Παραδοσιακά διακρίνονται τρεις βασικές ψυχικές λειτουργίες: σκέψεις συναισθήµατα κίνητρα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παραδοσιακά διακρίνονται τρεις βασικές ψυχικές λειτουργίες: σκέψεις συναισθήµατα κίνητρα"

Transcript

1 ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Γιώργος Ευσταθίου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Παραδοσιακά διακρίνονται τρεις βασικές ψυχικές λειτουργίες: σκέψεις συναισθήµατα κίνητρα Σύµφωνα µε την κοινή λογική, το συναίσθηµα θεωρείται ως το αντίθετο της καλά δοµηµένης, λογικής σκέψης. Κατά τη συναισθηµατική διέγερση δρούµε παρορµητικά, χωρίς να υπολογίζουµε την καλύτερη στρατηγική δράσης. Κατά πόσο αυτή η διάκριση µεταξύ σκέψης και συναισθήµατος είναι απόλυτη έγκυρη. Πολύ ενδιαφέρουσες έρευνες. Μερικές θεωρούνται κλασσικές. Συστατικά του συναισθήµατος: Το συναίσθηµα µπορεί να θεωρηθεί ως ένα εκτυλισσόµενο πρότυπο αλληλεπιδράσεων αυτών των στοιχείων. 1. Υποκειµενικό αίσθηµα / εµπειρία. 2. Σωµατικές αλλαγές. (υπάρχει λόγος που δεν αναφέρονται ως φυσιολογική διέγερση) 3. Συµπεριφορά (τάσεις προς δράση, έκφραση του προσώπου, στάση του σώµατος κ.ά.) 4. Γνωστικές λειτουργίες ύο βασικά ερωτήµατα στη σύγχρονη µελέτη του συναισθήµατος: 1. Πώς το κάθε ένα από τα παραπάνω συστατικά συµβάλλει στην ένταση του συναισθήµατος; 2. Πώς το κάθε ένα από τα παραπάνω συστατικά συµβάλλει στη διαφοροποίηση του συναισθήµατος; 1

2 Α. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ James ( ) & Lange ( ) (αρχικά εντελώς ανεξάρτητα) James: Αµερικάνος ψυχολόγος, ΣΝΣ Lange: ανός γιατρός, ΑΝΣ H αντίληψη ενός διεγερτικού γεγονότος ακολουθείται άµεσα από σωµατικές αλλαγές. Η αντίληψη αυτών των σωµατικών αλλαγών καθώς συµβαίνουν ΕΙΝΑΙ το συναίσθηµα. Η ένταση και η διαφοροποίηση των συναισθηµάτων βασίζεται σε επανατροφοδότηση από το σωµατικό και το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα. Αν γλιστρήσουµε καταβαίνοντας µία σκάλα, πρώτα θα αρπαχθούµε από τα κάγκελα και µετά θα συνειδητοποιήσουµε ότι φοβηθήκαµε. Cannon (1929): 1. Όλα τα διεγερτικά συναισθήµατα συνοδεύονται από γενικευµένη και αδιαφοροποίητη διέγερση του ΑΝΣ που προετοιµάζει το σώµα για ανάληψη έντονης δράσης. (εισήγαγε τον όρο φυγή ή µάχη) 2. Οι σπλαγχνικές αλλαγές λαµβάνουν χώρα µε πολύ αργό ρυθµό για να ευθύνονται για την εµφάνιση του συναισθήµατος. 3. H τεχνητή πρόκληση σωµατικών αλλαγών που συνδέονται µε συναισθήµατα δεν προκαλούσε τη βίωση πραγµατικών συναισθηµάτων. (Το να ανεβοκατεβαίνεις µία σκάλα δεν είναι συναισθηµατική εµπειρία.) 2

3 Cannon & Bard (φυσιολόγοι) Τα διεγερτικά γεγονότα ενεργοποιούν το θάλαµο, ο οποίος έχει δύο ξεχωριστά συστήµατα εξόδου. Ένα προς το σύστηµα της διέγερσης και ένα προς τον εγκεφαλικό φλοιό, όπου καταχωρείται η συνειδητή εµπειρία του συναισθήµατος. Η σωµατική διέγερση και το υποκειµενικό αίσθηµα είναι δύο διαδικασίες που εκκινούν παράλληλα κατά την έκλυση του συναισθήµατος, αλλά η µία δεν επηρεάζει την άλλη. Είναι εντελώς ανεξάρτητες. (1) ιαφορετικά συναισθήµατα φαίνεται να σχετίζονται µε διαφορετικά πρότυπα σωµατικής διέγερσης. Ax (1953): Ο θυµός και ο φόβος σχετίζονται µε διαφορετικά πρότυπα διέγερσης. Η πίεση του αίµατος και η θερµοκρασία του προσώπου ήταν υψηλότερη για το θυµό, ενώ η θερµοκρασία του δέρµατος χαµηλότερη. (Θυµός-επινεφρίνη, φόβοςνορεπινεφρίνη.) Μέσα σε ένα εργαστήριο µε εντυπωσιακά επιστηµονικά όργανα, τοποθετήθηκαν ηλεκτρόδια ηλεκτρόδια στα χέρια, στο κεφάλι, στην καρδιά κλπ. των συµµετεχόντων ώστε να λαµβάνεται µία ποικιλία ψυχοφυσιολογικών µετρήσεων. Οι συµµετέχοντες πληροφορούνταν ότι η έρευνα αποσκοπούσε στον εντοπισµό διαφορών µεταξύ υγιών ατόµων και πασχόντων από υπέρταση. ύο συνθήκες διαρκείας πέντε λεπτών. Στην πρώτη (συνθήκη φόβου) τα υποκείµενα δέχονταν στο µικρό δάκτυλο του χεριού ήπια ηλεκτροσόκ που προοδευτικά αύξαναν σε ένταση. Όταν το ανέφεραν, ο ερευνητής προσποιείτο τον έκπληκτο, ήλεγχε την καλωδίωση και κατόπιν πατούσε ένα κουµπί που έκανε ένα µηχάνηµα κοντά στο συµµετέχοντα να πετάει σπίθες. Ο ερευνητής εξηγούσε ότι υπάρχει ένα επικίνδυνο κύκλωµα υψηλής τάσης στη συσκευή αυτή. Στη δεύτερη (συνθήκη θυµού) οι συµµετέχοντες πληροφορούνταν από τον ερευνητή ότι ο τεχνικός επί των µετρήσεων είχε απολυθεί το πρωί λόγω ανικανότητας, αλλά αναγκάστηκαν να τον ξαναπροσλάβουν επειδή ο κανονικός χειριστής ήταν άρρωστος. Όταν ο ερευνητής έφευγε από το δωµάτιο, ο τεχνικός σάρκαζε και προσέβαλε τη νοσοκόµα και το συµµετέχοντα, ενώ προσποιείτο ότι ήλεγχε τις καλωδιώσεις. 3

4 Hohmann (1966): Η ένταση της συναισθηµατικής αντίδρασης εξαρτάται από την φυσιολογική διέγερση. Άτοµα µε βλάβη στο νωτιαίο µυελό µπορούν να αντιδράσουν συναισθηµατικά, αλλά δε βιώνουν το υποκειµενικό αίσθηµα που συνοδεύει το συναίσθηµα (διανοητικός τύπος συναισθήµατος). Όσο πιο ψηλά η τοµή, τόσο ασθενέστερη η υποκειµενική βίωση. Ζητήθηκε από υποκείµενα να ανακαλέσουν ένα γεγονός που τους προκάλεσε συναισθηµατική διέγερση πριν την βλάβη και ένα παρόµοιο συµβάν µετά τη βλάβη και να συγκρίνουν την ένταση της συναισθηµατικής αντίδρασης. Jasmos & Hakmiller (1975): Παρόµοια συµπεράσµατα χωρίς µεθοδολογικά προβλήµατα. Σε όλα τους συµµετέχοντες παρουσιάστηκαν εικόνες ντυµένων και γυµνών γυναικών και τους ζητήθηκε να φανταστούν ότι µόνοι µένουν µαζί τους. Οι συναισθηµατικές αντιδράσεις των συµµετεχόντων αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητους κριτές. Strongman (1987): Τα συναισθήµατα δεν είναι µία οµοιογενής κατηγορία. Ο φόβος και ο θυµός σχετίζονται µε αισθήµατα µεγάλης έντασης και περιφερική διέγερση. Συναισθήµατα, όπως η λύπη, είναι χαµηλής έντασης, που δε συνοδεύεται από περιφερική διέγερση. (2) Πράγµατι απαιτούνται 1 µε 2 s για να καταγραφεί η διέγερση στα συστήµατα συνειδητότητας. (3) Μaranon (1924): Έγχυση αδρεναλίνης σε 210 συµµετέχοντες. Το 71% ανέφερε µόνο φυσικές αλλαγές, π.χ. «νιώθω την καρδιά µου να κτυπάει». Το υπόλοιπο 29% ανέφερε εµπειρίες που δεν αποτελούσαν γνήσια συναισθήµατα, π.χ. «νιώθω ΣΑΝ να είµαι θυµωµένος». 4

5 B. ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Schachter & Singer (1962) Η επανατροφοδότηση από τη περιφερειακή διέγερση καθορίζει την ένταση του συναισθήµατος, αλλά η διαφοροποίηση του συναισθήµατος εξαρτάται από τον τρόπο που ερµηνεύεται αυτή η διέγερση βάσει των επικρατουσών συνθηκών. Η διαφοροποίηση της διέγερσης βασίζεται στον αιτιοπροσδιορισµό της διέγερσης σε ένα σχετικό περιβαλλοντικό αίτιο. Αν θεωρούµε ότι η διέγερση µας οφείλεται σε µία αρκούδα που µας κυνηγάει, νιώθουµε φόβο. Αν αυτό ισχύει είναι δυνατόν να αλλάξουµε το συναίσθηµα που βιώνει ένας άνθρωπος, αλλάζοντας απλώς τον τρόπο που ερµηνεύει τη διέγερσή του. (Salkovskis: Γνωστική θεωρία του πανικού) 5

6 Οι συµµετέχοντες στην έρευνα του Maranon είχαν µία προφανή εξήγηση για τη διέγερση που ένιωθαν. Προσπάθησαν να αποδείξουν αυτή τη θέση τους µε µία από τις κλασικές πλέον ψυχολογικές έρευνες: Τρεις οµάδες συµµετεχόντων. Στην πρώτη και στη δεύτερη οµάδα εγχύθηκε επινεφρίνη µε το πρόσχηµα ότι επρόκειτο για ένα βιταµινούχο σκεύασµα ονόµατι «suproxin», στην τρίτη οµάδα εγχύθηκε ένα αλατούχο διάλυµα. Τα µέλη µίας από τις δύο οµάδες που έλαβαν επινεφρίνη πληροφορήθηκαν από τους ερευνητές για τις αναµενόµενες σωµατικές αλλαγές (ως παρενέργειες του βιταµινούχου σκευάσµατος), ενώ τα µέλη της άλλης οµάδας πληροφορήθηκαν ότι δεν υπάρχουν παρενέργειες. ύο συνθήκες καθώς οι συµµετέχοντες υποτίθεται ότι περίµεναν σε ένα δωµάτιο να απορροφηθεί το σκεύασµα, παρουσία ενός συνεργάτη των ερευνητών που έπαιζε το ρόλο του συµµετέχοντος. Στην πρώτη (συνθήκη ευφορίας) γινόταν από το συνεργάτη προσπάθεια να δηµιουργηθεί ένα θετικό γενικό κλίµα. Επινοούσε ένα παιχνίδι µπάσκετ πετώντας µπάλες από χαρτί στο καλάθι των αχρήστων, έφτιαχνε σαΐτες κλπ. Στη δεύτερη (συνθήκη θυµού) ζητήθηκε από τους δύο «συµµετέχοντες» να συµπληρώσουν ένα ερωτηµατολόγιο. Οι αρχικές ερωτήσεις ήταν εύκολες (ηλικία, φύλο κλπ.), αλλά οι επόµενες ερωτήσεις γίνονταν προοδευτικά πιο προσωπικές και προσβλητικές. Π.χ., «Με πόσους άντρες -εξαιρουµένου του πατέρα σου- είχε η µητέρα σου εξωσυζυγικές σχέσεις;», µε µόνες εναλλακτικές απαντήσεις: «4 και κάτω», «5 µε 9», «10 και πάνω». Ο συνεργάτης άρχιζε να διαµαρτύρεται για το ερωτηµατολόγιο του και η αντίδρασή του κορυφωνόταν σχίζοντας το ερωτηµατολόγιο και πετώντας το στο πάτωµα, λέγοντας, «ε χάνω άλλο χρόνο, παίρνω τα βιβλία µου και φεύγω!» Το κατά πόσο οι συµµετέχοντες συµπαρασύρθηκαν στη γενική συναισθηµατική ατµόσφαιρα αξιολογήθηκε από ανεξάρτητους παρατηρητές µε χρήση µονόδροµου καθρέφτη. Ελήφθησαν και αυτοαναφορές της συναισθηµατικής κατάστασης των συµµετεχόντων. 6

7 1. Σύµφωνα µε την θεωρία, οι µόνοι συµµετέχοντες που θα έπρεπε να διεγερθούν συναισθηµατικά από τη συµπεριφορά του συνεργάτη, ήταν αυτοί που είχαν λάβει επινεφρίνη χωρίς γνώση των παρενεργειών. 2. Όµως τα ευρήµατα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα. Όντως οι συµµετέχοντες που γνώριζαν τις συνέπειες έδειξαν µικρότερη συναισθηµατική διέγερση, αλλά αυτοί που είχαν παραπληροφορηθεί και αυτοί που δεν έλαβαν επινεφρίνη δεν έδειξαν σηµαντική διαφορά. Μάλιστα τα ευρήµατα αυτά αφορούσαν µόνο στην αξιολόγηση των παρατηρητών για τη συνθήκη θυµού. 3. Όταν απέκλεισαν από τη στατιστική ανάλυση ορισµένους συµµετέχοντες που θεωρήθηκε ότι είχαν ανακαλύψει µόνοι τους την επίδραση της ένεσης, προέκυψαν στατιστικώς σηµαντικές διαφορές στην αξιολόγηση των παρατηρητών και για τη συνθήκη της ευφορίας. 4. Επόµενες προσπάθειες επανάληψης της έρευνας δεν κατέληξαν σε σταθερά συµπεράσµατα. 5. Ωστόσο, η έρευνα αυτή ήταν πολύ σηµαντική γιατί κατέδειξε τη σηµασία των γνωστικών διεργασιών στη γέννηση του συναισθήµατος. Εις το εξής οι περισσότεροι ερευνητές θεώρησαν ότι οι σωµατικές αλλαγές δεν είναι αρκετές από µόνες τους για την έκλυση συναισθήµατος. Dutton & Aron (1974): Μεταφορά της διέγερσης. Η φυσιολογική διέγερση είναι µία µη ειδική αντίδραση µε κάποια διάρκεια. Υπολείµµατα διέγερσης από µία προηγούµενη κατάσταση µπορεί να µεταφερθούν σε µία νέα και να κάνουν εντονότερη τη σωµατική διέγερση. Μία ελκυστική γυναίκα πήρε συνεντεύξεις από άνδρες καθώς διέσχιζαν είτε µία κρεµαστή γέφυρα από σκοινιά, είτε µία σταθερή ξύλινη γέφυρα. Από κάθε συµµετέχοντα ζητήθηκε να διηγηθεί µία ιστορία για µία εσκεµµένα ασαφή εικόνα µίας νέας γυναίκας. Όπως είχαν προβλέψει οι ερευνητές, οι ιστορίες των συµµετεχόντων που διέσχισαν την κρεµαστή γέφυρα -και προφανώς παρουσίαζαν µεγαλύτερη φυσιολογική διέγερση- περιείχαν περισσότερες σεξουαλικές αναφορές. Επίσης, ήταν πιο πιθανό να τηλεφωνήσουν στην ερευνήτρια µετά τη λήξη της έρευνας. 7

8 Lazarus (1991) Τα συναισθήµατα σπάνια είναι άµεσες αντιδράσεις στις ιδιότητες ενός ερεθίσµατος. Αυτό που δίνει σε ένα ερέθισµα συναισθηµατικό τόνο είναι η προσωπική σηµασία που του αποδίδεται από το άτοµο. Η διαδικασία µέσω της οποίας κάθε ερέθισµα αξιολογείται ως προς την σηµασία του για την προσωπική ευηµερία του ατόµου, ονοµάζεται πρωτογενής εκτίµηση. Αφ ης στιγµής ένα ερέθισµα κριθεί ως σηµαντικό, ακολουθεί η δευτερογενής εκτίµηση, κατά την οποία αξιολογείται το δυναµικό αντιµετώπισης. Προφανώς διαφορετικά συναισθήµατα σχετίζονται µε διαφορετικές εκτιµήσεις της κατάστασης. Η αρχική διαφοροποίηση σε αρνητικά και θετικά γίνεται κατά την πρωτογενή εκτίµηση. Περαιτέρω διαφοροποίηση λαµβάνει χώρα κατά τη δευτερογενή εκτίµηση. Οι γνωστικές εκτιµήσεις παρουσιάζουν απεριόριστη ποικιλία ώστε να είναι σε θέση να διαφοροποιούν όλες τις συναισθηµατικές εκφάνσεις. Η γνωστική εκτίµηση είναι υπεύθυνη και για την ένταση της συναισθηµατικής αντίδρασης. Η εκτίµηση οδηγεί σε αντιµετώπιση, η οποία µε τη σειρά της αλλάζει τη σχέση ατόµου περιβάλλοντος, η οποία µε τη σειρά της οδηγεί σε διαφορετικά συναισθήµατα. Η απόδοση προσωπικού νοήµατος σε ένα ερέθισµα θεωρείται γνωστική λειτουργία, χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι εκλαµβάνεται υποχρεωτικά ως συνειδητή, λεκτικοποιηµένη, εκούσια ή λογική. H γνωστική εκτίµηση θεωρείται ο πρώτος και ο πιο κεντρικός παράγοντας για την έκλυση του συναισθήµατος. Είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη για τη βίωση συναισθήµατος. 8

9 Speisman, Lazarus, Mordkoff & Davison, 1964: Ο τρόπος που ερµηνεύουµε ένα ερέθισµα επηρεάζει το επίπεδο διέγερσης που βιώνουµε. Οι συµµετέχοντες παρακολούθησαν ένα ντοκιµαντέρ για το πως πραγµατοποιούνται περιτοµές σε εφήβους σε κάποια περιοχή της Αφρικής, µε τη χρήση ενός οδοντωτού πέτρινου µαχαιριού. Τέσσερις συνθήκες, ανάλογα µε τη ηχητική υπόκρουση που συνόδευε την προβολή. Στην πρώτη συνθήκη η ηχητική υπόκρουση έδινε έµφαση στον πόνο που ένιωθαν οι έφηβοι και στην ανώµαλη επιφάνεια του µαχαιριού, στη δεύτερη στην προσδοκία των εφήβων να ενηλικιωθούν µέσω της συµµετοχής τους στην τελετή και στην τρίτη στις παραδόσεις της φυλής. Στην τέταρτη συνθήκη η προβολή δε συνοδευόταν από κάποια ηχητική υπόκρουση. Ως δείκτες διέγερσης χρησιµοποιήθηκαν µετρήσεις του καρδιακού ρυθµού και της γαλβανικής αντίδρασης του δέρµατος. Υψηλότερη διέγερση παρατηρήθηκε στην πρώτη συνθήκη, ακολουθούµενη από την τέταρτη, την τρίτη και τη δεύτερη. 9

10 Άλλες γνωστικές θεωρίες του συναισθήµατος Friske: Εκλυόµενο από τα σχήµατα συναίσθηµα. Τα σχήµατα που βασίζονται σε προηγούµενες εµπειρίες µπορεί να φέρουν και συναισθηµατικές συνιστώσες. Όταν µία νέα εµπειρία εµπίπτει σε ένα σχήµα (το ενεργοποιεί) δεν αναδύεται µόνο προηγούµενη γνώση, αλλά και προηγούµενες συναισθηµατικές αντιδράσεις. Γνωσιακή ερµηνεία της µεταβίβασης. Wilson: Συχνά το συναίσθηµα που νιώθουµε σε µία κατάσταση διαµορφώνεται από τις προσδοκίες που έχουµε για το πως θα νιώσουµε (προσδοκητικό άγχος) Weiner: Συγκεκριµένα συναισθήµατα ακολουθούν συγκεκριµένους αιτιοπροσδιορισµούς. Π.χ. περηφάνεια=θετικό αποτέλεσµα που αποδίδεται στην προσωπική ικανότητα. Ποικίλες άλλες θεωρίες µε κύριο κοινό χαρακτηριστικό τον τρόπο που το άτοµο ερµηνεύει το περιβάλλον του. Σε αυτές τις απόπειρες ταξινόµησης των διαστάσεων της γνωστικής εκτίµησης, που οδηγούν στη διαφοροποίηση του συναισθήµατος, παρατηρείται σηµαντική αλληλοεπικάλυψη. Οι θεωρίες αυτές είναι σηµαντικό να διαχωρίζονται από αυτές που βασίζονται στην έννοια της αυτοπαρατήρησης που εισήγαγε ο Βem το Οι θεωρίες αυτές αναφέρονται στην ερµηνεία των χαρακτηριστικών του περιβάλλοντος και όχι των σωµατικών αλλαγών, όπως η θεωρία των Schachter & Singer. Τα πειράµατα σχετικά µε τη µεταφορά της διέγερσης αναφέρουν περιπτώσεις, όπου η σωµατική διέγερση επηρεάζει τη συναισθηµατική αντίδραση, χωρίς προηγούµενη αναγνώρισή της από το άτοµο. Σηµαντική πηγή επανατροφοδότησης που βασίζεται στην αυτοπαρατήρηση αποτελεί και η συµπεριφορά. Οι θεωρίες της γνωστικής εκτίµησης και της επανατροφοδότησης δεν είναι υποχρεωτικά αµοιβαίως αποκλειόµενες. Οι σωµατικές αντιδράσεις συχνά προκαλούνται από εκτιµήσεις της κατάστασης, και οι αντιδράσεις αυτές, µέσω των επιδράσεών τους στο συναίσθηµα επηρεάζουν τη διαδικασία της εκτίµησης. 10

11 Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ιάφορες συµπεριφορές, όπως οι χειρονοµίες, ο τόνος της φωνής και η στάση του σώµατος υποδεικνύουν την ύπαρξη συναισθήµατος. Η πιο σηµαντική από αυτές τις συµπεριφορές είναι η έκφραση του προσώπου. Το πρόσωπο έχει δυνατότητα µεγάλης ποικιλίας λεπτών προτύπων κινήσεων. Darwin (1872) «Τhe Expression of the Emotions in Man and Animals»: τουλάχιστον ορισµένες εκφράσεις του προσώπου είναι γενετικώς προκαθορισµένες στον άνθρωπο. Οι εκφράσεις αυτές αναγνωρίζονται και από άτοµα προερχόµενα από τελείως διαφορετικούς πολιτισµούς. Πολλοί από τους τρόπους που εκφράζουµε τα συναισθήµατά µας αποτελούν κληρονοµηµένα πρότυπα που κάποτε είχαν επιβιωµατική αξία. Π.χ. Η έκφραση της αηδίας βασίζεται στην προσπάθεια του οργανισµού να αποβάλλει κάτι που έχει καταπιεί (χειρονοµίες να σπρώξουµε µακριά ή να προφυλαχθούµε). Σε πολύ έντονη µορφή παρατηρούνται κινήσεις γύρω από το στόµα που µοιάζουν µε την προετοιµασία για εµετό. Το φτύσιµο είναι ένα παγκόσµιο σύµβολο της αηδίας, και προφανώς αντιπροσωπεύει την απόρριψη οτιδήποτε δυσάρεστου βρέθηκε στο στόµα µας. Ekmen & Friesen (1971): Έξι πρωτογενή συναισθήµατα που βασίζονται στη γενετική κληρονοµιά του ανθρώπινου είδους: θυµός, φόβος, χαρά, λύπη, έκπληξη και αηδία. Τα δευτερογενή θεωρούνται προσµίξεις αυτών των 6 βασικών. Κάποιες άλλες εκφράσεις καθορίζονται πολιτιστικά: Κινέζοι, χειροκρότησε=ήταν ανήσυχος ή απογοητευµένος. Κraut & Johnson: Οι παίκτες του bowling χαµογελάνε µόνο αφού στραφούνε στο κοινό µετά από κάποια επιτυχία. Επικοινωνιακή διάσταση.1 H άποψη αυτή υποστηρίζεται και από δεδοµένα από την αναπτυξιακή ψυχολογία. Τα νεογέννητα ήδη παρουσιάζουν εκφράσεις του προσώπου για τη χαρά και τη λύπη. Γύρω στους 3 µε 4 µήνες διακρίνονται οι συναισθηµατικές εκφράσεις του θυµού, και της έκπληξης, ενώ η έκφραση του φόβου ακολουθεί λίγο αργότερα. Μόνο κατά το δεύτερο χρόνο της ζωής, το παιδί εµφανίζει τα λεγόµενα κοινωνικά συναισθήµατα. 11

12 Οι συναισθηµατικές εκφράσεις του προσώπου ρυθµίζονται από υποφλοιώδεις περιοχές. Σε περίπτωση βλάβης του κινητικού φλοιού, παρατηρείται αδυναµία εκούσιας κίνησης των µυών του προσώπου, αλλά κανονική κίνηση κατά τη συναισθηµατική διέγερση. Προσωποαγνωσία: Μπορεί να σου πει ότι ένα άτοµο είναι ευτυχισµένο, αλλά όχι ότι είναι η γυναίκα του. Το ίδιο ισχύει και για το συναίσθηµα γενικώς (αφαίρεση φλοιού). Darwin: Η ελεύθερη εξωτερική έκφραση του συναισθήµατος το επιτείνει, ενώ η καταστολή όσο το δυνατόν περισσότερων από τις εξωτερικές ενδείξεις του συναισθήµατος το αµβλύνει. Ωστόσο η επίδραση δεν είναι πολύ σηµαντική και έχει καταδειχθεί µόνο για περιορισµένη γκάµα αισθηµάτων, όπως η διασκέδαση και ο πόνος. Strack, Martin, Stepper (1988): H έκφραση του προσώπου συµβάλλει στη διαµόρφωση του συναισθήµατος. [Στην κλασική έρευνα του Laird (1974) υποτέθηκε ότι οι συµµετέχοντες αναγνώρισαν τις εκφράσεις που τους ζητείτο να λάβουν και έτσι τα ευρήµατα ερµηνεύθηκαν βάσει της θεωρίας της αυτοπαρατήρησης.] Οι συµµετέχοντες πληροφορήθηκαν ότι η έρευνα αφορούσε στο πώς άτοµα µε ειδικές ανάγκες, κατάφερναν διάφορα πράγµατα, χρησιµοποιώντας µέρη του σώµατος που συνήθως δε χρησιµοποιούνται για αυτά. Μεταξύ άλλων τους ζητήθηκε να αξιολογήσουν πόσο αστεία ήταν µία σειρά κινουµένων σχεδίων. ύο οµάδες. Τα µέλη της πρώτης οµάδας παρακολούθησαν τη σειρά κρατώντας ένα στυλό ανάµεσα στα δόντια τους, διατηρώντας έτσι µία έκφραση που µοιάζει µε χαµόγελο. Τα µέλη της δεύτερης οµάδας έπρεπε να συγκρατούν το στυλό χρησιµοποιώντας µόνο τα χείλη τους, διατηρώντας έτσι µία συνοφρυωµένη έκφραση που απέτρέπε το χαµόγελο. Το πρόσωπο αποτελεί αξιόπιστο δείκτη του είδους του βιούµενου συναισθήµατος, ακόµα και όταν δεν εµφανίζονται ορατές αντιδράσεις. ΗΜΓ καταγραφές είναι αντίστοιχες µε τις ορατές εκφράσεις. Levenson, Elkman & Friesen (1990) Η έκφραση του προσώπου συνδέεται µε τις φυσιολογικές αντιδράσεις. 10s =έκλυση φυσιολογικού προτύπου διέγερσης, διαπολιτιστική σταθερότητα. Η φυσιολογική διέγερση που προκαλείται µε αυτόν τον τρόπο είναι µεγαλύτερη από αυτή που παρατηρείται όταν ζητείται από τους συµµετέχοντες να ξαναζήσουν νοητικά το συναίσθηµα. Οι άνθρωποι µιµούνται την έκφραση του άλλου όταν θέλουν να δείξουν ενσυναίσθηση. Οµοιότητες στην έκφραση των συζύγων. 12

13 Ζajonc: Η συστολή ορισµένων µυών του προσώπου επηρεάζει την αιµατική ροή στα γειτονικά αγγεία, τα οποία επηρεάζουν τη αιµατική ροή του εγκεφάλου, η οποία επηρεάζει τη θερµοκρασία του εγκεφάλου, η οποία µπορεί να ευοδώνει ή να αναστέλλει την απελευθέρωση ορισµένων νευροδιαβιβαστών, που µπορεί να συµµετέχουν στην δραστηριότητα του φλοιού που είναι το υπόβαθρο του συναισθήµατος. H προφορά του γερµανικού ϋ απαιτεί την έκταση ενός µυός που συστέλλεται όταν γελάµε (αρνητικό συναίσθηµα). Ιστορίες µε πολλά ϋ χειρότερη αξιολόγηση από υποκείµενα και αυξηµένη θερµοκρασία στο µέτωπο. ΤΑΣΗ ΓΙΑ ΡΑΣΗ ηλαδή, τάση για εµφάνιση συµπεριφοράς ανάλογης προς το συναίσθηµα. Οι εξελικτικές λειτουργίες διαφόρων συµπεριφορών εξυπηρετούν συγκεκριµένους σχετικούς µε την επιβίωση στόχους και βάζουν τον οργανισµό σε κατάσταση ετοιµότητας για την αντιµετώπιση συγκεκριµένων καταστάσεων. Π.χ. φόβος=γρήγορη διαφυγή. ύσκολη η εξεύρεση εξελικτικής λειτουργίας σε συναισθήµατα όπως η ντροπή, λύπη κλπ. Τα διεγερτικά ερεθίσµατα (φόβος) χαρακτηρίζονται από την αίσθηση ετοιµότητας για δράση, ενώ τα πιο παθητικά (λίπη, απελπισία) χαρακτηρίζονται από απώλεια ενδιαφέροντος και απροθυµία για δράση. Fridja: Η εµπειρία της ετοιµότητας για δράση κατά τη συναισθηµατική διέγερση γίνεται αισθητή ως ακούσια και παρορµητική (εξελικτικό κατάλοιπο). 13

14 Σκέψη και συναίσθηµα Όπως αναφέρθηκε ο Lazarus θεωρεί ότι το συναίσθηµα είναι δευτερογενές ως προς τη γνωσιακή δραστηριότητα. Την ακριβώς αντίθετη άποψη υιοθετεί ο Zajonc. O Zajonc υποστηρίζει ότι οι συναισθηµατικές αντιδράσεις µπορούν να εκδηλωθούν χωρίς προηγούµενη γνωστική εκτίµηση και γενικότερα ότι οι συναισθηµατικές λειτουργίες είναι θεµελιωδώς διαφορετικές από τις γνωσιακές. Παρ ότι όλοι µας γνωρίζουµε ότι κάποιες φορές εκλύονται συναισθηµατικές αντιδράσεις χωρίς συνειδητή αξιολόγηση ή ερµηνεία, αυτό δε σηµαίνει ότι κανενός είδος επεξεργασία πληροφοριών δε λαµβάνει χώρα. Θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εξηγήσουµε το γεγονός ότι έχουµε διαφορετικές συναισθηµατικές αντιδράσεις σε διαφορετικές καταστάσεις, αν δεν προϋποθέσουµε κάποια διαδικασία αναγνώρισης. Ο Zajonc θεωρεί ότι αυτή η αναγνώριση είναι συναισθηµατική και όχι γνωσιακή, ενώ ο Lazarus θεωρεί ότι κάθε αναγνώριση αποτελεί γνωστική εκτίµηση εξ ορισµού, παρ ότι µπορεί να είναι ασυνείδητη και αυτόµατη. Συνεπώς, η µόνη πραγµατική διαφωνία είναι ο ορισµός των διαδικασιών που προηγούνται του συναισθήµατος και σύµφωνα µε κάποιους ερευνητές η αναγνώριση δε θα πρέπει να θεωρείται αποκλειστικώς γνωστική, καθώς σαφώς εµπεριέχει εξελικτικά στοιχεία. Αrnold (1945). H πρώτη που χρησιµοποίησε τον όρο «γνωστική εκτίµηση». Είναι θεµελιώδες χαρακτηριστικό της αντίληψης να εκτιµούµε άµεσα και αυτόµατα οποιοδήποτε ερέθισµα συναντάµε. Πολύ σηµαντικό θεµέλιο για την γνωστική εκτίµηση είναι η µνήµη παρόµοιων προηγούµενων εµπειριών, συνοδευόµενων από το σχετιζόµενο συναίσθηµα. Η γνωστική εκτίµηση συνήθως είναι γρήγορη, διαισθητική και έµφυτη. ιατυπώθηκε εκτός του γνωστικού κινήµατος. Οι γνωστικές λειτουργίες µπορεί να είναι ταχείες, ασυνείδητες, αυτόµατες, όπως θεωρείται ότι είναι το συναίσθηµα. Επιπλέον, οι γνωστικές λειτουργίες µπορεί να είναι παράλογες. Η µνήµη βασίζεται σε καλά εξασκηµένες γνωστικές δραστηριότητες που εκτελούνται όλο και ταχύτερα, µε κάθε νέα επανάληψη. Το συναίσθηµα µπορεί να προκύπτει είτε από ασυνείδητες συνδέσεις µεταξύ ερεθισµάτων και συναισθηµατικών διαδικασιών, είτε από συνειδητή σκέψη. 14

15 ύο ορισµοί της γνωστικής λειτουργίας: Το συναίσθηµα διαφοροποιείται µόνο από τον πρώτο. Η ανατοµική διαφοροποίηση δε σηµαίνει, λειτουργική διαφοροποίηση δοθέντων των περίπλοκων συνδέσεων στον εγκέφαλο. 1. ιανοητική πρόσκτηση γνώσης. 2. Κάθε νοητική δραστηριότητα, σε αντιδιαστολή προς τη συµπεριφορά. Προγνωστικά συναισθήµατα Αν µας χτυπήσει κάποιος ξαφνικά στο πρόσωπο µπορεί να βιώσουµε συναίσθηµα προτού ερµηνεύσουµε το γεγονός. Συνδέσεις από τις αισθήσεις στο αµυγδαλοειδές σώµα που δεν περνάνε από τον φλοιό. Το αµυγδαλοειδές σώµα είναι σε θέση να αντιδράσει σε επείγουσες καταστάσεις ταχύτερα από το φλοιό. Οι εµπειρίες αυτές περιορίζονται σε απλά αρνητικά ή θετικά αισθήµατα. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ 1. διεγερση+γνωστική εκτίµηση=ένταση 2. γνωστική εκτίµηση+εν µέρει διέγερση=διαφοροποίηση 3. διέγερση=επανατροφοδότηση+αυτοπαρατήρηση 4. Η διέγερση και η γνωστική εκτίµηση αλληλοεπηρεάζονται καθώς εκτείνονται στο χρόνο. 15

16 Ορισµός του συναισθήµατος Μόνο στον άνθρωπο τα πρότυπα φυσιολογικής διέγερσης και ειδοειδικών συµπεριφορών που χαρακτηρίζουν το συναίσθηµα συνοδεύονται από υποκειµενικά αισθήµατα (π.χ. σεξ. συµπ. ζώων). Οι περισσότεροι άνθρωποι όταν χρησιµοποιούν τη λέξη συναίσθηµα αναφέρονται σε αυτά ακριβώς τα αισθήµατα, που καθορίζουν το βιωµατικό τόνο της εµπειρίας µας. Αλλά το σηµαντικό συστατικό για την επιβίωση είναι η συµπεριφορά. Οι χρήσιµες λειτουργίες που επιτελούν οι συναισθηµατικές συµπεριφορές είναι το στοιχείο που καθοδήγησε την εξέλιξη του εγκεφάλου. Τα αισθήµατα που συνοδεύουν αυτές τις συµπεριφορές είναι πολύ πιο πρόσφατα από εξελικτικής απόψεως. 16

17 Σε τι χρησιµεύει το συναίσθηµα; H απλή διατήρηση στη ζωή είναι ζήτηµα παρατήρησης του εσωτερικού περιβάλλοντος και πραγµατοποίησης οµοιοστατικών αλλαγών, δηλ. είναι θέµα εσωτερικών αντιδράσεων σε εσωτερικά ερεθίσµατα. Αλλά η επιβίωση γίνεται εξαιρετικά πιθανότερη άµα υπάρχει κάποιος µηχανισµός παρατήρησης του εξωτερικού περιβάλλοντος και αντίδρασης στα εξωτερικά ερεθίσµατα. Η εξέλιξη του εγκεφάλου ακολούθησε αυτή ακριβώς την πορεία, εξασφαλίζοντας όλο και πιο λεπτοµερή ανάλυση των εξωτερικών ερεθισµάτων και όλο και πιο σύνθετη επεξεργασία των προτύπων αντίδρασης στα ερεθίσµατα αυτά. Η εξέλιξη του εγκεφάλου κατά κύριο λόγο ακολούθησε προσθετική πορεία. Οι απλούστερες δοµές δεν αντικαταστάθηκαν από τις εξελικτικά πιο πρόσφατες, αλλά συνέχισαν να επιτελούν τις λειτουργίες τους, ελεγχόµενες και συνεπικουρούµενες από τις ανώτερες. Σε τελική ανάλυση θα ήταν παράλογο να εξελιχθούν νέες δοµές µε πρόβλεψη για την ανάληψη των ίδιων λειτουργιών που επιτελούσαν πάρα πολύ αποτελεσµατικά οι παλαιότερες δοµές. Το 1970 o MacLean πρότεινε τη θεωρία του τριπλού εγκεφάλου των ανώτερων θηλαστικών. Μπορεί να θεωρηθεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται από τρία στρώµατα, κάθε ένα από τα οποία σηµασιοδοτεί ένα σηµαντικό εξελικτικό στάδιο. Το παλαιότερο στρώµα, ο ερπετικός εγκέφαλος διεκπεραιώνει αυτοµατικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή. Το επόµενο στρώµα, ο παλαιοθηλαστικός εγκέφαλος επιτελεί λειτουργίες που αφορούν στην επιβίωση και περιλαµβάνει τις δοµές που είναι υπεύθυνες για το συναίσθηµα (αποφυγή πόνου, αναζήτηση ηδονής). Το τρίτο επίπεδο, ο νεοθηλαστικός εγκέφαλος είναι υπεύθυνος για τη λογική σκέψη. Η ανάπτυξη του συναισθήµατος αποτελεί µία ενδιάµεση κατάσταση µεταξύ της άκαµπτης συµπεριφορικής στερεοτυπίας των κατώτερων οργανισµών, και της σχεδόν ανεξάντλητης πλαστικότητας της ανθρώπινης συµπεριφοράς. 17

18 Σε τι χρησιµεύει το συναίσθηµα στον άνθρωπο και γιατί αναπτύχθηκαν τα υποκειµενικά συναισθήµατα; Η βιολογική βάση του συναισθήµατος στον άνθρωπο εντοπίζεται στο µεταιχµιακό σύστηµα και στο διάµεσο εγκέφαλο, µία σειρά από υποφλοιώδεις δοµές. Η µόνη διαφορά στις υποφλοιώδεις δοµές των ανώτερων και των κατώτερων ζώων είναι ότι στα πρώτα οι δοµές αυτές αναµένεται να λαµβάνουν περισσότερες πληροφορίες από τα υψηλότερα κέντρα (spinal shock). Πράγµατι, σε γενικές γραµµές το συναίσθηµα επιτελεί την ίδια λειτουργία στον άνθρωπο και στα κατώτερα ζώα. Πρόκειται για βραχύχρονες καταστάσεις αξιολόγησης που εστιάζονται σε ένα ερέθισµα και χαρακτηρίζονται από τάση για ανάληψη δράσης, φυσιολογικές αλλαγές που προετοιµάζουν το σώµα για την δράση αυτή καθώς και εκφράσεις του προσώπου και στάσεις του σώµατος που εξυπηρετούν την επικοινωνία της συναισθηµατικής διέγερσης προς τα έξω. Ένα σύστηµα «λήψης αποφάσεων». οθέντος ότι οι άνθρωποι θέτουν πολλούς στόχους, το συναίσθηµα φαίνεται να παίζει ένα ρόλο διαχείρισης προτεραιοτήτων. Λειτουργεί ως ένα σήµα συναγερµού (απόσπαση και διέγερση) που αποσύρει τα άτοµα από την προσπάθεια επίτευξης ενός στόχου, κατευθύνοντάς τα παράλληλα προς κάποιον άλλο στόχο, η σηµασία του οποίου έχει εν τω µεταξύ αυξηθεί. Τα συνοδευτικά αισθήµατα αναπτύχθηκαν ως µία µορφή εσωτερικής επικοινωνίας για τις αλλαγές στη σχετική προτεραιότητα µεταξύ των στόχων (έχουµε τα συνοδευτικά αισθήµατα, επειδή έχουµε ανεπτυγµένο φλοιό). Η εξαιρετικά σηµαντική λειτουργία που επιτελούν τα συναισθήµατα στην ψυχική ζωή του ατόµου φαίνεται και από το γεγονός ότι εξαιρετικά έντονα συναισθήµατα είναι σε θέσει να αναστείλουν οργανωµένες γνωστικές δραστηριότητες (επιβίωση). Η συµβολή των συναισθηµάτων στην επιβίωση είναι ιδιαίτερα σηµαντική στη διαµόρφωση κατάλληλων αντιδράσεων σε επείγουσες περιβαλλοντικές καταστάσεις και στην επικοινωνία της πρόθεσης του ατόµου. 18

19 Βέβαια ο άνθρωπος διαθέτει περιπλοκότερα συστήµατα αξιολόγησης της εξωτερικής εµπειρίας, και το συναίσθηµα δεν αποτελεί το µοναδικό µηχανισµό παραγωγής αντιδράσεων προς τα εξωτερικά ερεθίσµατα. Θα ήταν παράλογο οι ιεραρχικά ανώτερες δοµές του ανθρώπινου εγκεφάλου να µη µετέχουν στην ιεράρχηση των προτεραιοτήτων του οργανισµού. Πράγµατα η κύρια πηγή διαµόρφωσης του συναισθήµατος στον άνθρωπο, αλλά όχι η µόνη, φαίνεται να είναι οι γνωστικές λειτουργίες. Το συναίσθηµα µπορεί να οργανώνεται σε υποφλοιώδεις δοµές, αλλά η παραγωγή του κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες ελέγχεται από µία περιοχή του κροταφικού λοβού. Επίσης, ενώ τα απλούστερα ερεθίσµατα (που έχουν επιβιωτική αξία για µεγάλο µέρος της εξελικτικής ιστορίας του είδους) αναγνωρίζονται από υποφλοιώδεις δοµές (πρωτογενή συναισθήµατα), ενώ περιπλοκότερα κοινωνικά ερεθίσµατα αναγνωρίζονται από µία περιοχή του πρόσθιου φλοιού (κοινωνικά συναισθήµατα). Ως αποτέλεσµα συτής της ιεραρχικής δόµησης του εγκεφάλου, τα αισθητικά δεδοµένα που είναι διαθέσιµα στα ανώτερα κέντρα δεν προέρχονται µόνο από τις ειδικές αισθήσεις που αφορούν στον εξωτερικό κόσµο, αλλά και από τις ιδιοδεκτικές αισθήσεις που αφορούν στην κατάσταση του σώµατος. Συνήθως τα δεδοµένα αυτών των «χαµηλών» αισθήσεων δεν διαβαίνουν τον ουδό της συνειδητότητάς µας. 19

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Συµπεριφορά αποτέλεσµα της συνεχούς αλληλεπίδρασης µεταξύ: α-µεταβλητών: εξωτερικό παρατηρίσιµο περιβάλλον β-µεταβλητών: γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς

ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΚΑΛΑΣ Τμήμα Επιλογής ΘΕΜΑ: Είναι το γέλιο μεταδοτικό; Η απάντηση σε αριθμούς ΣΧΟΛ. ΠΕΡ. 2014-2015 1.1 Εισαγωγικό σημείωμα Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια των

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ: ΚΙΝΗΤΡΑ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΣΥΝΕΙ ΗΣΗ

ΕΠΕΚΤΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ: ΚΙΝΗΤΡΑ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΣΥΝΕΙ ΗΣΗ ΕΠΕΚΤΕΙΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ: ΚΙΝΗΤΡΑ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΣΥΝΕΙ ΗΣΗ Γιατί µερικοί άνθρωποι είναι ριψοκίνδυνοι ενώ άλλοι φοβούνται; Τι τους κινεί για να συµπεριφερθούν µε τους τρόπους που συµπεριφέρονται;

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες.

ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. ιαπολιτισµική κοινωνική ψυχολογία Στόχος µαθήµατος: η κατάδειξη του ρόλου που παίζει ο πολιτισµός στις κοινονικο-ψυχολογικές διαδικασίες. Αξιολόγηση µαθήµατος: γραπτές εξετάσεις. ιαπολιτισµική κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Περιεχόμενα: Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Τι είναι η ακετυλοχολίνη; Συνέπειες Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Ο καπνός προέρχεται από το φυτό Nicotiana tabacum. Αν και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί www.kyg.gr 2310 450 941 6940402054 Επίσης: YouTube - therapeutikopaixnidi Πηγές www.autismcentre.org SonRise www.horison.nl

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

MD, PhD, FEBU. Βασίλnς Πουλάκnς. Χειρουργός Ουρολόγος- Ανδρολόγος Διδάκτωρ Παν/μίου Giessen, Γερμανίας. Αν Kαθnynrnς Παν/μίου Φpονκφσύρrπς.

MD, PhD, FEBU. Βασίλnς Πουλάκnς. Χειρουργός Ουρολόγος- Ανδρολόγος Διδάκτωρ Παν/μίου Giessen, Γερμανίας. Αν Kαθnynrnς Παν/μίου Φpονκφσύρrπς. MD, PhD, FEBU Βασίλnς Πουλάκnς Χειρουργός Ουρολόγος- Ανδρολόγος Διδάκτωρ Παν/μίου Giessen, Γερμανίας Αν Kαθnynrnς Παν/μίου Φpονκφσύρrπς. Γερμανίας ' Η στυτική δυσλειτουργία είναι η συνεχής αδυναμία επίτευξης

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης Οι διαδικασίες χαλάρωσης μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά την ένταση και το άγχος που συνδέονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Αντίληψη. Αντίληψη είναι η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Αντίληψη Αντίληψη εί η γνωστική διεργασία που µας επιτρέπει να έχουµε µία εικόνα του εξωτερικού αλλά και του εσωτερικού περιβάλλοντος. Ηαντίληψηαποτελείκρίσιµη και αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μέθοδος. Μέρη της Έρευνας. Πώς ερευνήθηκε το πρόβληµα? Μέθοδος. Ερµηνεία µετρήσεων Αξιολόγηση. Μέτρηση.

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μέθοδος. Μέρη της Έρευνας. Πώς ερευνήθηκε το πρόβληµα? Μέθοδος. Ερµηνεία µετρήσεων Αξιολόγηση. Μέτρηση. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ιάλεξη 5. Μετρήσεις στη Φυσική Αγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο.

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια της οργάνωσης: ως ενέργεια: ρύθµιση των σχέσεων ανάµεσα στα µέλη

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής ιδακτορική ιατριβή, Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (2008) Συγγραφέας: Σπύρος Τρύφωνας Επόπτρια: Μπετίνα Ντάβου Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς Περίληψη ιατριβής

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Νόηση και Συναίσθηµα

Κοινωνική Νόηση και Συναίσθηµα 84 Κοινωνική Νόηση και Συναίσθηµα Βασικές Πηγές: Fiske, S.T., & Taylor, S.E. (1991). Social Cognition (2 nd edition). New York: McGraw-Hill. Fiske, S.T., & Taylor, S.E. (2010). Social Cognition: From Brains

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία

Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία Τεχνικές χαλάρωσης στα σχολεία Κατεύθυνση Παιδαγωγικών και Ειδικής Αγωγής Ζ Εξάµηνο Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Περιγραφή Μαθήµατος 1) Τι είναι χαλάρωση 2) Περιγραφή 2 τεχνικών χαλάρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ;

ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕ ΤΟ 3 επιχειρηµατικές διαλέξεις ΕΙΣΤΕ ΗΓΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ; 1984, 1991, 2006 Wilson Learning Worldwide Inc. WLW 46663 Challenge 1 O Ηγέτης-Manager: Επιτυγχάνοντας υψηλή απόδοση µε αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα