Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 Η ΜΕΘΟ ΟΣ XRF ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ Β. Τσιναρίδης, Ι. Καραπαναγιώτης Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδηµία Θεσσαλονίκης, Πρόγραµµα ιαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειµηλίων, Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Περιγράφονται τα αποτελέσµατα αναλύσεων που πραγµατοποιήθηκαν µε τη µέθοδο φθορισµού ακτίνων Χ (XRF) στο υπ αριθµ. 16 αντικείµενο, που περιλαµβάνεται στον Περιγραφικό Κατάλογο των Χειρογράφων της Βιβλιοθήκης του Οικουµενικού Πατριαρχείου Χειρόγραφα Παναγίας Καµαριωτίσσης, υπό την ονοµασία «Γρηγορίου του επισκόπου Ναζιανζού του Θεολόγου λόγοι». Ο κώδικας χρονολογείται τον Ι αιώνα. Σε µικρογραφία του χειρογράφου ταυτοποιήθηκαν οι παρακάτω χρωστικές: πράσινη γη, κιννάβαρις, ώχρα/σιέννα, λευκό του µολύβδου και λαζουρίτης. Επιπλέον, ανιχνεύθηκε πολύ συχνά χρυσός σε διάφορα σηµεία του χειρογράφου. Τέλος, τα αποτελέσµατα της µεθόδου XRF έδειξαν ότι στο χειρόγραφο χρησιµοποιήθηκε µεταλλογαλλικό µελάνι. ιαπιστώθηκε µάλιστα ότι το µελάνι που χρησιµοποιήθηκε στο πρώτο φύλο του αντικειµένου έχει διαφορετική σύσταση από ό,τι το µελάνι των εσωτερικών φύλλων. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ταυτοποίηση των υλικών που συνιστούν ένα έργο της πολιτισµικής κληρονοµιάς είναι απαραίτητη για τη χωρο-χρονική τεκµηρίωσή του και την εφαρµογή ορθών µεθόδων συντήρησής του, ενώ παράλληλα είναι πιθανό να δώσει και στοιχεία σχετικά µε την αυθεντικότητά του. Επιπλέον, οι πληροφορίες που λαµβάνονται από µία τέτοια εργασία οδηγούν στην αποκάλυψη των τεχνικών που αναπτύχθηκαν και εφαρµόστηκαν στα έργα πολιτισµού, συµβάλλοντας κατ αυτόν τον τρόπο στην τεκµηριωµένη καταγραφή της ιστορίας της τέχνης, την αναβίωση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονοµιάς. Τα ιστορικά χειρόγραφα έχουν µία ιδιαίτερη αξία, καθώς εκτός από αντικείµενα της πολιτισµικής κληρονοµιάς, αποτελούν επιπλέον πηγές άντλησης πληροφοριών για την ιστορική διαδροµή του ανθρώπου ανά τους αιώνες. Η µελέτη των χειρογράφων µε φυσικοχηµικές µεθόδους εµπεριέχει κάποιες αξιοσηµείωτες δυσκολίες. Μία τέτοια είναι ο περιορισµός που τίθεται για την εφαρµογή µη-δειγµατοληπτικών τεχνικών, σε αντίθεση µε άλλα αντικείµενα των οποίων το µεγάλο µέγεθος επιτρέπει την απόσπαση µικροδειγµάτων. Καθώς χιλιάδες ιστορικά χειρόγραφα είναι διάσπαρτα σε διάφορα µουσεία, βιβλιοθήκες, ιδιωτικές συλλογές και άλλους οργανισµούς σε όλο τον κόσµο, η ανάπτυξη φορητών οργάνων αποτέλεσε ένα τεράστιο βήµα για την εύκολη πρόσβαση και µελέτη των εν λόγω αντικειµένων. Η τεχνική της φασµασκοσκοπίας φθορισµού ακτίνων Χ (XRF) συγκεντρώνει και τα δύο πλεονεκτήµατα που συνάµα αποτελούν προϋποθέσεις µελέτης των χειρογράφων, καθώς εφαρµόζεται µη-δειγµατοληπτικά και επιπλέον υπάρχουν συσκευές XRF που είναι φορητές. Έτσι η µέθοδος XRF αποτελεί πλέον το πιο διαδεδοµένο επιστηµονικό εργαλείο µελέτης ιστορικών χειρογράφων [1-9]. Στην εργασία παρουσιάζονται αναλυτικά τα αποτελέσµατα µελέτης που πραγµατοποιήθηκε σε µκρογραφία χειρογράφου που φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη του Οικουµενικού Πατριαρχείου χρησιµοποιώντας φορητή συσκευή XRF. Πλην των υλικών της µικρογραφίας, στην εργασία µελετήθηκαν και ταυτοποιήθηκαν και τα µελάνια γραφής του χειρογράφου. Τα αποτελέσµατα αυτά δηµιουργούν µία καλή βάση προκειµένου η µελέτη να επεκταθεί στο µέλλον και σε άλλα χειρόγραφα τόσο του Οικουµενικού Πατριαρχείου όσο και του Αγίου Όρους. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Το φορητό φασµατόµετρο XRF που χρησιµοποιήθηκε είναι του οίκου Bruker (Tracer IV) και φέρει ανιχνευτή Silicon Drift Detector (SDD). Ο τυπικός χρόνος ακτινοβόλησης που χρησιµοποιήθηκε στη µελέτη ήταν 30 s και η προσπίπτουσα δέσµη είχε τάση 40 kv. Σε κάθε φάσµα χρωστικής ή µελανιού συµπεριλήφθηκε και φάσµα από αδιακόσµητη περιοχή της περγαµηνής (υπόστρωµα), ώστε µε την αφαιρετική µέθοδο να καταστεί εφικτός ο ακριβής προσδιορισµός της προέλευσης των στοιχείων. Επίσης, κάτω από κάθε σελίδα που ακτινοβολήθηκε, τοποθετήθηκε ένα φύλλο τεφλόν, ώστε να αποφευχθεί η λήψη αποτελεσµάτων από υποκείµενες σελίδες του βιβλίου. Έπειτα από τη λήψη, το κάθε φάσµα επεξεργάσθηκε µε το λογισµικό Artax του οίκου Bruker ώστε να αναγνωρισθούν οι ακριβείς ενεργειακές µεταπτώσεις και να ταυτοποιηθούν έτσι τα στοιχεία. Το χειρόγραφο που µελετήθηκε είναι το υπ αριθµ. 16 αντικείµενο, που περιλαµβάνεται στον Περιγραφικό Κατάλογο των Χειρογράφων της Βιβλιοθήκης του Οικουµενικού Πατριαρχείου Χειρόγραφα Παναγίας Καµαριωτίσσης, υπό την ονοµασία «Γρηγορίου του επισκόπου Ναζιανζού του Θεολόγου λόγοι». Ο κώδικας χρονολογείται τον Ι αιώνα και η διατήρησή του είναι γενικά καλή. Όπως περιγράφεται και στον εν λόγω

2 κατάλογο του Οικουµενικού Πατριαρχείου, εντύπωση προκαλούν οι αριστοτεχνικές µικρογραφίες µε τις οποίες είναι διακοσµηµένος, όπως επίσης και η συχνή χρήση χρυσού. Η εργασία επικεντρώθηκε στη µελέτη των υλικών-χρωστικών που έχουν χρησιµοποιηθεί σε µία µικρογραφία, εκ των πολλών που φέρει το αντικείµενο. Πρόκειται για µία εξαίσια εικόνα του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου που βρίσκεται στο φ. 2β του κώδικα και παρουσιάζεται στο σχήµα 1. Η ακτινοβόληση µε τη φορητή συσκευή φθορισµού ακτίνων Χ (XRF) έγινε σε διάφορες περιοχές της µικρογραφίας µε σκοπό την πλήρη καταγραφή των χρωστικών που έχουν χρησιµοποιηθεί σε αυτή. Πλην των υλικών της µικρογραφίας, στην εργασία µελετήθηκαν και ταυτοποιήθηκαν και τα µελάνια γραφής του χειρογράφου. Σχήµα 1. Μικρογραφία του Αγίου Γρηγόριου του Θεολόγου που µελετήθηκε εκτενώς. Η µικρογραφία περιλαµβάνεται στο φ. 2β του κώδικα «Γρηγορίου του επισκόπου Ναζιανζού του Θεολόγου λόγοι» της Βιβλιοθήκης του Οικουµενικού Πατριαρχείου. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Πράσινη χρωστική. Ένα παράδειγµα φάσµατος που αντιστοιχεί σε περιοχή της µικρογραφίας που φέρει πράσινο χρώµα φαίνεται στο σχήµα 2. Στο ίδιο σχήµα αποτυπώνεται και το φάσµα που καταγράφηκε σε αδιακόσµητη περιοχή της περγαµηνής-υπόστρωµα. Η µεγάλη ποσότητα σιδήρου (Fe) που καταγράφεται στο φάσµα (σχήµα 2) σε συνδυασµό µε την απουσία κάποιου άλλου στοιχείου που να αποτελεί δείκτη ταυτοποίησης πράσινης χρωστικής, υποδηλώνει την πιθανή χρήση της πράσινης γης (terra verte, green earth) που είναι µία πολύπλοκη αργιλοπυριτική ένωση, (K,Na)(Fe III,Al,Mg) 2 (Si,Al)O 10 (OH) 2. Σχήµα 2. Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την πράσινη περιοχή (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). Η ασθενής παρουσία µολύβδου (Pb) πιθανότατα οφείλεται στη χρήση λευκού του µολύβδου (lead white), 2PbCO 3 Pb(OH) 2, που χρησιµοποιήθηκε ιστορικά όχι µόνο ως «αυτόνοµη» χρωστική, αλλά και ως πρόσθετο υλικό µε το οποίο διαφοροποιούνταν οι χρωµατικοί τόνοι άλλων χρωστικών. Για παράδειγµα, η προσθήκη λευκού του µολύβδου στην πράσινη γη, προσδίδει µία πιο ανοιχτή πράσινη απόχρωση. Η παρουσία σηµαντικής ποσότητας χρυσού (Au) δεν αποτελεί έκπληξη καθώς το πολύτιµο µέταλλο έχει χρησιµοποιηθεί κατά κόρον για τη διακόσµηση του αντικειµένου, ιδιαίτερα στις αρχικές σελίδες του. Αναµένεται λοιπόν, µε την πολυετή χρήση του χειρογράφου, ποσότητες χρυσού να διαχύθηκαν σε διάφορες σελίδες και περιοχές του.

3 Τέλος, η µικρή ποσότητα ασβεστίου (Ca) που αποτυπώνεται στο φάσµα του σχήµατος 2, προέρχεται από το περγαµηνό υπόστρωµα. Το συµπέρασµα αυτό προκύπτει αβίαστα από τη σύγκριση των φασµάτων της πράσινης περιοχής και της περιοχής που δεν έφερε χρώµα (δηλ. αδιακόσµητη περγαµηνή). Όπως φαίνεται στο σχήµα 2 οι ποσότητες του Ca που ανιχνεύθηκαν στις δύο περιοχές είναι σαφώς συγκρίσιµες. Κόκκινη χρωστική. Ένα παράδειγµα µελέτης µιας περιοχής της µικρογραφίας που φέρει κόκκινο χρώµα φαίνεται στο σχήµα 3. Σύµφωνα µε τα φάσµατα του σχήµατος 3 ανιχνεύθηκαν πέντε στοιχεία (Hg, S, Au, Ca και Fe) η προέλευση των οποίων δικαιολογείται ως ακολούθως. Η χρωστική που χρησιµοποιήθηκε για την απόδοση του κόκκινου χρώµατος είναι η κιννάβαρις (cinnabar), HgS. Το συµπέρασµα αυτό προκύπτει αβίαστα καθώς ανιχνεύθηκαν υδράργυρος (Hg) και θείο (S). Είναι αξιοσηµείωτο ότι τα δύο αυτά στοιχεία δεν ανιχνεύθηκαν στο φάσµα του αδιακόσµητου περγαµηνού υποστρώµατος (σχήµα 3), γεγονός που υποδηλώνει ότι η προέλευσή τους στο αντίστοιχο φάσµα της κόκκινης περιοχής οφείλεται αποκλειστικά στην ύπαρξη της κόκκινης χρωστικής (κιννάβαρις). Σχήµα 3. Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την κόκκινη περιοχή (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι η κιννάβαρις δεν ήταν η µόνη κόκκινη χρωστική που χρησιµοποιήθηκε στο χειρόγραφο. Σε άλλες µικρογραφίες του χειρογράφου, οι οποίες µελετήθηκαν σποραδικά, βρέθηκε η χρήση της κόκκινης ώχρας (Fe 2 O 3 ). Το αποτέλεσµα αυτό υπογραµµίζει την ανάγκη επέκτασης της µελέτης σε άλλες µικρογραφίες του χειρογράφου, εφόσον είναι επιθυµητή µία καταγραφή των υλικών που έχουν χρησιµοποιηθεί συνολικά στο αντικείµενο. Η εργασία αυτή προγραµµατίζεται να υλοποιηθεί στο άµεσο µέλλον. Η παρουσία χρυσού (Au) εξηγείται µε τη συχνή χρήση του πολύτιµου µετάλλου στις αρχικές σελίδες του χειρογράφου όπως περιγράφηκε προηγούµενα. Τέλος, στην κόκκινη περιοχή ανιχνεύθηκε ασβέστιο (Ca) και σίδηρος (Fe) σε µικρές όµως ποσότητες, οι οποίες µάλιστα είναι συγκρίσιµες µε τις αντίστοιχες ποσότητες που βρέθηκαν στο αδιακόσµητο περγαµηνό υπόστρωµα, που αποτελεί πιθανότατα την πηγή προέλευσής τους. Καφέ χρωστική. Ένα παράδειγµα µελέτης µιας περιοχής της µικρογραφίας που φέρει καφέ χρώµα φαίνεται στο σχήµα 4. Σχήµα 4. Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την καφέ περιοχή (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). Η µεγάλη ποσότητα σιδήρου (Fe) στο φάσµα της καφέ περιοχής (σχήµα 4) υποδηλώνει τη χρήση κάποιου οξειδίου του σιδήρου (Fe 2 O 3 ) προκειµένου να αποδοθεί το χρώµα. Έτσι λοιπόν η χρωστική ανήκει στην κατηγορία της ώχρας (ochre) και της σιέννας (sienna). Με βάση τα αποτελέσµατα του σχήµατος 4 το εν λόγω

4 οξείδιο αναµείχθηκε µε λευκό του µολύβδου, καθώς ανιχνεύθηκε σηµαντική ποσότητα µολύβδου (Pb). Η παρουσία χρυσού (Au) ερµηνεύεται µε βάση τα όσα έχουν προαναφερθεί για τη συχνή χρήση του µετάλλου σε όλο το αντικείµενο. Τέλος, η µικρή ποσότητα ασβεστίου (Ca) προέρχεται από το υπόστρωµα, καθώς αντίστοιχες ποσότητες αυτού του στοιχείου ανιχνεύονται και στην αδιακόσµητη περγαµηνή (σχήµα 4). Λευκή χρωστική. Ένα παράδειγµα µελέτης µιας λευκής περιοχής της µικρογραφίας φαίνεται στο σχήµα 5. Στο φάσµα της λευκής περιοχής (σχήµα 5) καταγράφεται ευδιάκριτα σηµαντική ποσότητα µολύβδου (Pb). Το αποτέλεσµα αυτό οδηγεί στο συµπέρασµα ότι το λευκό χρώµα αποδόθηκε µε χρήση του λευκού του µολύβδου (lead white), 2PbCO 3 Pb(OH) 2. Είναι αξιοσηµείωτη η πολύ µεγάλη ένταση των κορυφών του Pb στο φάσµα του σχήµατος 5, γεγονός που ερµηνεύεται από τη χρήση του λευκού του µολύβδου ως κύρια χρωστική. Στις προηγούµενες περιπτώσεις όπου η παρουσία της λευκής χρωστικής ερµηνεύθηκε ως µέσο αλλοίωσης του πράσινου (σχήµα 2) και καφέ (σχήµα 4) χρωµατικού τόνου, η ένταση των κορυφών του Pb ήταν σαφώς µειωµένη συγκριτικά µε αυτή που αποτυπώνεται στο σχήµα 5. Η συχνή ανεύρεση του χρυσού (Au) στο χειρόγραφο έχει ερµηνευθεί προηγούµενα. Παρόµοια, η παρουσία ασβεστίου (Ca) και σιδήρου (Fe) αποδίδεται στη σύσταση της περγαµηνής όπως περιγράφηκε προηγούµενα και σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα του σχήµατος 5. Σχήµα 5. Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την λευκή περιοχή (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). Μπλε χρωστική. Ένα παράδειγµα µελέτης µιας περιοχής της µικρογραφίας που φέρει µπλε χρώµα φαίνεται στο σχήµα 6. Η παρουσία θείου (S) και πυριτίου (Si) που ανιχνεύθηκαν στη µπλε περιοχή σε συνδυασµό µε την απουσία κάποιου άλλου στοιχείου που να αποτελεί δείκτη ταυτοποίησης µιας µπλε χρωστικής, υποδηλώνει τη χρήση του λαζουρίτη, γνωστός και ως ουλτραµαρίν (lapis lazuli), Na 8-10 Al 6 Si 6 O 24 S 2-4. Ο λαζουρίτης χρησιµοποιήθηκε από τα πανάρχαια χρόνια. Η κύρια πηγή του ήταν το σηµερινό Αφγανιστάν, που αποτελεί και σήµερα την κύρια πηγή λαζουρίτη υψηλής ποιότητας. Ήταν µία ακριβή χρωστική και ως εκ τούτου η ανεύρεσή του σε κάποιο ιστορικό αντικείµενο της πολιτισµικής κληρονοµιάς υπογραµµίζει την αξία του αντικειµένου. Σηµειώνεται ότι καθώς η σύσταση του λαζουρίτη περιλαµβάνει ελαφριά στοιχεία, χρειάστηκε να πραγµατοποιηθούν οι αντίστοιχες ρυθµίσεις στο όργανο XRF προκειµένου να παραληφθεί, έστω και µε δυσκολία ένα αξιόπιστο σχετικό αποτέλεσµα. Σχήµα 6. Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από τη µπλε περιοχή (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). Επιπλέον, σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα του σχήµατος 6 στη µπλε χρωστική ανιχνεύθηκε αξιοσηµείωτη ποσότητα σιδήρου (Fe) η ύπαρξη του οποίου µπορεί να αποδοθεί σε προσµίξεις σιδηροπυρίτη στη χρωστική του λαζουρίτη.

5 Το ασβέστιο (Ca) προέρχεται από την περγαµηνή-υπόστρωµα και επιπλέον µπορεί να αποδοθεί ως στοιχείο πρόσµιξης. Το δε ρόδιο (Rh) που αποτυπώνεται στα φάσµατα του σχήµατος 6 δεν σχετίζεται µε τη µελετούµενη µικρογραφία, καθώς η παρουσία του οφείλεται στον εσωτερικό σωλήνα που φέρει το όργανο XRF. Τέλος, πρέπει να υπογραµµιστεί ότι σε κάποιες περιοχές της µικρογραφίας η µπλε απόχρωση παρουσιάζει διαφορετικό χρωµατικό τόνο. Μετρήσεις που πραγµατοποιήθηκαν σε αυτές τις περιοχές έδειξαν την ύπαρξη µολύβδου (Pb), αποτέλεσµα που υποδηλώνει τη χρήση λευκού του µολύβδου σε ανάµιξη µε τον λαζουρίτη. Αυτό ερµηνεύει και τον πιο ανοιχτό τόνο της µπλε απόχρωσης στις εν λόγω περιοχές. Μελάνι. Παρουσιάζονται αναλυτικά τα αποτελέσµατα δύο µετρήσεων: µία µέτρηση σε ένα εσωτερικό φύλλο (φ. 78α) του αντικειµένου όπου υπάρχει γραφή µε το τυπικό µελάνι, που στο εξής θα καλείται µελάνι 1 και το οποίο έχει χρησιµοποιηθεί ως επί το πλείστον στο χειρόγραφο και, επιπλέον, µία µέτρηση στο πρώτο φύλλο (φ. 1α) του αντικειµένου όπου οπτικά φαίνεται να έχει χρησιµοποιηθεί διαφορετικό µελάνι, που στο εξής θα καλείται ως µελάνι 2. Οπτικά τα δύο µελάνια 1 και 2 διαφέρουν, όπως φαίνεται στο σχήµα 7. Συγκεκριµένα, το µελάνι 1 (φ. 78α) που χρησιµοποιείται σε όλο το χειρόγραφο πλην του φ. 1α, εµφανίζει πιο ασθενικό χρώµα συγκριτικά µε το µελάνι 2 (φ. 1α) το οποίο είναι σαφώς πιο σκουρόχρωµο, όπως προκύπτει από τις φωτογραφίες του σχήµατος 7. (α) (β) Σχήµα 7. Φωτογραφίες που δείχνουν τη χρωµατική διαφορά ανάµεσα στα µελάνια (α) 1 και (β) 2 που χρησιµοποιήθηκαν στα φ. 78α και φ. 1α, αντιστοίχως. Ένα παράδειγµα µελέτης περιοχής του χειρογράφου που φέρει µελάνι 1 φαίνεται στο σχήµα 8α. Η ανίχνευση του σιδήρου (Fe) στο φάσµα του σχήµατος 8α πιστοποιεί τη χρήση µεταλλογαλλικού µελανιού (iron-gall ink). Το συγκεκριµένο µελάνι φαίνεται να έχει χρησιµοποιηθεί σε όλο το χειρόγραφο, εκτός του πρώτου φύλλου όπως αναφέρθηκε προηγούµενα. Η γραφή είναι διατηρηµένη σε πολύ καλό βαθµό και αυτό οφείλεται στην αντοχή που εµφανίζει το µεταλλογαλλικό µελάνι το οποίο σε αντίθεση µε τα µελάνια αιθάλης δεν είναι υδατοδιαλυτό. Το µεταλλογαλλικό µελάνι παρασκευάζονταν µε επεξεργασία σιδηρούχων ορυκτών µε φυτικές ταννίνες. Το ασβέστιο (Ca) που αποτυπώνεται στα φάσµατα του σχήµατος 8α προέρχεται από την περγαµηνήυπόστρωµα, γεγονός που στοιχειοθετείται από τα αποτελέσµατα του εν λόγω σχήµατος. (α) (β) Σχήµα 8. (α) Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την περιοχή µε µελάνι 1 (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή). (β) Φάσµατα XRF που ελήφθησαν από την περιοχή µε µελάνι 2 (πράσινη γραµµή) και την αδιακόσµητη περιοχή του περγαµηνού υποστρώµατος (κόκκινη γραµµή).

6 Ένα παράδειγµα µελέτης περιοχής του χειρογράφου που φέρει µελάνι 2 φαίνεται στο σχήµα 8β. Όπως και στην περίπτωση του µελανιού 1, που περιγράφηκε παραπάνω, έτσι και το φάσµα του µελανιού 2 (σχήµα 8β) είναι πλούσιο σε σίδηρο (Fe), αποτέλεσµα που υποδηλώνει τη χρήση µεταλλογαλλικού µελανιού (iron-gall ink). Ωστόσο η σύσταση του µελανιού 2 διαφοροποιείται από αυτή του µελανιού 1, εξαιτίας κυρίως του χαλκού που ανιχνεύθηκε µόνο στο µελάνι 2 (σχήµα 8β) και όχι στο µελάνι 1 (σχήµα 8α). Είναι γνωστό ότι ενώσεις του χαλκού χρησιµοποιήθηκαν ενίοτε κατά τη διαδικασία παραγωγής µεταλλογαλλικών µελανιών. Κατά αυτό τον τρόπο πιστοποιείται πλέον αδιαµφισβήτητα-χηµικά η χρήση διαφορετικού µελανιού στο πρώτο φύλλο του χειρογράφου από ό,τι στα υπόλοιπα φύλλα. Πιθανότατα το µελάνι στο φ. 1α αποτελεί µεταγενέστερη προσθήκηεπέµβαση σε σχέση µε το υπόλοιπο αντικείµενο. Η ύπαρξη του χρυσού (Au) στα αποτελέσµατα του σχήµατος 8β δεν σχετίζεται µε τη σύσταση του µελανιού, αλλά µπορεί να αιτιολογηθεί ως πρόσµιξη προερχόµενη από άλλα µέρη του αντικειµένου όπου χρησιµοποιήθηκε χρυσός, όπως πολλές φορές έχει περιγραφεί προηγούµενα. Τέλος, το ασβέστιο (Ca) που αποτυπώνεται στα φάσµατα του σχήµατος 8β προέρχεται από το υπόστρωµα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι χρωστικές που ταυτοποιήθηκαν στη µικρογραφία του Αγίου Γρηγόριου του Θεολόγου, συνοψίζονται στον πίνακα 1. Όλες οι χρωστικές που περιλαµβάνονται στον πίνακα έχουν χρησιµοποιηθεί από αρχαιοτάτων χρόνων και συνεπώς η εύρεσή τους είναι σε συµφωνία µε τη χρονολογία του υπ αριθµ. 16 χειρογράφου (I αιώνας) στο οποίο περιλαµβάνεται η εν λόγω µικρογραφία. Πίνακας 1. Χρωστικές που ταυτοποιήθηκαν χρησιµοποιώντας τη µέθοδο XRF στη µικρογραφία του Αγίου Γρηγόριου του Θεολόγου. Χρώµα Χρωστική Πράσινο Πράσινη γη, (K,Na)(Fe III,Al,Mg) 2 (Si,Al)O 10 (OH) 2 Κόκκινο Κιννάβαρις, HgS Καφέ Ώχρα/Σιέννα, Fe 2 O 3 Λευκό Λευκό του µολύβδου, 2PbCO 3 Pb(OH) 2 Μπλε Λαζουρίτης, Na 8-10 Al 6 Si 6 O 24 S 2-4 Εκτός από τα υλικά που περιλαµβάνονται στον πίνακα 1, διαπιστώθηκε επιπλέον η χρήση του χρυσού (Au) σε διάφορες περιοχές της µικρογραφίας. Είναι αξιοσηµείωτο ότι καθώς το πολύτιµο µέταλλο έχει χρησιµοποιηθεί εκτενώς στο σύνολο του αντικειµένου, ο χρυσός ανιχνεύθηκε σε διάφορες σελίδες και περιοχές του εν λόγω χειρογράφου. Επίσης, πρέπει να υπογραµµιστεί ότι ο µόλυβδος ανιχνεύθηκε όχι µόνο σε λευκές περιοχές της µικρογραφίας, αλλά και σε άλλες περιοχές που έφεραν διαφορετικές αποχρώσεις, αποτέλεσµα που υποδηλώνει τη χρήση του λευκού του µολύβδου ως υλικού διαβάθµισης των χρωµατικών τόνων. Τέλος, τα αποτελέσµατα της µεθόδου XRF έδειξαν ότι στο χειρόγραφο χρησιµοποιήθηκε µεταλλογαλλικό µελάνι (iron-gall ink). ιαπιστώθηκε επιπλέον ότι το µελάνι που βρίσκεται στο πρώτο φύλο (φ. 1α) έχει διαφορετική σύσταση από ό,τι το µελάνι των εσωτερικών φύλλων. Έτσι πιστοποιήθηκε αδιαµφισβήτητα-χηµικά η χρήση διαφορετικού µελανιού στο πρώτο φύλλο του χειρογράφου από ό,τι στα υπόλοιπα φύλλα. Το αποτέλεσµα αυτό συνάδει και µε την οπτική διαφοροποίηση που έχουν τα δύο µελάνια. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Εκφράζουµε τις θερµότερες ευχαριστίες µας και την ευγνωµοσύνη µας, προς την Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητα, Τον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώµης και Οικουµενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολοµαίο για την παρασχεθείσα άδεια, προκειµένου να πραγµατοποιηθεί η επιστηµονική µελέτη.

7 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. G. Verri, S. Tanimoto, C. Higgitt, Inks and washes, In Italian Renaissance drawings: Technical examination and analysis, J. Ambers, C. Higgitt, D. Saunsers (eds.), Archetype Publications in association with the British Museum, U.K., pp.57-75, J. Bernard, V. Quillet, C. Remazeilles, FTIR techniques applied to iron gall inked damaged paper, 15th World Conference on NDT, 2000, Rome (Italy). 3. M. Bicchieri, M. Monti, G. Piantanida, A. Sodo, All that is iron-ink is not always iron-gall!, Journal of Raman Spectroscopy, vol. 39, pp , Y. Nir-El, M. Broshi, The red ink of the Dead Sea Scrolls, Archaeometry, vol. 38, pp , M. Mantler, M. Schreiner, X-ray fluorescence spectrometry in art and archaeology, vol. 29, pp. 3-17, O. Hahn, B. Kanngießer, W. Malzer, X-ray fluorescence analysis of iron gall inks, pencils and coloured crayons, Studies in Conservation, vol. 50, pp , O. Hahn, Analyses of iron gall and carbon inks by means of X-ray fluorescence analysis: a nondestructive approach in the field of archaeometry and conservation science, Restaurator, vol. 31, pp , K. Trentelman, C. Schmidt Patterson, N. Turner, XRF analysis of manuscript illuminations, In Studies in archaeological sciences Handled XRF for art and archaeology, A.N. Shugar, J.L. Mass (eds.), Leuven University Press, Belgium, pp , T. Barrett, R. Shannon, J. Wade, J. Lang, XRF analysis of historical paper in open books, In Studies in archaeological sciences Handled XRF for art and archaeology, A.N. Shugar, J.L. Mass (eds.), Leuven University Press, Belgium, pp , 2012.

Μελέτη του υπ αριθμ. 16 χειρογράφου με χρήση XRF

Μελέτη του υπ αριθμ. 16 χειρογράφου με χρήση XRF ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΗΛΙΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΧΕΙΙΡΟΓΡΑΦΟΥ «ΓΡΗΓΟΡΙΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΙΣΚΟΠΟΥ ΝΑΖΙΙΑΝΖΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΛΟΓΟΙΙ» ΥΠ ΑΡΊΘΜ.. 16

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας.

Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Το μικροσκόπιο ως αναλυτικό όργανο. Το μικροσκόπιο δεν μας δίνει μόνο εικόνες των παρασκευασμάτων μας. Η διάκριση των μικροσκοπίων σε κατηγορίες βασίζεται, κατά κύριο λόγο, στην ακτινοβολία που χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF)

Χαρακτηριστικά Πλεονεκτήµατα. Βασική αρχή της µεθόδου XRF. Στοιχεία πειραµατικήςδιάταξης Φορητά Συστήµατα. reflection XRF, TXRF) Μέθοδος φθορισοµετρίας XRF X-ray Fluorescence Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισµός βαρέων µετάλλων και ιχνοστοιχείων σε νερό 1 Χαρακτηριστικά Βασική αρχή της µεθόδου XRF Φορητά Συστήµατα Ειδική γεωµετρία

Διαβάστε περισσότερα

International Meeting, Athens 12/2006 ICONS: APPROACHES TO RESEARCH, CONSERVATION AND ETHICAL ISSUES

International Meeting, Athens 12/2006 ICONS: APPROACHES TO RESEARCH, CONSERVATION AND ETHICAL ISSUES Συγκριτική µελέτη των οργανικών χρωστικών που έχουν χρησιµοποιηθεί σε εικόνες και υφάσµατα της βυζαντινής και µεταβυζαντινής περιόδου στον µεσογειακό χώρο I. Karapanagiotis, Sister Daniilia ORMYLIA Art

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές

Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές Σύγχρονες Τεχνικές Λέιζερ στον Έλεγχο της Λειτουργικότητας Συνθετικών Μονωτήρων Προκλήσεις και Προοπτικές Ο. Κοκκινάκη, Α. Κλίνη, Γ. Κατσοπρινάκης, Δ. Σοφικίτης, Κ. Καλπούζος, Δ. Άγγλος Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier. 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς

ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier. 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς ΑΣΚΗΣΗ 9 Εφαρμογές στην Υπέρυθρη Φασματοσκοπία με Μετασχηματισμό Fourier 1.1 Φάσματα μετρήσεων ATR- FTIR σε χρωστικές αναφοράς 1.1.1 Κόκκινες χρωστικές αναφοράς Μίνιο Οι ταινίες απορρόφησης του μίνιου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σωματίδια της ύλης

Βασικά σωματίδια της ύλης 1 Βασικά σωματίδια της ύλης Τα βασικά σωματίδια της ύλης είναι τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. «Άτομο ονομάζουμε το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να πάρει μέρος στο σχηματισμό χημικών ενώσεων».

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΝΑΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΝΑΟΥ Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 6 (2014): 45-56. http://www.jodysseus.gr ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΧΡΩΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 12. ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες!

Μάθημα 12. ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Μάθημα 12 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ Φυσικά φαινόμενα και τεχνολογία Το λευκό φως Το ουράνιο τόξο Το πολικό σέλας Το χρώμα του ουρανού Το ηλιοβασίλεμα Οι επιγραφές ΝΕΟΝ Το χρώμα στους υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος.

Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος. Αριθµόςοξείδωσηςενός ιόντος σε µια ιοντική (ετεροπολική) ένωση είναι το πραγµατικό ηλεκτρικό φορτίο του ιόντος. Αριθµόςοξείδωσηςενός ατόµου σε µια οµοιοπολική ένωση είναι το φαινοµενικό ηλεκτρικό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του.

Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Η αποκάλυψη της τεχνικής της δομής ενός έργου τέχνης, αναγκαίο εργαλείο για την αναγνώριση και λύση των προβλημάτων συντήρησης και διατήρησής του. Μελέτη υποδομής για την συντήρηση του εντοίχιου ζωγραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ (X-RAY SPECTROMETRY) ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 1895: Ανακάλυψη ακτίνων Χ (Wilhelm Conrad). 1912: Οι ακτίνες Χ περιθλώνται από τα άτομα ενός κρυστάλλου όπως περιθλάται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Γ Έκδοση Ιανουάριος 2009 Το παρόν κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση των βασικών σημείων από τη Μελέτη για την Αντανακλαστικότητα Φωτοβολταϊκών Πλαισίων Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Περιεχόμενα Σύγχρονες θεωρίες για το σχηματισμό της γης Κατανομή ιχνοστοιχείων Ιοντικές υποκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Φυσικής. Ενότητα 1. Γεωργακίλας Αλέξανδρος Ζουμπούλης Ηλίας Μακροπούλου Μυρσίνη Πίσσης Πολύκαρπος

Σεμινάριο Φυσικής. Ενότητα 1. Γεωργακίλας Αλέξανδρος Ζουμπούλης Ηλίας Μακροπούλου Μυρσίνη Πίσσης Πολύκαρπος Σεμινάριο Φυσικής Ενότητα 1 Γεωργακίλας Αλέξανδρος Ζουμπούλης Ηλίας Μακροπούλου Μυρσίνη Πίσσης Πολύκαρπος Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες

Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Ηχρήση του χρώµατος στους χάρτες Συµβατική χρήση χρωµάτων σε θεµατικούς χάρτες και «ασυµβατότητες» Γεωλογικοί χάρτες: Χάρτες γήινου ανάγλυφου: Χάρτες χρήσεων γης: Χάρτες πυκνότητας πληθυσµού: Χάρτες βροχόπτωσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΕΙΓΜΑΤΩΝ- XRF & ΝΑΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΕΙΓΜΑΤΩΝ- XRF & ΝΑΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΕΙΓΜΑΤΩΝ- XRF & ΝΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ιστορικά στοιχεία XRF / ΝΑΑ 2. Αρχή λειτουργίας 3. Οργανολογία 4. Αναλυτικές δυνατότητες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση στερεών Μη καταστρεπτικές τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες) στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ ΑποτηνΠηγή http://www.webresources.eu/archives/color-theorypart-1-the-meaning-of-color Υποκειµενικότηταστοχρώµα Το χρώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. 1. Ο ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Οι άνθρωποι από την φύση τους θέλουν να πετυχαίνουν σπουδαία αποτελέσµατα καταναλώνοντας το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο. Για το σκοπό αυτό προσπαθούν να οµαδοποιούν τα πράγµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ Ορισµός ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ ΑΚΤΙΝΩΝ Χ - Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µικρού µήκους κύµατος (10-5 - 100 Å) - Συνήθως χρησιµοποιούνται ακτίνες Χ µε µήκος κύµατος 0.1-25

Διαβάστε περισσότερα

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές»

«Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ «Το χρώμα είναι το πλήκτρο. Το μάτι είναι το σφυρί. Η ψυχή είναι το πιάνο με τις πολλές χορδές» W. kandinsky Το χρώμα είναι αναπόσπαστα δεμένο με ότι βλέπουμε γύρω μας. Από τον γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΦΕ ΣΥΡΟΥ για το EUSO 2016 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΧΗΜΕΙΑ Μαθητές: Σχολείο 1. 2. 3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΟΞΕΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2. ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ Ενεργειακές µετρήσεις σε κτήρια, κέλυφος Χρήση θερµοκάµερας, διαπίστωση και προσδιορισµός απωλειών από θερµογέφυρες. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ Ενεργειακές Μετρήσεις σε

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στις Ακτίνες Χ. Πηγές ακτίνων Χ Φάσματα ακτίνων Χ O νόμος του Moseley Εξασθένηση ακτινοβολίας ακτίνων Χ

Μια εισαγωγή στις Ακτίνες Χ. Πηγές ακτίνων Χ Φάσματα ακτίνων Χ O νόμος του Moseley Εξασθένηση ακτινοβολίας ακτίνων Χ Μια εισαγωγή στις Ακτίνες Χ Πηγές ακτίνων Χ Φάσματα ακτίνων Χ O νόμος του Moseley Εξασθένηση ακτινοβολίας ακτίνων Χ Πειράματα Φυσικής: Ακτινοβολία Ακτίνων Χ Πηγές Ακτίνων Χ Οι ακτίνες Χ ή ακτίνες Roetge,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΛΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΛΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΠΛΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΧΡΩΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΓΕΝΙΚΑ ΛΗΨΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ (ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ- ΣΥΝΘΗΚΕΣ) ΑΠΛΟΣ ΤΡΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ Α. Ακτινοβολία υποβάθρου (Background radiation) Εξαιτίας της κοσµικής ακτινοβολίας που βοµβαρδίζει συνεχώς την ατµόσφαιρα της γης και της ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος

Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος Συγκολλησιμότητα χαλύβων οπλισμού σκυροδέματος Ιωάννης Νικολάου Δρ. Μεταλλουργός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Αναπληρωτής Διευθυντής Ποιότητας, ΧΑΛΥΒΟΥΡΓΙΚΗ Α.Ε. τεύχος 1 ο /2010 57 ΧΑΛΥΒΕΣ ΟΠΛΙΣΜΟΥ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η Χημεία της Συντήρησης των Aνόργανων Υλικών

Η Χημεία της Συντήρησης των Aνόργανων Υλικών Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Θεσσαλονίκης Πρόγραμμα Διαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειμηλίων Η Χημεία της Συντήρησης των Aνόργανων Υλικών Ολοκλήρωση των ανόργανων υλικών που έχουν χρησιμοποιηθεί στα κειμήλια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΑΕΡΙΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΑΕΡΙΩΝ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΑΕΡΙΩΝ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η χρήση λυχνιών διαφορετικών αερίων για παραγωγή διαφορετικών γραμμικών φασμάτων εκπομπής. Η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04 Αργίλιο Al Aluminium στερεό 13 26,9815386 2,375 As 660,32 74,92160 5,22 5000 10,811 2,08 1,378 C 615! Cl 2076 3927 16.200 3,515 1484 35,453 1,5625 24 51,9961 3810 58,933195 18.350 7,75 Cu -101,5-34,04

Διαβάστε περισσότερα

3 o Μάθημα : Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης

3 o Μάθημα : Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης 3 o Μάθημα : Αντιδράσεις απλής αντικατάστασης 1. Στόχοι του μαθήματος Οι μαθητές να γνωρίσουν:i) πότε πραγματοποιείται μια αντίδραση απλής αντικατάστασης, με βάση τη σειρά δραστικότητας των μετάλλων και

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου)

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου) ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ & ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ Τροποποίηση του εργαστηριακού οδηγού (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου) Στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης.

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. Ο9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. 1 Σκοπός Όταν αναλύεται το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνεται το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται.

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται. Φάσµατα Το φαινόµενο του διασκεδασµού του φωτός αξιοποιείται στα φασµατοσκόπιαµε µε τα οποία παίρνουµε τα φάσµατατων των σωµάτων. Το φασµατοσκόπιοείναι ένα όργανο µε το οποίο γίνεται η ανάλυσηµίας δέσµης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. Ηρακλείου Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας ιδάσκων: Βασίλειος Γαργανουράκης. Ανθρώπινη Όραση - Χρωµατικά Μοντέλα

Α.Τ.Ε.Ι. Ηρακλείου Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας ιδάσκων: Βασίλειος Γαργανουράκης. Ανθρώπινη Όραση - Χρωµατικά Μοντέλα Ανθρώπινη Όραση - Χρωµατικά Μοντέλα 1 Τι απαιτείται για την όραση Φωτισµός: κάποια πηγή φωτός Αντικείµενα: που θα ανακλούν (ή διαθλούν) το φως Μάτι: σύλληψη του φωτός σαν εικόνα Τρόποι µετάδοσης φωτός

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) Δραστηριότητα 1 Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας για τoν Lavoisier και τα

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και κατασκευή εφαρμογής ταξινόμησης αντικειμένων σε γραμμή μεταφοράς προϊόντων με χρήση όρασης μηχανής

Σχεδιασμός και κατασκευή εφαρμογής ταξινόμησης αντικειμένων σε γραμμή μεταφοράς προϊόντων με χρήση όρασης μηχανής Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Σχεδιασμός και κατασκευή εφαρμογής ταξινόμησης αντικειμένων σε γραμμή μεταφοράς προϊόντων με χρήση όρασης μηχανής Λοΐζου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΓΝΑΘΩΝ ΜΕ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ RAMAN

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΓΝΑΘΩΝ ΜΕ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ RAMAN ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΓΝΑΘΩΝ ΜΕ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ RAMAN Σοφία Κουβαριτάκη 1, Μάρθα Βαρδάκη 1, Σοφία Παντελιού 2, Χρίστος Κοντογιάννης 1,3 και Μαλβίνα Όρκουλα 1 1 Τµήµα Φαρµακευτικής, Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Σο πυρίτιο Φημεία Γ Γυμνασίου

Σο πυρίτιο Φημεία Γ Γυμνασίου Σο πυρίτιο Φημεία Γ Γυμνασίου Επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός ΤΝΟΠΣΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΟ ΠΤΡΙΣΙΟ 1. ΣΟ ΠΤΡΙΣΙΟ ΣΗ ΥΤΗ Το πυρίτιο (Si) ανήκει στη 14 η ομάδα του περιοδικού πίνακα και στη τρίτη

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία γενικής παιδείας

Χημεία γενικής παιδείας Χημεία γενικής παιδείας ΘΕΜΑ Α Στις προτάσεις από Α1 - Α4 να βρείτε την σωστή απάντηση. Α1. Σύμφωνα με τη θεωρία Arrhenius, το 1 είναι οξύ επειδή: α) αντιδρά με βάσεις, β) είναι ηλεκτρολύτης, γ) μεταβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ & ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΣΤΕΡΕΟΥ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ & ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΣΤΕΡΕΟΥ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΥΝΕΧΩΝ ΦΑΣΜΑΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΗΣ & ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΣΤΕΡΕΟΥ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η παραγωγή λευκού φωτός με τη χρήση λαμπτήρα πυράκτωσης. Η χρήση πηγών φωτός διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία Ιωάννης Πούλιος Αθανάσιος Κούρας Ευαγγελία Μανώλη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 54124

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ (Y2204) Βασιλάκης Εµµανουήλ Λέκτορας Τηλεανίχνευσης

ΑΡΧΕΣ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ (Y2204) Βασιλάκης Εµµανουήλ Λέκτορας Τηλεανίχνευσης ΑΡΧΕΣ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ (Y2204) Βασιλάκης Εµµανουήλ Λέκτορας Τηλεανίχνευσης ΘΕΜΑΤΑ Τι είναι τηλεπισκόπηση Ιστορική εξέλιξη Συστήµατα παρατήρησης της Γης Στοιχεία Ηλεκτρο-Μαγνητικής Ακτινοβολίας Διακριτική

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος και Πετρώματα

Έδαφος και Πετρώματα Το έδαφος = ένα σύνθετο σύνολο από μεταλλεύματα, νερό και αέρα Επηρεάζει αμφίδρομα τους ζώντες οργανισμούς Τα πετρώματα αποτελούν συμπλέγματα μεταλλευμάτων τα οποία συνδέονται είτε μέσω συνδετικών κόκκων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution Greece 3.0

Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution Greece 3.0 Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution Greece 3.0 Περιεχόμενα Ανοικτή Πρόσβαση Ιδρυματικά Καταθετήρια Πορεία Υλοποίησης έργου Στόχοι του έργου Ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις και Πνευματικά

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) Ενότητα 2: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ανθυμίδης Κωνσταντίνος Διδάκτορας Μηχανολόγος Μηχανικός ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4

Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4 Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4 Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Η δημιουργία της ακτινολογικής εικόνας είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των φωτονίων που φθάνουν στο φιλμ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος ΙΠΤΑ ΕΚΕΦΕ Δ. Στοιχειακή ανάλυση ατμοσφαιρικού αερολύματος. Καταμερισμός των πηγών εκπομπής

Εργαστήριο Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος ΙΠΤΑ ΕΚΕΦΕ Δ. Στοιχειακή ανάλυση ατμοσφαιρικού αερολύματος. Καταμερισμός των πηγών εκπομπής Στοιχειακή ανάλυση ατμοσφαιρικού αερολύματος Καταμερισμός των πηγών εκπομπής Δρ. Αγγελική Καρανάσιου Επιβάρυνση της Ατμόσφαιρας Αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων (Α.Σ.) Υπερβάσεις των θεσπισμένων

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χρώµατος. Λία Πρίντεζη - ΓΤΠ61 Ακαδηµαϊκό έτος

Η ιστορία του χρώµατος. Λία Πρίντεζη - ΓΤΠ61 Ακαδηµαϊκό έτος + Η ιστορία του χρώµατος Λία Πρίντεζη - ΓΤΠ61 Ακαδηµαϊκό έτος 2010-2011 + Τι είναι χρώµα; «Το αποτέλεσµα της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας (εξωτερικό ερέθισµα) στον οπτικό δέκτη του ανθρώπινου οργανισµού,

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Πολυμέσων. Ενότητα 4: Θεωρία Χρώματος. Θρασύβουλος Γ. Τσιάτσος Τμήμα Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Συστήματα Πολυμέσων. Ενότητα 4: Θεωρία Χρώματος. Θρασύβουλος Γ. Τσιάτσος Τμήμα Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Θεωρία Χρώματος Θρασύβουλος Γ. Τσιάτσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία επεµβατικής Ακτινολογίας στην Καρδιολογία

Τεχνολογία επεµβατικής Ακτινολογίας στην Καρδιολογία 37 o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Β ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Ακτινοπροστασία σε εφαρµογές επεµβατικής Καρδιολογίας Τεχνολογία επεµβατικής Ακτινολογίας στην Καρδιολογία Π. Ι. Παπαγιάννης Επ. Καθ. Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΦΑΣΜΑΤΑ. Οι Φασματικοί Σωλήνες (Spectrum Tubes)

ΑΤΟΜΙΚΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΦΑΣΜΑΤΑ. Οι Φασματικοί Σωλήνες (Spectrum Tubes) Θεωρία (βλ. Ebbing, Ενότητα 7.3) ΑΤΟΜΙΚΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΦΑΣΜΑΤΑ Οι Φασματικοί Σωλήνες (Spectrum Tubes) Οι φασματικοί σωλήνες περιέχουν ένα ή περισσότερα στοιχεία σε μορφή αερίων ατόμων ή μορίων. Η ενέργεια παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων

Μεταφορά Πρότυπο διασποράς. Ευκίνητη φάση. Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων. Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων Ευκίνητη φάση Μεταφορά Πρότυπο διασποράς Περιβάλλον κινητοποίησης στοιχείων Περιβάλλον απόθεσης στοιχείων ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΒΑΘΟΥΣ ΠΕΡΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ Διάχυση μετάλλων σε περιβάλλοντα πετρώματα

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική των µετρήσεων και εύρεση του νεκρού χρόνου ενός απαριθµητή Geiger-Müller

Στατιστική των µετρήσεων και εύρεση του νεκρού χρόνου ενός απαριθµητή Geiger-Müller AΣΚΗΣΗ Στατιστική των µετρήσεων και εύρεση του νεκρού χρόνου ενός απαριθµητή Geiger-Müller. Εισαγωγή. Στατιστική των µετρήσεων Η ραδιενεργός διάσπαση είναι στατιστικό φαινόµενο και συνεπώς ο αριθµός των

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονική µέθοδος. Πείραµα, Γαλιλαίου. Εφαρµογή: επιστηµονικής µεθόδου. Βήµα 2: Υπόθεση

Επιστηµονική µέθοδος. Πείραµα, Γαλιλαίου. Εφαρµογή: επιστηµονικής µεθόδου. Βήµα 2: Υπόθεση Επιστηµονική µέθοδος Η Φυσική για να µελετήσει ένα φαινόµενο εφαρµόζει την λεγόµενη επιστηµονική µέθοδο. Η επιστηµονική µέθοδος αποτελείται από τα εξής βήµατα: Βήµα 1: Παρατήρηση Χρησιµοποιώντας τις αισθήσεις

Διαβάστε περισσότερα

I λ de cos b (8.3) de = cos b, (8.4)

I λ de cos b (8.3) de = cos b, (8.4) Κεφάλαιο 8 Φωτισµός (Illumination) 8.1 Βασικοί ορισµοί και παραδοχές Με τον όρο Φωτισµός εννοούµε τι διαδικασία υπολογισµού της έντασης της ϕωτεινής ακτινοβολίας που προσλαµβάνει ο ϑεατής (π.χ. µία κάµερα)

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης O9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης 1. Σκοπός Όταν αναλύσουμε το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνουμε το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146

ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Φωτονικά Υλικά ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1 0-7146 Τεχνολογίες φωτός σήμερα Το φώς έχει εισχωρήσει προ πολλού στη ζωή μας Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Καλύπτει πολύ μεγάλο φάσμα Συστατικά τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3

ΟΝΟΜΑΣΙΑ F - HF Υδροφθόριο S 2- H 2 S Υδρόθειο Cl - HCl Υδροχλώριο OH - H 2 O Οξείδιο του Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3. Νιτρικό οξύ SO 3 H 2 SO 3 1 Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακα οξέων: ΟΝΟΜΑΣΙΑ F HF Υδροφθόριο S 2 H 2 S Υδρόθειο Cl HCl Υδροχλώριο OH H 2 O Υδρογόνου (Νερό) NO 3 HNO 3 οξύ SO 3 H 2 SO 3 Θειώδε οξύ Br HBr Υδροβρώμιο 2 SO 4 H 2 SO

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο Φασματοσκοπία Raman (Raman Spectroscopy)

Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο Φασματοσκοπία Raman (Raman Spectroscopy) Ενόργανη Ανάλυση Εργαστήριο Φασματοσκοπία Raman (Raman Spectroscopy) Πέτρος Α. Ταραντίλης 1 Σκέδαση Raman 2 Οργανολογία Φασματομέτρου Raman Ανιχνευτής σύζευξης φορτίου - chargecoupled device (CCD) είγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΟΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΟΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΟΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΦΩΤΙΣΜΟΥ «Λέµε ότι ο φωτισµός είναι καλός όταν τα µάτια µας µπορούν να διακρίνουν καθαρά και ευχάριστα τα αντικείµενα γύρω µας» Καθ. Teichmüller 1925 Κων/νος νος Στ. Ψωµόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση Διαφανειών. Πρακτικός Οδηγός. Μιχαηλίδη Αφροδίτη

Σχεδίαση Διαφανειών. Πρακτικός Οδηγός. Μιχαηλίδη Αφροδίτη Σχεδίαση Διαφανειών Πρακτικός Οδηγός Μιχαηλίδη Αφροδίτη Απλότητα Συνοχή Όχι Ναι Συνοχή Η χρήση του κειμένου Ιδιαίτερη αναφορά χρειάζεται στην περίπτωση του κειμένου μέσα σε μία παρουσίαση. Βασικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Διεύθυνσης Π.Ε. & Δ.Ε. Αττικής. Εκτίμηση Διευθυντών Σχολικών Μονάδων ΕΑΕΠ Αττικής για την πορεία του ΕΑΕΠ το σχολικό έτος

Περιφερειακή Διεύθυνσης Π.Ε. & Δ.Ε. Αττικής. Εκτίμηση Διευθυντών Σχολικών Μονάδων ΕΑΕΠ Αττικής για την πορεία του ΕΑΕΠ το σχολικό έτος Περιφερειακή Διεύθυνσης Π.Ε. & Δ.Ε. Αττικής Τμήμα Επιστημονικής Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Εκτίμηση Διευθυντών Σχολικών Μονάδων ΕΑΕΠ Αττικής για την πορεία του ΕΑΕΠ το σχολικό έτος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ A A1. Να χαρακτηρίσετε

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [ m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [ m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. ότι το αόρατο το «φώς» από τον σωλήνα διαπερνούσε διάφορα υλικά (χαρτί, ξύλο, βιβλία) κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Α Λυκείου. Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο

Χημεία Α Λυκείου. Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο Χημεία Α Λυκείου Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο 1) Θέμα 2530 (Ερώτημα 2.1. ) Δίνονται: υδρογόνο, 1 H, άζωτο, 7 N α) Να γράψετε την κατανομή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες για το άτομο του αζώτου.

Διαβάστε περισσότερα

Συνθετική Δημιουργική Εργασία Χημεία Β Γυμνασίου

Συνθετική Δημιουργική Εργασία Χημεία Β Γυμνασίου Συνθετική Δημιουργική Εργασία Χημεία Β Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο μαθητή: Ημερομηνία: 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΥΝΘΕΤΙΚΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ: Οι χημικές αντιδράσεις Τμήμα: 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Το θέμα της Συνθετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4/6/2014 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ Μελέτη για τον προσδιορισμό του ποσοστού σύρματος, της συγκέντρωση τέφρας και της σύσταση τέφρας σε κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία, για ελαστικά τα οποία χρησιμοποιούνται στην τσιμεντοβιομηχανία ECOELASTIKA

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Φωτισμού LED

Συστήματα Φωτισμού LED Συστήματα Φωτισμού LE Συστήματα Φωτισμού LE! MASTER LE MASTER LEbulb GLOW 80% 25.000 40W MASTER LEbulb 80% 45.000 25W MASTER LEspot GU0 85% 40.000 50W MASTER LEspot Perfect Fit GU0 85% 5.000 5W NR MR MASTER

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC

ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC ΤΙΤΛΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΒΗΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΜΗΛΟ ΙΑΣΤΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ SiC Λαφατζής ηµήτριος Υποψήφιος διδάκτωρ στο Α.Π.Θ. Τµήµα Φυσικής ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Καθηγ. ΛΟΓΟΘΕΤΙ ΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ (Τµ. Φυσικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ " ΔΗΜΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α.Ε.Μ. : 3394 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΛΟΥΒΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ  ΔΗΜΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α.Ε.Μ. : 3394 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΛΟΥΒΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ "ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Η ανάγκη της ταξινόμησης των στοιχείων Ενώ στην αρχαιότητα ήταν γνωστά γύρω στα 13 περίπου στοιχεία, τον 18o αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Περιεχόμενα Μαθήματος 5. Χημικοί δεσμοί, Μόρια και ενώσεις Χημικοί Τύποι Ονοματολογία Χημικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ /

ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ / ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ - 019204/18042010 - χαρακτηριστικά έργου τίτλος έργου καλλιτέχνης διαστάσεις τεχνική υλικό υπογραφή Νεκρή φύση με σταφύλια Ιακωβίδης Γεώργιος 50,5 x 33 εκ. Ελαιογραφία Καμβάς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΟΚΑ CU KAI FE ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΑ ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΟΥΣΙΑ (EPS) ΤΟΥ PHAEOBACTER GALLAECIENSIS

ΣΥΜΠΛΟΚΑ CU KAI FE ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΑ ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΟΥΣΙΑ (EPS) ΤΟΥ PHAEOBACTER GALLAECIENSIS Σχολή Γεωτεχνικών Επιστημών και Διαχείρισης Περιβάλλοντος Πτυχιακή εργασία ΣΥΜΠΛΟΚΑ CU KAI FE ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΑ ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΟΥΣΙΑ (EPS) ΤΟΥ PHAEOBACTER GALLAECIENSIS Κυριάκος Δημητρίου Λεμεσός, Μάιος 2017

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΤΕΜΙΣΙΝΙΝΗΣ ΜΕ ΑΙΜΙΝΗ ΚΑΙ ΑΙΜΑΤΙΝΗ ΜΕΣΩ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ ΥΠΕΡΥΘΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα