ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ"

Transcript

1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Προϊόν του Προγράµµατος Leonardo da Vinci Project: Bridging the gap of general practitioners competence on the European Market Γεφυρώνοντας το χάσµα της επάρκειας των γενικών ιατρών στην ευρωπαϊκή αγορά (Project n PL1-LEO )

2 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Εισαγωγή Ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά της γενικής / οικογενειακής ιατρικής είναι η πρόληψη των ασθενειών και η προαγωγή της υγείας. Ο οικογενειακός ιατρός θα πρέπει να αποσκοπεί σε µια προσέγγιση του ασθενούς, στην οποία το κύριο µέληµα θα είναι η προαγωγή της υγείας και της γενικότερης ευεξίας της/του, κάτι που συχνά έρχεται σε πλήρη αντίθεση µε την προσέγγιση του ειδικού ιατρού, που προσπαθεί να θεραπεύσει όσα προβλήµατα υγείας υπάρχουν. Το παρόν εκπαιδευτικό πρόγραµµα αποτελεί µία προσπάθεια απάντησης στην αυξανόµενη ανάγκη για ανάπτυξη ενός εναρµονισµένου προγράµµατος το οποίο θα εστιάζει στην εκπαίδευση των γενικών ιατρών στον τοµέα της προαγωγής της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών στο επίπεδο της συνεχιζόµενης ιατρικής εκπαίδευσης. Η σύνταξη του παρόντος προγράµµατος ακολούθησε την ανάλυση των εκπαιδευτικών προγραµµάτων των γενικών ιατρών σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και την κατάθεση της κριτικής ειδικών της οικογενειακής ιατρικής σχετικά µε την εκπαιδευτική διαδικασία των γενικών ιατρών αλλά και των ελλείψεων στις ικανότητές τους. Το πρόγραµµα καταρτίστηκε από µία διεθνή οµάδα συγγραφέων που αντιπροσωπεύουν µία ευρεία γκάµα ακαδηµαϊκών και επαγγελµατικών κέντρων τα οποία έχουν την ευθύνη της εκπαίδευσης των γενικών ιατρών στην Πολωνία, το Ηνωµένο Βασίλειο, τη Λιθουανία και την Ελλάδα. Ο κύριος στόχος του προγράµµατος είναι η υποστήριξη των εκπαιδευτών γενικής ιατρικής που συµµετέχουν στη διαδικασία της συνεχιζόµενης ιατρικής εκπαίδευσης, καθώς και στην ανάπτυξη των ολοκληρωµένων και διαδραστικών εκπαιδευτικών µαθηµάτων. Επιπλέον, το πρόγραµµα θα συνεισφέρει στην εναρµόνιση των εκπαιδευτικών διαδικασιών των γενικών ιατρών στον τοµέα της προαγωγής της υγείας και της πρόληψης των ασθενειών και θα ενθαρρύνει τους εκπαιδευτές να εισάγουν νέες, καινοτόµες εκπαιδευτικές µεθόδους. Η οµάδα-στόχος του προγράµµατος είναι οι εκπαιδευτές και οι διδάσκοντες γενικής ιατρικής οι οποίοι ασχολούνται µε την οργάνωση και τη διεξαγωγή µαθηµάτων συνεχιζόµενης ιατρικής εκπαίδευσης. Το προτεινόµενο περιεχόµενο µπορεί, και θα πρέπει να τροποποιηθεί ανάλογα µε τις ανάγκες του εκάστοτε εθνικού συστήµατος παιδείας καθώς και άλλους παράγοντες της κάθε περιοχής ή χώρας. Το έγγραφο χωρίζεται σε εννέα τµήµατα: υγεία µητέρας και παιδιού, τρόπος ζωής, περιβάλλον, διαλογή (screening), διαχείριση χρόνιας νόσου, προληπτικές παρεµβάσεις, πληροφόρηση, σχέση ιατρού-ασθενούς και τοπικές κοινότητες. Κάθε τµήµα περιλαµβάνει µια µικρή εισαγωγή στο θέµα, γενικούς και ειδικούς εκπαιδευτικούς στόχους οι οποίοι θα θα πρέπει να έχουν επιτευχθεί κατά την ολοκλήρωση του µαθήµατος, το προτεινόµενο περιεχόµενο του µαθήµατος καθώς και τις πλέον κατάλληλες µεθόδους εκπαίδευσης και αξιολόγησης. Το πρόγραµµα αποτελεί βασικό τµήµα του "Οδηγού για εκπαιδευτές γενικής ιατρικής για την προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών", ο οποίος περιλαµβάνει σειρά ολοκληρωµένων εκπαιδευτικών εργαλείων για κάθε ένα από τα εννέα τµήµατα, και κατά συνέπεια τα δύο θα πρέπει να χρησιµοποιούνται σε συνδυασµό. Η κάθε σειρά εργαλείων περιλαµβάνει µία λεπτοµερή περιγραφή της µεθοδολογίας χρήσης καθώς και µία πλήρη σειρά των απαραίτητων υλικών. Κατά την προετοιµασία της σειράς εργαλείων οι συγγραφείς προσπάθησαν να εισάγουν διάφορες ελκυστικές εκπαιδευτικές µεθόδους για τις οµάδες-στόχους, π.χ. εργαστήρια, κουίζ, παιχνίδια ρόλων καθώς και µάθηση βασισµένη στη διερεύνηση του προβλήµατος (problem-based learning). 2

3 Οι συγγραφείς εκφράζουν την ελπίδα ότι το πρόγραµµα θα αποτελέσει χρήσιµο και φιλικό προς τον χρήστη υλικό, που θα υποστηρίξει τους εκπαιδευτές γενικής ιατρικής στο σχεδιασµό ελκυστικών εκπαιδευτικών προγραµµάτων στο πεδίο της προαγωγής της υγείας και της πρόληψης της ασθένειας. 1. Εισαγωγή 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΥΓΕΙΑ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙ ΙΟΥ Malcolm Whitfield, Katarzyna Machaczek, Mubarak Ismail Η υγεία της µητέρας και του παιδιού αναφέρεται στις µητέρες, τα νεογνά, τα βρέφη και τα παιδιά όλων των ηλικιών, συµπεριλαµβανοµένων και των εφήβων. Η κύηση και ο τοκετός έχουν σηµαντικότατη επίδραση στη σωµατική, πνευµατική, συναισθηµατική και κοινωνικοοικονοµική υγεία της γυναίκας και της οικογένειάς της. Οι στόχοι των υπηρεσιών υγείας µητέρας και παιδιού είναι η βελτίωση της υγείας της γυναίκας πριν, στη διάρκεια και µετά την κύηση, καθώς και η µείωση τόσο των βραχυπρόθεσµων όσο και των µακροπρόθεσµων επιπλοκών, ώστε να διασφαλιστεί ότι όλες οι γυναίκες έχουν ασφαλή και υγιή εγκυµοσύνη. Εξίσου σηµαντική είναι η µείωση της µητρικής και παιδικής θνησιµότητας και νοσηρότητας καθώς και η προαγωγή της υγείας και της ευεξίας των µητέρων και των παιδιών όλων των ηλικιών. Οι υπηρεσίες υγείας µητέρας και παιδιού παίζουν κεντρικό ρόλο στην υποστήριξη των παιδιών και των οικογενειών τους. Οι γενικοί / οικογενειακοί ιατροί αποτελούν την πρώτη γραµµή της πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας για όλες τις οικογένειες µε παιδιά, καθώς αξιολογούν την υγεία και την ανάπτυξή τους, διδάσκουν και συµβουλεύουν τους γονείς, παρέχουν το σύνδεσµο προς άλλους επαγγελµατίες της υγείας ή υπηρεσιών για το παιδί. Παρέχουν πληροφόρηση σχετικά µε το ρόλο του γονέα, τον τοκετό, το θηλασµό, τη διατροφή, την ακοή, την όραση, την ασφάλεια, το παιχνίδι και την κοινωνικοποίηση του παιδιού καθώς και για το πότε και πώς µπορούν οι γονείς να αποταθούν στους κατάλληλους ειδικούς. Η έµφαση στο ρόλο αυτό δίδεται στην έγκαιρη διάγνωση, παρέµβαση και πρόληψη των σωµατικών, συναισθηµατικών και κοινωνικών ζητηµάτων που επηρεάζουν τα παιδιά και τις οικογένειές τους. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Γενικά: Το κεφάλαιο αυτό σκοπό έχει την ανάπτυξη των απαραίτητων ικανοτήτων, γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτείται να διαθέτουν οι γενικοί ιατροί ώστε να βελτιώσουν την παροχή προληπτικής φροντίδας υγείας της µητέρας και του παιδιού. Με την ολοκλήρωση του εκπαιδευτικού προγράµµατος, οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να έχουν επιτύχει τα παρακάτω εκπαιδευτικά αντικείµενα: Η κατανόηση των κυρίων ζητηµάτων που επηρεάζουν την υγεία της µητέρας και του παιδιού. 3

4 Η κατανόηση των προοπτικών πρόληψης, από πλευράς κλινικής και δηµόσιας υγείας, όσον αφορά στην υγεία της µητέρας και του παιδιού. Τη γνώση των υπηρεσιών που θα πρέπει να παρέχονται στη διάρκεια της κύησης, του τοκετού και της βρεφικής ηλικίας. Ειδικά: Κατανόηση των φυσιολογικών σταδίων ανάπτυξης του παιδιού και της οικογένειας σε όλη τη διάρκεια της ζωής καθώς και κατανόηση των χαρακτηριστικών των αποτελεσµατικών συστηµάτων υγείας, τα οποία είναι προσβάσιµα και ταυτόχρονα ευαίσθητα στις ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους. Γνώση των καθοριστικών παραγόντων υγείας και ασθένειας καθώς και της πιθανής επίδρασης βιολογικών, συµπεριφορικών, κοινωνικοοικονοµικών και πολιτιστικών παραγόντων. Κατανόηση της σηµασίας των διεπαγγελµατικών δεξιοτήτων και της αποτελεσµατικής επικοινωνίας στα ζητήµατα υγείας µητέρας και παιδιού. Ικανότητα σχεδιασµού της συνέχειας της φροντίδας προς τη γυναίκα και το βρέφος. Ικανότητα διασφάλισης της ύπαρξης ασφαλών και αποτελεσµατικών µηχανισµών και διαδικασιών που διευκολύνουν την παραποµπή σε ανώτερα επίπεδα ιατρικών υπηρεσιών για κυήσεις µε επιπλοκές. Κατανόηση των πολιτισµικών διαφορών και των κοινωνικο-οικονοµικών συνθηκών των µητέρων, των παιδιών και των οικογενειών. Παροχή προγραµµάτων προαγωγής της υγείας τα οποία θα είναι κατάλληλα για την προγεννητική και περιγεννητική περίοδο, την πρώιµη και την όψιµη παιδική ηλικία. Παροχή πηγών σχετικών µε διατροφικές συµβουλές, ψυχική υγεία και διακοπή του καπνίσµατος. 3. Περιεχόµενα/θέµατα Τα παρακάτω θέµατα συστήνεται να συµπεριληφθούν στην εκπαίδευση των γενικών ιατρών σχετικά µε τη φροντίδα της υγείας της µητέρας και του παιδιού: Επιδηµιολογικοί παράγοντες στην µητρική, περιγεννητική και νεογνική φροντίδα ιάγνωση κυήσεως Φυσιολογική κύηση Τακτική προγεννητική φροντίδα Κύηση υψηλού κινδύνου Οικογενειακός προγραµµατισµός ιατροφή µητέρας και βρέφους Σεξουαλικώς µεταδιδόµενα νοσήµατα Υπογονιµότητα Θηλασµός Επιλόχεια κατάθλιψη και ψύχωση Κατάχρηση ουσιών και κάπνισµα στη διάρκεια της κύησης Εµβολιασµοί Βρεφονηπιακά κέντρα Προγράµµατα παρακολούθησης Κακοποίηση παιδιού 4

5 Ψυχικά και συναισθηµατικά προβλήµατα. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Η χρήση πολλών εκπαιδευτικών µεθόδων µπορεί να βελτιώσει την κλινική απόδοση και τα αποτελέσµατα στους ασθενείς, αλλάζοντας τη συµπεριφορά των ιατρών. Οι πλέον αποτελεσµατικές από αυτές είναι όσες σχετίζονται µε την κλινική πρακτική, όπως για παράδειγµα η παρέµβαση στην κοινότητα (outreach) συν συστήµατα υπενθύµισης (reminders). Επιπλέον, µπορούν να εφαρµοσθούν και άλλες εκπαιδευτικές παρεµβάσεις, όπως οι παρακάτω: Μελέτη περιστατικών Εργαστήρια ιαδραστική µάθηση Συζητήσεις Μάθηση βασισµένη σε σενάριο Μάθηση βασισµένη στο πρόβληµα ιαλέξεις. 5. Συνθήκες Η εκπαίδευση θα πρέπει να λαµβάνει χώρα στις καθηµερινές συνθήκες των ιατρών, ή εναλλακτικά, στην περίπτωση που υπάρχουν µεγαλύτερες οµάδες, σε αίθουσες σεµιναρίων ή διαλέξεων. Επιπλέον, για να ενισχυθεί η µαθησιακή εµπειρία των ιατρών, οι εκπαιδευόµενοι θα πρέπει να επισκεφθούν διάφορους χώρους όπως πτέρυγες νοσοκοµείων (π.χ. µαιευτικές-γυναικολογικές κλινικές ή υπηρεσίες αντιµετώπισης κατάχρησης ουσιών) ώστε να δουν τις πιθανές επιπτώσεις από τη έλλειψη καταλλήλων προληπτικών παρεµβάσεων και προσεγγίσεων όσον αφορά στην υγεία της µητέρας και του παιδιού. Με την επίσκεψή τους σε υπηρεσίες για την αντιµετώπιση της κατάχρησης ουσιών, οι ιατροί θα αποκτήσουν τις κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες που απαιτούνται για την αναγνώριση των ασθενών που αντιµετωπίζουν παρόµοια προβλήµατα. Οι συνεδρίες που αφορούν στην περίθαλψη της µητέρας και του παιδιού λαµβάνουν χώρα σε χώρους εκπαίδευσης όπως αίθουσες διαλέξεων µε κατάλληλο οπτικτοακουστικό και τεχνολογικό εξοπλισµό, ώστε να µπορέσουν οι ιατροί να εµπλακούν σε "παιχνίδι ρόλων" που αφορούν στην παροχή φροντίδας σε εγκυµονούσες γυναίκες. 6. Μέθοδοι/εργαλεία αξιολόγησης Για την αξιολόγηση των ικανοτήτων των γενικών ιατρών στο πεδίο της υγείας της µητέρας και του παιδιού, χρησιµοποιούνται διάφορα αποτελεσµατικά εργαλεία και µέθοδοι. Αυτά είναι: ηµιουργία εκπαιδευτικού ή στοχαστικού χαρτοφυλακίου Μέθοδος αυτοαξιολόγησης Αξιολόγηση από τους συναδέλφους (peer group) Εξειδικευµένα περιστατικά 5

6 Μέθοδος παρατήρησης, άµεση Μέθοδος παρατήρησης, έµµεση Μέθοδος MCQ MEQ (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλών Επιλογών, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένης Ανάπτυξης Θέµατος - δίνεται περιορισµένος αριθµός στοιχείων π.χ. µίας περίπτωσης ασθενούς και ζητείται η ανάπτυξη του θέµατος, π.χ. περιγραφή της στρατηγικής προσέγγισης του προβλήµατος) Μέθοδος ανάπτυξης θέµατος. 6

7 2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ Adam Windak, Tomasz Tomasik 1. Εισαγωγή Ο τρόπος ζωής αποτελεί βασικό παράγοντα που επηρεάζει την υγεία και την ευεξία του ατόµου. Σύµφωνα µε τη θεωρία του Lalonde, ποσοστό άνω του 50% της κατάστασης υγείας ενός ατόµου µπορεί να αποδοθεί στον τρόπο ζωής. Άλλοι παράγοντες, όπως οι γενετικοί παράγοντες, η κοινότητα και το σύστηµα υγείας έχουν σηµαντικά µικρότερη επίδραση. Ο τρόπος ζωής αποτελεί έναν κύριο, τροποποιήσιµο, παράγοντα για πολλές χρόνιες και δυνητικά επικίνδυνες παθήσεις, όπως η καρδιαγγειακή νόσος, ο καρκίνος ή διάφορα ατυχήµατα. Ένας ικανός οικογενειακός ιατρός θα πρέπει να µπορεί να επηρεάσει τον τρόπο ζωής των ασθενών του, ώστε να αποκοµίσουν αυτοί πολλαπλά οφέλη για την υγεία. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Στο τέλος του εκπαιδευτικού προγράµµατος οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να έχουν αναπτύξει ικανότητες που θα επιτυγχάνουν τους παρακάτω γενικούς και ειδικούς στόχους σχετικά µε τον τρόπο ζωής: Γενικά: Κατανόηση της επίδρασης του τρόπου ζωής στην υγεία και στην ασθένεια. Γνώση των διαφορετικών ειδών παρεµβάσεων. Ικανότητα εφαρµογής αποτελεσµατικών παρεµβάσεων στον τρόπο ζωής, σε τοπικό κοινοτικό επίπεδο. Ειδικά: ιαχείριση των κυρίων παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται µε τον τρόπο ζωής, τόσο για µεταδιδόµενες όσο και για µη µεταδιδόµενες νόσους. Ικανότητα αναγνώρισης συγκεκριµένων ασθενών, οικογενειών ή ατόµων που έχουν ανάγκη κάποια παρέµεβαση στον τρόπο ζωής τους και στην συµπεριφορά τους ως προς την υγεία. Ικανότητα σχεδιασµού και εφαρµογής ατοµικών και οµαδικών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων µόνοι τους ή σε συνεργασία µε µέλη της οµάδας και άλλες εξειδικευµένες υπηρεσίες. Ενίσχυση της κινητοποίησης των ασθενών ως προς την προσπάθειά τους για την εφαρµογή και διατήρηση των ευεργετικών αλλαγών στον τρόπο ζωής. Παρακολούθηση των αλλαγών στον τρόπο ζωής. 3. Περιεχόµενα/θέµατα Ανάλογα µε τα αποτελέσµατα της αξιολόγησης των ατοµικών ή οµαδικών εκπαιδευτικών αναγκών, τα παρακάτω θέµατα θα πρέπει να λαµβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασµό του περιεχοµένου του εκπαιδευτικού προγράµµατος: 7

8 Τα είδη και η ένταση της φυσικής δραστηριόητας, οι ενδείξεις και οι αντενδείξεις της Η φυσική δραστηριότητα σε συνδιασµό µε την ύπαρξη χρόνιας νόσου (π.χ. ΚΑΝ, ασθένειες του αναπνευστικού) ή σε συγκεκριµένες συνθήκες (π.χ. ηλικιωµένοι, στη διάρκεια της κύησης κ.λπ.) Βάρος και υγιεινή διατροφή Αρχές υγιεινής διατροφής ιατροφικές προσεγγίσεις για τη µείωση της επίδρασης της ασθένειας (π.χ. υπέρταση, νεφρική ανεπάρκεια, διαβήτης, ασθένειες γαστρεντερικού, κ.λπ.) Όρια κατανάλωσης αλκοόλ και επικύνδυνη κατανάλωση Βραχείες παρεµβάσεις στις καταχρήσεις αλκοόλ, καπνού ή ουσιών Ψυχολογικές υπηρεσίες για εθισµένα άτοµα Τεχνικές διακοπής καπνίσµατος "Μαλακά" και "σκληρά" ναρκωτικά και η επίδρασή τους στην υγεία Ιατρικοποίηση και κατάχρηση φαρµάκων Επίδραση που ασκεί το οξύ και το χρόνιο άγχος Αποτελεσµατικές τεχνικές αντιµετώπισης άγχους Ασφαλή επίπεδα έκθεσης στον ήλιο Επικίνδυνη σεξουαλική συµπεριφορά Ασφάλεια στο οικιακό περιβάλλον Επικίνδυνες συνθήκες εργασίας Οδική ασφάλεια Σχεδιασµός υγιεινών δραστηριοτήτων ψυχαγωγίας. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Προκειµένου να επιτευχθούν οι γενικοί και οι ειδικοί στόχοι στην εκπαίδευση που αφορά στον τρόπο ζωής, µπορούν να εφαρµοσθούν οι ακόλουθες εκπαιδευτικές µέθοδοι: Κλινική εργασία/πρακτική µε επίβλεψη Συζητήσεις ιαδραστική µάθηση ιαλέξεις Έρευνα βιβλιογραφίας Παιχνίδι ρόλων Εργασία σε project Συγγραφή µελετών περιπτώσεων ασθενών (case stydies). 5. Συνθήκες Προκειµένου να ενισχυθεί η ικανότητα στον τοµέα των παρεµβάσεων στον τρόπο ζωής καθώς και η ικανότητα εφαρµογής τους, η εκπαίδευση στον τοµέα αυτό θα πρέπει να είναι όσο πιο πρακτική γίνεται. Μία βασική θεωρητική γνώση µπορεί να µεταδοθεί µέσω των κλασικών εκπαιδευτικών µεθόδων, π.χ. µε διαλέξεις ή οµαδικές συζητήσεις που θα λάβουν χώρα σε πανεπιστήµια ή άλλα εκπαιδευτικά κέντρα. Παρόλα αυτά, το µεγαλύτερο µέρος της εκπαίδευσης σε αυτόν τον τοµέα θα πρέπει να λάβει χώρα στο ιατρείο του ιατρού ή στο χώρο των νοσηλευτριών ή ακόµη στο σπίτι του ασθενούς. Οι επισκέψεις στο περιβάλλον του ασθενούς µπορούν να ενισχύσουν την κατανόηση των διαφορετικών συνθηκών που υπάρχουν πίσω από τον τρόπο ζωής του ασθενούς και της οικογένειάς του. Απαιτείται 8

9 πρόσβαση σε βιβλιοθήκη ή σύγχρονες τεχνικές σε υπολογιστή για την αυτοεκπαίδευση, συµπεριλαµβανοµένων και της βιβλιογραφικής έρευνας, της ανάπτυξης project ή της εκπαίδευσης µε βάση το διαδίκτυο. ιδακτικές θα ήταν επίσης και οι επισκέψεις σε εξειδικευµένα κέντρα που παρέχουν βοήθεια για την αλλαγή στον τρόπο ζωής του ατόµου. Το παιχνίδι ρόλων ή ακόµη και οι οµαδικές συζητήσεις θα µπορούσαν να λάβουν χώρα στο χώρο της πρακτικής. 6. Μέθοδοι/εργαλεία αξιολόγησης Μια αποτελεσµατική µέτρηση της αποκτηθείσας ικανότητας στον τοµέα των παρεµβάσεων στον τρόπο ζωής απαιτεί την εφαρµογή πολλών µεθόδων αξιολόγησης, µεταξύ των οποίων οι πλέον αποτελεσµατικές είναι: οκίµια Η µέθοδος MCQ MEQ (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλών Επιλογών, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένης Ανάπτυξης Θέµατος) Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) Προφορική µέθοδος ηµιουργία εκπαιδευτικού ή αναστοχαστικού πορτφόλιο Μέθοδος αυτοαξιολόγησης Μέθοδος δοµηµένων γραπτών απαντήσεων. 9

10 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Witold Lukas 1. Εισαγωγή Υπάρχουν πολλοί εξωτερικοί και εσωτερικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου τόσο στο σπίτι, όσο και στο σχολείο ή την εργασία. Ιδιαιτέρως, η µόλυνση του περιβάλλοντος, συµπεριλαµβανοµένων και των βιοµηχανικών καυσαερίων και αερολυµάτων, µπορεί να προκαλέσει ερεθισµούς αλλά και να έχει και φλεγµονώδεις, αλλεργιογόνες ή καρκινογόνες ιδιότητες. Το εργασιακό ή οικιακό περιβάλλον παίζει επίσης σηµαντικό ρόλο για την ανάπτυξη διαφόρων ασθενειών. Αν και οι νέες τεχνολογίες παρέχουν πολλά οφέλη στους χρήστες τους, ο εθισµός στο διαδίκτυο αποτελεί ένα αυξανόµενο πρόβληµα στη σύγχρονη κοινωνία. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Με την ολοκλήρωση του τµήµατος του εκπαιδευτικού προγράµµατος που αφορά στους περιβαλλοντικούς παράγοντες, θα πρέπει να έχουν επιτευχθεί οι ακόλουθοι διδακτικοί στόχοι: Γενικά: Ανανέωση και αύξηση της γνώσης των εκπαιδευοµένων όσον αφορά στην αρνητική επίδραση των περιβαλλοντικών κινδύνων τόσο στη σωµατική όσο και στην ψυχική υγεία. Ανάπτυξη της διαγνωστικής ικανότητας αναγνώρισης των περιβαλλοντικών επιρροών στην υγεία των εφήβων. Βελτίωση των πρακτικών δεξιοτήτων που σχετίζονται µε την παρέµβαση για τη µείωση των περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου. Ειδικά: Ικανότητα καθορισµού των πηγών πληροφόρησης σχετικά µε την τοπική οικολογία και τους ρυπογόνους παράγοντες. Κατανόηση του ρόλου των διαφόρων φορέων (σχολείο, εργοδοσία, τοπικές αρχές) στην προστασία και διατήρηση ενός υγιούς περιβάλλοντος. Κατανόηση του ρόλου των κινδύνων που υπάρχουν στο σπίτι, στην εργασία ή στο σχολείο. Προώθηση στρατηγικών για την υγεία που ενισχύουν τις οικογενειακές και κοινωνικές δραστηριότητες µε σκοπό την αποφυγή των περιβαλλοντικών κινδύνων. Ανάπτυξη ενός εξατοµικευµένου θεραπευτικού πλάνου, συµπεριλαµβανοµένων και συµπεριφορικών, γνωστικών, σωµατικών και συναισθηµατικών ζητηµάτων που σχετίζονται µε την παθολογική χρήση ηλεκτρονικών µέσων. Ικανότητα εύρεσης των συσχετίσεων µεταξύ των συµπτωµάτων κατάχρησης του ιαδικτύου και τυχόν συναισθηµατικών διαταραχών, διαταραχών ελέγχου παρόρµησης ή διαταραχών εθισµού σε ουσίες. 3. Περιεχόµενα/θέµατα Τα θέµατα που αναφέρονται παρακάτω θα πρέπει να περιλαµβάνονται στις εκπαιδευτικές παρεµβάσεις που αφορούν στο πεδίο των περιβαλλοντικών κινδύνων για την υγεία: 10

11 Ρύποι της ατµόσφαιρας Ρύποι υδάτων Ρύποι του εδάφους ιαταραχές και παθήσεις που σχετίζονται µε τη ρύπανση Αλλεργίες Επαγγελµατικές παθήσεις και παράγοντες κινδύνου στην εργασία Υγιεινό εργασιακό περιβάλλον Σχολεία που προάγουν την υγεία Αρνητικοί παράγοντες που σχετίζονται µε το σχολικό περιβάλλον Παθολογική χρήση του διαδικτύου Αρνητικό οικιακό περιβάλλον Ανωµαλίες στην οικογενειακή δοµή και λειτουργία. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Υπάρχουν διάφορες εκπαιδευτικές µέθοδοι που µπορούν να εφαρµοσθούν κατά την εκπαίδευση που αφορά στους περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου. Οι πλέον αποτελεσµατικές εξ αυτών περιλαµβάνουν: Παρουσιάσεις µε διαφάνειες (Power Point) ιαλέξεις Μελέτες ενδιαφέρουσας περίπτωσης Εργαστήρια Εκπαίδευση µε χρήση υπολογιστών Συζητήσεις. 5. Συνθήκες Η διδασκαλία των µεθόδων αναγνώρισης των περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία του ατόµου θα πρέπει να είναι πρακτική, να βασίζεται σε µία σύντοµη θεωρητική διάλεξη (εν είδει εισαγωγής) και έπειτα σε πρακτικές ασκήσεις υπό τη µορφή εργαστηρίου. Οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να διδαχθούν σχετικά µε τα διαγνωστικά εργαλεία (συµπεριλαµβανοµένων και των ερωτηµατολογίων) τα οποία θα συµπληρώσουν οι ίδιοι. Αυτό το είδος διδακτικής δραστηριότητες θα πρέπει να λαµβάνει χώρα στα Εκπαιδευτικά Κέντρα των Οικογενειακών Ιατρών, ή εναλλακτικά στα ιατρεία των Οικογενειακών Ιατρών, ως τµήµα της συνεχιζόµενης ιατρικής εκπαίδευσης (ΣΙΕ) που σχετίζεται µε την επαγγελµατική τους ανάπτυξη. Αυτή η εκπαιδευτική δραστηριότητα µπορεί επίσης να λάβει χώρα και στη διάρκεια συναντήσεων µε συναδέλφους. 6. Μέθοδοι/εργαλεία αξιολόγησης Μια αποτελεσµατική µέτρηση της αποκτηθείσας ικανότητας στον τοµέα των παρεµβάσεων που σχετίζονται µε τους περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου, απαιτεί την εφαρµογή πολλών µεθόδων αξιολόγησης, µεταξύ των οποίων οι πλέον αποτελεσµατικές είναι: Μέθοδος αυτοαξιολόγησης Προφορική µέθοδος Ερωτηµατολόγιο πολλαπλών επιλογών Πορτφόλιο (φάκελος αξιολόγησης). 11

12 4ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Αθανάσιος Συµεωνίδης, Βασιλική Γκαρµίρη 1. Εισαγωγή Ο γενικός ιατρός είναι ο µόνος επαγγελµατίας της υγείας που βρίσκεται σε συνεχή επαφή µε το γενικό πληθυσµό. Το γεγονός αυτό, του δίνει τη δυνατότητα, µα και την ευθύνη, για τη συλλογή πολύτιµων πρωτογενών πληροφοριών σχετικά µε την κατάσταση της υγείας των ατόµων, και ως εκ τούτου και για την ανάπτυξη προληπτικών παρεµβάσεων. Ένα από τα σηµαντικότερα και πλέον αποτελεσµατικά εργαλεία για τη συλλογή των κατάλληλων πληροφοριών, είναι η διαλογή (screening). Όσο πιο ικανός είναι ένας γενικός/οικογενειακός ιατρός στις µεθόδους διαλογής, τόσο πιο αποτελεσµατικές είναι οι παρεµβάσεις που µπορούν να αναπτυχθούν στο πεδίο της πρόληψης των ασθενειών και της προαγωγής της υγείας. Η γενική ιατρική και οι σχετιζόµενες υπηρεσίες πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας αποτελούν την τελευταία κοινή οδό για την εφαρµογή των περισσότερων προγραµµάτων διαλογής. Η απουσία προτεραιοτήτων, οδηγιών και αναγνωρίσιµων πόρων σε εθνικό επίπεδο, σηµαίνει ότι η διαλογή στην πρωτοβάθµια φροντίδα υγείας παραµένει τρόπον τινά αυθαίρετη, ότι η εφαρµογή της διαφοροποιείται και ότι, ως επί το πλείστον, τα προγράµµατα διαλογής δεν αξιολογούνται. Η προβληµατική σχετικά µε την διαλογής έχει επικεντρωθεί κυρίως στα χαρακτηριστικά και την απόδοση των δοκιµών (test), ενώ αποδίδεται λιγότερη προσοχή σε ζητήµατα όπως η χάραξη πολιτικής, ο ορισµός προτεραιοτήτων και η διασφάλιση της ποιότητας. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η ποιότητα και η απόδοση των δοκιµών (test) µειώνεται, η επιλογή των ασθενών και η παρακολούθηση (follow-up) είναι ελλιπείς και, τέλος, εφαρµόζονται µεροληπτικά και αναποτελεσµατικά, δοκιµές (test), µε ελάχιστη διακριτική ικανότητα και αµφίβολη χρησιµότητα. εν υπάρχει απλός δρόµος από τις ενδείξεις στην εφαρµογή, και η απουσία δοµών ικανών να γεφυρώσουν τα χάσµατα αυτής της διαδικασίας, εξακολουθεί να αποτελεί σηµαντικό εµπόδιο για την άρτια εφαρµογή των υπηρεσιών διαλογής στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Με την ολοκλήρωση του εκπαιδευτικού προγράµµατος, οι Οικογενειακοί Ιατροί θα πρέπει να έχουν επιτύχει τους εξής γενικούς και ειδικούς στόχους που σχετίζονται µε τον προσυµπτωµατικό έλεγχο, ώστε να θεωρούνται επαρκείς: Γενικά: Να κατανοήσουν τις κρίσιµες προϋποθέσεις ώστε να διενεργηθεί αποτελεσµατικός προσυµπτωµατικός έλεγχος σε περιβάλλον Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας. Να γνωρίζουν µια ποικιλία από τεχνικές προσυµπτωµατικού ελέγχου. Να είναι σε θέση να εφαρµόσουν τις τεχνικές αυτές, ως µέρος µιας προληπτικής παρέµβασης. 12

13 Ειδικά: Η δυνατότητα να εντοπίσουν µεµονωµένους ασθενείς, οικογένειες και οµάδες που χρειάζονται παρεµβάσεις. Η δυνατότητα να εφαρµόσουν το κατάλληλο εργαλείο προσυµπτωµατικού ελέγχου. Οι δεξιότητες για την αξιολόγηση του προγράµµατος προσυµπτωµατικού ελέγχου. Η δυνατότητα σύνδεσης του προγράµµατος προσυµπτωµατικού ελέγχου µε τη θεραπεία που είναι διαθέσιµη στο σύστηµα υγειονοµικής περίθαλψης. 3. Περιεχόµενα / θέµατα Τα ακόλουθα θέµατα θα πρέπει να θεωρούνται ως περιεχόµενο για τις ενότητες κατάρτισης µε βάση το αποτέλεσµα της αξιολόγησης των ατοµικών ή οµαδικών εκπαιδευτικών αναγκών: οκιµασίες προσυµπτωµατικού ελέγχου για χρόνιες ασθένειες (π.χ ΧΑΠ, Σ τ2, υπέρταση, κ.λπ.) οκιµασίες προσυµπτωµατικού ελέγχου για διαφορετικούς τύπους καρκίνου Κανόνες και εθνικά προγράµµατα προσυµπτωµατικού ελέγχου Η οργάνωση του προσυµπτωµατικού ελέγχου στη Γενική / Οικογενειακή Ιατρική Εργασία σε οµάδες υγείας (π.χ. νοσηλευτές, µαίες, κοινωνικοί λειτουργοί κ.λπ.) Εργαλεία διαλογής Τεχνικές Επικοινωνίας (καµπάνιες, φυλλάδια, τηλεοπτικά µηνύµατα, αφίσες κλπ.) ιασφάλιση της ποιότητας για τα προγράµµατα προσυµπτωµατικού ελέγχου. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Προκειµένου να επιτευχθούν οι γενικοί και ειδικοί στόχοι στον τοµέα της εκπαίδευσης αναφορικά µε τον προσυµπτωµατικό έλεγχο, οι εξής εκπαιδευτικές µέθοδοι θα µπορούσαν να εφαρµοστούν πιο αποτελεσµατικά : Κλινική εργασία / πρακτική υπό εποπτεία Συζητήσεις ιαλέξεις Σεµινάρια Αναζήτηση βιβλιογραφίας Υπόδυση ρόλων Εκπόνηση εργασίας Συγγραφή από µελέτες ασθενών, µελέτη περιστατικών. 13

14 5. Συνθήκες Για την απόκτηση ικανοτήτων και δεξιοτήτων στο πεδίο των παρεµβάσεων προσυµπτωµατικού ελέγχου και της δυνατότητας της εφαρµογής τους στην πραγµατική ζωή, η εκπαίδευση και η κατάρτιση στον τοµέα αυτό θα πρέπει να βασίζονται σε διαδραστικές και συµµετοχικές µεθόδους και να είναι όσο πιο πρακτική γίνεται. Βασικές θεωρητικές γνώσεις µπορούν να µεταδοθούν σε κλασικές συνθήκες διδασκαλίας, π.χ. κατά τη διάρκεια διαλέξεων και οµαδικών συζητήσεων που διεξάγονται σε πανεπιστήµια ή άλλα εκπαιδευτικά κέντρα. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία της κατάρτισης στον τοµέα αυτό θα πρέπει να λαµβάνει χώρα στο ιατρείο του Οικογενειακού Ιατρού, στο γραφείο των νοσηλευτριών ή στα σπίτια των ασθενών. Επισκέψεις στο περιβάλλον διαβίωσης των ασθενών µπορούν να διευκολύνουν την κατανόηση των διαφορετικών συνθηκών που βρίσκονται πίσω από τον πραγµατικό τρόπο ζωής του ασθενούς και της οικογένειάς του. Η πρόσβαση στις βιβλιοθήκες και στις σύγχρονες τεχνικές πληροφορικής είναι απαραίτητη για την αυτό-εκπαίδευση, συµπεριλαµβανοµένης της αναζήτησης πηγών βιβλιογραφίας, της εκπόνησης εργασίας ή της εκπαίδευσης µέσω διαδικτύου. Επισκέψεις σε εξειδικευµένα κέντρα που παρέχουν προγράµµατα προσυµπτωµατικού ελέγχου και βοήθεια στην αλλαγή του τρόπου ζωής του ατόµου θα ήταν διαφωτιστική. Υπόδυση ρόλων ή ακόµα και συζητήσεις ολιγοµελών οµάδων θα µπορούσαν να πραγµατοποιηθούν σε συνθήκες ιατρείου. 6. Μέθοδοι αξιολόγησης / εργαλεία Η αντικειµενική µέτρηση της αποκτηθείσας επάρκειας στο πεδίο του προσυµπτωµατικού ελέγχου απαιτεί διάφορες µεθόδους αξιολόγησης, µεταξύ των οποίων οι πιο αποτελεσµατικές θα µπορούσαν να είναι: Η MCQ-MEQ µέθοδος (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλής Επιλογής, Τροποποιηµένο Ερωτηµατολόγιο Ανάπτυξης) Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) Η προφορική µέθοδος (από τον εκπαιδευτή) Αξιολόγηση από τους υπόλοιπους εκπαιδευόµενους Ένα χαρτοφυλάκιο, εκπαιδευτικό ή στοχαστικό (που να αντανακλά τους συλλογισµούς αναφορικά µε ένα σχετικό θέµα) Η αυτο- αξιολόγηση Η µέθοδος δοµηµένης γραπτής απάντησης. 14

15 5ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΧΡΟΝΙΑΣ ΝΟΣΟΥ Αθανάσιος Συµεωνίδης, ηµήτρης Καρανάσιος 1. Εισαγωγή Οι χρόνιες παθήσεις αποτελούν µία σηµαντική πρόκληση για την παγκόσµια υγεία.έως το 2020 προβλέπεται ότι θα προκαλούν το 73% του συνόλου των θανάτων καθώς και το 60% της συνολικής νοσοεπιβάρυνσης παγκοσµίως.η διαχείριση της νόσου αποτελεί εδώ και πολύ καιρό κεντρικό στόχο της ιατρικής επιστήµης. Ο όρος διαχείριση της νόσου, παρόλα αυτά, είναι µια νεόκοπη έκφραση, άγνωστη σε πολλούς, η οποία προέκυψε ως απάντηση στην οικονοµική και κοινωνική επιβάρυνση που προκαλείται από τη φροντίδα των χρονίων νόσων καθώς και την ανάγκη για τη βελτίωση της ποιότητας της φροντίδας προς τον αυξανόµενο πληθυσµό των ασθενών µε χρόνια νόσο. Οι νέες προσεγγίσεις στη διαχείριση της χρόνιας νόσου τονίζουν την ανάγκη βελτίωσης της παροχής των υπηρεσιών πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας, ώστε να αντιµετωπίζονται οι ανάγκες των χρονίως νοσούντων και να προλαµβάνονται τυχόν επιπλοκές στο µέτρο του δυνατού. Από τον οικογενειακό ιατρό απαιτούνται συγκεκριµένες δεξιότητες και γνώσεις, ώστε να είναι ικανός στο πεδίο της διαχείρισης της χρόνιας νόσου. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Μέχρι το τέλος του εκπαιδευτικού προγράµµατος ο οικογενειακός γιατρός θα πρέπει να επιτύχει τους ακόλουθους γενικούς και ειδικούς στόχους που σχετίζονται µε τη διαχείρισης χρόνιων νόσηµάτων: Γενικά: Να κατανοήσει τη σηµασία των χρόνιων ασθενειών, των ιατρικών τους συνεπειών, της ποιότητας ζωής των ασθενών και των συναφών οικονοµικών και κοινωνικών παραγόντων. Να γνωρίζει διάφορα µοντέλα διαχείρισης της χρόνιας νόσου. Να είναι σε θέση να αναπτύξει και να εφαρµόσει τεκµηριωµένες στρατηγικές ώστε να προλαµβάνει τις επιπλοκές και να εφαρµόζει τις βέλτιστες πρακτικές στην περίθαλψη χρόνιων ασθενειών. Ειδικά: δυνατότητα να εντοπίσει τα πρώτα στάδια των χρόνιων ασθενειών. ικανότητα εφαρµογής των παρεµβάσεων καθυστερώντας τις επιπλοκές και παρατείνοντας τη ζωή του ασθενούς. ενθάρρυνση των ασθενών για αυτο-διαχείριση µιας χρόνιας νόσου. γνώση των σηµαντικότερων υπηρεσιών υγειονοµικής περίθαλψης και άλλους φορείς παροχής περίθαλψης που συµβάλλουν στη διαχείριση χρόνιων ασθενειών. δυνατότητα για τον εντοπισµό των ελλειµµάτων όσον αφορά την ποιότητα στη διαχείριση των χρόνιων ασθενειών στην πρωτοβάθµια φροντίδα ρυθµίσεις. δυνατότητα συντονισµού των υπηρεσιών που παρέχονται στους ασθενείς µε χρόνια ασθένεια από τους ειδικούς και άλλους φορείς παροχής υγειονοµικής περίθαλψης. 15

16 δυνατότητα χρήσης ηλεκτρονικών ιατρικών αρχείων, µητρώων των ασθενειών, και συστηµάτων υποστήριξης αποφάσεων και υπενθύµισης ασθενών. Προσδιορισµός των ασθενών που πάσχουν από πολλαπλές χρόνιες ασθένειες και στενή συνεργασία µε άλλους επαγγελµατίες υγείας σε οµαδικό επίπεδο. 3. Περιεχόµενα / θέµατα Τα ακόλουθα θέµατα θα πρέπει να θεωρούνται ως πιθανό περιεχόµενο για το πρόγραµµα κατάρτισης µε βάση την αξιολόγηση αποτελεσµάτων των ατοµικών ή οµαδικών εκπαιδευτικών αναγκών: τεχνικές δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης συννοσηρότητα, και αναγνώριση της πολυπλοκότητας των ασθενών τεκµηριωµένες κατευθυντήριες οδηγίες για τη θεραπεία ασθενών µε χρόνιες παθήσεις στρατηγικές διαχείρισης µε επίκεντρο την προαγωγή της υγείας (π.χ., υγιές φαγητό, διακοπή καπνίσµατος και άσκηση) εργαλεία υποστήριξης αποφάσεων συστήµατα κλινικών πληροφοριών σε επίπεδο ατόµου και πληθυσµού για ασθενείς µε χρόνιες παθήσεις συντονισµός µεταξύ Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας-τριτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας. συστήµατα παραποµπής σε κοινοτικές υπηρεσίες βοηθώντας τους ασθενείς µε χρόνιες παθήσεις αυτο-διαχείριση των ασθενών µε χρόνιες παθήσεις κατανοµή των αρµοδιοτήτων και η περίθαλψη που βασίζεται οµαδική εργασία σε χρόνιες ασθένειες επανέλεγχος των χρονίως πασχόντων ασθενών. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Για την επίτευξη γενικών και ειδικών στόχων του προγράµµατος κατάρτισης σχετικά µε τη διαχείριση χρόνιων ασθενειών, θα µπορούσαν αποτελεσµατικά να εφαρµοστούν οι ακόλουθες εκπαιδευτικές µέθοδοι: Εργαστήρια Κλινική εργασία / πρακτική υπό εποπτεία Παρατήρηση ιαδραστική µάθηση Εκµάθηση βασισµένη στο πρόβληµα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Υπόδυση ρόλων Οι συζητήσεις (σε οµάδες του ιατρείου) ιαλέξεις Οι συζητήσεις (σε οµάδες των εκπαιδευοµένων). 5. Συνθήκες Για την απόκτηση τεχνογνωσίας στον τοµέα της διαχείρισης χρόνιων ασθενειών και την ικανότητα να το εφαρµόσει στην πραγµατική ζωή, η εκπαίδευση στον τοµέα αυτό θα πρέπει να βασίζεται σε διαδραστικές και συµµετοχικές µεθόδους και να είναι όσο το δυνατόν πρακτικές. Οι θεωρητικές γνώσεις και η παρουσίαση της έρευνας θα µπορούσαν να δίδονται σε κάθε εκπαιδευτικό κέντρο, όπως νοσοκοµεία, κέντρα υγείας ή 16

17 πανεπιστήµια, κατά τη διάρκεια διαλέξεων, συζητήσεων ή αντιπαραθέσεων, και συµπληρωµατικά από έρευνα της σχετικής βιβλιογραφίας στις βιβλιοθήκες και τη χρήση τεχνικών ηλεκτρονικών υπολογιστών ως µέθοδο αυτο-εκπαίδευσης. Το πρακτικό µέρος του προγράµµατος κατάρτισης θα πρέπει να λαµβάνει χώρα στα ιατρεία, στα κέντρα υγείας, στα γραφεία νοσηλευτών κατά τη διάρκεια κλινικών εργασιών, χρησιµοποιώντας διαδραστική µάθηση και εκµάθηση βασισµένη στο πρόβληµα σενάριο, µέσω υπόδυσης ρόλων και ανάλυσης βίντεο, καθώς επίσης και σε σπίτια ασθενών κατά τη διάρκεια ατοµικών ή οµαδικών επισκέψεων στην κοινότητα. 6. Μέθοδοι αξιολόγησης / εργαλεία Η αντικειµενική µέτρηση της αποκτώµενης τεχνογνωσίας στον τοµέα της διαχείρισης των χρόνιων ασθενειών απαιτεί διάφορες µεθόδους αξιολόγησης, µεταξύ των οποίων η πιο αποτελεσµατική θα µπορούσε να είναι: Ένα δοκίµιο Η MCQ-MEQ µέθοδος (Ερωτηµατολόγιο πολλαπλής επιλογής, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένου οκιµίου) Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) Η προφορική µέθοδος Η µέθοδος αυτο-αξιολόγησης Ο έλεγχος ιατρικών αρχείων. 17

18 6ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ Jurate Klumbiene 1. Εισαγωγή Η σηµαντικότερη νοσοεπιβάρυνση στην Ευρώπη προέρχεται από µη µεταδοτικές ασθένειες όπως η καρδιαγγειακή νόσος, ο καρκίνος, ο σακχαρώδης διαβήτης, η χρόνια αναπνευστική νόσος και µυοσκελετικές παθήσεις. Η σηµαντικότερη δυνατότητα µείωσης της νοσοεπιβάρυνσης από τις µη µεταδοτικές ασθένειες, έγκειται στην πρόληψη. Η πρόληψη των µη µεταδοτικών ασθενειών θα πρέπει να λάβει χώρα σε επίπεδο πληθυσµού (µέτρα που προωθούν υγιή συµπεριφορά σε επίπεδο πληθυσµού) αλλά και σε ατοµικό επίπεδο (παρεµβάσεις σε άτοµα υψηλού κινδύνου). Οι οικογενειακοί ιατροί βρίσκονται σε ιδανική θέση για να µπορέσουν να συνεισφέρουν στη βελτίωση της πρόληψης των µη µεταδοτικών ασθενειών. Επίσης, διαθέτουν σηµαντικό ρόλο και στην πρόληψη των µεταδοτικών ασθενειών. Ο εµβολιασµός είναι µία από τις πλέον αποτελεσµατικές και ταυτόχρονα οικονοµικές ιατρικές παρεµβάσεις για την πρόληψη των ασθενειών. Οι οικογενειακοί ιατροι θα πρέπει να προωθούν ενεργά τον εµβολιασµό. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Στο τέλος του εκπαιδευτικού προγράµµατος οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να έχουν αναπτύξει ικανότητες που θα επιτυγχάνουν τους παρακάτω γενικούς και ειδικούς στόχους σχετικά µε τις προληπτικές παρεµβάσεις: Γενικά: Κατανόηση της έννοιας κινδύνου της νόσου καθώς και των στρατηγικών πληθυσµού και υψηλού κινδύνου, µε σκοπό την πρόληψη της νόσου. Κατανόηση του εύρους των προληπτικών παρεµβάσεων ως τµήµα του προληπτικού έργου των οικογενειακών ιατρών. Ικανότητα εφαρµογής προληπτικών παρεµβάσεων βάσει ενδείξεων τόσο όσον αφορά τις µεταδοτικές όσο και τις µη µεταδιδόµενες νόσους. Ειδικά: Αναγνώριση των ατόµων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για την εµφάνιση µεταδοτικών όσο και µη µεταδιδόµενων νόσων. Γνώση των βασικών αρχών που βοηθούν τα άτοµα να αλλάξουν τη συµπεριφορά τους, και απόκτηση πρακτικών δεξιοτήτων σχετικά µε την παροχή συµβουλών για την αλλαγή συµπεριφοράς. Ικανότητα εφαρµογής των κατάλληλων παρεµβάσεων για την πρόληψη της αρτηριακής υπέρτασης, της υπερχοληστερολαιµίας, της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη (ανεπάρκεια στην ανοχή της γλυκόζης). Γνώση των συστάσεων περί εµβολιασµού καθώς και ικανότητα διατήρησης ικανής κάλυψης εµβολιασµού. Ικανότητα σχεδιασµού και εφαρµογής ατοµικών και οµαδικών προληπτικών παρεµβάσεων σε συνεργασία µε µέλη της οµάδας γενικής ιατρικής ή άλλους ειδικούς. 18

19 3. Περιεχόµενα/θέµατα Τα επίπεδα της πρόληψης των ασθενειών (αρχική, πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής) Επιδηµιολογία των συχνότερων µεταδοτικών και µη µεταδιδόµενων νόσων Παρακολούθηση παιδιών και εφήβων Νόσοι που προλαµβάνονται µέσω εµβολιασµού και τύποι εµβολίων Προγράµµατα εµβολιασµών (πολιτική και πρόγραµµα εµβολιασµού) Χηµειοπρόληψη Έλεγχος και διάγνωση των πρώιµων σταδίων νόσου Βασικές αρχές αποτελεσµατικών στρατηγικών συµβουλευτικής για την αλλαγή συµπεριφοράς ασθενούς Ατοµικές και οµαδικές εκπαιδευτικές παρεµβάσεις Βραχείες παρεµβάσεις και άλλα σύνθετα προληπτικά προγράµµατα Φαρµακολογικές παρεµβάσεις. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Προκειµένου να επιτευχθούν οι γενικοί και οι ειδικοί στόχοι στην εκπαίδευση που αφορά στις προληπτικές παρεµβάσεις, µπορούν να εφαρµοσθούν οι ακόλουθες εκπαιδευτικές µέθοδοι: Κλινική εργασία/πρακτική µε επίβλεψη Συζητήσεις ιαδραστική µάθηση ιαλέξεις Έρευνα βιβλιογραφίας Παιχνίδι ρόλων Εργασία σε project Εργαστήρια. 5. Συνθήκες Προκειµένου να ενισχυθεί η κλινική ικανότητα στον τοµέα των προληπτικών παρεµβάσεων, οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να ενισχύουν συνεχώς τις θεωρητικές τους γνώσεις και τις πρακτικές δεξιότητές τους. Η θεωρητική γνώση µπορεί να µεταδοθεί µέσω των κλασικών εκπαιδευτικών µεθόδων, π.χ. µε διαλέξεις ή οµαδικές συζητήσεις που θα λάβουν χώρα σε πανεπιστήµια ή άλλα εκπαιδευτικά κέντρα. Οι πρακτικές δεξιότητες µπορούν να αποκτηθούν στα ιατρεία των οικογενειακών ιατρών, στα σπίτια των ασθενών ή σε κέντρα πληροφορικής. Το παιχνίδι ρόλων ή ακόµη και οι οµαδικές συζητήσεις θα µπορούσαν να λάβουν χώρα στο χώρο της πρακτικής. Θα πρέπει να παράσχεται πρόσβαση σε σύγχρονα εκπαιδευτικά προγράµµατα υπολογιστών για ατοµική εκπαίδευση ή µάθηση εξ αποστάσεως. 19

20 6. Μέθοδοι/εργαλεία αξιολόγησης Η µέτρηση της αποκτηθείσας ικανότητας στον τοµέα των προληπτικών παρεµβάσεων µπορεί να διενεργηθεί µε τη χρήση των παρακάτω µεθόδων αξιολόγησης: Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) οκίµια Μέθοδος MCQ MEQ (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλών Επιλογών, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένης Ανάπτυξης Θέµατος - δίνεται περιορισµένος αριθµός στοιχείων π.χ. µίας περίπτωσης ασθενούς και ζητείται η ανάπτυξη του θέµατος, π.χ. περιγραφή της στρατηγικής προσέγγισης του προβλήµατος) Προφορική µέθοδος ηµιουργία εκπαιδευτικού ή αναστοχαστικού πορτφόλιο Μέθοδος αυτοαξιολόγησης Μέθοδος δοµηµένων γραπτών απαντήσεων. 20

21 7ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ Linas Sumskas, Gediminas Raila 1. Εισαγωγή Οι γενικοί ιατροί έχουν ως ιδιαίτερο καθήκον την παροχή φροντίδας και κατάλληλης πληροφόρησης σχετικά µε την υγεία στους ασθενείς και τις οικογένειές τους αλλά και στις κοινότητες. Συνεπώς, η παραδοσιακή σχέση µεταξύ ασθενή και ιατρού, που δηµιουργούνταν µέσω βραχέων ιατρικών επισκέψεων, έχει αλλάξει σε σχέση µε το παρελθόν. Οι ασθενείς συχνά είναι πλήρως ενηµερωµένοι για τα δικαιώµατά τους, µέσω της ενηµέρωσης του καταναλωτή. Επιπλέον, έχουν ολοένα και µεγαλύτερη πρόσβαση, ιδίως µέσω διαδικτύου, σε ένα ευρύ δίκτυο µέσων µαζικής ενηµέρωσης. Αυτό σηµαίνει ότι ως πελάτες θα έχουν περισσότερες ερωτήσεις σχετικά µε τα ζητήµατα υγείας. Από την άλλη πλευρά, ορισµένες µελέτες καταδεικνύουν ότι ακόµη και σε ανεπτυγµένες χώρες, το επίπεδο γνώσεων στην υγεία σε ορισµένες οµάδες πληθυσµού, παραµένει χαµηλό. Η λύση για τη βελτίωση αυτής της κατάστασης είναι η παροχή εκπαιδευτικών και διδακτικών πόρων τόσο προς τους ασθενείς όσο και προς τους επαγγελµατίες της υγείας, αυξάνοντας το επίπεδο γνώσεων για την υγεία στους ασθενείς και τις κοινότητές τους. Η έννοια "στοιχειώδεις γνώσεις για την υγεία" χρησιµοποιείται για να περιγράψει την ιδέα ότι οι ασθενείς θα πρέπει να διαθέοτυν τις ευκαιρίες µα και τις δεξιότητες ώστε να κατανοούν τις πληροφορίες για την υγεία τους και να δρουν καταλλήλως ώστε να έχουν και αυτοί ενεργό ρόλο στην παραγωγή της υγείας. Άλλος ένας τοµέας που σχετίζεται µε τη χρήση της πληροφόρησης, αφορά στη βελτίωση της διαχείρισης της πληροφόρησης και την παροχή της στους ασθενείς µέσω διαφόρων τεχνολογιών πληροφορικής, κάτι που εφαρµόζεται ήδη σε πολλές χώρες. Η διαδικασία αυτή σχετίζεται τόσο µε την ανάπτυξη των ικανοτήτων στην πληροφορική από πλευράς των γενικών ιατρών, όσο και µε τη βελτίωση των γνώσεων υπολογιστών των ασθενών. Τα εργαλεία ηλεκτρονικής υποστήριξης για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην κλινική πρακτική, τα συστήµατα υπενθύµισης καθώς και η εκπαίδευση και η πληροφόρηση των ασθενών αποτελούν απαραίτητα στοιχέια για την αποτελεσµατική προληπτική φροντίδα. Η αποτελεσµατική διαχείριση πληροφόρησης ενισχύει την αξία της γενικής ιατρικής ως επιχειρηµατικής οντότητας και ταυτόχρονα βελτιώνει τη φροντίδα του ασθενούς. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Στο τέλος του εκπαιδευτικού προγράµµατος οι οικογενειακοί ιατροί θα πρέπει να έχουν αναπτύξει ικανότητες που θα επιτυγχάνουν τους παρακάτω γενικούς και ειδικούς στόχους σχετικά µε τον τρόπο ζωής: Γενικά: Κατανόηση του ρόλου των πληροφοριών υγείας στο σύνολο της σύγχρονης ιατρικής αλλά ιδιαίτερα στις προληπτικές δραστηριότητες. 21

22 Κατανόηση του ρόλου της πληροφορικής στη συλλογή και επανάκτηση ιατρικών πληροφοριών. Ικανότητα χρήσης των αρχείων των ασθενών µε σκοπό το σχεδιασµό και τη διενέργεια προληπτικών δράσεων. Ειδικά: Η συλλογή πληροφοριών, η οποία έχει επίδραση στο σχεδιασµό προληπτικών παρεµβάσεων καθώς και στην εκπαίδευση του πληθυσµού των ασθενών. Ικανότητα επιλογής της πλέον κατάλληλης µεθόδου καθώς και της αποθήκευσης, επεξεργασίας και επανάκτησης πληροφοριών, δίνοντας έµφαση στην πρόληψη. Ικανότητα επιλογής της βέλτιστης τεχνικής για τη διάδοση των πληροφοριών. Εφαρµογή τεχνικών διάδοσης πληροφοριών. Παρακολούθηση της διάδοσης πληροφοριών, των αποτελεσµάτων της στη δηµόσια υγεία καθώς και στο εάν ή/και πώς θα σχεδιαστούν νέες δράσεις. Περιεχόµενα/θέµατα Το περιεχόµενο του εκπαιδευτικού προγράµµατος θα πρέπει να αποτελείται από τα ακόλουθα θέµατα: Συλλογή, ταξινόµηση και ανάλυση πληροφορικών σχετικά µε την υγεία της κοινότητας Πόροι προαγωγής της υγείας Μέθοδοι διάδοσης πληροφορίας Παροχή και λήψη ανατροφοδότησης (feedback) Γλωσσικά, πολιτισµικά και φυλετικά εµπόδια Εφαρµογή πληροφορικής για την προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών Συστήµατα συλλογής ολοκληρωµένων δεδοµένων Παραδοσιακά και ηλεκτρονικά αρχεία ασθενών Υπενθυµίσεις (reminders) µέσω υπολογιστών και συστήµατα υποστήριξης αποφάσεων Εκπαίδευση ασθενών µέσω διαδικτύου Ο ρόλος της τηλεϊατρικής. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Προκειµένου να επιτευχθούν οι γενικοί και οι ειδικοί στόχοι στην εκπαίδευση που αφορά στον τρόπο ζωής, µπορούν να εφαρµοσθούν οι ακόλουθες εκπαιδευτικές µέθοδοι: 22

23 Κλινική εργασία/πρακτική µε επίβλεψη Συζητήσεις ιαδραστική µάθηση ιαλέξεις Έρευνα βιβλιογραφίας Παιχνίδι ρόλων Εργασία σε project Συνθήκες Για τη διδασκαλία των οργανωτικών ικανοτήτων στο πεδίο της πληροφόρησης, οι γενικοί ιατροί θα πρέπει να αυξήσουν τόσο τις θεωρητικές τους γνώσεις όσο και τις πρακτικές τους δεξιότητες. Οι θεωρητικές γνώσεις µπορούν να διδαχθούν µέσω διαλέξεων και επιδείξεων περιπτώσεων, σε οµάδες συζητήσεων και σε οµάδες παιχνιδιού ρόλων. Οι πρακτικές δεξιότητες µπορούν να αποκτηθούν στα ιατρεία των οικογενειακών ιατρών, στα σπίτια των ασθενών ή σε κέντρα πληροφορικής. Θα πρέπει να παρέχεται πρόσβαση σε σύγχρονα εκπαιδευτικά προγράµµατα υπολογιστών για ατοµική εκπαίδευση ή µάθηση εξ αποστάσεως. Το τελευταίο θα δώσει τη δυνατότητα συλλογής, αξιολόγησης και συστηµατοποίησης πληροφοριών σχετικά µε την πρόληψη. Μέθοδοι/εργαλεία αξιολόγησης Μια αποτελεσµατική µέτρηση της αποκτηθείσας ικανότητας στον τοµέα των παρεµβάσεων στον τρόπο ζωής απαιτεί την εφαρµογή πολλών µεθόδων αξιολόγησης, µεταξύ των οποίων οι πλέον αποτελεσµατικές είναι: οκίµιο Μέθοδος MCQ MEQ (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλών Επιλογών, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένης Ανάπτυξης Θέµατος - δίνεται περιορισµένος αριθµός στοιχείων π.χ. µίας περίπτωσης ασθενούς και ζητείται η ανάπτυξη του θέµατος, π.χ. περιγραφή της στρατηγικής προσέγγισης του προβλήµατος) Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) Προφορική µέθοδος ηµιουργία εκπαιδευτικού ή αναστοχαστικού πορτφόλιο Μέθοδος αυτοαξιολόγησης Μέθοδος δοµηµένων γραπτών απαντήσεων. 23

24 8ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Katarzyna Machaczek, Malcolm Whitfield, Mubarak Ismail 1. Εισαγωγή Ο τρόπος µε τον οποίο δηµιουργούνται οι σχέσεις µεταξύ ασθενών και οργανισµών πρωτοβάθµιας φροντίδας υγείας, επηρεάζει σηµαντικά το αποτέλεσµα ως προς την υγεία αλλά και την ικανοποίηση των ασθενών για τις υπηρεσίες που λαµβάνουν. Συνεπώς, η ανάπτυξη και η διατήρηση καλών σχέσεων µε τους ασθενείς είναι πλέον σηµαντική προτεραιότητα για τους οργανισµούς υγειονοµικής περίθαλψης. Έχουν συνταχθεί πολλά άρθρα για την υποστήριξη των γενικών ιατρών και των οργανώσεών τους σε αυτή την προσπάθεια. Τα περισσότερα από αυτά τα άρθρα και τις συστάσεις, παρέχουν πληροφόρηση σχετικά µε τους τρόπους δηµιουργίας σχέσεων µε άτοµα που προέρχονται από διαφορετικό κοινωνικό και εθνικό υπόβαθρο. Ο στόχος της δηµιουργίας ποιοτικών σχέσεων µε τους ασθενείς είναι διπλός: (1) να βοηθήσει τους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή µε τους γενικούς ιατρούς και, γενικώς, την πρωτοβάθµια φροντίδα υγείας, ώστε να εµπλακούν σε δραστηριότητες και συµπεριφορές που µειώνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης βασικών ασθενειών, και (2) να βελτιστοποιήσει την αποτελεσµατικότητα της θεραπείας και των υπηρεσιών που παρέχονται στους ασθενείς. 24

25 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Με την συµπλήρωση αυτού του µέρους του εκπαιδευτικού προγράµµατος, οι γενικοί γιατροί θα είναι εξοπλισµένοι µε ικανότητες, γνώσεις και δεξιότητες να οικοδοµήσουν και να διατηρήσουν καλές σχέσεις µε τους ασθενείς καν να κατανοήσουν τον ρόλο των µονάδων τους στην υποστήριξή τους να επιτύχουν αυτούς τους σκοπούς. Οι γενικοί γιατροί θα αποκτήσουν γνώσεις για το πως θα δεσµεύουν αποτελεσµατικά τους ασθενείς ώστε να µεγιστοποιούν τις εκβάσεις της αγωγής, και να προλαµβάνουν την εµφάνιση της νόσου οι οποίες θα µπορούσαν να αποφευχθούν εάν οι ασθενείς γνωρίζουν να χρησιµοποιούν και εµπλέκονται σε υπηρεσίες πρόληψης που είναι διαθέσιµες στις µονάδες πρωτοβάθµιας φροντίδας. Γενικά : Να κατανοήσουν την επίδραση της ποιότητας των σχέσεων ανάµεσα στους ασθενείς και τις µονάδες γενικής ιατρικής πάνω στις εκβάσεις της αγωγής και της υγείας του ασθενούς. Να κατανοήσουν τον ρόλο των Γενικών Γιατρών και των µονάδων πρωτοβάθµιας φροντίδας στην πρόληψη ανάπτυξης της νόσου µέσω εµπλοκής των ασθενών σε πολυάριθµα προγράµµατα πρόληψης της νόσου και προαγωγής της υγείας. Να κατανοήσουν τις αρχές των οργανωτικών χαρακτηριστικών που απαιτούνται για την ανάπτυξη και διατήρηση αποτελεσµατικών σχέσεων µε τους ασθενείς. Ειδικά : Η ικανότητα να αναπτύσσει, να παρέχει, να παρακολουθεί και να αξιολογεί προγράµµατα και υπηρεσίες που εµπλέκουν ασθενείς ώστε να µεγιστοποιεί τις εκβάσεις των προληπτικών παρεµβάσεων. Οι δεξιότητες να δεσµεύει ασθενείς, τις οικογένειές τους και τις κοινότητες στην παροχή αποτελεσµατιών παρεµβάσεων προαγωγής της υγείας και πρόληψης της νόσου. Η ικανότητα οικοδόµησης σχέσεων µεταξύ ασθενών και των οικογενειών τους. Η ικανότητα να αναγνωρίζουν και να συντονίζουν τους παράγοντες που επηρεάζουν την σχέση γιατρού ασθενούς. 3. Περιεχόµενο / θέµατα Τα ακόλουθα θέµατα πρέπει να θεωρούνται ως περιεχόµενο των προγραµµάτων εκπαίδευσης σχετικά µε το αντικείµενο των σχέσεων µε τον ασθενή: Μοντέλα των σχέσεων γιατρού-ασθενούς Ο ρόλος της οικογένειας στην οικοδόµηση των σχέσεων µε τον ασθενή Παράγοντες κοινωνικοί, πολιτιστικοί, ηθικοί και θρησκευτικοί που επηρεάζουν τις σχέσεις µε τους ασθενείς έσµευση µε τους ασθενείς και τις κοινότητες 25

26 Συµµετοχή του ασθενούς και των δηµόσιων φορέων στο σχεδιασµό των υπηρεσιών και των προγραµµάτων ιαχείριση της αλλαγής συµπεριφοράς και της παροχής συµβουλών Εκπαίδευση των ασθενών και αυτο-φροντίδα Ικανοποίηση των ασθενών Υποστήριξη σε ασθενείς που απαιτούν προληπτικές κλινικές παρεµβάσεις. Συνεχής παρακολούθηση της χρήσης των υπηρεσιών, µε ιδιαίτερη αναφορά στην πρόσβαση των ασθενών και της κοινότητας Επιτόπιες υπηρεσίες για την προαγωγή της βελτίωσης της υγείας και της αναζήτησης υγειινών συµπεριφορών. 4. Εκπαιδευτικές µέθοδοι Πολλαπλές εκπαιδευτικές µέθοδοι µπορούν να βελτιώσουν την κλινική απόδοση και τις εκβάσεις των ασθενών µε την αλλαγή της συµπεριφοράς των ιατρών, και οι πιο αποτελεσµατικές είναι εκείνες που συνδέονται µε την κλινική πρακτική (για παράδειγµα, προβολής καθώς και υπενθυµίσεις). Οι λιγότερο αποτελεσµατικές µέθοδοι είναι αυτές που χρησιµοποιούνται περισσότερο στην συνεχιζόµενη ιατρική εκπαίδευσή της γενικής ιατρικής, όπως, διδασκαλία τύπου διάλεξης και ανεπιθύµητου έντυπο υλικό (συµπεριλαµβανοµένων των κλινικών κατευθυντήριων οδηγιών). Προκειµένου να υπάρξει πιο αποτελεσµατική διδασκαλία, συνιστώνται οι παρακάτω µέθοδοι: Κλινική εργασία Role playing Μελέτη περιστατικών Εργαστήρια- κλινικά φροντιστήρια ιαδραστική (IT-based) µάθηση Συζητήσεις Τοπικές εκδηλώσεις Σηµαντική Ανάλυση Εκδήλωσης (ΣΠΕ). 26

27 5. Συνθήκες Οι συνεδρίες θα πρέπει να λαµβάνουν χώρα σε µονάδες πρωτοβάθµιας φροντίδας. Οι γιατροί θα πρέπει να µάθουν πως λειτουργεί ολόκληρη η µονάδα ώστε να συµµετάσχουν οι ασθενείς στις υπηρεσίες τους και να τους ενθαρρύνει να χρησιµοποιούν τους διαθέσιµους πόρους και τις υπηρεσίες µε τον πιο ουσιαστικό τρόπο. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών, οι γιατροί θα πρέπει να συζητήσουν µε τους συναδέλφους τους,πως τα ιατρεία τους θα µπορούσαν να βελτιωθούν έτσι ώστε να αυξηθεί η ικανοποίηση των ασθενών τους και η µακροχρόνια τήρηση των παρεµβάσεων / θεραπειών. Επιπλέον, οι γιατροί θα πρέπει να ενθαρρύνονται να επανεξετάζουν συνεχώς τα υφιστάµενα αποτελέσµατα της έρευνας, να είναι ενηµερωµένοι στις πιο αποτελεσµατικές µεθόδους και τις στρατηγικές συµµετοχής ατόµων, κοινοτήτων και πληθυσµών. 6. Αξιολόγηση / εργαλεία Προκειµένου να αξιολογηθούν οι ικανότητες των γενικών ιατρών στο πεδίο των σχέσεων µε τους ασθενείς διάφορα αποτελεσµατικά εργαλεία και µέθοδοι µπορούν να χρησιµοποιηθούν. Αυτά είναι: Παρατήρηση (άµεση και έµµεση) Ένα χαρτοφυλάκιο, εκπαιδευτικό ή στοχαστικό Αυτο-αξιολόγηση Η MCQ-MEQ µέθοδο (Ερωτηµατολόγιο Πολλαπλών Επιλογών, Ερωτηµατολόγιο Τροποποιηµένου οκίµιου) Ένα δοκίµιο. 27

28 9ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ Maciek Godycki-Ćwirko, Jarosław Krawczyk 1. Εισαγωγή Όλα τα µέλη µιας κοινότητας θα αποταθούν, κάποια στιγµή, στην πρωτοβάθµια φροντίδα υγείας λόγω προβληµάτων υγείας που µπορεί να παρουσιάσουν. Ορισµένοι θα χρειαστούν την ιατρική φροντίδα της κοινότητας, που συχνά περιγράφεται ως µια πολυποίκιλη σειρά πολιτικών που απευθύνονται σε µη ανεξάρτητα άτοµα, δηλαδή σε αυτά που είναι χρόνια εξαρτώµενα λόγω ηλικίας, ψυχασθένειας ή πνευµατικών ή σωµατικών αναπηριών. Για άλλους, η ιατρική φροντίδα της κοινότητας σηµαίνει απλώς φροντίδα για τους ηλικιωµένους, για άτοµα µε µαθησιακές ή σωµατικές αναπηρίες ή και ψυχασθένεια, η οποία παρέχεται εκτός νοσοκοµείου. Μία από τις σηµαντικότερες αρχές της φροντίδας της κοινότητας είναι η παροχή φροντίδας και υποστήριξης χωρίς υποβάθµιση της ανεξαρτησίας του ασθενούς, καθώς και η ενθάρρυνση να πάρουν την υγεία τους στα χέρια τους. 2. Εκπαιδευτικά αντικείµενα Στο τέλος του εκπαιδευτικού προγράµµατος επαρκείς οικογενειακοί γιατροί θα πρέπει να επιτύχουν τους ακόλουθους γενικούς και ειδικούς στόχους που συνδέονται µε την κοινοτική φροντιδα : Γενικά: Να κατανοήσουν το ρόλο της κοινοτικής φροντιδας στην προαγωγή της υγείας και πρόληψης των ασθενειών. Να µάθουν για διαφορετικές υπηρεσίες κοινοτικής φροντίδας. Να είναι σε θέση να εφαρµόζουν αποτελεσµατικά µέτρα κοινοτικής φροντίδας σε τοπικό επίπεδο. Ειδικά: Γνώση των διαφορετικών µοντέλων διαχείρισης για τη κοινοτική φροντίδα. Η δυνατότητα να εντοπίσει µεµονωµένους ασθενείς, οικογένειες και οµάδες που χρειάζονται τη φροντίδα της κοινότητας. Η δυνατότητα να σχεδιάσουν και να εφαρµόσουν ατοµικές και οµαδικές εκτιµήσεις των αναγκών µόνοι και σε συνεργασία µε µέλη της οµάδας του ιατρείου και άλλες εξειδικευµένες υπηρεσίες. Ενίσχυση της κινητοποίησης των ασθενών να αναλάβουν προσπάθειες προκειµένου να χρησιµοποιήσουν τα µέτρα κοινοτικής φροντίδας. Η δυνατότητα να παρακολουθεί τη διαδικασία κοινοτικής φροντίδας. 28

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ Προϊόν του Προγράµµατος Leonardo da Vinci Project: Bridging the gap of general practitioners competence on the European

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Ψήφισμα Συμβουλίου Ευρωπαίων Οδοντιάτρων (CED) Mάιος 2013 Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ελληνική μετάφραση του ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ Νοσηλευτικής ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Τομέας Υγείας Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Τριτοβάθμια Περίθαλψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Υγιεινή της Εργασίας είναι: η προάσπιση και προαγωγή της υγείας στον ψηλότερο βαθμό της φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας των εργαζομένων σ όλα τα επαγγέλματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περιγραφή του Προγράµµατος

Γενική περιγραφή του Προγράµµατος Γενική περιγραφή του Προγράµµατος Γενικός Σκοπός Προγράµµατος Μέρος 1 ο (ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ) Προβλεπόµενα στοιχεία µάθησης ILO 1. Ενότητα του προγράµµατος ραστηριότητες Μάθησης Εξετάσεις Ενότητα 1 «Ο γενικός σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ή ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ είναι η εφαρμογή της νοσηλευτικής πρακτικής και των ενεργειών της δημόσιας υγείας, με

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλο Παροχής Υπηρεσιών Προσβασιμότητας για Φοιτητές με Αναπηρία

Μοντέλο Παροχής Υπηρεσιών Προσβασιμότητας για Φοιτητές με Αναπηρία Μοντέλο Παροχής Υπηρεσιών Προσβασιμότητας για Φοιτητές με Αναπηρία το παράδειγμα του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Κουρουπέτρογλου Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μονάδα Προσβασιμότητας για

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία»

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΠΕΜΠΤΗ 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΎΛΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τρέφοµαι σωστά - Ζω µε υγεία 1.1 ιατροφή και Υγεία 1.2 ιατροφή και καρδιοαγγειακά νοσήµατα 1.2.1 Υπερλιπιδαιµία Υπερχοληστερολαιµία 1.2.2 Αρτηριακή πίεση - Υπέρταση 1.3 ιατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I Εισαγωγή στην εκπαιδευτική τεχνολογία 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στη µάθηση και την τεχνολογία 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Από τη θεωρία στην εφαρµογή 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η/Υ και υπολογιστικά εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Εθνικός σχεδιασμός και ενδυνάμωση των Υπηρεσιών Πρόληψης: α. Καταπολέμηση και προσπάθεια εξάλειψης των αιτιολογικών παραγόντων της αρρώστιας

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ι

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ι ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ι 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ FGA310 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 3 ο ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Νομικά και οικονομικά θέματα Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εκπαιδευτική ενότητα Νομικά και οικονομικά θέματα Αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών 1. Εισαγωγή Οι εξελίξεις και οι δεσμεύσεις στο θέμα της Ασφάλειας των Ασθενών έχουν αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ GD0350 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κοινωνιολογία ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Σάββατο 07 Μάρ 2009 Τα επόμενα χρόνια θα δούμε μεγάλες αλλαγές στις φαρμακευτικές εταιρείες. Παραδοσιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ DP2021 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Τρίτο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Φτάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Ηλεκτρονική Υγεία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονική Υγεία Ενότητα: Διαχείριση χρόνιων πασχόντων με συστήματα τηλεματικής Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης

Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης Α. ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α.1. ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΑΡΜΟΔΙΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΕΣΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ / ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Διοίκηση Ολικής Ποιότητας Ενότητα 1η: Παρουσίαση Μαθήματος Δημήτριος Δρόσος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Φ. ΚΑΛΥΒΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Παιδίατρος- Ιατρός Δημόσιας Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου

Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου Τι προκαλεί τις τροχαίες συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους; Ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπιση; Γεωργία Παναγιώτου, Ph.D. Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 Περιγραφή της μελέτης ΤΡΟΧΑΙΑ2 Στόχος: Ανασκόπηση διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Κοινοτική Κλινική Ψυχολογία

Κοινοτική Κλινική Ψυχολογία Κοινοτική Κλινική Ψυχολογία Γιώργος Ευσταθίου εκαετία `60 στις ΗΠΑ ανάπτυξη «Κοινοτικής Ψυχολογίας» «ιερεύνηση της σχέσης του ατόµου µε την κοινότητα και την κοινωνία µε σκοπό την προώθηση της ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα