτικό σύστημα πολιτικών, οικονομικών και ιδεολογικών απόψεων προκύπτει αν παρακολουθήσει κανείς στον Πίνακα 8 τις απόψεις που καταγράφονται στο εσωτερικό των πέντε σημαντικότερων και ιστορικότερων στην ελληνική κοινωνία ιδεολογικο-πολιτικών ρευμάτων για τα ίδια θέματα (issues) που παρουσιάστηκαν και παραπάνω. ΠΙΝΑΚΑΣ 8 Τοποθέτηση Στάση των αυτοαναγνωριζόμενων πολιτών σε ιδεολογικο-πολιτικό ρεύμα στις θεματικές του πολιτικού οικονομικού ιδεολογικού φιλελευθερισμού (ποσοστά %) Κατάργηση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων Αποποινικοποίηση μαλακών ναρκωτικών Προστασία δικαιωμάτων μουσουλμανικής μειονότητας Κατάργηση υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών Χωρισμός Εκκλησίας /Κράτους Απαγόρευση των εκτρώσεων Κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες Σεβασμός δικαιωμάτων των κατηγορουμένων για τρομοκρατικές ενέργειες Νομιμοποίηση των οικονομικών μεταναστών Οι επιχειρήσεις κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο Κράτος Η ιδιωτική επιχείρηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να λυθούν τα οικονομικά προβλήματα της Νεοφιλελεύθεροι Σοσιαλδημοκράτες Σοσιαλιστές / Φιλελεύθεροι Συντηρητικοί Κομμουνιστές ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΥΠΕΡ ΚΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

13 χώρας Χρειάζονται δυνατά συνδικάτα για να προστατεύουν τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς των εργαζομένων Εμπιστοσύνη στις μεγάλες επιχειρήσεις ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ - ΑΞΙΑΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Οι νέοι δεν έχουν σεβασμό για τους γονείς τους Για μερικά εγκλήματα χρειάζεται η θανατική ποινή Τα σχολεία πρέπει να μαθαίνουν στα παιδιά το σεβασμό στην εξουσία Ο νόμος πρέπει να γίνει ακόμα πιο αυστηρός απ ότι είναι σήμερα γι αυτούς που τον παραβιάζουν Οι σχέσεις των ομοφυλόφιλων είναι λάθος Χρειάζεται λογοκρισία σε ταινίες και περιοδικά για να διατηρηθούν οι ηθικές μας αξίες Πηγή: VPRC, Έρευνα Πολιτικής Συμπεριφοράς, Μάρτιος Ας σταχυολογήσουμε ορισμένες μόνο χαρακτηριστικές αντινομίες: Οι νεοφιλελεύθεροι πολίτες, που θα περίμενε κανείς η αυτοένταξη τους στο ρεύμα αυτό να συνοδεύεται από την αποδοχή των όρων και των συνθηκών της οικονομίας της αγοράς, εμπιστεύονται τις μεγάλες επιχειρήσεις σε ποσοστό μόλις 32.1%, ενώ αντίθετα το 51% εξ αυτών δεν τις εμπιστεύεται (17% δεν έχει άποψη). Επίσης, μόλις το 54.7% εξ αυτών ασπάζεται τη γνώμη ότι η ιδιωτική επιχείρηση και η στήριξή της είναι ο καλύτερος δρόμος για την επίλυση των οικονομικών προβλημάτων της χώρας, ενώ υπάρχει και ένα 10% που εκφράζει τη διαφωνία του με αυτή την άποψη (και εδώ ένα 35% δεν εκφράζει άποψη). Τέλος, το 49% εκφράζει τη γνώμη ότι οι επιχειρήσεις Κοινής Ωφέλειας πρέπει να ανήκουν στο κράτος, ενώ τη διαφωνία του με αυτό εκφράζει το 28% (23% δεν εκφράζει άποψη). Οι φιλελεύθεροι πολίτες, που λογικά θα έπρεπε να χαρακτηρίζονται από απόψεις κοινωνικής ανεκτικότητας τάσσονται υπέρ της λογοκρισίας για ζητήματα ηθικής, υπέρ της θανατικής ποινής και της αυστηροποίησης του νόμου, καθώς και της πειθάρχησης ως βασικού στόχου του σχολείου (ισχυρά είναι, κατά περίπτωση, τα ποσοστά φιλελεύθερων πολιτών που δεν εκφράζουν άποψη). Η αναγνώριση στις κομμουνιστικές ιδέες συμβαδίζει με την άποψη περί μη κατάργησης της υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία, περί μη κατάργησης της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες, με την άποψη περί μη νομιμοποίησης των οικονομικών μεταναστών, με την άποψη για αυστηροποίηση του νόμου (και στο χώρο αυτό οι αμφισημίες των μη-στάσεων είναι εντονότατες). Οι πολίτες που δηλώνουν την ένταξή τους στο σοσιαλιστικό σοσιαλδημοκρατικό ρεύμα θεωρούν μόνον κατά 57.5% ότι οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας πρέπει να 13

14 ανήκουν στο κράτος (30% περίπου δεν έχει άποψη), θεωρούν κατά πλειοψηφία (49.1%) ότι χρειάζεται λογοκρισία για την προστασία των ηθικών αξιών (22% περίπου δεν διατυπώνει άποψη), ενώ διχάζονται ως προς το ζήτημα της θανατικής ποινής. Το ερώτημα πώς και γιατί κάποιος πολίτης αναγνωρίζει τον εαυτό του σε κάποιο ιδεολογικοπολιτικό ρεύμα τη στιγμή που η επιλογή του αυτή δεν αρθρώνεται με το αντίστοιχο σύστημα αξιών και απόψεων παραμένει εν πολλοίς ανοικτό. Το σίγουρο είναι ότι η επιλογή αυτή αποσυνδέεται όλο και περισσότερο από αρθρωμένες απόψεις και στάσεις και αποκτά ένα χαρακτήρα γενικής, αφηρημένης και, ίσως, συμβολικής αναφοράς. 7. Η τοποθέτηση στο μεσαίο χώρο και το ενδιαφέρον (ή το μη-ενδιαφέρον) για την πολιτική Η τοποθέτηση στο μεσαίο χώρο συνδέεται άμεσα, όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 3, με το δείκτη ενδιαφέροντος για την πολιτική και πιο συγκεκριμένα με το δείκτη μη-ενδιαφέροντος (αδιαφορίας) γι αυτήν. Μεσαίος χώρος και δείκτης αποστασιοποίησης από την πολιτική 64,7 60,6 59,3 62,2 51,7 57,3 56,7 56,1 57,7 55, ,2 50,1 50,6 51,3 49,7 52,9 46,7 48,3 46, Αδιαφορία για την πολιτική 'Μεσαίος χώρος' VPRC Διάγραμμα 3 Πηγή: VPRC, Ετήσια Δεδομένα Πολιτικής και Εκλογικής Συμπεριφοράς / Βιβλιοθήκη Κοινωνικών Δεδομένων POLITIS Όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει, τα ποσοστά των δύο δεικτών είναι σχεδόν ισοδύναμα, ωστόσο το σημαντικότερο είναι ότι παρουσιάζουν απολύτως παράλληλες πορείες καμπύλης. Η άνοδος της μιας παρασύρει σε άνοδο την άλλη, η πτώση της μιας συνεπάγεται την πτώση της άλλης και αυτό παρατηρείται με συστηματικό τρόπο ολόκληρη τη δεκαετία 11. Όπως είχαμε επισημάνει και παραπάνω οι μεσαίες αυτοτοποθετήσεις στην κλίμακα Α/Δ μειώνονται σε κάθε εκλογική χρονιά. Η συσχέτιση της μεσαίας αυτοτοποθέτησης με το δείκτη αδιαφορίας-αποστασιοποίησης για την πολιτική, δίνει μια εξήγηση για το γεγονός. Καταρχήν, το ενδιαφέρον για την πολιτική μεγαλώνει (φυσιολογικά) ενόψει εκλογών. Κατά 11 Η μοναδική εξαίρεση είναι η μικρή άνοδος της αδιαφορίας για την πολιτική μεταξύ , ωστόσο επειδή η τελευταία έρευνα του 2003 (Δεκέμβριος) με την πρώτη του 2004 (Ιανουάριος) απέχουν μεταξύ τους λίγες μόνον ημέρες ενδέχεται να υποκρύβει ένα τυχαίο γεγονός. 14

15 δεύτερο λόγο, τα κόμματα, ενώ συμπεριφέρονται στις κανονικές τους στιγμές τις μη εκλογικές χρονιές - με στόχο την προσέλκυση του εθνικού - μεσαίου ακροατηρίου, αναγκάζονται στις προεκλογικές περιόδους, είτε από λόγους εκλογικής τακτικής είτε από λόγους πιέσεων που τους ασκούνται από ειδικές κοινωνικές- εκλογικές ομάδες για να αποκαλύψουν το πρόγραμμά τους, είτε ακόμα και από λόγους ανταπόκρισης και συνάφειας σε ένα πιο κατά τεκμήριο πολιτικοποιημένο περιβάλλον όπως αυτό των εκλογών, να μετακινηθούν κατά τι από το μεσαίο χαρακτήρα τους. Η επανάκαμψη της πολιτικοποίησης μειώνει έτσι τις μεσαίες αυτοτοποθετήσεις. Αντίστροφα, η επαναφορά στις φυσιολογικές μη-εκλογικές χρονιές με σχετική υποχώρηση του δείκτη ενδιαφέροντος για την πολιτική ενισχύουν ξανά τις μεσαίες αυτοτοποθετήσεις. 8. Ο μεσαίος χώρος και οι επιδράσεις του στον κομματικό ανταγωνισμό και τη μορφή των κομμάτων. Ας επιχειρηθεί τώρα μια σύνοψη όλων των παραπάνω δεδομένων και μια προσέγγιση της επίδρασής τους στο ευρύτερο κομματικό και πολιτικό σύστημα. O μεσαίος χώρος είναι, όπως προέκυψε από την ανάλυση, ένας υπαρκτός και ορθολογικά δομημένος χώρος. Δεν αποτελεί μια τυχαία τοπογραφικής φύσεως αυτοτοποθέτηση. Εμφανίζει μια θαυμαστή συνέπεια σε μεσαίες (ενδιάμεσες) θέσεις, αλλά και σε μη-θέσεις, σε όλα, ή τουλάχιστον σε πάρα πολλά από τα κρίσιμα πολιτικά, οικονομικά και ιδεολογικά ζητήματα της εποχής, έχει δηλαδή τη δική του λογική. Αποτελεί ένα είδος οργανικού κόμματος. Για το λόγο αυτό άλλωστε εμφανίζει και αυτήν τη διαχρονική στην τελευταία δεκαετία στατιστική συστηματικότητα που είδαμε παραπάνω στο Διάγραμμα 2. Η ανάλυση των απόψεων της εκλογικής βάσης των κομμάτων πάνω σε μια σειρά πολιτικών, ιδεολογικών και οικονομικών θεμάτων (issues) επιβεβαιώνει επίσης ότι ο μεσαίος χώρος αποτελεί μάλιστα μια πλειοψηφική πραγματικότητα. Είναι το κοινωνικό παράγωγο της σύγκλισης των κομμάτων στα στρατηγικά ζητήματα διακυβέρνησης, της ανταλλαγής μεταξύ τους παραδοσιακών κοινωνικών προσβάσεων, της μετακίνησής τους από τις παλαιότερες φυσιογνωμίες τους σε αποφορτισμένες ιδεολογικά θέσεις (το τελευταίο ισχύει προφανώς πολύ περισσότερο για τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ). Για να το διατυπώσουμε με το κριτήριο (και το αισθητήριο) ενός δρώντος πολιτικού «μεσαίος χώρος είναι να είσαι μακριά από δογματισμούς, μακριά από ακρότητες, μακριά από υπερβολές. Να μην έχεις προκαταλήψεις που να πηγάζουν από το παρελθόν» (Καραμανλής Κ. 2000). Οι ενδιάμεσες θέσεις και οι μη-θέσεις δεν σημαίνουν ότι ο μεσαίος χώρος είναι κενός περιεχομένου. Ως σημείο ισορροπίας και όχι ως όρος της πολιτικής γεωγραφίας, συντίθεται από επιμέρους ιδεολογίες, απόψεις και ιδεολογήματα, αλλά και συσχετισμούς των παραπάνω, που καταλήγουν σε τρία κρίσιμα ιδεολογικο-πολιτικά συμπυκνώματα, όπως έδειξε παραπάνω και η ανάλυση των τριών κλιμάκων. Στα ζητήματα πολιτικής ο μεσαίος χώρος πιέζεται από τον ισχυρό αν και δευτερεύοντα πόλο των αυταρχικών απόψεων. Στα ζητήματα οικονομικής πολιτικής ο μεσαίος χώρος πιέζεται από τον ισχυρό, επίσης δευτερεύοντα, πόλο υποστήριξης του κοινωνικού κρατικού τομέα. Στα ζητήματα ιδεολογίας και αξιών ο μεσαίος χώρος βρίσκεται ισοδύναμος σχεδόν με τον συντηρητικό πόλο. Στην πρώτη και την τρίτη περίπτωση είναι εμφανής η επίδραση της παραδοσιακής συντηρητικής δεξιάς. Στη δεύτερη περίπτωση, αντίθετα, είναι εμφανής η επίδραση της παραδοσιακής αριστεράς. Ο μεσαίος χώρος γίνεται κατ αυτόν τον τρόπο ένα ιδιότυπο σημείο, συνάντησης, άμβλυνσης και υπέρβασης ταυτόχρονα των παραδοσιακών πολιτικών τοποθετήσεων. Αντίθετα με ό,τι πιστεύει το σύνολο των υποστηρικτών του, δεν αποτελεί ένα απλώς και μόνον σημείο ιδεολογικο-πολιτικής συνάντησης, αλλά μια σχετικώς οργανωμένη αντίληψη για την κοινωνία και τις κατευθύνσεις της, με συγκεκριμένα ιδεολογικά φορτία. Σημείο-κλειδί για την κατανόηση του μεσαίου φαινομένου αποτελεί η σταδιακή αλλαγή κατά τη δεκαετία του 90 του χαρακτήρα του δικομματισμού και η μετάβαση από τον πολωμένο στον συγκλίνοντα δικομματισμό (Μαυρής 2000, Vernardakis 2000). Η 15

16 σύγκλιση των κομμάτων της διακυβέρνησης στα τρία κυριότερα πεδία άσκησης της σύγχρονης εφαρμοσμένης πολιτικής, το πεδίο της οικονομικής πολιτικής, το πεδίο διαμόρφωσης των όρων λειτουργίας του πολιτικού συστήματος και το πεδίο της θεσμικών εγγυήσεων λειτουργίας των δύο πρώτων, επέδρασε καταλυτικά στη διαμόρφωση αυτού του χώρου. Εμπεδώθηκε δε από την αδυναμία των αριστερών κομμάτων να ανα-συγκροτήσουν μια συμπαγή και διακριτή ταυτότητα απέναντι στις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις, αλλά και την ανυπαρξία έως σήμερα τουλάχιστον ενός ισχυρού κόμματος της άκρας δεξιάς 12. Στην ουσία ο μεσαίος χώρος είναι το αποτέλεσμα της άμβλυνσης των ιδεολογικών και πολιτικών θέσεων των κομμάτων, στην προσπάθειά τους να διευρύνουν το εκλογικό τους ακροατήριο. Κατ αυτήν την έννοια ο μεσαίος χώρος είναι η οργανική ενσωμάτωση του εκλογικισμού στο χαρακτήρα των σύγχρονων κομμάτων. Αν κάποτε ο εκλογικισμός έκανε την εμφάνισή του στα κόμματα κατά τις προεκλογικές περιόδους, προσδοκώντας την προσέλκυση των ταλαντευόμενων ψηφοφόρων της τελευταίας στιγμής, σήμερα ο εκλογικισμός αποτελεί σχεδόν πάγιο χαρακτηριστικό της πολιτικής φυσιογνωμίας των κομμάτων, αποβλέποντας όχι απλώς στην προσέλκυση αυτών των ταλαντευόμενων, αλλά στη στρατηγική ενσφήνωση στο μεσαίο χώρο εκεί όπου κρίνονται οι εκλογικές μάχες και εδρεύουν οι οιονεί αναποφάσιστοι, δηλαδή οι μετριοπαθείς πολίτες. Αυτός ο πολιτικός διαγκωνισμός των σύγχρονων πολιτικών κομμάτων για την κατάληψη του μεσαίου χώρου αποτελεί τη νομιμοποιητική βάση της ευκολότερης σε σχέση με το παρελθόν εκλογικής κινητικότητας πολλών κοινωνικών χώρων, που επιλέγουν με την ψήφο τους να κινηθούν σε άλλους από τους παραδοσιακούς πολιτικούς τους χώρους. Οι αλλαγές στην κοινωνική γεωγραφία των κομμάτων είναι σαφείς (Μαυρής 2001α, 2004, Βερναρδάκης 2004α, 2004β). Τροφοδοτούνται από - και τροφοδοτούν - την άμβλυνση των παραδοσιακών κομματικών ή παραταξιακών ταυτίσεων, ενώ μειώνεται ολοένα και περισσότερο η επίδραση των κοινωνικών ταξικών θέσεων στην πολιτική και εκλογική συμπεριφορά (Franklin 1985). Η ανάπτυξη της λογικής του μεσαίου χώρου φέρνει δε στην επιφάνεια «καινούργιες» προβληματικές για τη φύση και το ρόλο του κόμματος, όπως την προβληματική του κόμματος à la carte, τη συγκρότηση των θεματικών κοινών και τον κατακερματισμό της πολιτικής σύνθεσης, την ανταπόκριση σε συγκεκριμένη δέσμη μέτρων (Μενδρινού 1999). Για δε τα μικρότερα κόμματα, τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς, η προσπάθεια να ανταγωνιστούν τα δύο μεγαλύτερα κόμματα στο πεδίο της εκπροσώπησης του χώρου αυτού απλώς μειώνει την ιδεολογικο-πολιτική τους εμβέλεια και τη συνοχή της ταυτότητάς τους και ενισχύει τον καθεστωτικό δικομματισμό. Τέλος, όπως έχει εύστοχα επισημανθεί (Σπουρδαλάκης 2003: 56), ο μεσαίος χώρος και η απορρέουσα από αυτόν στρατηγική των κομμάτων προσπάθεια συσχετίζεται άμεσα με το μετασχηματισμό των σύγχρονων πολιτικών κομμάτων από θεσμούς κοινωνικής εκπροσώπησης σε θεσμούς του κράτους ( κόμμα καρτέλ Cartel Party). Όλα αυτά βεβαίως, αντίθετα από ότι πιστεύουν οι υποστηρικτές του μεσαίου χώρου, δεν συνιστούν υπέρβαση από την κρίση της πολιτικής. Μάλλον συνεισφέρουν στην εμβάθυνση αυτής της κρίσης. Ο μεσαίος χώρος αποτελεί το ιδεολογικό και κοινωνικό προϊόν μιας προϊούσας αποϊδεολογικοποίησης και ενός νέου πολιτικού και ιστορικού αναλφαβητισμού, κατά την έκφραση του ιστορικού Γ.Μαργαρίτη. Οπως μάλιστα διαφαίνεται σε πολλές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, οδηγεί σε διαρκή απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική συμμετοχή και τις δημοκρατικές διαδικασίες. Οδηγεί στην αποπολιτικοποίηση της 12 Όπως δείχνει η σχετική ανάλυση για τον ΛΑΟΣ που παρουσιάζεται στο πλαίσιο αυτού του τόμου (Κουκουράκης 2004), αλλά και τα στοιχεία των θεμάτων (issues) που παρουσιάστηκαν παραπάνω, το κόμμα αυτό παρά την προσπάθεια να καλύψει ένα σαφή ιδεολογικο-πολιτικό χώρο, έχει ταυτόχρονα πολλά χαρακτηριστικά του μεσαίου χώρου. Αλλού παρουσιάζει στοιχεία εθνικισμού, αλλού στοιχεία κοινωνισμού, αλλού νεοφιλελεύθερα στοιχεία. Η πολιτικο-ιδεολογική του τοπογραφία δεν απέχει πολύ από την αντίστοιχη των άλλων κομμάτων. Συνεπώς και η τοποθέτησή του στο κομματικό και πολιτικό σύστημα απέχει πολύ, τουλάχιστον έως τώρα, από το να συγκριθεί με τα αντίστοιχα τυπικά ακροδεξιά ή και φασίζοντα κόμματα της Ευρώπης, ακριβώς διότι μέχρι σήμερα κινήθηκε μάλλον στην κατεύθυνση ενός νομιμοποιημένου συστημικού κόμματος. 16

17 πολιτικής και στην κοινωνική απονομιμοποίηση των αντιπροσωπευτικών θεσμών. Θα επαναλάβουμε εν κατακλείδι το συμπέρασμα των Marcel και Witkowski (2003) ότι, η διέξοδος από την κρίση της πολιτικής δεν είναι η σύγκλιση στο μέσον, αλλά η αποσαφήνιση των πολιτικών ταυτοτήτων, η αντιπροσώπευση από την αριστερά, τη δεξιά ή το κέντρο διακριτών πολιτικών και ιδεολογικών ιδεών και προγραμμάτων και, τελικά, η δημοκρατική κρίση των πολιτών. 17

18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Ανδριανόπουλος, Α. (2003). «Η ΝΔ, η Αριστερά και ο μεσαίος χώρος». Διαθέσιμο στο Βενιζέλος, Ευ. (2003). «Το ανοικτό κόμμα ως απάντηση στην κρίση του κομματικού φαινομένου», σ Στο Τσάτσος Δ. Κοντιάδης Ξ. (επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων. Αθήνα: Παπαζήσης. Βερναρδάκης, Χρ. (1999). «Το κομματικό σύστημα : Ιδεολογικές μετακινήσεις, πολιτικές συγγένειες και χώροι κομματικού ανταγωνισμού», σ Στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Βερναρδάκης, Χρ. (2003). «Στην αναζήτηση της αριστεράς. Οι αμφιλεγόμενες ταυτότητες της παραδοσιακής ελληνικής αριστεράς», σ Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: VPRC Βερναρδάκης, Χρ. (2004α). «Εκλογές 2004: Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της πρόθεσης ψήφου», εφ. ΑΥΓΗ, 8/2/2004. Βερναρδάκης, Χρ. (2004β). «Βουλευτικές Εκλογές 2004: Μια αποτίμηση της προεκλογικής περιόδου και των εκλογικών αποτελεσμάτων». επ. ΘΕΣΕΙΣ, τομ.87: Vernardakis, Chr. (2000). «Les élections grecques d avril Le cas d un bipartisme convergent». Pole Sud, τομ.13: Βερναρδάκης, Χρ. & Μαυρής, Γ. (1991). Κόμματα και κοινωνικές συμμαχίες στην προδικτατορική Ελλάδα. Οι προϋποθέσεις της μεταπολίτευσης. Αθήνα: Εξάντας. Boy D. & Chiche J. (1999): La qualité des enquetes d intention de vote: le cas des régionales de Στο Duhamel O. & Mechet Ph. (dir.), SOFRES - L etat de l opinion 1999, σ Paris: Seuil (ελληνική μετάφραση στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις 2000, σ Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης). Charlot, J. (1971). Les Partis Politiques. Paris: Armand Colin. Converse, Ph. (1970). «Attitudes and non attitudes». Στο Τufte E. (ed.), The Quantitative Analysis of Social Problems, MA: Addison-Wesley. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (1988). Συγκριτική Ερευνα Πολιτικής Κουλτούρας στις χώρες της Νότιας Ευρώπης: Εισαγωγικές Παρατηρήσεις, υπεύθυνοι έρευνας: Γ.Θ. Μαυρογορδάτος Ηλ.Νικολακόπουλος. Ανάτυπο. Αθήνα: Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών. Franklin, M. (1985). The decline of class voting in Britain: Changes in the basis of electoral choise, , Oxford: Clarendon Press. Grunberg, G. & Schweisguth, E. (1990). «Libéralisme culturel et libéralisme économique». Στο CEVIPOF, Boy, D. & Mayer, N. (dir.), L électeur français en questions, Paris: Presses de FNSP. 18

19 Grunberg, G. & Schweisguth, E. (1997). «Recompositions idéologiques». Στο Boy, D. & Mayer, N. (dir.), L électeur a ses raisons, Paris: Presses de FNSP. Καραμανλής, Κ. (2000). Πολιτική Συνέντευξη στον ΑΝΤΕΝΝΑ, Τετάρτη 5 Απριλίου Διαθέσιμη στο Καραμανλής, Κ. (2004). Εναρκτήρια Ομιλία στο 6 ο Τακτικό Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, Ιούλιος Διαθέσιμη στο Kirchheimer, O. (1966). «The transformation of Western European Party Systems», σ Στο LaPalombara J. & Weiner M. (eds), Political Parties and Political Development. Princeton: P.U.P. Κουκουράκης, Γ. (2004). «Ο Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός (ΛΑΟΣ) και ο χώρος της άκρας δεξιάς στο ελληνικό πολιτικό σύστημα», σ...- Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Σαββάλας. Laponce, J.-A. (1981). Left and Right: the topography of political perceptions. Toronto-Buffalo-London: U.T.P. Λούλης, Γ. (2002). «Μεσαίος χώρος και σκληρό ροκ». Διαθέσιμο στο Λούλης, Γ. (2004). Το τέλος μιας κυριαρχίας. Πώς και γιατί το ΠΑΣΟΚ έχασε τις εκλογές. Αθήνα:Λιβάνης. Marcel S. & Witkowski D. (2003). «Il faut sauver le clivage gauche-droite», σ Στο Duhamel O. & Mechet Ph. (dir.), SOFRES - L etat de l opinion Paris: Seuil. (ελληνική μετάφραση στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις 2004, σ Αθήνα: Σαββάλας). Μαυρής, Γ. (2000). «Οι δύο Ελλάδες. Κοινωνιολογία της ψήφου στις εκλογές της 9 ης Απριλίου 2000», σ Στο Βερναρδάκης Χρ. (επιμ.), VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Μαυρής, Γ. (2001α). «Τι έχει αλλάξει στην κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ μετά τις εκλογές», εφ. ΤΑ ΝΕΑ, 9/10/2001. Διαθέσιμο επίσης στο Μαυρής, Γ. (2001β). «Η ιδεολογική ακτινογραφία του σημερινού ΠΑΣΟΚ», εφ. ΤΑ ΝΕΑ, 10/10/2001. Διαθέσιμο επίσης στο Mαυρής, Γ. (2004). «Οι αλλαγές στην κοινωνική βάση των κομμάτων», εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/2/2004. Διαθέσιμο επίσης στο Μεϊμαράκης, Ευ. (2002). «Ο μεσαίος χώρος ως παράγοντας κοινωνικής και πολιτικής μετεξέλιξης». Ομιλία Τοποθέτηση σε Εκδήλωση του Ινστιτούτου ΔημοκρατίαςΚ.Καραμανλής, Παρασκευή 28 Ιουνίου 2002, Διαθέσιμη στο 19

20 Μενδρινού, Μ. (1999). «Κοινή γνώμη, αιτήματα πολιτικής και θεματικά κοινά», σ Στο VPRC Η Κοινή Γνώμη στην Ελλάδα, Έρευνες Δημοσκοπήσεις Αθήνα: Νέα Σύνορα/Λιβάνης. Michelat, G. (1986). «Typologie et attitudes politiques». Bulletin de psychologie, τομ. 379: Michelat, G. (1990). «A la recherche de la gauche et de la droite», σ Στο CEVIPOF, Boy D. & Mayer N. (dir.), L électeur français en questions, Paris: Presses de FNSP. Πάγκαλος, Θ. (2002). «Το ΠΑΣΟΚ θα χάσει τις εκλογές». Εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 20/1/2002. Διαθέσιμο επίσης, στο Σπουρδαλάκης, Μ. (2003). «Το κομματικό φαινόμενο: Εξέλιξη και συγκυρία» σ Στο Τσάτσος Δ. Κοντιάδης Ξ. (επιμ.), Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων. Αθήνα: Παπαζήσης. 20

Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων

Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων Οι σημερινές πολιτικές αξίες του εκλογικού σώματος Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Νοέμβριος 2009 PI09118/ΚΑ1309/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth Ιδεολογικές Αξίες, Πολιτικές Στάσεις και Ηγεμονία: Οι «ισχυρές μεταβλητές» της πολιτικής και εκλογικής συμπεριφοράς στη συγκυρία των Βουλευτικών εκλογών 2007 1. Εισαγωγή Στόχος του άρθρου αυτού είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Στην αναζήτηση της αριστεράς Οι αμφιλεγόμενες ταυτότητες της παραδοσιακής ελληνικής αριστεράς

Στην αναζήτηση της αριστεράς Οι αμφιλεγόμενες ταυτότητες της παραδοσιακής ελληνικής αριστεράς Στην αναζήτηση της αριστεράς Οι αμφιλεγόμενες ταυτότητες της παραδοσιακής ελληνικής αριστεράς 1. Εισαγωγή Είναι κοινή διαπίστωση ότι ο δικομματισμός στην Ελλάδα διάγει μία από τις καλύτερες περιόδους του.

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές συμμαχίες και εκλογικοί συσχετισμοί. Το αποτέλεσμα των εκλογών 2007 και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στο κομματικό σύστημα.

Κοινωνικές συμμαχίες και εκλογικοί συσχετισμοί. Το αποτέλεσμα των εκλογών 2007 και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στο κομματικό σύστημα. Κοινωνικές συμμαχίες και εκλογικοί συσχετισμοί. Το αποτέλεσμα των εκλογών 2007 και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στο κομματικό σύστημα. του Χριστόφορου Βερναρδάκη 1. Η διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές της 17 ης Ιουνίου έκλεισαν ένα μεγάλο πολιτικό κύκλο, επιβεβαιώνοντας τις ραγδαίες ανακατατάξεις στο κομματικό σύστημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004: Οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις στην εκλογική βάση των κομμάτων και η τοπογραφία του κομματικού συστήματος

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004: Οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις στην εκλογική βάση των κομμάτων και η τοπογραφία του κομματικού συστήματος ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004: Οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις στην εκλογική βάση των κομμάτων και η τοπογραφία του κομματικού συστήματος Εισαγωγή Το άρθρο αυτό επιχειρεί μια προσέγγιση στην εκλογική βάση των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου 2007 κατέγραψαν μια νέα κατάσταση πραγμάτων στο κομματικό σύστημα και επιβεβαίωσαν σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία»

Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία» Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία» Παρά τις πανηγυρικές εκδηλώσεις της κυβέρνησης και την προπαγάνδα της ότι το πρωτογενές πλεόνασμα και η προγραμματισμένη έξοδος στις αγορές συνιστούν τα πρώτα θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος.

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος. ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος. Οι ευρωεκλογές της 7 ης Ιουνίου, παρά την πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα αποχή που έφτασε στο 30% του εκλογικού σώματος

Διαβάστε περισσότερα

1. Πότε διαμορφώθηκε το εκλογικό αποτέλεσμα του 2007; Σταθερότητα και ρευστότητα των εκλογικών συσχετισμών μεταξύ

1. Πότε διαμορφώθηκε το εκλογικό αποτέλεσμα του 2007; Σταθερότητα και ρευστότητα των εκλογικών συσχετισμών μεταξύ Κοινωνικές συμμαχίες και εκλογικοί συσχετισμοί. Το αποτέλεσμα των εκλογών 2007 και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στο κομματικό σύστημα. Σημειώσεις του ομιλητή 1. Πότε διαμορφώθηκε το εκλογικό αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Πρώτο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ, ανεπαίσθητη πτώση της ΝΔ, νέες απώλειες για το ΠαΣοΚ το 80% ζητεί παραμονή στην ευρωζώνη ενώ μόνο το 13% θέλει επιστροφή στη δραχμή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Παστιάδης Γεώργιος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Διδάκτορας Παιδαγωγικού Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ 1 ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΚΡΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΕΝΟΣ ΚΟΜΜΑΤΟΣ Παράγοντας που κρίνει την επιτυχία ενός κόμματος Ποσοστιαία Κατανομή Παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας Οκτωβρίου 2014

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας Οκτωβρίου 2014 Ταυτότητα Έρευνας Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη Χρονικό διάστημα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Παναγιώτης Θεοδωρικάκος Διδάσκων Πανεπιστήμιου Πελοποννήσου Σχολή Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Πρόεδρος της GPO ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΚΗΝΙΚΟΥ Το πολιτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας

Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας Η μελέτη των πολιτικών προτιμήσεων, με βάση την εικόνα των πολιτικών στην Ελλάδα. Πραγματοποιήθηκε μία προσπάθεια διερεύνησης της εκλογικής συμπεριφοράς των ψηφοφόρων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Ενότητα 7 Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες 7.1 Ιδεολογικοπολιτικά θέµατα και αξίες 168 Ιδεολογικο-πολιτικά ρεύµατα και αξίες Η σηµαντική κάµψη του φιλοευρωπαϊσµού στη χώρα µας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Χριστόφορος Βερναρδάκης Η πολυσυλλεκτικότητα και οι αντιφάσεις της ακροδεξιάς σε συνθήκες πολιτικής κρίσης

Χριστόφορος Βερναρδάκης Η πολυσυλλεκτικότητα και οι αντιφάσεις της ακροδεξιάς σε συνθήκες πολιτικής κρίσης Χριστόφορος Βερναρδάκης Η πολυσυλλεκτικότητα και οι αντιφάσεις της ακροδεξιάς σε συνθήκες πολιτικής κρίσης Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης αναλύει την εκλογική συμπεριφορά του ΛΑΟΣ εξηγώντας τους τρόπους σταθεροποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση VPRC Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Με την εικόνα που έχετε σήμερα για τη χώρα σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα πηγαίνουν σε σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα;

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΚΛΟΠΩΝ Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; 23 9 7 6 Πολύ

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσκόπηση της Alco για το Πρώτο Θέμα

Δημοσκόπηση της Alco για το Πρώτο Θέμα Δημοσκόπηση της Alco για το Πρώτο Θέμα Παρά το προβάδισμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ο Αντώνης Σαμαράς διατηρεί την εμπιστοσύνη των πολιτών, ενώ ανακάμπτει η Χρυσή Αυγή Το κλίμα πόλωσης που δημιουργείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: πολιτικό κλίμα & εκλογικές τάσεις

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: πολιτικό κλίμα & εκλογικές τάσεις ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: πολιτικό κλίμα & εκλογικές τάσεις Ιούνιος 2009 VPRC ΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 7 ης ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 VPRC Δ.2 Πόσο σας ενδιαφέρουν αυτές οι ευρωεκλογές; Θα λέγατε ότι σας ενδιαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Ξεφούσκωσε αλλά δεν τελείωσε η Χρυσή Αυγή

Ξεφούσκωσε αλλά δεν τελείωσε η Χρυσή Αυγή Δημοσκόπηση της ΑLCO για το ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ Ξεφούσκωσε αλλά δεν τελείωσε η Χρυσή Αυγή Η πρώτη δημοσκόπηση μετά την προφυλάκιση βουλευτών και μελών της - Τι λένε οι πολίτες για τις έρευνες των Αρχών, τους χειρισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ

Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Δευτέρα 14:00 πμ Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ Κατερίνα Ακριβοπούλου 14/05/2007 Κατερίνα Ακριβοπούλου: Τον αντίκτυπο του σκανδάλου των ομολόγων στην κοινή γνώμη καταγράφει το βαρόμετρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ Συντριπτικά αρνητικοί είναι, επίσης, οι πολίτες και για τη δαπάνη, όπως αποκάλυψε το ΘΕΜΑ», 500 εκατ. δολαρίων σε εξοπλιστικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού αεροσκαφών πεντηκονταετίας,

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2 Περιεχόμενα 1. Η ταυτότητα της έρευνας... 3 2. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση των Δήμων και η θέση των Δημάρχων τι πιστεύουν οι πολίτες... 4 3. Σχέδιο Δήμων για οικονομική επιβίωση υπάρχει ή όχι... 5 4.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Ιανουάριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Ιανουάριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Ιανουάριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014. Απρίλιος 2014

Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014. Απρίλιος 2014 Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014 Απρίλιος 2014 Ταυτότητα της έρευνας Φορέας Διεξαγωγής Φορέας Ανάθεσης Τύπος και Μέθοδος Πληθυσµός Κάλυψη Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσκόπηση της Metron Analysis για τα Παραπολιτικά

Δημοσκόπηση της Metron Analysis για τα Παραπολιτικά Αρχή φόρμας Τέλος φόρμας Δημοσκόπηση της Metron Analysis για τα Παραπολιτικά Του Στράτου Φαναρά, Προέδρου και διευθύνοντος Συμβούλου της Metron Analysis Σχεδόν δύο μήνες μετά τις εκλογές και την ανάδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκά και ιεθνή Θέµατα. 2.1 Ελληνοτουρκικές Σχέσεις

Ευρωπαϊκά και ιεθνή Θέµατα. 2.1 Ελληνοτουρκικές Σχέσεις Ευρωπαϊκά και ιεθνή Θέµατα 2.1 Ελληνοτουρκικές Σχέσεις 59 Εσείς προσωπικά είστε υπέρ ή κατά της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση; 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 23,5% Υπέρ 11,7% 60,5%

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση VPRC Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Με την εικόνα που έχετε σήμερα για τη χώρα σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα πηγαίνουν σε σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007 Βαρόµετροτης γιατονσκαϊκαιτηνκαθημερινη 4-5 Ιουνίου 2007 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ PUBLIC ISSUE/ VPRC Μέλος του ΣΕ ΕΑ, της ESOMAR και της WAPOR ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: www.electionwatch.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ΠΙΝΑΚΑΣ 1 ΠΡΟΘΕΣΗ ΨΗΦΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 13,9% 5,5% 2,0% 35,1% Δακής Παπαιορδανίδης Τσάκωνας

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση. Σεπτέμβριος 2012

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση. Σεπτέμβριος 2012 Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Με την εικόνα που έχετε σήμερα για τη χώρα σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 17-21 Οκτωβρίου 2014

ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 17-21 Οκτωβρίου 2014 ΕΡΕΥΝΑ 105108 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ 1.222 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου 17-21 Οκτωβρίου 2014 As an ESOMAR Member, I comply with the ICC/ESOMAR International Code of Marketing and Social Research Practice 2 από 16 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση. Mάρτιος 2012

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση. Mάρτιος 2012 Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Mάρτιος 2012 Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Με την εικόνα που έχετε σήμερα για τη χώρα σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα πηγαίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική Έρευνα Εκλογικής Συμπεριφοράς, Ευρωεκλογές 2009

Πανελλαδική Έρευνα Εκλογικής Συμπεριφοράς, Ευρωεκλογές 2009 Πανελλαδική Έρευνα Εκλογικής Συμπεριφοράς, Ευρωεκλογές 2009 Ταυτότητα Έρευνας Κατηγορία: Έρευνα Εκλογικής Συμπεριφοράς Εντολέας: Αγγελιοφόρος της Κυριακής Περίοδος: 26 29 Μαίου 2009 Γεωγραφική περιοχή:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα κοινής γνώμης για τις πολιτικές εξελίξεις άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας. 7 9 Ιουνίου 2016

Έρευνα κοινής γνώμης για τις πολιτικές εξελίξεις άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας. 7 9 Ιουνίου 2016 Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη Χρονικό διάστημα συλλογής στοιχείων Μέθοδος

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Αύγουστος 2015

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Αύγουστος 2015 Πανελλαδική έρευνα γνώμης Αύγουστος 2015 Ταυτότητα της έρευνας Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα «ΤΟ ΠΑΡΟΝ». Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 24 έως 26 Αυγούστου 2015. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Agiou Spirodona str. 12243 Egaleo (Athens) Greece Τel. +302105385831, Secretariat +302105385381. http://users.teiath.gr/mglamb mglamb@teiath.

Agiou Spirodona str. 12243 Egaleo (Athens) Greece Τel. +302105385831, Secretariat +302105385381. http://users.teiath.gr/mglamb mglamb@teiath. Αθήνα 19 Ιανουαρίου 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΤΙ ΘΑ ΨΗΦΙΣΟΥΝ ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΗΝ 25 η ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ Η Έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή Μιχάλη Γλαμπεδάκη και ομάδα ερευνητών και φοιτητών, την εβδομάδα 12-16

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Εισαγωγή Ταυτότητα έρευνας Μεθοδολογία Ποσοτικής Έρευνας Τηλεφωνικές Συνεντεύξεων με τη μέθοδο Computer Aided Telephone Interviews (C.A.T.I.) βάσει δομημένου ηλεκτρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη. Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές

Κρήτη. Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές Κρήτη Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές Εισαγωγή Ταυτότητα έρευνας Μεθοδολογία Ποσοτικής Έρευνας Τηλεφωνικές Συνεντεύξεων με τη μέθοδο Computer Aided Telephone Interviews

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ της Για λογαριασμό της εφημερίδας 11-14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 «ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟΣ ΓΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ» Από την ερώτηση: «Μεταξύ του κ. Τσίπρα και του κ. Μεϊμαράκη, ποιος θεωρείτε ότι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Μάιος Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Σκοπός της έρευνας: Τύπος & Μέθοδος: Πληθυσμός: Περιοχή: Μέθοδος Δειγματοληψίας: Η διερεύνηση των απόψεων της κοινής γνώμης σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη στη «Χώρα της Κυριακής» Συνέντευξη Τηλέμαχου Χυτήρη στη «Χώρα της Κυριακής»

Συνέντευξη στη «Χώρα της Κυριακής» Συνέντευξη Τηλέμαχου Χυτήρη στη «Χώρα της Κυριακής» Συνέντευξη στη «Χώρα της Κυριακής» Συνέντευξη Τηλέμαχου Χυτήρη στη «Χώρα της Κυριακής» Σε παρεξήγηση οφείλεται η όποια συζήτηση γίνεται για την μονιμότητα στον δημόσιο τομέα, δηλώνει ο Τηλέμαχος Χυτήρης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Περίοδος: 13 15 Σεπτεμβρίου 2016 Περιοχή έρευνας: Πανελλαδική Δείγμα: Μέθοδος: Σταθμίσεις: Ψηφοφόροι, άνδρες & γυναίκες, άνω των 17 ετών, 1.004 ψηφοφόροι

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος 2015

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος 2015 Πολιτικό Βαρόμετρο Μάιος 2015 ΤO ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΤΗΣ PUBLIC ISSUE Νο144 5-2015 Η τακτική μηνιαία πολιτική έρευνα της Public Issue πραγματοποιείται από το 2004 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Η βία στην ελληνική κοινωνία

Η βία στην ελληνική κοινωνία 11/2012 4-2013 Η βία στην ελληνική κοινωνία 2013 Ημερομηνία δημοσίευσης 21/3/2013 www.publicissue.gr Η Public Issue ιδρύθηκε το 2001. Εξειδικεύεται στην πολιτική και εκλογική έρευνα κοινής γνώμης, στην

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εφαρμοσμένης. Ενότητα 15.3: Πρόσωπα και Θέματα. Θεόδωρος Χατζηπαντελής Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Θέματα Εφαρμοσμένης. Ενότητα 15.3: Πρόσωπα και Θέματα. Θεόδωρος Χατζηπαντελής Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Θέματα Εφαρμοσμένης Πολιτικής Ανάλυσης Ενότητα 15.3: Πρόσωπα και Θέματα Θεόδωρος Χατζηπαντελής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» Συνέντευξη στην εφημερίδα "Θεσσαλονίκη" Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» 1. ΕΡΩΤΗΣΗ Μετά και τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών αρκετά στελέχη του ΠΑΣΟΚ αμφισβητούν ανοιχτά τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 213 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 213 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 13 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... σελ. 3 1. Βαθμός αισιοδοξίας για το αν η Ελλάδα θα παραμείνει

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Έρευνα για τη Χρήση ιοικητικών Υπηρεσιών και την Αναγνωρισιµότητα / Ικανοποίηση από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ): Βασικά συµπεράσµατα

Εθνική Έρευνα για τη Χρήση ιοικητικών Υπηρεσιών και την Αναγνωρισιµότητα / Ικανοποίηση από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ): Βασικά συµπεράσµατα Εθνική Έρευνα για τη Χρήση ιοικητικών Υπηρεσιών και την Αναγνωρισιµότητα / Ικανοποίηση από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ): Βασικά συµπεράσµατα 1. Εισαγωγή Η παρούσα έρευνα είχε ως στόχο να διερευνήσει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Φεβρουάριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση VPRC Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Με την εικόνα που έχετε σήμερα για τη χώρα σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα πηγαίνουν σε σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΜΑΙΟΣ 214 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 12 ΜΑΙΟΥ 214 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ

Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ Ημέρα Ώρα Μέσο Δημοσιογράφος Ημερομηνία Τρίτη 14:30 πμ Ραδιόφωνο ΣΚΑΪ Κατερίνα Ακριβοπούλου 12/02/2008 Κατερίνα Ακριβοπούλου: Ο Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Public Issue μαζί μας, ο κ. Γιάννης Μαυρής.

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης 38 ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH ΙΔEOΛOΓIKH AYTOTOΠOΘETHΣH ΣTHN KΛIMAKA APIΣTEPA-ΔEΞIA KAI OΨEIΣ THΣ ΠOΛITIKHΣ ΣYMΠEPIΦOPAΣ: MIA ΠOΣOTIKH AΠOTYΠΩΣH Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. Εισαγωγή θεωρητικό πλαίσιο Στόχος του

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα της Alco για το «Πρώτο Θέμα»

Έρευνα της Alco για το «Πρώτο Θέμα» Έρευνα της Alco για το «Πρώτο Θέμα» Αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού, με ανατροπή στη σειρά κατάταξης των κομμάτων, φέρνουν οι τελευταίες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, οι οποίες ενισχύουν σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ

Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ Του Γιώργου Ηλ. Αράπογλου, Γεν. Διευθυντή της Pulse RC Η πρώτη έρευνά μας εν όψει της νέας προσφυγής στην κάλπη, ξεκίνησε αμέσως μετά την ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Συνδρομητική Έρευνα Crisis Monitor 4 ο Κύμα. Απρίλιος 2012

Συνδρομητική Έρευνα Crisis Monitor 4 ο Κύμα. Απρίλιος 2012 Συνδρομητική Έρευνα Crisis Monitor ο Κύμα Απρίλιος 0 Η Ταυτότητα της Έρευνας Τύπος έρευνας: Δεκαπενθήμερη Συνδρομητική Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τα Θέματα της Επικαιρότητας. Περιοχή έρευνας: Πανελλαδική.

Διαβάστε περισσότερα

Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας

Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας Η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη διεθνή οικονομική κρίση, το Ευρώ & τις σχέσεις Κράτους - Οικονομίας Δεκέμβριος 2008 0840 / Διάγραμμα 1 Public Issue: Πηγές στοιχείων Κλίμακα στάσεων απέναντι στον

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση σε : Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Ψηφοφόρους Κομμάτων Διαχρονικά Στοιχεία Μόνο για τους Συνδρομητές στης έρευνας

Ανάλυση σε : Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Ψηφοφόρους Κομμάτων Διαχρονικά Στοιχεία Μόνο για τους Συνδρομητές στης έρευνας Ανάλυση σε : Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Ψηφοφόρους Κομμάτων Διαχρονικά Στοιχεία Μόνο για τους Συνδρομητές στης έρευνας ΕΙΚΟΝΑ ΔΡΩΝΤΩΝ: Δείκτες Αξιολόγησης Kομμάτων I. Εικόνα Κομμάτων ΙΙ. Ικανότητα Διακυβέρνησης

Διαβάστε περισσότερα

Marketing Research Communication. 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: τηλ.: website:

Marketing Research Communication. 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: τηλ.: website: Marketing Research Communication 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 210-6821520 τηλ.: 211-120 2900 e-mail: info@marc.gr website: www.marc.gr ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την marc A.E.

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Τι έχει αλλάξει. Τι πιστεύει σήμερα η ελληνική κοινή γνώμη Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του ΣΚΑΪ Μάιος 2011 Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

- Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την στρατηγική που ακολουθεί η κυβέρνηση στη διαπραγμάτευση με τους εταίρους μας;

- Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την στρατηγική που ακολουθεί η κυβέρνηση στη διαπραγμάτευση με τους εταίρους μας; Η πανελλαδική έρευνα της GPO για την εκπομπή του MEGA "Ανατροπή" διενεργήθηκε στο διάστημα 12,13 και 15 Ιουνίου, σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.000 ατόμων. Αναλυτικά τα ευρήματα της δημοσκόπησης: - Για το

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 121

Πολιτικό Βαρόμετρο 121 Πολιτικό Βαρόμετρο 121 Ιούνιος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΣΧΥΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε σύγκριση μ έναν χρόνο πριν, η θέση της χώρας μας στον κόσμο έγινε πιο ισχυρή, έγινε πιο αδύνατη, ή παρέμεινε η ίδια;

Διαβάστε περισσότερα

9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86)

9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86) 9ο Κεφάλαιο (σελ. 76-86) 9.1 Εκλογικό σώμα (σελ. 77) Εκλογικό σώμα: οι πολίτες που έχουν το δικαίωμα να ψηφίζουν. Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ο λαός που έχει την εξουσία ταυτίζεται με το εκλογικό

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 106

Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Μάιος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Συνηθίζετε να παρακολουθείτε στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στις εφημερίδες, ή στο ίντερνετ ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο102

Πολιτικό Βαρόμετρο102 Πολιτικό Βαρόμετρο102 2 ο έκτακτο κύμα Β 15νθήμερο Μαρτίου 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΔΗΜΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ «Θα σας διαβάσω τώρα έναν κατάλογο με ονόματα πολιτικών προσώπων και θα ήθελα να μου

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Οκτώβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΚΕΡ ΙΣΕ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ Η ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΓΙΑΤΙ ΚΕΡ ΙΣΕ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ Η ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΙΑΤΙ ΚΕΡ ΙΣΕ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ Η ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ερµηνεία του εκλογικού αποτελέσµατος µε βάση το Βαρόµετρο του ΣΚΑΪ Επιλογή διαγραµµάτων του τελευταίου εξαµήνου (Μάρτιος Σεπτέµβριος 2007) ιάγραµµα 1 1. Η ΑΦΕΤΗΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης

Πανελλαδική έρευνα γνώμης Πανελλαδική έρευνα γνώμης Απρίλιος 2012 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 17 έως και 19 Απριλίου 2012. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ - ΟΧΙ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ - ΟΧΙ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΕΥΝΑ 104.141 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ 1.108 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου 2-4 Σεπτεμβρίου 2015 ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΑ - As an ESOMAR Member, I comply with the ICC/ESOMAR International Code of Marketing and Social Research Practice

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας

Έρευνα για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας Έρευνα για τις εκλογές της Νέας Δημοκρατίας Δεκέμβριος 2 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο σύνολο της επικράτειας. Το δείγμα ανήλθε σε 927 άτομα, άνδρες και γυναίκες, 18 ετών και άνω, που

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ V PRC «Συνδικαλισμός, συνδικάτα και συνδικαλιστική συμμετοχή στη συγκυρία της οικονομικής κρίσης», ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αντικείμενο της παρούσας έρευνας αποτέλεσε η διερεύνηση του βαθμού συνδικαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Απρίλιος Απρίλ 200 ιος 2008 Έρευνα 1-3/4

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Απρίλιος Απρίλ 200 ιος 2008 Έρευνα 1-3/4 Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Απρίλιος 2008 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 1 έως και 3 Απριλίου 2008. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή στοιχείων 29 Σεπτεμβρίου έως και 3 Οκτωβρίου 2008

Συλλογή στοιχείων 29 Σεπτεμβρίου έως και 3 Οκτωβρίου 2008 Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Σεπτέμβριος 2008 1 Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 29 Σεπτεμβρίου έως και 3 Οκτωβρίου 2008. Τύπος έρευνας:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα Πανελλαδική έρευνα γνώμης Ιανουάριος Ιαν 2010 ουάριος Έρευνα 11-13/01

Πανελλαδική έρευνα Πανελλαδική έρευνα γνώμης Ιανουάριος Ιαν 2010 ουάριος Έρευνα 11-13/01 Πανελλαδική έρευνα γνώμης Ιανουάριος 2010 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα Παρασκεύη+13. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 11 έως και 13 Ιανουαρίου 2010. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα:

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ηλίας Ντίνας elias.dinas@politics.ox.ac.uk Σπύρος Κοσμίδης spyros.kosmidis@politics.ox.ac.uk

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβρι Σεπτέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 25-27/09

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβρι Σεπτέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 25-27/09 Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβριος 2007 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 25 έως και 27 Σεπτεμβρίου 2007. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα