Βασικές διαπιστώσεις και συστάσεις για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών σε ολόκληρη την Ευρώπη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βασικές διαπιστώσεις και συστάσεις για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών σε ολόκληρη την Ευρώπη"

Transcript

1 Βασικές διαπιστώσεις και συστάσεις για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών σε ολόκληρη την Ευρώπη Εργασίες της υποομάδας για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών της ομάδας εργασίας για την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της περίθαλψης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η έκθεση περιλαμβάνει την ανάλυση των προγραμμάτων, των ενοτήτων, των μαθημάτων, των εργαστηρίων, των συστημάτων και των σεμιναρίων, όπως έχουν παρασχεθεί από τα μέλη της ομάδας εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της περίθαλψης (PSQCWG) που είναι επιφορτισμένη με το έργο, υπό τον συντονισμό της υποομάδας για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών της PSQCWG. Οι πρωτοβουλίες που αναφέρονται χρησιμοποιούνται σε διάφορα επίπεδα (τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, άλλο), επικεντρώνονται σε Σελίδα 1

2 διαφορετικές έννοιες της παροχής ασφαλούς περίθαλψης και έχουν ως στόχο ποικίλους τύπους ακροατηρίου. Ως τέτοιες, χρησιμεύουν περισσότερο για την ενημέρωση του κοινού, του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος και των υπευθύνων για τη χάραξη πολιτικής και λιγότερο ως επιρροές ή παραδείγματα. Κάθε πρωτοβουλία προϋποθέτει την προσαρμογή στο εθνικό περιβάλλον, τις προσδοκίες και τη χρηματοδότηση. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ MEΘΟΔΟΣ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Κυριότητα και διακυβέρνηση Εθνική ρύθμιση Είδος εκπαίδευσης στην ασφάλεια των ασθενών Ακροατήριο-στόχος Δυνατότητες ανά σχολή Οργάνωση Αξιολόγηση ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Κύρια μαθησιακά αποτελέσματα ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Παράδειγμα από τη Γερμανία Παράδειγμα από τη Δανία (1) Παράδειγμα από τη Δανία (2) Παράδειγμα από την Ισπανία: Παράδειγμα από το ISQua ΦΡΑΓΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Παραρτήματα Παράρτημα 1 Υπόδειγμα Παράρτημα 2 Γλωσσάριο Πίνακες Πίνακας 1 Παραδείγματα εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που στάλθηκαν από τους ερωτηθέντες Πίνακας 2 Επίπεδο φορέων οργάνωσης Πίνακας 3 Είδος εκπαίδευσης και κατάρτισης Πίνακας 4 Ακροατήριο-στόχος Πίνακας 5 Ικανότητες σχολής, κατάρτιση και ενδιαφέρον Πίνακας 6 Πλατφόρμα παροχής, διάρκεια και προσόντα των συμμετεχόντων Πίνακας 7 Αξιολόγηση του προγράμματος εκπαίδευσης και προσόντα για τους συμμετέχοντες Πίνακας 8 Φραγμοί για την εφαρμογή Σελίδα 2

3 Σελίδα 3

4 1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ Το 2013 η ομάδα εργασίας για την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της περίθαλψης 1 (PSQCWG) ανέλαβε την πρωτοβουλία να εκπονήσει συστάσεις για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών. Η απόφαση βασίστηκε στον χαμηλό βαθμό συμμόρφωσης των κρατών μελών με τις απαιτήσεις της σύστασης του Συμβουλίου 2009/C 151/01 2. Η σύσταση προέβλεπε ότι τα κράτη μέλη θα προβούν σε: Προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών: α) μέσω προώθησης της πολυεπιστημονικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, σε θέματα ασφάλειας των ασθενών, όλων των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας, των λοιπών εργαζομένων στην υγειονομική περίθαλψη, καθώς και του αρμόδιου διευθυντικού και διοικητικού προσωπικού στους χώρους παροχής υγειονομικής περίθαλψης β) μέσω ένταξης της ασφάλειας των ασθενών στην προπτυχιακή και τη μεταπτυχιακή εκπαίδευση, εκπαίδευσης στα πλαίσια της εργασίας και συνεχούς επαγγελματικής ανάπτυξης των επαγγελματιών του τομέα της υγείας γ) μέσω εξέτασης των δυνατοτήτων ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων στον τομέα της ασφάλειας των ασθενών, δηλαδή των βασικών γνώσεων, συμπεριφορών και ικανοτήτων που απαιτούνται για την επίτευξη ασφαλέστερης περίθαλψης, με στόχο τη διάδοσή τους στο σύνολο των εργαζομένων στην υγειονομική περίθαλψη καθώς και του αρμόδιου διευθυντικού και διοικητικού προσωπικού δ) μέσω παροχής και διάδοσης πληροφοριών προς όλους τους εργαζομένους στην υγειονομική περίθαλψη σχετικά με τις προδιαγραφές ασφαλείας των ασθενών, τους κινδύνους και τα μέτρα που εφαρμόζονται για τον περιορισμό ή την πρόληψη των σφαλμάτων, στα οποία συγκαταλέγονται οι βέλτιστες πρακτικές, και μέσω προώθησης της συμμετοχής τους ε) μέσω συνεργασίας με οργανισμούς επαγγελματικής εκπαίδευσης στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, προκειμένου η ασφάλεια των ασθενών να τυγχάνει της δέουσας προσοχής στο πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών της ανώτατης εκπαίδευσης και της συνεχούς εκπαίδευσης και κατάρτισης των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας, επίσης δε μέσω της ανάπτυξης των απαραίτητων δεξιοτήτων για την καθοδήγηση και την επίτευξη των αλλαγών συμπεριφοράς που απαιτούνται για να βελτιωθεί η ασφάλεια των ασθενών μέσω αλλαγών στο σύστημα. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του για την εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου έδειξε ότι ο τομέας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σημειώνει τον μικρότερο βαθμό υλοποίησης μεταξύ όλων των τομέων που προβλέπει η σύσταση, μαζί με τη χειραφέτηση των ασθενών και την καθιέρωση συστημάτων υποβολής εκθέσεων και αποκόμισης διδαγμάτων για ανεπιθύμητα συμβάντα. Το παρόν έγγραφο παρέχει καθοδήγηση στα κράτη μέλη, υπό μορφή συστάσεων, με σκοπό την καθιέρωση και την εφαρμογή εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών για τους επαγγελματίες και το διοικητικό προσωπικό της υγειονομικής περίθαλψης, όπως απαιτείται από τη σύσταση του Συμβουλίου του Οι συστάσεις λαμβάνουν υπόψη τις αναφερόμενες πρωτοβουλίες για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών, με παραδείγματα και εμπειρίες από 27 ευρωπαϊκές χώρες ( Σελίδα 4

5 κράτη μέλη της ΕΕ και τη Νορβηγία) και 9 ευρωπαϊκές επαγγελματικές ενώσεις (ΜΚΟ) και βασίζονται στην προηγούμενη εμπειρία από τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν από την ομάδα εργασίας για την εκπαίδευση του έργου «Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Ασφάλεια των Ασθενών» (EUNetPaS 4 ) και λαμβάνει υπόψη τον πολυεπαγγελματικό οδηγό προγραμμάτων σπουδών για την ασφάλεια των ασθενών της ΠΟΥ. Οι συστάσεις περιγράφουν την εμπειρία της αναφερόμενης δραστηριότητας εκπαίδευσης και κατάρτισης και παραθέτουν τους παράγοντες που είναι αναγκαίοι για την εφαρμογή τους αυτό το μέρος βασίζεται στα συμφωνημένα χαρακτηριστικά όπως ορίζονται στο υπόδειγμα του παραρτήματος. 2. MEΘΟΔΟΣ Η έκθεση εκπονήθηκε σε διάφορες φάσεις υπό την καθοδήγηση εμπειρογνωμόνων: Καθ. Cordula Wagner, Κάτω Χώρες Καθ. Doris Østergaard, Δανία Καθ. Brian Capstick, Ηνωμένο Βασίλειο. Το έργο άρχισε με τη χαρτογράφηση των πρόσφατων δραστηριοτήτων και παραδείγματα ορθής πρακτικής όσον αφορά την ευρωπαϊκή εμπειρία στην εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών. Για τον σκοπό αυτό, ένα σχέδιο υποδείγματος για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση απεστάλη προς σχολιασμό της υποομάδας για την εκπαίδευση και την κατάρτιση (υποομάδα ΕΚ). Η τροποποιημένη έκδοση που λαμβάνει υπόψη τις παρατηρήσεις της υποομάδας στάλθηκε στη συνέχεια όχι μόνο στα μέλη της υποομάδας ΕΚ, αλλά επίσης και σε άλλα μέλη της PSQCWG. Οι απαντήσεις συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης στις 29 Οκτωβρίου 2013 και παρουσιάστηκαν κατά τη συνεδρίαση της PSQCWG στις 4 Νοεμβρίου Το αποτέλεσμα της εργασίας αυτής συζητήθηκε στη συνεδρίαση της υποομάδας στις 13 Φεβρουαρίου και παρουσιάστηκε στην PSQCWG κατά τις συνεδριάσεις της 14ης Φεβρουαρίου και της 13ης Μαρτίου χώρες (26 κράτη μέλη και η Νορβηγία) και 9 ευρωπαϊκές επαγγελματικές ενώσεις μοιράστηκαν την πλούσια πληθώρα παραδειγμάτων που αφορούν την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών. Εντούτοις, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η έκθεση δεν παρουσιάζει το πλήρες φάσμα των δραστηριοτήτων εκπαίδευσης και κατάρτισης που σχετίζονται με την ασφάλεια των ασθενών στην Ευρώπη. Υπό το πρίσμα της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε στις συνεδριάσεις της PSQCWG, έχει ληφθεί απόφαση σχετικά με τα είδη και τις κατηγορίες δραστηριοτήτων/πρωτοβουλιών που περιλαμβάνονται στην έκθεση: δηλαδή, κατά πόσον θα πρέπει να περιλαμβάνονται οι καταρτίσεις στον χώρο εργασίας που παρέχονται στην πρωτογενή και νοσοκομειακή περίθαλψη, η πρακτική των οδοντιάτρων και η συνεχής επαγγελματική εκπαίδευση (ΣΕΕ), υποθέτοντας ότι κατάρτιση σχετικά με τον έλεγχο των λοιμώξεων, την ασφάλεια της φαρμακευτικής αγωγής, την ανάνηψη, την επιθετικότητα ή τις πτώσεις 4 Σελίδα 5

6 παρέχεται τακτικά σε διεπαγγελματικό ακροατήριο εντός των εσωτερικών εκπαιδευτικών συστημάτων σε όλα τα κράτη μέλη και την Ευρώπη. Συνεπώς, αποφασίστηκε να διατηρηθούν ορισμένες εισφορές του διοργανικών δραστηριοτήτων κατάρτισης που παρέχουν τα κράτη μέλη και οι επαγγελματικές ενώσεις στους πίνακες που παρατίθενται στο παράρτημα και οι οποίοι απεικονίζουν τις περιοχές που καλύπτονται από τις δραστηριότητες αυτές και ως αναγνώριση των συνεισφερόντων στην παρούσα έκθεση. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι, λόγω της αδυναμίας ρύθμισης τέτοιων καταρτίσεων, δεν συμμεριζόμαστε τις δραστηριότητες κατάρτισης που αναφέρονται στην παρούσα σύσταση. Αρχή: Η έκθεση δεν προτίθεται να παράσχει πλήρη εικόνα όλων των δραστηριοτήτων/πρωτοβουλιών εκπαίδευσης και κατάρτισης για την ασφάλεια των ασθενών στην Ευρώπη, αλλά περιλαμβάνει πρακτικές λύσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστούν οι διατάξεις της σύστασης του Συμβουλίου και επεξηγείται με τα αναφερθέντα παραδείγματα και τα παραδείγματα ορθής πρακτικής στην εκπαίδευση και/ή την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών από ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό περιλαμβάνει δραστηριότητες/πρωτοβουλίες εκπαίδευσης και κατάρτισης που προσφέρονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τυπικές και άτυπες δραστηριότητες ΣΕΕ που προσφέρονται από διάφορους φορείς οργάνωσης και δραστηριότητες που παρέχονται σε εσωτερικές δομές υγειονομικής περίθαλψης. Επιπλέον, η έκθεση περιλαμβάνει θέματα όπως: πόροι οργανισμών/φορέων που είναι αναγκαίοι για την εκτέλεση της δραστηριότητας εκπαίδευσης, δυνατότητες ανά σχολή σπουδαιότητα της εστίασης στους σπουδαστές ως μελλοντικούς επαγγελματίες του τομέα της υγείας σπουδαιότητα της συμπερίληψης της κατάρτισης για το διοικητικό προσωπικό και τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης, όπως η ευκαιρία διά βίου μάθησης συμμετοχή των ασθενών (π.χ. πώς χρησιμοποιούνται οι εμπειρίες ή οι ιστορίες ασθενών ως εκπαιδευτικά εργαλεία) επικοινωνία μεταξύ επαγγελματικών ομάδων και μεταξύ επαγγελματιών και ασθενών, αξίες όπως η λογοδοσία και συμπόνοια. 3. Ο ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Οι επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων ιατρών, οδοντιάτρων, νοσηλευτών, μαιών και φαρμακοποιών, παρακολουθούν εκτενή εκπαίδευση, προτού τους επιτραπεί να προβαίνουν σε διάγνωση, θεραπεία και περίθαλψη των ασθενών. Η βασική εκπαίδευση αυτών των επαγγελματιών στις ευρωπαϊκές χώρες είναι εν μέρει συγκρίσιμη ως προς το περιεχόμενό της για την ασφάλεια των ασθενών, πράγμα που θα ενθαρρύνει την υποστήριξη της ανταλλαγής επαγγελματιών στο πλαίσιο διασυνοριακών προγραμμάτων μάθησης και επιτρέπει την αυτόματη αναγνώριση των προσόντων επαγγελματιών που μετακινούνται σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ. Πρόσφατα, δεν γίνονται γνωστά πολλά στοιχεία σχετικά με την εκπαίδευση για την ασφάλεια των ασθενών, τα οποία να λαμβάνουν οι επαγγελματίες του τομέα αυτού κατά τη διάρκεια της βασικής τους εκπαίδευσης, ή αργότερα, όταν ακολουθούν συνεχή εκπαίδευση. Η εκπαίδευση για την ασφάλεια των ασθενών επικεντρώνεται στην απόκτηση γνώσεων, συμπεριφορών και δεξιοτήτων για την υποστήριξη αλλαγών συμπεριφοράς για την παροχή ασφαλέστερης περίθαλψης. Οι αρχές της ασφάλειας των ασθενών περιλαμβάνουν μη τεχνικές δεξιότητες, που δεν αφορούν ειδικά κάποιον επιστημονικό κλάδο και, ως εκ τούτου, είναι συναφείς για όλους τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης, αν και οι γνώσεις που παρέχονται συνδέονται μερικές φορές με την εξειδίκευση των επαγγελματιών. Παραδείγματα εκπαιδευτικών Σελίδα 6

7 θεμάτων ασφάλειας των ασθενών είναι: η υποβολή εκθέσεων για περιστατικά, η μηχανική ανθρώπινων παραγόντων και η μετάδοση πληροφοριών μεταξύ επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης και προς τους ασθενείς (Jansma, ). Η υποβολή εκθέσεων για περιστατικά έχει αποδείξει τη χρήση τους σε τομείς υψηλού κινδύνου, όπως η βιομηχανία αερομεταφορών ή η βιομηχανία πετροχημικών. Ένα αποτελεσματικό σύστημα υποβολής εκθέσεων εξαρτάται από τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης, οι οποίοι αναγνωρίζουν επικίνδυνες καταστάσεις, έχουν επίγνωση της σημασίας της υποβολής εκθέσεων και αποκόμισης διδαγμάτων από περιστατικά και γνωρίζουν πώς να υποβάλουν ένα περιστατικό στο σύστημα. Η εκπαίδευση θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη για την εκπλήρωση αυτών των προϋποθέσεων και την επίτευξη ενεργού πνεύματος υποβολής εκθέσεων. Οι ανθρώπινες αστοχίες που σημειώνονται στην επιστήμη των ανθρώπινων παραγόντων είναι ένα άλλο σημαντικό θέμα το οποίο πρέπει να κατανοήσουν οι επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης, αλλά που συχνά δεν είναι μέρος της βασικής εκπαίδευσης και των προγραμμάτων σπουδών. Η επικοινωνία με τους ασθενείς περιλαμβάνεται σε ορισμένα προγράμματα διδασκαλίας, αλλά η επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης και τα υποκείμενα αίτια αστοχίας επικοινωνίας και ανεπαρκούς διεπιστημονικής συνεργασίας δεν είναι ακόμη μέρος των κανονικών προγραμμάτων σπουδών. Η διεπιστημονική συνεργασία συνίσταται σε διάφορα στοιχεία και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στην εκπαίδευση για την ασφάλεια των ασθενών (Jansma, ): Ύπαρξη ομαδικού πνεύματος, και εκτός του περιβάλλοντος εργασίας Ενεργή συμμετοχή των ασθενών και των νοσηλευτών τους ως εταίρων στην ομάδα περίθαλψης και κάλεσμα για συμβολή στην ασφαλή περίθαλψη Ελεύθερη έκφραση Συζήτηση για τις διενέξεις Χρήση όλων των χαρακτηριστικών της ομάδας Συμβολή στον συντονισμό των εργασιών και της επικοινωνίας της ομάδας Άσκηση ηγετικού ρόλου της κατάστασης ή παροχή δυνατότητας σε άλλους να το κάνουν, ανεξάρτητα από την ιεραρχία Χρήση όλων των πόρων της ομάδας και του περιβάλλοντος (όπως πληροφορίες, μέλη της ομάδας, ασθενείς, ιατροτεχνολογικά προϊόντα και εγκαταστάσεις υποστήριξης) για ασφαλή και αποτελεσματική εργασία Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) έχει αναπτύξει τον οδηγό του προγράμματος σπουδών για την ασφάλεια των ασθενών: (η διεπαγγελματική έκδοση). Ο οδηγός έχει σχεδιαστεί ώστε να ενσωματώνεται σε υφιστάμενα εκπαιδευτικά προγράμματα σπουδών υγειονομικής περίθαλψης, αλλά, παρά το γεγονός αυτό, 5 Jansma JD, Wagner C, Bijnen AB. A patient safety curriculum for medical residents based on the perspectives of residents and supervisors. Journal of Patient Safety 2011, 7(2), Jansma JD. Patient safety education for medical residents. Διδακτορική διατριβή. Amsterdam, VUmc, 2011 Σελίδα 7

8 υπάρχουν εμπόδια στην εφαρμογή του. Ο οδηγός περιέχει 11 θέματα (πλαίσιο 1) για την εκπαίδευση στην ασφάλεια των ασθενών. Για τους εκπαιδευτές, παρουσιάζονται διάφορες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις, όπως διαλέξεις, μάθηση στο πλαίσιο μικρών ομάδων, συζητήσεις σε περιπτωσιολογική βάση, παιχνίδια ρόλων και προσομοιώσεις. Πλαίσιο 1 Θέμα 1: Τι είναι η ασφάλεια των ασθενών; Θέμα 2: Γιατί είναι σημαντική η εφαρμογή ανθρώπινων παραγόντων για την ασφάλεια των ασθενών. Θέμα 3: Κατανόηση των συστημάτων και του αποτελέσματος της πολυπλοκότητας στην περίθαλψη ασθενών Θέμα 4: Αποτελεσματικό ομαδικό πνεύμα. Θέμα 5: Αποκόμιση διδαγμάτων από σφάλματα για την αποτροπή ζημίας. Θέμα 6: Κατανόηση και διαχείριση του κλινικού κινδύνου. Θέμα 7: Χρήση μεθόδων βελτίωσης ποιότητας για τη βελτίωση της περίθαλψης. Θέμα 8: Συνεργασία με ασθενείς και νοσηλευτές. Θέμα 9: Πρόληψη και έλεγχος των λοιμώξεων. Θέμα 10: Ασφάλεια των ασθενών και επεμβατικές διαδικασίες. Θέμα 11: Βελτίωση της ασφάλειας της φαρμακευτικής αγωγής 4. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 4.1 Κυριότητα και διακυβέρνηση Τα μέλη της υποομάδας ΕΚ και τα υπόλοιπα μέλη της PSQCWG περιέγραψαν τους φορείς που φέρουν την κύρια ευθύνη για την εκπαίδευση και την κατάρτιση των προπτυχιακών σπουδαστών, των επαγγελματιών του τομέα της υγείας και του διοικητικού προσωπικού του τομέα της υγείας. Οι επιλογές απάντησης περιλάμβαναν: Υπουργείο Υγείας Υπουργείο Παιδείας Διοικητικές μονάδες, π.χ. περιφέρειες Επιστημονικές ιατρικές εταιρείες Οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης Άλλοι (να προσδιοριστεί) Οι περισσότερες από τις αναφερόμενες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης στην ΕΕ είναι οργανωμένες σε εθνικό (υπουργεία, πανεπιστήμια και ενώσεις υγειονομικής περίθαλψης/επαγγελματικές ενώσεις) και τοπικό (οργανισμός υγειονομικής περίθαλψης) επίπεδο. Οι περιφέρειες ως διοικητικές μονάδες είναι αρμόδιες για τη μεταπτυχιακή και συνεχή κατάρτιση σε ορισμένα κράτη μέλη και στη Νορβηγία (πίνακας 2 στο παράρτημα). Η εκπαίδευση για την ασφάλεια Σελίδα 8

9 των ασθενών σε εθνικό επίπεδο πηγάζει κυρίως από τα υπουργεία υγείας και παιδείας, τα πανεπιστήμια, τα κολέγια υγειονομικής περίθαλψης, τα εθνικά ιδρύματα, τις επαγγελματικές οργανώσεις, τις εθνικές υπηρεσίες για την ποιότητα και την ασφάλεια των ασθενών, τους εθνικούς φορείς πιστοποίησης, τους εθνικούς ρυθμιστικούς φορείς, τις επιστημονικές ιατρικές και νοσηλευτικές εταιρείες και ενώσεις και τους οργανισμούς παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών. Η κατάρτιση σε τοπικό επίπεδο σχετίζεται με το σύστημα ενδοοργανικής εκπαίδευσης σε νοσοκομεία και σε άλλους οργανισμούς και ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης. Το πλαίσιο 2 παρακάτω παρουσιάζει τις πιο λεπτομερείς πληροφορίες και παρατηρήσεις σχετικά με τη διακυβέρνηση και την κυριότητα. Πλαίσιο 2 Αυστρία: όλα τα εν λόγω θεσμικά όργανα (Υπουργείο Υγείας, Υπουργείο Παιδείας, διοικητικές μονάδες π.χ. περιφέρειες, επιστημονικές ιατρικές εταιρείες, οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης), έχουν ορισμένες αρμοδιότητες, όπως και τα πανεπιστήμια που διαθέτουν κάποια αυτονομία κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων σπουδών τους. Το Υπουργείο Υγείας παρέχει το νομικό πλαίσιο για την εκπαίδευση ιατρών και άλλων εργαζομένων στην υγειονομική περίθαλψη. Το διοικητικό προσωπικό του τομέα της υγείας δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας. Βέλγιο: η ομοσπονδιακή (εθνική) κυβέρνηση αποφασίζει για το βασικό περιεχόμενο, αλλά οι περιφέρειες/κοινότητες οργανώνουν και διαχειρίζονται τα διάφορα προγράμματα στα πανεπιστήμια και στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (νοσηλευτική κ.λπ.). Βουλγαρία: την ευθύνη για την εκπαίδευση των επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης φέρει το Υπουργείο Υγείας το Υπουργείο Παιδείας και οι οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης, σε τοπικό επίπεδο. Κροατία: Υπουργείο Επιστημών, Παιδείας και Αθλητισμού επιστημονικές ιατρικές εταιρείες (κατάρτιση για επαγγελματίες του τομέα της υγείας) οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης και επιμελητήρια ιατρών, νοσηλευτών και μαιών. Επίσης, η Υπηρεσία για την Ποιότητα και την Πιστοποίηση στην Υγειονομική Περίθαλψη και την Κοινωνική Πρόνοια είναι αρμόδια για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών. Κύπρος: Το Υπουργείο Παιδείας είναι αρμόδιο για την προπτυχιακή εκπαίδευση για τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης και το διοικητικό προσωπικό της υγειονομικής περίθαλψης την ευθύνη έχει το Υπουργείο Υγείας, καθώς και οι επιστημονικές εταιρείες και οι ενώσεις επαγγελματιών στον τομέα της υγείας και οι ρυθμιστικοί φορείς. Δανία: Τα πανεπιστήμια και οι ιατρικές σχολές είναι υπεύθυνα για την προπτυχιακή εκπαίδευση (και για την ασφάλεια των ασθενών), ενώ η κατάρτιση των επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης είναι ευθύνη του Εθνικού Συμβουλίου Υγείας, των περιφερειών και των οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης. Η ευθύνη της κατάρτισης ειδικών ιατρών επιμερίζεται μεταξύ περιφερειών, εμπειρογνωμόνων και του φορέα δημόσιας διοίκησης. Εσθονία: Υπουργείο Παιδείας, οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης. Φινλανδία: Το Υπουργείο Υγείας είναι υπεύθυνο για τη μεταπτυχιακή εκπαίδευση ιατρών και οδοντιάτρων το Υπουργείο Παιδείας για τις προπτυχιακές σπουδές οι διοικητικές μονάδες π.χ. περιφέρειες και οι επιστημονικές ιατρικές εταιρείες είναι αρμόδιες για τη συνεχή επαγγελματική εκπαίδευση. Σελίδα 9

10 Γαλλία: το Υπουργείο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι αρμόδιο για τους ιατρούς, τους φαρμακοποιούς, τους οδοντιάτρους και τις μαίες. Το Υπουργείο Υγείας είναι αρμόδιο για τους άλλους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης (συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών και διοικητικών καθηκόντων). Συνεργάζονται και άλλοι φορείς, μεταξύ των οποίων η Εθνική Αρχή για την Υγεία. Γερμανία: το Υπουργείο Υγείας έχει την κύρια ευθύνη για την εκπαίδευση και την κατάρτιση των προπτυχιακών σπουδαστών: ιατρών, οδοντιάτρων, φαρμακοποιών και φυσιοθεραπευτών. Το Υπουργείο Υγείας έχει, επίσης, την κύρια ευθύνη για την εκπαίδευση και την κατάρτιση νοσηλευτών και μαιών. Υποβάλλονται σε ένα είδος επαγγελματικής κατάρτισης σε σχολές νοσηλευτικής. Ουγγαρία: την ευθύνη φέρει το Υπουργείο Ανθρώπινων Πόρων (περιλαμβάνει γραμματέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υπεύθυνο για τους προπτυχιακούς σπουδαστές και γραμματέα υγειονομικής περίθαλψης υπεύθυνο για την κατάρτιση επαγγελματιών του τομέα της υγείας και διοικητικού προσωπικού του τομέα της υγείας). Ιταλία: το Υπουργείο Παιδείας και τα πανεπιστήμια είναι αρμόδια για την εκπαίδευση και κατάρτιση των προπτυχιακών σπουδαστών. Μετά το πανεπιστημιακό πτυχίο, είναι υποχρεωτικό για όλους τους επαγγελματίες του τομέα της υγείας να συμμετέχουν στο πρόγραμμα συνεχούς εκπαίδευσης για να αποκτούν έναν ορισμένο αριθμό μονάδων κάθε έτος, σε συγκεκριμένα θέματα που ορίζονται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο η ασφάλεια των ασθενών είναι ένα από τα θέματα αυτά. Από πέρυσι το Υπουργείο Υγείας επαληθεύει πόσα μαθήματα διοργανώνονται σύμφωνα με τα συγκεκριμένα θέματα ένα μέρος από αυτά αφορούν την ασφάλεια των ασθενών. Λετονία: την ευθύνη της ιατρικής εκπαίδευσης των προπτυχιακών σπουδαστών, των επαγγελματιών του τομέα της υγείας και του διοικητικού προσωπικού της υγείας έχουν το Υπουργείο Υγείας και το Υπουργείο Παιδείας. Τα πανεπιστήμια είναι υπεύθυνα για τη διαδικασία προπτυχιακής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Μάλτα: πρόκειται για επιμερισμένη ευθύνη μεταξύ του Υπουργείου Υγείας, των επιστημονικών ιατρικών εταιρειών, των οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης και του πανεπιστημίου, σχετικά με τα προγράμματα μεταπτυχιακής κατάρτισης. Νορβηγία: την αρμοδιότητα για την εκπαίδευση και την κατάρτιση των επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης έχει το Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας. Πρόσφατα έγιναν αλλαγές στο σύστημα της εκπαίδευσης. Η Διεύθυνση Υγείας αναθεωρεί τη δομή και το περιεχόμενο της εξειδικευμένης ιατρικής κατάρτισης και η ασφάλεια των ασθενών θα είναι πιθανόν μέρος της εν λόγω αναθεώρησης. Σήμερα, η ασφάλεια των ασθενών είναι υποχρεωτική σε μία από τις τέσσερις ιατρικές σχολές (Πανεπιστήμιο του Όσλο). Υπάρχει επίσης ένα πενταετές εθνικό πρόγραμμα για την ασφάλεια των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της ποιότητας και της εστίασης στην ασφάλεια των ασθενών κατά την παροχή υγειονομικής περίθαλψης. Πολωνία: συνολική ευθύνη του Υπουργείου Υγείας, καθώς και των πανεπιστημίων για τα προπτυχιακά προγράμματα. Το Κέντρο για τη Μεταπτυχιακή Εκπαίδευση στην Υγειονομική Περίθαλψη (CMKP) είναι αρμόδιο για τη μεταπτυχιακή και τη διά βίου μάθηση. Η ασφάλεια των ασθενών δεν αποτελεί ακόμα ενότητα άμεσα εκπεφρασμένη σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Ρουμανία: Το Υπουργείο Παιδείας έχει την ευθύνη για τους προπτυχιακούς φοιτητές οι επαγγελματίες και το διοικητικό προσωπικό του τομέα της υγείας υπάγονται στο Υπουργείο Υγείας και στην αρμοδιότητα των επιστημονικών ιατρικών εταιρειών. Σελίδα 10

11 Σλοβακία: το Υπουργείο Παιδείας, Επιστημών, Έρευνας και Αθλητισμού έχουν την ευθύνη για την εκπαίδευση των επαγγελματιών της υγειονομικής περίθαλψης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σε πανεπιστήμια και κολέγια. Η ασφάλεια των ασθενών στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης ενσωματώνεται στα επιλεγμένα θέματα ιδίως, με έμφαση στις πρακτικές δεξιότητες, όπως η πρόληψη και ο έλεγχος των λοιμώξεων, η υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται με εργαλεία βελτίωσης της ποιότητας, συμπεριλαμβανομένης της νοσηλευτικής φροντίδας, οι κίνδυνοι των επεμβατικών διαδικασιών και πρακτικών, οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων. Το Υπουργείο Υγείας είναι υπεύθυνο για την προπτυχιακή εκπαίδευση σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών. Η ασφάλεια και η ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης περιλαμβάνονται στις ελάχιστες προδιαγραφές εκπαίδευσης που δημοσιεύτηκαν στο διάταγμα του Υπουργείου Υγείας αριθ / OL σχετικά με τον καθορισμό ελάχιστων προδιαγραφών για εξειδικευμένα προγράμματα σπουδών, ελάχιστων προδιαγραφών για προγράμματα πιστοποίησης, καθώς και ελάχιστων προδιαγραφών για προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης και τη δομή τους, όπως τροποποιήθηκε. Δεν υπάρχει χωριστό εθνικό πρόγραμμα σπουδών για την ασφάλεια των ασθενών. Οι επαγγελματικές οργανώσεις στον τομέα της υγείας ασχολούνται με το θέμα αυτό στο πλαίσιο της συνεχούς διά βίου μάθησης. Ισπανία: Το Υπουργείο Παιδείας έχει την αρμοδιότητα για την προπτυχιακή εκπαίδευση των επαγγελματιών του τομέα της υγείας. Το Υπουργείο Υγείας (σε ορισμένες πτυχές) και οι περιφέρειες είναι αρμόδια για τη συνεχή κατάρτιση των επαγγελματιών του τομέα της υγείας. Σουηδία: Το κράτος είναι υπεύθυνο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση σε προπτυχιακό επίπεδο και επίπεδο πτυχίου. Ωστόσο, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν σχετικά υψηλό βαθμό ανεξαρτησίας στην ανάπτυξη του προγράμματος σπουδών, εφόσον πληρούνται οι γενικές απαιτήσεις (κάθε πτυχίου) του διατάγματος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Υπάρχουν διάφορες ιατρικές και νοσηλευτικές σχολές. Στη σουηδική υγειονομική περίθαλψη, ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης είναι υπεύθυνος για την ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση. Η Σουηδία έχει 21 ανεξάρτητα επαρχιακά συμβούλια/περιφέρειες που χρηματοδοτούν και οργανώνουν την υγειονομική περίθαλψη, στα οποία συμμετέχουν και πάροχοι ιδιωτικής υγειονομικής περίθαλψης. Το ανωτέρω καθιστά περίπλοκη την περιγραφή της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών για διάφορες κατηγορίες επαγγελματιών στον τομέα της υγείας και σπουδαστών. Οι απαντήσεις που ακολουθούν θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της πολυπλοκότητας αυτής και θα πρέπει να θεωρηθούν ως γενική περιγραφή και παραδείγματα. Το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων μέσω του Εθνικού Συμβουλίου Υγείας και Πρόνοιας εκδίδει κανονισμούς για το προσωπικό υγειονομικής περίθαλψης. Το Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας έχει την ευθύνη της εκπαίδευσης των προπτυχιακών σπουδαστών μέσω διαφόρων πανεπιστημίων και νοσηλευτικών σχολών. Δεν υπάρχει επίσημο εθνικό πρόγραμμα σπουδών στην ασφάλεια των ασθενών για τις διάφορες κατηγορίες σπουδαστών. Ωστόσο, όλες οι ιατρικές και νοσηλευτικές σχολές περιλαμβάνουν την ασφάλεια των ασθενών στην ημερήσια διάταξη, αλλά ο τρόπος με τον οποίο διδάσκεται το θέμα διαφέρει. Διοικητικές μονάδες, π.χ. περιφέρειες: η αρμοδιότητα των επαρχιακών συμβουλίων για την παροχή υγειονομικής περίθαλψης περιλαμβάνει την εξασφάλιση της ασφάλειας των ασθενών και την ενδοϋπηρεσιακή κατάρτιση για όλους τους εργαζομένους στην υγειονομική περίθαλψη. Επιστημονικές ιατρικές εταιρείες: η Σουηδική Εταιρεία Ιατρικής και η Σουηδική Εταιρεία Νοσηλευτικής ξεκίνησαν συνεργασία σχετικά με τις βασικές ικανότητες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Οι βασικές ικανότητες για την ομαδική εργασία και την εργασία βελτίωσης έχουν Σελίδα 11

12 περιγραφεί. Οι βασικές ικανότητες για την ασφάλεια των ασθενών και τη φροντίδα που επικεντρώνεται στους ασθενείς θα περιγραφούν κατά τη διάρκεια του Οι οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης παρέχουν επίσης δραστηριότητες κατάρτισης για το προσωπικό. Ηνωμένο Βασίλειο: η ευθύνη ανήκει στο Υπουργείο Υγείας διοικητικές μονάδες επιστημονικές ιατρικές εταιρείες οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης και άλλοι οργανισμοί. Προπτυχιακοί και ειδικευόμενοι ιατροί: το Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο (GMC) δημοσιεύει κάθε 5 έτη έγγραφο με τον τρέχοντα τίτλο «Οι ιατροί του αύριο», το οποίο καθορίζει τα απαιτούμενα μαθησιακά αποτελέσματα που πρέπει να καταδεικνύουν οι ιατροί για να ασκούν το επάγγελμα. Κάθε ιατρική σχολή χρησιμοποιεί τις εν λόγω γνωμοδοτήσεις για να σχεδιάσει το δικό της πρόγραμμα σπουδών. Ειδικευμένοι ιατροί/σύμβουλοι: κάθε 5 έτη το Royal College (ρυθμιστικός φορέας) δημοσιεύει ειδικό πρόγραμμα σπουδών αυτό δεν συμβαίνει ταυτόχρονα, αλλά κλιμακωτά. Ένα μέρος του παραδίδεται από το Royal College και ένα άλλο μέρος του από άλλους παρόχους, αλλά οι εν λόγω πάροχοι πρέπει να είναι πιστοποιημένοι από το Royal College. Νοσηλευτές και παραϊατρικά επαγγέλματα: παρόμοια ο ρυθμιστικός φορέας τους δημοσιεύει τα μαθησιακά αποτελέσματα και οι πάροχοι σχεδιάζουν τα προγράμματα σπουδών ώστε να τα περιλαμβάνουν. Διοικητικό προσωπικό πολύ πιο ειδικά. Αρχική κατάρτιση για τους νεοεισερχόμενους στο εθνικό σύστημα υγείας (NHS) ορισμένοι διευθυντές είναι κλινικοί ιατροί που έχουν μετακινηθεί από τον κλινικό τομέα τους επομένως, η ευθύνη για την εκπαίδευσή τους τείνει να παρουσιάζει διαφορές. 4.2 Εθνική ρύθμιση Η εθνική νομοθεσία και ρύθμιση δεν αντιμετωπίζουν άμεσα τις δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα της ασφάλειας των ασθενών, ωστόσο οι σχετικές έννοιες και τα θέματα αναφέρονται συχνά ως διασκορπισμένα σε διάφορες κανονιστικές πράξεις και κανονισμούς των κρατών μελών. Αυτές συνδέονται κυρίως με την ποιότητα και τον έλεγχο των λοιμώξεων. Τροφή για σκέψη: Τέθηκε το ζήτημα κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν ανάγκη από μια εθνική νομοθεσία για την καθιέρωση και την ανάπτυξη εκπαίδευσης και κατάρτισης όσον αφορά την ασφάλεια των ασθενών και κατά πόσον αυτό θα πρέπει να ρυθμίζεται από τον νόμο. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από την απλή αλλαγή των προγραμμάτων σπουδών. Στη Δανία και σε ορισμένες άλλες χώρες, η ασφάλεια των ασθενών αποτελεί μέρος της εξειδίκευσης για ορισμένες ειδικότητες. Το πλαίσιο 3 περιλαμβάνει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εθνική ρύθμιση των προγραμμάτων για την ασφάλεια των ασθενών. Πλαίσιο 3 Η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών εμπίπτουν στην εθνική νομοθεσία και ρύθμιση; ΝΑΙ: Αυστρία: (Η εκπαίδευση και κατάρτιση είναι η νομική αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας και ρυθμίζεται). Σελίδα 12

13 Γαλλία: Η εκπαίδευση και η κατάρτιση είναι νομική αρμοδιότητα τόσο του Υπουργείου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης όσο και του Υπουργείου Υγείας και ρυθμίζεται η διδασκαλία για την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της περίθαλψης. Γερμανία: η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών σε περίπου 20 επαγγέλματα υγείας -μεταξύ άλλων, ιατρών (βασική ιατρική κατάρτιση), οδοντιάτρων, φαρμακοποιών, νοσηλευτών και μαιών- εμπίπτει στην εθνική νομοθεσία και ρύθμιση. Για όλα τα άλλα επαγγέλματα του τομέα της υγείας -μεταξύ άλλων, ειδικών ιατρών (ειδικευμένη ιατρική κατάρτιση)- η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών εμπίπτουν στη νομοθεσία και τη ρύθμιση των 16 ομοσπονδιακών κρατών. Σλοβακία: Η εκπαίδευση στην ασφάλεια των ασθενών περιλαμβάνεται εν μέρει σε διάφορα προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών που εκδίδει το διάταγμα του Υπουργείου Υγείας αριθ /2010-OL, το οποίο καθορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές για τα προγράμματα σπουδών, τις ελάχιστες προδιαγραφές για τα προγράμματα πιστοποίησης και τις ελάχιστες προδιαγραφές για τα προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης και τη δομή τους, όπως τροποποιήθηκε. Τα θέματα της ασφάλειας των ασθενών περιλαμβάνονται στην προπτυχιακή εκπαίδευση, η οποία ρυθμίζεται από τον κυβερνητικό κανονισμό αριθ. 296/210 σχετικά με την ικανότητα άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος. Σουηδία: ο νόμος για την ασφάλεια των ασθενών ( ) ορίζει σαφώς ότι οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης έχουν ευθύνη για την ασφάλεια των ασθενών. Ηνωμένο Βασίλειο (κυμαίνεται από επάγγελμα σε επάγγελμα δείκτες περιλαμβάνονται σε κάθε πρόγραμμα σπουδών, αλλά η έκταση και οι λεπτομέρειες διαφέρουν). ΟΧΙ: Βέλγιο (η ασφάλεια των ασθενών δεν ορίζεται άμεσα στο πρόγραμμα σπουδών των ιατρών και νοσηλευτών). Ωστόσο, η ομοσπονδιακή δημόσια υπηρεσία υγείας ανέπτυξε ένα εθνικό πρόγραμμα καθοδήγησης και στήριξης σχετικά με θέματα που αφορούν την ασφάλεια των ασθενών. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει εργαστήρια σε βασικές δεξιότητες για την ασφάλεια των ασθενών (όπως RCA και HFMEA), καθώς και σε πιο συγκεκριμένα θέματα που σχετίζονται με το δεύτερο πολυετές πρόγραμμα για την ποιότητα και την ασφάλεια των ασθενών ( ), όπως η φαρμακευτική αγωγή υψηλού κινδύνου, η ασφαλής χειρουργική πράξη, η ταυτοποίηση ασθενών, η στέρηση της ελευθερίας, η χειραφέτηση των ασθενών και των οικογενειών τους και η ολοκληρωμένη φροντίδα. Για τις δραστηριότητες αυτές εδραιώθηκε στενή συνεργασία με 8 βελγικά πανεπιστήμια). Βουλγαρία (στοιχεία της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για την ασφάλεια των ασθενών είναι διασκορπισμένα σε διάφορες κανονιστικές πράξεις και προγράμματα, ωστόσο δεν υφίσταται ενιαίο έγγραφο για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα της ασφάλειας των ασθενών). Κροατία (η εκπαίδευση στην ασφάλεια των ασθενών περιλαμβάνεται εν μέρει στην εθνική νομοθεσία: νόμος σχετικά με την ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης και της κοινωνικής πρόνοιας). Κύπρος (εν μέρει: η εκπαίδευση στην ασφάλεια των ασθενών σημειώνεται στους κανονισμούς του νοσηλευτικού και μαιευτικού νόμου Στους κανονισμούς αναφέρεται σαφώς ότι οι νοσηλευτές και οι μαίες πρέπει να διαθέτουν τις γνώσεις και την εκπαίδευση για τη διατήρηση της ασφάλειας των ασθενών. Στον ίδιο νόμο, η ανανέωση της άδειας άσκησης επαγγέλματος για Σελίδα 13

14 νοσηλευτές και μαίες είναι υποχρεωτική κάθε 4 έτη. Αυτό εξασφαλίζει ΣΕΕ με απώτερο κίνητρο την ασφάλεια των ασθενών). Δανία (από το 2015, η ασφάλεια των ασθενών θα είναι μέρος του προγράμματος σπουδών για τους φοιτητές ιατρικής σε ένα από τα πανεπιστήμια της Δανίας. Στην κατάρτιση εξειδίκευσης των ιατρών, αναφερόμαστε στους 7 ρόλους ενός ιατρού (τροποποιημένους από τους ρόλους Can Med). Οι ρόλοι αυτοί περιλαμβάνουν τον ρόλο του συνεργάτη, του υπεύθυνου επικοινωνίας, του ηγέτη και του επαγγελματία. Οι εν λόγω ρόλοι ενσωματώνουν την ασφάλεια των ασθενών και τις μη τεχνικές δεξιότητες. Οι μη τεχνικές δεξιότητες περιλαμβάνουν την επίγνωση της κατάστασης, τη λήψη αποφάσεων, την επικοινωνία, την ομαδική εργασία και την ηγεσία. Η εξειδικευμένη κατάρτιση υπάγεται στο Εθνικό Συμβούλιο Υγείας). Εσθονία Φινλανδία Ουγγαρία (η κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών δεν ορίζεται άμεσα στα ιατρικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Ωστόσο, τα ιδρύματα επιτρέπεται να οργανώνουν μαθήματα κατάρτισης (π.χ. για την ασφάλεια των ασθενών), εάν πιστοποιούνται από την Ουγγρική Επιτροπή Πιστοποίησης (στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης) ή το Συμβούλιο Πιστοποίησης Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Ενηλίκων (στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης). Ιταλία (η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών δεν εμπίπτουν στην εθνική νομοθεσία και ρύθμιση αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν κανόνες που διέπουν την εκπαίδευση σχετικά με τα θέματα αυτά. Ωστόσο, με τη νέα συμφωνία μεταξύ του κράτους και των περιφερειών στις 20/12/2012, το ιταλικό Υπουργείο Υγείας παρέχει σαφείς κατευθύνσεις στις περιφέρειες όσον αφορά την παρουσία προγράμματος κατάρτισης σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών. Επιπλέον, ορισμένα πανεπιστήμια προβλέπουν τον ορισμό μεταπτυχιακού τίτλου στο θέμα αυτό). Λετονία (εν μέρει. Μπορεί να είναι χρήσιμο να υπάρχει νομοθεσία σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών και την πιστοποίηση των προγραμμάτων). Μάλτα Νορβηγία (μια πρόσφατη λευκή βίβλος για τη μελλοντική οργάνωση και δομή ορισμένων εκπαιδεύσεων που σχετίζονται με την υγεία και την περίθαλψη προσδιόρισε την ανάγκη να γίνουν ορισμένες αλλαγές, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι εν λόγω εκπαιδεύσεις είναι σύμφωνες με τις ανάγκες υγείας και περίθαλψης του πληθυσμού. Προτάθηκαν διάφορα μέτρα, και βρίσκονται στο στάδιο της εφαρμογής. Ένα μέτρο είναι να παρασχεθεί στους διάφορους παράγοντες στις υπηρεσίες υγείας και περίθαλψης ευρύτερη και πιο δομημένη επίδραση στο περιεχόμενο των διαφορετικών εκπαιδεύσεων. Επιπλέον, υπάρχουν διαδικασίες για τη βελτίωση της ποιότητας της πρακτικής κατάρτισης για διάφορα επαγγέλματα. Τούτο απαιτεί συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και του τομέα υγείας και περίθαλψης, όπου πραγματοποιείται η πρακτική κατάρτιση). Πολωνία (εκτός από την κατάρτιση για τον έλεγχο λοιμώξεων). Πορτογαλία Ρουμανία Σελίδα 14

15 Σλοβακία (η εκπαίδευση στην ασφάλεια των ασθενών περιλαμβάνεται εν μέρει σε διάφορα προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών που εκδόθηκαν με το διάταγμα του Υπουργείου Υγείας αριθ /2010). Ισπανία (ορισμένα πανεπιστήμια έχουν συμπεριλάβει ενότητες για την ασφάλεια των ασθενών για φοιτητές ιατρικής. Δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση για το θέμα αυτό). Τα ανωτέρω συμπεράσματα αντανακλούν το θέμα της τοποθέτησης της εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα της ασφάλειας των ασθενών ως υποχρεωτικών: κανένα από τα κράτη μέλη δεν αναγνωρίζει ότι αποτελεί υποχρέωση βλ. πλαίσιο 4 για λεπτομέρειες. Πλαίσιο 4 Είναι η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών υποχρεωτικές στη χώρα; ΝΑΙ: Αυστρία (σε κάποιο βαθμό), Δανία (ορισμένες περιφέρειες απαιτούν οι κοινωνικοί λειτουργοί οι οποίοι χειρίζονται ανεπιθύμητα συμβάντα να έχουν ολοκληρώσει έναν βασικό κύκλο μαθημάτων για την ασφάλεια των ασθενών. Η ασφάλεια των ασθενών αποτελεί μέρος του προγράμματος σπουδών στο πρόγραμμα εξειδίκευσης των ιατρών.). Γαλλία (η ασφάλεια των ασθενών είναι υποχρεωτική για τη μη ιατρική εκπαίδευση επί αρκετά έτη. Έχει ενισχυθεί σε βάθος πρόσφατα στις ιατρικές σπουδές - εθνική ρύθμιση, Απρίλιος 2013). Γερμανία (η εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών είναι σιωπηρά υποχρεωτική στη Γερμανία ο γενικός στόχος όλων των μαθημάτων κατάρτισης για τα επαγγέλματα υγείας στη Γερμανία είναι η ασφάλεια των ασθενών. Έστω και αν η διατύπωση «ασφάλεια των ασθενών» δεν αναφέρεται ρητά στις διάφορες νομοθετικές πράξεις όσον αφορά την κατάρτιση και τις εξετάσεις των επαγγελμάτων υγείας, υπάρχουν θέματα στις πράξεις που καλύπτουν την ασφάλεια των ασθενών. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση του θέματος «διασφάλιση ποιότητας»). Πορτογαλία (σε οργανισμούς υγείας και σε ορισμένα επαγγέλματα υγείας.) Σλοβακία (η ασφάλεια των ασθενών είναι μέρος του προγράμματος σπουδών στην προπτυχιακή εκπαίδευση και στη συνεχή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγειονομικής περίθαλψης). ΟΧΙ: Βέλγιο, Βουλγαρία, Κροατία, Κύπρος, Φινλανδία, Ουγγαρία Ιταλία, Λετονία (εκτός από την κατάρτιση για τον έλεγχο των λοιμώξεων) Μάλτα, Νορβηγία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ισπανία, Σουηδία (στην εκπαίδευση των προπτυχιακών σπουδαστών, των επαγγελματιών του κλάδου της υγείας ή του διοικητικού προσωπικού υγείας δεν υπάρχουν τυπικές απαιτήσεις που να περιλαμβάνουν ειδικές ενότητες ή κατάρτιση για την ασφάλεια των ασθενών. Ωστόσο, αυτό γίνεται όλο και περισσότερο τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Παραδίδονται μαθήματα στην ιατρική προσομοίωση, την ανάλυση των πρωταρχικών αιτίων, την ανάλυση κινδύνου, την αναθεώρηση ιατρικών φακέλων, τη μέτρηση του πνεύματος της ασφάλειας κ.λπ. Ένα εθνικό πρόγραμμα για τους επικεφαλής ιατρικών υπηρεσιών ξεκίνησε πρόσφατα από τη Σουηδική Εταιρεία Ιατρικής). Ηνωμένο Βασίλειο (η ασφάλεια των ασθενών δεν είναι υποχρεωτική, αλλά υπάρχει στα προγράμματα σπουδών). Τροφή για σκέψη: Στη Νορβηγία, υπάρχουν διαδικασίες για την τροποποίηση της εκπαίδευσης στην υγειονομική περίθαλψη, ωστόσο είναι υποχρεωτικό για την οργάνωση υπηρεσιών υγείας να εργάζονται συστηματικά με την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα, πράγμα που σημαίνει ότι οι επαγγελματίες και τα διευθυντικά στελέχη του τομέα της υγείας πρέπει να μάθουν πώς να το πράξουν. Επομένως, ίσως τα κράτη μέλη να μην χρειάζονται ρύθμιση, αλλά το εθνικό πρόγραμμα ως εργαλείο; Σελίδα 15

16 4.3 Είδος εκπαίδευσης στην ασφάλεια των ασθενών Οι περισσότερες από τις αναφερθείσες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης παρέχονται σε μεταπτυχιακό επίπεδο και στο πλαίσιο των ενοτήτων συνεχούς εκπαίδευσης. Οδηγοί για την προπτυχιακή εκπαίδευση έχουν παρασχεθεί μόνο από 8 κράτη μέλη και τη Νορβηγία, πράγμα που τονίζει την ανάγκη να ζητηθούν περαιτέρω παραδείγματα ενοτήτων εκπαίδευσης σε προπτυχιακό επίπεδο και μάθησης από τα υπόλοιπα κράτη μέλη που το εφαρμόζουν ήδη. Στη Γερμανία, υπάρχει μια εν εξελίξει ευρεία πρωτοβουλία με τίτλο «Nationaler Kompetenzbasierter Lernzielkatalog für die Medizin» (Gesellschaft für Medizinische Ausbildung/ GMA, Medizinischer Fakultätentag/MFT). Ένας από τους στόχους είναι να ενσωματωθεί η ασφάλεια των ασθενών σε επίπεδο πανεπιστημίου / ιατρικών σχολών. Στον πίνακα 3 παρουσιάζονται συνοπτικά τα είδη εκπαίδευσης στην ασφάλεια των ασθενών, όπως εστάλησαν από τους ερωτηθέντες. Τροφή για σκέψη: Δεν έχουν υποβληθεί παραδείγματα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στις πολιτιστικές αλλαγές πώς μπορεί να ενσωματωθεί η ασφάλεια των ασθενών στο επαγγελματικό πνεύμα και να συνυπάρξει με το πνεύμα της ασφάλειας των ασθενών που δεν είναι τέλειο, περιλαμβανομένων των πολιτιστικών/εθνικών διαφορών μεταξύ του πνεύματος των κρατών μελών, των περιφερειών και των επαγγελματιών. Αυτό αφορά επίσης την εμπειρία από τα εργαλεία για τη διαμόρφωση πνεύματος. Ορισμένες χώρες, π.χ. το Βέλγιο, η Νορβηγία, η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ήδη αρχίσει να σκέπτονται σχετικά με αυτό ως διαρκή διαδικασία και συμμετέχουν στις έρευνες για το πνεύμα της ασφάλειας των ασθενών. Ένα άλλο ζήτημα είναι ποιο θα είναι το πιο καίριο σημείο για να συμπεριληφθεί η ασφάλεια των ασθενών. 4.4 Ακροατήριο-στόχος Οι πληροφορίες που παρέχονται αντιστοιχούν στα είδη εκπαίδευσης που αναφέρονται στον πίνακα 4. Η πλειονότητα των αναφερόμενων δραστηριοτήτων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών παρέχονται για διοικητικό προσωπικό της υγειονομικής περίθαλψης, και όχι για νοσηλευτές, ιατρούς, οδοντιάτρους, μαίες και άλλους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης (σε αυτούς περιλαμβάνονται το νέο νοσοκομειακό προσωπικό και το ενδιαφερόμενο προσωπικό ειδικευόμενοι ιατροί επαγγελματίες κλινικοί ιατροί σε ηγετικές θέσεις, μεταπτυχιακοί σπουδαστές). Στην Ιταλία, τα περισσότερα μαθήματα για την ασφάλεια των ασθενών είναι διαθέσιμα για όλους τους επαγγελματίες του τομέα της υγείας, παρόλο που ορισμένα από αυτά στοχεύουν σε ειδικό ακροατήριο και είναι διαθέσιμα μόνο για νοσηλευτές ή ιατρούς ή διοικητικά στελέχη της υγειονομικής περίθαλψης λόγω των ειδικών αρμοδιοτήτων κάθε κατηγορίας. Σε πολλές χώρες, οι λιγότερες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης που αναφέρονται αφορούν τους φαρμακοποιούς. Τροφή για σκέψη: Όσον αφορά την επικοινωνία: η ευρεία μάθηση σχετικά με την επικοινωνία για την ασφάλεια των ασθενών θα πρέπει να γίνεται σε έγκαιρο και ευρύ στάδιο. Η επικοινωνία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον ανοικτό χαρακτήρα της διαδικασίας για την παρότρυνση των ασθενών να υποβάλλουν ερωτήσεις. Ωστόσο, όσον αφορά την προπτυχιακή εκπαίδευση, η ευθύνη των εκπροσώπων των ασθενών που είναι αρμόδιοι για την εκπαίδευση επαγγελματιών στον τομέα της υγείας είναι δύσκολη διαδικασία, με πολλά εμπόδια και, ως εκ τούτου, πολύ περιορισμένο πρακτικό ενδιαφέρον. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι ασθενείς είναι οι τελικοί δικαιούχοι της κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών, η συμμετοχή τους στην ανάπτυξη των προγραμμάτων σπουδών είναι ζωτικής σημασίας και θα πρέπει να εκτιμάται και να ενθαρρύνεται σε κάθε ευκαιρία. Σελίδα 16

17 Ο ρόλος των ασθενών και των οργανώσεών τους Οι ασθενείς με χρόνια νοσήματα αποκτούν εμπειρικές γνώσεις σχετικά με την κατάσταση και τη θεραπεία τους, οι οποίες μπορεί να είναι πολύτιμος πόρος για τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης στην κατανόηση των προσδοκιών και των προοπτικών τους και στην ανάπτυξη λύσεων με επίκεντρο τον ασθενή. Η χειραφέτηση και η συμμετοχή τους σε όλα τα επίπεδα υγειονομικής περίθαλψης είναι αποφασιστικής σημασίας για την καλλιέργεια του «πνεύματος ασφάλειας των ασθενών» στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και την επίτευξη ασφαλούς περίθαλψης τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Σε ατομικό επίπεδο, η προσωπική εμπειρία των ασθενών είναι πολύτιμος πόρος για τον προσδιορισμό κενών και αποτυχιών στο σύστημα και λειτουργεί ως ο «τελευταίος φραγμός ασφαλείας». Τα βασικά στοιχεία χειραφέτησης περιλαμβάνουν ενημέρωση υψηλής ποιότητας, στοιχειώδεις γνώσεις σε θέματα υγείας και σεβασμό των δικαιωμάτων των ασθενών. Οι επαγγελματίες θα πρέπει να εκπαιδεύονται ώστε να ακούν τους ασθενείς και να επικοινωνούν αποτελεσματικά μαζί τους, αναγνωρίζοντας τα οφέλη της σύμπραξης με τους ασθενείς. Μεμονωμένοι ασθενείς μπορούν να υποστηριχθούν μέσω της κατάρτισης σχετικά με την κατάστασή τους, τις επιλογές θεραπείας και την ασφάλεια των ασθενών. Παραδείγματα εκπαιδευτικού υλικού που έχει αναπτυχθεί για τους ασθενείς περιλαμβάνουν το «Βιβλίο των ασθενών» της Δανικής Εταιρείας για την Ασφάλεια των Ασθενών και το πρόσφατα δημοσιευμένο «Γεια σου υγειονομική περίθαλψη» ή «Το νοσοκομείο μου είναι πιστοποιημένο» του Πολωνικού Εθνικού Κέντρου για την Αξιολόγηση της Ποιότητας στην Υγειονομική Περίθαλψη (NCQA). Οι οργανώσεις ασθενών παρέχουν επίσης κατάρτιση. Ένα παράδειγμα προέρχεται από τη Βουλγαρία, όπου η Εθνική Οργάνωση Ασθενών διαχειρίζεται ένα «Πανεπιστήμιο για ασθενείς», το οποίο παρέχει πληροφορίες και υποστήριξη προσαρμοσμένα σε διάφορα νοσήματα με στόχο τη χειραφέτηση των ασθενών σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης του νοσήματος και την περιήγηση στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Η κατάρτιση περιλαμβάνει εκπαιδευτικές πληροφορίες που δημιουργούνται ειδικά για τους ασθενείς, ειδική κατάρτιση για κάθε νόσημα και ανταλλαγή εμπειριών με άλλους ασθενείς 7. Στην Ισπανία το νεοϊδρυθέν σχολικό δίκτυο για τους ασθενείς περιλαμβάνει σχολεία ασθενών από διαφορετικές περιφέρειες (Χώρα των Βάσκων, Καταλωνία, Ανδαλουσία, Μούρθια και Γαλικία). Στόχος του είναι: η συνεργασία, η ανταλλαγή εμπειριών και η προώθηση της δικτύωσης, το περιεχόμενο της κατάρτισης και προγράμματα για τη διευκόλυνση της απόκτησης δεξιοτήτων με στόχο την προώθηση της ευθύνης του πολίτη για την ατομική προφύλαξη και τη διαχείριση του νοσήματος. Σε συλλογικό επίπεδο, οι οργανώσεις ασθενών διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διοχέτευση των εμπειριών των μελών τους, στην εκπροσώπηση των απόψεων και των ανησυχιών τους και στη διασφάλιση ότι αναπτύσσονται υπηρεσίες που ικανοποιούν τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των ασθενών. Οι οργανώσεις ασθενών ορίζουν επίσης εκπροσώπους των ασθενών οι οποίοι συμμετέχουν σε δραστηριότητες, όπως η εκπαίδευση των επαγγελματιών του τομέα της υγείας 8. Η Σχολή Δημόσιας Υγείας της Ανδαλουσίας παρέχει κατάρτιση για τη βελτίωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων των ασθενών σχετικά με τις χρόνιες νόσους τους, την ποιότητα ζωής, τη χρήση υπηρεσιών, τις συνήθειες τήρησης και τρόπου ζωής, σύμφωνα με τις ορθές πρακτικές που έχουν αποσταλεί στην PaSQ Η ΠΟΥ είναι αρμόδια για το πρόγραμμα «Ασθενείς για την ασφάλεια των ασθενών», που περιλαμβάνει ένα δίκτυο εκπαιδευμένων εθελοντών ασθενών και έχει αναπτύξει ορισμένους πόρους, συμπεριλαμβανομένων διαδικτυακών σεμιναρίων (webinars), σχετικά με μια σειρά διαφορετικών θεμάτων ασφάλειας των ασθενών σε διαφορετικά πλαίσια. Σελίδα 17

18 Παραδείγματα της συμμετοχής των ασθενών στην κατάρτιση επαγγελματιών υγείας είναι διαθέσιμα από το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και τις ΗΠΑ. Αποδεικνύουν ότι η εμπειρία των ασθενών μπορεί να εκτιμηθεί στην ανάπτυξη και την παροχή εκπαίδευσης και κατάρτισης ο βαθμός συμμετοχής των ασθενών διαφέρει από την ελάχιστη συμμετοχή έως την πλήρη σύμπραξη ως εκπαιδευτών ή υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα εκπαιδευτικά προγράμματα [πρόγραμμα «Οι ασθενείς ως εκπαιδευτές» (PaE), Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Sheffield, Ηνωμένο Βασίλειο Comensus, Πανεπιστήμιο Κεντρικού Lancaster (UCLan), Ηνωμένο Βασίλειο] 9. Επίσης στην Ιταλία υπάρχουν εμπειρίες συμμετοχής των ασθενών, όπως για την Accademia del Cittadino (περιφέρεια της Τοσκάνης) και ορισμένα μαθήματα που διοργανώνονται για τα δικαιώματα των πολιτών και ενώσεις εθελοντισμού. 4.5 Δυνατότητες ανά σχολή Όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 5, οι πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες ανά σχολή, ενδιαφέρον και κατάρτιση σπανίζουν: πολλά κράτη μέλη δεν παρείχαν καμία σχετική πληροφορία. Η έλλειψη επαρκών δυνατοτήτων σχολής θεωρείται ότι δημιουργεί πολύ σημαντικούς φραγμούς που προσδιορίζονται κατά την υλοποίηση δραστηριοτήτων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών. Οι περισσότερες από τις αναφερθείσες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης απαιτούν σχολή με ακαδημαϊκά προσόντα και επαγγελματίες με πείρα στην ασφάλεια των ασθενών και την ποιοτική περίθαλψη. Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη συνεδρίαση της υποομάδας ΕΚ επιβεβαιώνουν ότι πολύ συχνά δεν υπάρχει επαρκής διδακτική δυνατότητα και η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να υπάρχουν επαρκείς εκπαιδευτικοί που να διδάσκουν την ασφάλεια των ασθενών. Έτσι, τα κράτη μέλη θα ήθελαν να προσδιορίζουν τις ευκαιρίες «εκπαίδευσης των εκπαιδευτών». Ιδίως ότι πρόκειται για μακρά διαδικασία -η καθιέρωση ακαδημαϊκού σώματος/αναγνώρισης διαρκεί περίπου δέκα έτη και μπορεί να συγκριθεί με τη διαδικασία καθιέρωσης της ειδικότητας της κοινωνικής ιατρικής. Για τους λόγους αυτούς, οι περισσότερες γνώσεις στην ασφάλεια των ασθενών δίνονται και αποκτώνται μετά το πτυχίο πανεπιστημίου, ενώ η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα πρέπει να ενθαρρύνονται πριν από την αποφοίτηση. 4.6 Οργάνωση Οι περισσότερες από τις αναφερθείσες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης παρέχονται στην αίθουσα διδασκαλίας και με διαπροσωπικό τρόπο, πράγμα που είναι επίσης πολύ δαπανηρό και, ενίοτε, όχι αρκετά παραγωγικό. Πιο σημαντική είναι η κατάρτιση κατά την εργασία, εφόσον εκεί λαμβάνει χώρα η ποσοτική κατάρτιση. Υπάρχουν λίγα παραδείγματα ηλεκτρονικής μάθησης, καθοδήγησης και τηλεφωνικής υποστήριξης ακόμη λιγότερα είναι τα ανοικτά μαθήματα. Η διάρκεια είναι πολύ διαφορετική, ακόμα και αν οι δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης αφορούν το ίδιο θέμα, και κυμαίνεται από 1 έως 105 ώρες ή 9 μήνες. Ορισμένοι από τους ερωτηθέντες δεν έχουν ενημερωθεί λεπτομερώς για τον διαχωρισμό της διάρκειας της εκπαίδευσης και κατάρτισης που εστιάζεται στην ασφάλεια των ασθενών από τη συνολική μεταπτυχιακή και συνεχή εκπαίδευση. Τα προσόντα των συμμετεχόντων μετά την ολοκλήρωση δραστηριοτήτων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών κυμαίνονται από μηδενικά έως μεταπτυχιακοί τίτλοι σπουδών ορισμένες δραστηριότητες εξασφαλίζουν αμοιβή για τη θεραπεία πληθυσμών ειδικών ασθενών εκ μέρους των ιατρών (π.χ. ασθενείς με ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη χρυσίζοντα 9 The Health Foundation, 2011, Σελίδα 18

19 σταφυλόκοκκο). Άλλα προσόντα περιλαμβάνουν τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και τις εκπαιδευτικές μονάδες. Στον πίνακα 6 παρουσιάζονται στοιχεία σχετικά με την πλατφόρμα παροχής, τη διάρκεια και τα προσόντα που προέκυψαν από τη συμμετοχή. 4.7 Αξιολόγηση Όπως φαίνεται στον πίνακα 7, η πλειονότητα των αναφερόμενων δραστηριοτήτων υποβάλλονται σε αξιολόγηση από τους συμμετέχοντες (16 κράτη μέλη και η Νορβηγία). Η πιστοποίηση είναι μια σημαντική αναδυόμενη αναγνώριση στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε θέματα ασφάλειας των ασθενών: περισσότερα από τα μισά κράτη μέλη αναγνωρίζουν ήδη την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ασφάλειας των ασθενών με βραβεία πιστοποίησης και πολλά σχεδιάζουν να τη θεσπίσουν ως αναγνώριση στο εγγύς μέλλον. Ωστόσο, είναι επίσης σημαντικό να αξιολογείται όχι μόνο η εκπαίδευση και η κατάρτιση, αλλά και οι συμμετέχοντες. Η πιστοποίηση δεν αναφέρεται μόνο στην αναγνώριση βραβείου για τους συμμετέχοντες, αλλά αναφέρεται επίσης στους παρόχους των μαθημάτων που πρέπει να ταυτοποιούνται και να καταχωρίζονται. Στην πραγματικότητα, οι πάροχοι μαθημάτων πρέπει να αποδείξουν τις ικανότητές τους με ορισμένα χαρακτηριστικά και κριτήρια. Στην Ιταλία το σύστημα ΣΕΕ προβλέπει ειδική καταχώριση για τους παρόχους των μαθημάτων, εκτός από την περίπτωση των μεταπτυχιακών που διοργανώνονται από πανεπιστήμια. Οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε μαθήματα που διοργανώνονται σε διάφορα επίπεδα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν και προσδίδουν έναν συγκεκριμένο αριθμό μονάδων για κάθε τύπο επαγγέλματος (νοσηλευτές, ιατροί, φαρμακοποιοί κ.ο.κ.). Από το 2010, σημαντικός αριθμός εκδηλώσεων έχουν οργανωθεί και είναι διαθέσιμες για κάθε κατηγορία επαγγελματιών τα περισσότερα από αυτά τα μαθήματα είναι δωρεάν και διοργανώνονται από πιστοποιημένους οργανισμούς. 5. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Το ζήτημα του περιεχομένου είχε εξεταστεί υπό δύο οπτικές γωνίες 1. Σύγκριση του καταλόγου των θεμάτων στα ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών, όπως προσδιορίζονται μέσω του υποδείγματος ερωτηματολογίου, με τον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών (βλ. πλαίσιο 1) 2. Προσδιορισμός θεμάτων που συχνά εμφανίζονται στα ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών και πρόταση ως πρόσθετων θεμάτων στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών. Τα κύρια θέματα που καλύπτονται από τις αναφερθείσες δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης ήταν: Ο έλεγχος των λοιμώξεων στην κλινική πρακτική φαίνεται να είναι το θέμα που καλύπτεται στον μεγαλύτερο βαθμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ενότητες ή συνεδρίες κατάρτισης σχετικά με τον έλεγχο των λοιμώξεων παρέχονται στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, στη ΣΕΕ, καθώς και στον χώρο εργασίας, με τη μορφή εφάπαξ εστιασμένων συνεδριών ή τακτικών συνεδριών. Αυτές προσφέρονται καταρχάς και ως επί το πλείστον σε νοσηλευτές, ιατρούς και οδοντιάτρους. Άλλα συγκεκριμένα θέματα περιλαμβάνουν: πρόληψη των πτώσεων, ασφάλεια της φαρμακευτικής αγωγής, Σελίδα 19

20 ακτινοπροστασία στην ογκολογία και ασφάλεια αίματος. Το θέμα αυτό καλύπτεται στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών: θέμα 9. Η συστημική προσέγγιση στην ασφάλεια των ασθενών και η ενίσχυση του πνεύματος ασφάλειας των ασθενών είναι τα θέματα που καλύπτονται από ορισμένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες, ιδίως στη Γερμανία, τη Δανία και τη Φινλανδία. Το θέμα αυτό καλύπτεται στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών: θέμα 3. Η σημασία της ομαδικής εργασίας και επικοινωνίας με άλλους επαγγελματίες του τομέα της υγείας προβάλλονται σε μεγάλο βαθμό στις περιγραφόμενες δραστηριότητες. Τα περισσότερα από τα αναφερόμενα παραδείγματα προέρχονται από τη Δανία και τη Γερμανία και αφορούν την επικοινωνία μεταξύ ιατρών. Μία έκθεση αναφέρει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα κατάρτισης που παρέχεται σε φαρμακοποιούς για τον τρόπο επικοινωνίας με τον επαγγελματία της υγείας που χορήγησε τη συνταγή. Η Αγγλία ανέφερε ένα παράδειγμα μαθήματος, όπου οι συμμετέχοντες ενθαρρύνονται να εργαστούν ως ομάδα για να καθοδηγήσουν, να επιδιώξουν, να προωθήσουν και να διατηρήσουν βελτιώσεις στην ασφάλεια των ασθενών. Αυτό καλύπτεται εν μέρει στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών: θέμα 4, παρόλο που η επικοινωνία στο πλαίσιο της ομάδας υγειονομικής περίθαλψης δεν αναφέρεται ρητά στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ. Η επικοινωνία με τους ασθενείς σπάνια περιγράφεται στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης για την ασφάλεια των ασθενών. Παραδείγματα τέτοιων καταρτίσεων αναφέρθηκαν από τη Γερμανία και τη Δανία. Στην Ιταλία επίσης υπάρχουν εμπειρίες για διαφορετικούς κύκλους μαθημάτων σε τοπικό επίπεδο (περιφερειακό ή σε επίπεδο νοσοκομείων) για τη βελτίωση των γνώσεων των ασθενών σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών. Επιπλέον, ορισμένες οργανώσεις αναφέρουν συγκεκριμένες δραστηριότητες που στοχεύουν σε καλύτερη επικοινωνία με τους ασθενείς και τους παρόχους περίθαλψης. Αυτό αποτελεί ένα νέο ζήτημα που σχετίζεται με τη διαδικασία «εξανθρωπισμού» της υγειονομικής περίθαλψης, ιδίως στον τομέα της ογκολογίας και της παιδιατρικής. Στην Ιταλία, οι διαφορετικές εμπειρίες αποδεικνύουν ότι αυτό είναι ιδιαίτερα αναγκαίο για την οργάνωση της διαδικασίας υγειονομικής περίθαλψης κατά τρόπο που να δίνει τον απαραίτητο χρόνο στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό να επικοινωνεί με τους ασθενείς: ειδικά καθορισμένο χώρο και χρόνο για να μπορέσουν να αποδεχθούν τη διάγνωση και τη σαφή επεξήγηση της διαδικασίας περίθαλψης, όπως παρέχεται/προβλέπεται στις μονάδες μαστού. Το θέμα αυτό καλύπτεται στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών: θέμα 8. Σωστή τήρηση αρχείων, ταυτοποίηση ασθενών και νομικά ζητήματα. Η Γερμανία ανέφερε μια σειρά σύντομων συνεδριών κατάρτισης που διοργανώνονται σε επίπεδο νοσοκομείου για την κατάλληλη χρήση του νεοεισαχθέντος λογισμικού για την ταυτοποίηση των ασθενών. Επίσης από τη Γερμανία προέρχεται ένα παράδειγμα ενότητας για τις ιατροδικαστικές πτυχές και ζητήματα ευθύνης της ανάλυσης συμβάντων. Μάθημα κατάρτισης σχετικά με τα νομικά ζητήματα και τη διαχείριση των διαφορών αναφέρθηκε επίσης από την Ιταλία. Επιπλέον, άλλα μαθήματα διοργανώνονται συχνά σε διάφορα επίπεδα για την καθοδήγηση χειρουργών και του χειρουργικού προσωπικού να χρησιμοποιούν με ορθό τρόπο τον κατάλογο σημείων ελέγχου της ΠΟΥ. Η Πολωνία ανέφερε μια ενότητα στο πλαίσιο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Αυτό δεν καλύπτεται ρητώς στον οδηγό του προγράμματος σπουδών της ΠΟΥ για την ασφάλεια των ασθενών. Σελίδα 20

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ KA1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ KA1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ KA1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015 2016 1. Κινητικότητα φοιτητών ERASMUS+ με σκοπό την Πρακτική Άσκηση Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών 1. Εισαγωγή Οι εξελίξεις και οι δεσμεύσεις στο θέμα της Ασφάλειας των Ασθενών έχουν αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Η Δ/νση Ποιότητας & Αποδοτικότητας του Υπουργείου Υγείας, στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΛΤΑ Πηγή: Ευρυδίκη (2011a, 2012) ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Ποσοστό φοιτητών που πληρώνουν δίδακτρα για φοίτηση στον 2 o κύκλο σπουδών 13,8% Κανένας δεν πληρώνει ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 31,0% Όλοι πληρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+

Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+ Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+ Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 5 Δεκεμβρίου 2014 Αθανάσιος Καυκαλίδης Υπεύθυνος για τη Διεθνή Κινητικότητα & τις Κεντρικές Δράσεις ΕRASMUS + Τομέας Ανώτατης

Διαβάστε περισσότερα

Η Δ Ι Ε Θ Ν Η Σ Δ Ι Α Σ Τ Α Σ Η Τ Ο Υ Τ Μ Η Μ Α Τ Ο Σ Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ι Κ Η Σ

Η Δ Ι Ε Θ Ν Η Σ Δ Ι Α Σ Τ Α Σ Η Τ Ο Υ Τ Μ Η Μ Α Τ Ο Σ Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ι Κ Η Σ Η Δ Ι Ε Θ Ν Η Σ Δ Ι Α Σ Τ Α Σ Η Τ Ο Υ Τ Μ Η Μ Α Τ Ο Σ Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ι Κ Η Σ Τα Τμήματα της Νοσηλευτικής Α και Β ήταν από τα πρώτα Τμήματα της ΣΕΥΠ και γενικά του ΤΕΙ Αθήνας, που συμμετείχαν στα ευρωπαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Μονάδα Παρακολούθησης της Κοινής Γνώμης Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2013 Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014»

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωση 1: Ο φοιτητής είναι δυνατό να μεταβεί στο εξωτερικό για να παρακολουθήσει

Σημείωση 1: Ο φοιτητής είναι δυνατό να μεταβεί στο εξωτερικό για να παρακολουθήσει ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (ΤΕΙ) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ ΓΙΑ ΦΟΙΤΗΤΕΣ στα πλαίσια του Προγράμματος ERASMUS+ Μαθησιακής Κινητικότητας Φοιτητών για Σπουδές (σε ΑΕΙ της Ευρώπης)

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική σύνοψη των αποτελεσμάτων της έρευνας M-CARE

Επιτελική σύνοψη των αποτελεσμάτων της έρευνας M-CARE M-CARE Κατάρτιση μέσω φορητών συσκευών για φροντιστές ατόμων με αναπηρία και ηλικιωμένων Επιτελική σύνοψη των αποτελεσμάτων της έρευνας M-CARE Πακέτο εργασίας WP2 Τίτλος π. εργασίας Έρευνα και Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Στρασβούργο/Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 2013. Συχνές Ερωτήσεις για το Erasmus+

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Στρασβούργο/Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 2013. Συχνές Ερωτήσεις για το Erasmus+ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Στρασβούργο/Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 2013 Συχνές Ερωτήσεις για το Erasmus+ Τι είναι το Erasmus+; Το Erasmus+ είναι το νέο πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εκπαίδευση, την κατάρτιση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΕ ΙΔΡΥΜΑΤΑ-ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3)

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3) Μονάδα : Χιλιάδες Αυστρία 1978 661.30 2,040.10 8.40 162.40 84.00 3,188.00 208.40 1,139.30 315.70 1979 594.60 2,244.60 8.70 172.50 87.20 3,343.90 179.10 1,090.50 323.60 1980 37.30 2,301.90 9.00 183.70 91.00

Διαβάστε περισσότερα

Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης

Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης Αρμόδιες υπηρεσίες, τεχνικές και μέσα υλοποίησης παρεμβάσεων του Σχεδίου Δράσης Α. ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α.1. ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΑΡΜΟΔΙΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΕΣΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ / ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ (Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 Νοέµβριος 2011 Πρόγραµµα ιά Βίου Μάθησης Το κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης στους τομείς της Εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4204, 30/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4204, 30/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Για σκοπούς μερικής εναρμόνισης με τις πράξεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε.: L255, 30.9.2005, σ.22.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα. Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή Σπανού. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

Πρόγραμμα. Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή Σπανού. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Oι Νέες Διαδρομές στην Ελληνική Γλώσσα- elearning.greek-language.gr Πρόγραμμα Διαδρομές στη Διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας, Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΕΡΑΤΩΣ ΚΟΖΑΚΟΥ-ΜΑΡΚΟΥΛΛΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015, 11:00 πμ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους.

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους. Η ποιότητα της μετάφρασης και η συνοχή της με το πρωτότυπο κείμενο εργασίας αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων της μετάφρασης. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αντίφασης μεταξύ του αρχικού έργου και

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Η προστασία και ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και των πληροφοριών υγείας είναι πρωταρχικής σημασίας για την εταιρεία Outcome Sciences, Inc.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1 Πλαίσιο του ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Έργου.. 1 Περιγραφή του έργου. 2 Εταίροι... 3 Εναρκτήρια συνάντηση στις Βρυξέλλες 4 Επανεξετάζοντας την εκπαίδευση.4 Επαφές χρηματοδότηση.5 Πρόσθετες εθνικές διεθνείς έρευνες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario) είναι η ακόλουθη:

Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario) είναι η ακόλουθη: Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario): Επαρχιακό Πρόγραμμα Προτεινόμενων Υποψήφιων Μεταναστών (Provincial Nominee Programme) Πληροφορίες σχετικά με τους Φοιτητές εξωτερικού Οι μετανάστες φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 31.10.2013 COM(2013) 740 final 2013/0361 (APP) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση EL EL 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «Αναβάθμιση των συστημάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition Summary in Greek Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Η εκπαίδευση και η δια βίου μάθηση διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ. (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (2013/473/ΕΕ)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ. (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (2013/473/ΕΕ) 25.9.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 253/27 ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 24ης Σεπτεμβρίου 2013 για τους ελέγχους και τις αξιολογήσεις που διενεργούνται από κοινοποιημένους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για τη Νοσοκομειακή Φαρμακευτική

Η Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για τη Νοσοκομειακή Φαρμακευτική Η Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για τη Νοσοκομειακή Φαρμακευτική Οι επόμενες σελίδες αποτελούν την Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για τη Νοσοκομειακή Φαρμακευτική. Τα άρθρα της Διακήρυξης είναι τα κοινώς συμφωνηθέντα σε ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)?

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? MEMO/11/406 Βρυξέλλες, 16 Ιουνίου 2011 Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? Στις διακοπές να περιµένετε το απροσδόκητο. Σχεδιάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 Ατυχήματα στην Ελλάδα Σε 3.828 ανήλθε το 2013 ο αριθμός των ατυχημάτων από αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015

Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015 ΦΟΙΤΗΤΕΣ Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015 Oι θέσεις που υπάρχουν για μετακίνηση φοιτητών του Τμήματός μας σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ L 48/28 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 21.2.2013 ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Φεβρουαρίου 2013 για την εφαρμογή συντονισμένου προγράμματος με σκοπό να διαγνωστεί η συχνότητα δόλιων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή Το σεμινάριο παρουσιάζει τις βασικές αρχές σχεδίασης και ανάπτυξης ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Εστιάζει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλο για τη Βιώσιμη Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Κοινότητα μέσω τεχνικών αυτοβοήθειας

Μοντέλο για τη Βιώσιμη Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Κοινότητα μέσω τεχνικών αυτοβοήθειας Μοντέλο για τη Βιώσιμη Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Κοινότητα μέσω τεχνικών αυτοβοήθειας Copyright SUSCOM Partnership 2012 1 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 2 Εισαγωγή... 3 Στάδιο 0. Επαφή και Σύνδεση με την Κοινότητα...

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό πλαίσιο για την οργάνωση της συνεχούς κατάρτισης του προσωπικού διεύθυνσης

Γενικό πλαίσιο για την οργάνωση της συνεχούς κατάρτισης του προσωπικού διεύθυνσης Ευρωπαϊκά Σχολεία Γραφείο του Γενικού Γραμματέα Αριθ. : 2010-D-531-el-5 Πρωτότυπο : FR Γενικό πλαίσιο για την οργάνωση της συνεχούς κατάρτισης του προσωπικού διεύθυνσης Εγκριθέν από το Ανώτατο Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012.

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. 1 PISA 2012 ΜΕΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΧΩΡΩΝ/ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών

Πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών Πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών Συμπεράσματα από συμμετοχή σε Ημερίδα ΑΔΙΠ 28-2-2014 Καλλιόπη Μιχαήλ-Κλεφτούρη καθηγήτρια 2/4/2014 Μονάδα Διασφάλισης της Ποιότητας ΑΤΕΙΘ Αλλαγές στο νομικό πλαίσιο (Ν.4009/2011)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Συμπόσιο To E.M.Π. στην πρωτοπορία της έρευνας και της τεχνολογίας Αθήνα, 4 Δεκεμβρίου 2007 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Γ. Κανελλαΐδης, Ι. Γκόλιας, Γ. Γιαννής,

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 3.1: Ενθάρρυνση Επιχειρηματικής Δράσης (Ενέργεια 3.1.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Η ελληνική εκπαίδευση δεν έχει δώσει, μέχρι σήμερα την απαιτούμενη βαρύτητα στα θέματα απασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

http://www.ucy.ac.cy/~kedima.

http://www.ucy.ac.cy/~kedima. http://www.ucy.ac.cy/~kedima. Δομή και Στόχοι Mε απόφαση του Συμβουλίου του Πανεπιστημίου Κύπρου, στις 30 Αυγούστου 2002, ιδρύθηκε το Κέντρο Υποστήριξης Διδασκαλίας. Το Κέντρο Διδασκαλίας και Μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Πληροφορικής Σπουδές...... 4 Θέσεις Εργασίας για τους Αποφοίτους του Τμήματος Πληροφορικής....

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012

Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΙΩΝ CYPRUS NURSES AND MIDWIVES ASSOCIATION Περί Νοσηλευτικής και Μαιευτικής Νόμοι 1988-2012 Κανονισμοί δυνάμει της παραγράφου (στ) του άρθρου 22 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα (Ε.Π.Ι.) είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.),

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των εμπειριών και των πρακτικών στη Δανία. Niels Rosendal Jensen και Dirk Michel-Schertges

Παρουσίαση των εμπειριών και των πρακτικών στη Δανία. Niels Rosendal Jensen και Dirk Michel-Schertges Παρουσίαση των εμπειριών και των πρακτικών στη Δανία Niels Rosendal Jensen και Dirk Michel-Schertges Περιεχόμενα: Αναγνώριση της προγενέστερης μάθησης ή των πραγματικών ικανοτήτων Προϋποθέσεις σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΛΟΓΙΣΤΗ ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΛΟΓΙΣΤΗ ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΛΟΓΙΣΤΗ ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ Η άσκηση του επαγγέλματος του Λογιστή Φοροτεχνικού απαιτεί ειδική άδεια, η οποία χορηγείται από την Κεντρική Διοίκηση του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος ή την αρμόδια

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαίδευσης. Εργαζομένων Σε Ύψος

Οδηγός Εκπαίδευσης. Εργαζομένων Σε Ύψος Οδηγός Εκπαίδευσης Εργαζομένων Σε Ύψος Συντάκτης: Ι. Πετρομιανός www.hmga.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ...1 2. ΠΗΓΕΣ...3 3. ΟΡΙΣΜΟΙ 3 4. ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ...4 5. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1 Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση Το τελικό στάδιο της πρώτης φάσης του Προγράµµατος του Φορέα για την Αξιολόγηση στο Πλαίσιο της Συνεκπαίδευσης περιλάµβανε µια συζήτηση και κατόπιν επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών. Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης

Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών. Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης Βασικές Έννοιες- Ορισμοί Ίδρυση ΔΟΑΤΑΠ: Ν.3328/2005 (ΦΕΚ. 80, 1/4/2005) Ομοταγές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Τέρμα Μαγνησίας, 62124,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO

EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO Οδηγός σπουδών Βόλος, 2015 Άρθρο 1 Γενικές διατάξεις Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Ιούλιος 2010 Άρθρο 1 ΣΤΟΧΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Η απόκτηση του διδακτορικού διπλώματος διέπεται από τις κείμενες διατάξεις (άρθρο 9 του

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Ηγέτες με Όραμα Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Αγαπητοί φοιτητές, Εκ μέρους του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σας καλωσορίζουμε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Δ Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ 6 Ο χλμ AΛΕΞ/ΠΟΛΗΣ-ΜΑΚΡΗΣ 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ Τ Μ Η ΜΑ Ι Α Τ Ρ Ι Κ Η Σ Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ε Ι Α H E L L E N I C R

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (ΤΕΙ) ΗΠΕΙΡΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΙΔΙΚΟΥ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Άρτα, 29.07.2014 Αριθμ. Πρωτ.:

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας INTERREG IVC EUROPE Παρουσίαση του Προγράμματος Δρ. Ράλλης Γκέκας ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020 ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Έξυπνη: αποτελεσματικότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα & την καινοτομία.

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών 29.6.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ για την εφαρμογή της οδηγίας 2005/36/ΕΚ σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Παρουσίαση: ρ Μαρία Λαβδανίτη Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Νοσηλευτικής Ορισμός της Νοσηλευτικής Η Νοσηλευτική είναι ανθρωπιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ

ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ Γιαννακκαράς Χαράλαμπος, Χριστοφίδης Στέλιος Ιατρικές Υπηρεσίες και Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας (Αρμόδια Αρχή για τον Ιατροτεχνολογικό Εξοπλισμό)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΑΛΟΥΠΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας

ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας ΜΑΡΘΑ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Θεσσαλονίκη, 26/9/2014 Βασική Δράση 1 Μαθησιακή κινητικότητα

Διαβάστε περισσότερα