ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ"

Transcript

1 Ντούζεβιτς Αλεξάνδρα ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ Στο Κεφ. A' ( Πόσων ειδών είναι οι ηγεμονίες και με ποιον τρόπο κατακτώνται ), ο Μακκιαβέλλι παρουσιάζει το διάγραμμα πάνω στο οποίο θα δομήσει τον Ηγεμόνα. Καταρχήν, αναλύει τα καθεστώτα που εξουσιάζουν τους λαούς σε δυο ειδών : Α) Δημοκρατίες και Β) Ηγεμονίες. Στη συνέχεια, διακρίνει τις ηγεμονίες σε: α) Κληρονομικές (οι πρόγονοι του ηγεμόνα είχαν την εξουσία για πολύ καιρό) β) Νεοσύστατες, που είτε είναι: i) εντελώς καινούριες (π.χ. Μιλάνο του Σφόρτσα) ή ii) προσαρτημένες ως συμπληρωματικά μέλη σε μια κληρονομική ηγεμονία (π.χ. Βασίλειο Νάπολης για τον Βασιλειά της Ισπανίας) Στα Κεφ. Β' ( Σχετικά με τις κληρονομικές ηγεμονίες) και Γ' ( Σχετικά με τις μεικτές ηγεμονίες ), o M. επικεντρώνεται στα δυο είδη ηγεμονιών, εξετάζοντας το βαθμό δυσκολίας και τον τρόπο διατήρησηςκαι διακυβέρνησής τους. Οι κληρονομικές ηγεμονίες κυβερνώνται και διατηρούνται εύκολα. Ο ηγεμόνας δεν έχει παρά να ακολουθήσει τη γραμμή των προγόνων του χωρίς να απαιτείται κάποια εξαιρετική ικανότητα από την πλευρά του, ενώ χαίρει -κατά κανόνα- αποδοχής και αγάπης από το λαό λόγω του στοιχείου της συνήθειας και της νομιμοποίησης της κληρονομικής του εξουσίας. Όσον αφορά στο βαθμό δυσκολίας διακυβέρνησης και διατήρησης των μεικτών ηγεμονιών (δηλ. των νεοσύστατων, προσαρτημένων ως συμπληρωματικά μέλη στο κληρονομικό κράτος του ηγεμόνα που τις απέκτησε ηγεμονιών), αυτός είναι ιδιαίτερα υψηλός για δυο βασικά λόγους: α) Ο πρώτος συνδέεται με την ίδια την ανθρώπινη φύση κατά τον Μ., δηλ.οι άνθρωποι αλλάζουν εύκολα τον ηγεμόνα τους με την φρούδα ελπίδα ότι θα βελτιώσουν την κατάστασή τους. β) Ο νέος ηγεμόνας-κατακτητής της μεικτής ηγεμονίας αντιμετωπίζει δυο φυσικούς περιορισμούς που καθιστούν δυσκολότερη την άσκηση της εξουσίας. Κληρονομεί όλους τους εχθρούς που ζημίωσε η κατάκτησή του, ενώ είναι δέσμιος εκείνων που τον εγκατέστησαν. Στο σημείο αυτό διατυπώνεται από τον Μ. η αναγκαιότητα της λαϊκής νομιμοποίησης-υποστήριξης ( γιατί πάντοτε, ακόμα κι όταν κάποιος έχει μεγάλη ισχύ στο στρατό, για να εισβάλλει σε μια επαρχία, έχει πάντα ανάγκη τη βοήθεια των κατοίκων της ). Η σημασία που της αποδίδει ο πολιτικός φιλόσοφος είναι μεγάλη, καθώς τονίζει ότι η απουσία της μπορεί να αποτελεί αιτία εξέγερσης εναντίον του ηγεμόνα και απώλεια της εξουσίας του. Ο Μ. Στο Κεφάλαιο Γ' συστήνει στους ηγεμόνες κανόνες διατήρησης της (μεικτής) ηγεμονίας τους. Κάνει διάκριση μεταξύ: i) των νέων κρατών που βρίσκονται στην ίδια επαρχία με αυτήν του κατακτητή, συνεπώς χαρακτηρίζονται από κάποια ομοιογένεια και ii) των νέων, μη ομοιογενών κρατών, εκτός της επαρχίας του ηγεμόνα. Στην πρώτη περίπτωση τα πράγματα για τον ηγεμόνα είναι απλά: Αρκεί να εξοντώσει τη γενιά του προηγούμενου ηγεμόνα και να διατηρήσει ίδιους τους νόμους και τους φόρους, ώστε να ενσωματώσει εύκολα τα κράτη στην παλιά ηγεμονία του. Στη δεύτερη περίπτωση, η διατήρηση του νέου κράτους απαιτεί ο ηγεμόνας να επιδείξει τύχη (fortuna) και επιτηδειότητα/ικανότητα (virtu) (έννοιες-κλειδιά για τον Μ.). Ο Μ. προτείνει στον ηγεμόνα τρεις τρόπους διατήρησης της εξουσίας του στο κράτος αυτό: 1. Τη μετακίνησή του στο εν λόγω κράτος, που εξασφαλίζει άμεση αντίληψη της κατάστασης (π.χ. ταραχές), άρα και άμεση (συνεπώς με μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας) δράση από

2 τον ηγεμόνα (π.χ. προσπάθεια καταστολής τους), έλεγχο και οριοθέτηση της εξουσίας των υπουργών και άμεση επαφή με τους υπηκόους και ικανοποίησή τους-άρα και νομιμοποίηση του ηγεμόνα.(1ος - Ο αποτελεσματικότερος τρόπος κατά τον Μ.) 2. Την ίδρυση αποικιών-συνδέσμων με το νέο κράτος, που αποτελούν την ανέξοδη λύση σε σχέση με τη διατήρηση στρατιωτικών δυνάμεων. Πρόκειται για έναν τρόπο διατήρησης της εξουσίας χαμηλού κόστους, τόσο οικονομικού -καθώς αποτελεί ο τρόπος αυτός την εναλλακτική στη διατήρηση στρατιωτικής δύναμης- όσο και πολιτικού, καθώς αυτοί που βλάπτονται (δηλ. αυτοί από τους οποίους αποσπάται η περιουσία, σπίτια, κτήματα κλπ) είναι ολιγάριθμοι, διασκορπισμένοι και φτωχοί, άρα ανίκανοι να βλάψουν τον ηγεμόνα Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημάνουμε μια βασική παρατήρηση του Μ.: Τους ανθρώπους πρέπει είτε να τους καλοπιάνεις, είτε να τους εξοντώνεις. Στη δεύτερη περίπτωση, ο Μ. επισημαίνει ότι πρέπει να τους προκαλείς τέτοιου μεγέθους ζημία, ώστε να μην είναι σε θέση να ανταποδώσουν. Συνεπώς, ο ηγεμόνας πρέπει να τους προκαλεί όχι επανορθώσιμη ζημιά ώστε να τους αφαιρέσει τη δυνατότητα να τον εκδικηθούν. (Άποψη του συγγραφέα για τη χρήση βίας). Στο ίδιο κεφάλαιο, ο Μ. διατυπώνει έναν κανόνα αναφορικά με την επιλογή των συμμάχων και των εχθρών που είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τη διατήρηση της εξουσίας του ηγεμόνα: Πρέπει να συμμαχεί και να προστατεύει τους πιο αδύναμους γείτονες, να αποδυναμώνει τους πιο ισχυρούς και να εμποδίζει την εγκατάσταση στη χώρα του ενός άνδρα πιο ισχυρού από τον ίδιο, γνωρίζοντας πως τους εισβολείς τους καλούν οι ίδιοι οι κάτοικοι (π.χ. Αιτωλοί που κάλεσαν τους Ρωμαίους στην Ελλάδα) και πως σε κάθε ηγεμονία υπάρχουν πρόθυμοι να καλέσουν έναν εισβολέα. ( Και όποιος δεν κάνει καλό κουμάντο σ'αυτόν τον τομέα θα χάσει γρήγορα αυτό που κατέκτησε. Και όσο καιρό θα το έχει, θα συναντά άπειρες δυσκολίες κι ενοχλήσεις ). Οι ηγεμόνες πρέπει να τηρούν τους κανόνες διατήρησης της εξουσίας που παραθέτει ο Μ., διαφορετικά το τίμημα είναι η απώλεια της εξουσίας τους (π.χ. ο Λουδοβίκος ΙΒ' που απώλεσε την εξουσία του στη Λομβαρδία, παρότι θα ήταν πολύ εύκολο να την κρατήσει, γιατί δεν τήρησε κανέναν από τους παραπάνω όρους. Αντίθετα διέπραξε πέντε σφάλματα: Δεν πήγε να κατοικήσει στη Λομβαρδία και δεν ίδρυσε αποικίες. Έδωσε βοήθεια στον πάπα Αλέξανδρο Στ' Βοργία να καταλάβει τη Ρομάνια κι έτσι ενίσχυσε στην Ιταλία τη δύναμή του -ενός άνδρα πολύ ισχυρού- ενώ εξόντωσε τους λιγότερο ισχυρούς πρώην σύμμάχους του (αυτούς που θα έπρεπε να είναι οι φυσικοί σύμμαχοί του). Τέλος, εγκατέστησε στην Ιταλία έναν ισχυρότατο ξένο με τον οποίο και μοιράστηκε την εξουσία, το βασιλιά της Ισπανίας, αντί να τον εμποδίσει να εισβάλλει. Με αφορμή την απεμπόληση της εξουσίας από το Λουδοβίκο, ο Μ. διατυπώνει έναν γενικό κανόνα: Όποιος γίνεται αιτία (με τη βία ή με επιτηδειότητα) να γίνει ισχυρός κάποιος άλλος καταστρέφεται, γιατί αυτός που έγινε ισχυρός είναι δύσπιστος απέναντι και στα δυο αυτά μέσα τα οποία τον ανέδειξαν. Αντίθετα, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποτέλεσε παράδειγμα συνετής ηγεμονίας μεικτού τύπου: έστειλε αποίκους, μεταχειρίστηκε σωστά τους λιγότερο ισχυρούς χωρίς να αυξάνει τη δύναμή τους (π.χ. στους Αχαιούς και τους Αιτωλούς ποτέ δεν επιτράπηκε να αναπτύξουν τα κράτη τους, παρά τα προνόμια που τους απέδιδαν ως αμοιβή για τις υπηρεσίες τους), στράφηκε εναντίον των πιο ισχυρών (π.χ. μείωση της ισχύος του Βασιλείου των Μακεδόνων) και εμπόδιζε τους ξένους να αποκτήσουν κύρος. Πάνω απ'όλα όμως, οι Ρωμαίοι διέθεταν ένα χαρακτηριστικό συνετής ηγεμονίας που ο Μ.. δεν διστάζει να επαναλαμβάνει στο έργο του: Την πρόληψη όχι μόνο των τρεχουσών, αλλά και των μελλοντικών δυσκολιών με σκοπό την άμεση αντιμετώπισή τους. Η αμεσότητα της επανόρθωσης βασίζεται στη γνώση ότι οι δυσχέρειες (π.χ. ένας πόλεμος) όταν δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα, αναβάλλονται προς όφελος των άλλων, γιατί ο παράγοντας χρόνος παρασύρει μαζί του το κάθε τι και μπορεί να φέρει μαζί του τοκαλό ως κακό και το κακό ως καλό. Στο Κεφ. Δ' ( Γιατί το Βασίλειο του Δαρείου, το οποίο είχε καταλάβει ο Αλέξανδρος, δεν εξεγέρθηκε εναντίον των διαδόχων του μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου, ο Μ. χρησιμοποιεί το παράδειγμα του τίτλου για να δείξει τους δυο τρόπους διακυβέρνησης των υφιστάμενων ηγεμονιών και να καταδείξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τα δυνατά τους σημεία και την αχίλλειο φτέρνα τους. Η μεν πρώτη ηγεμονία κυβερνάται από έναν ηγεμόνα με απόλυτη εξουσία, στον οποίο όλοι είναι υποτελείς (π.χ. Τουρκία) και η όποια νομιμοποίηση έχουν π.χ. οι

3 αξιωματούχοι, απορρέει από το γεγονός ότι υπηρετούν τον ηγεμόνα. Αυτή η μορφή ηγεμονίας είναι δύσκολο να κατακτηθεί,(ο επίδοξος κατακτητής θα βρει τον αντίπαλο ενωμένο, δεν μπορεί να ελπίζει ούτε σε πρόσκλησή του ούτε σε εξέγερση από το κράτος αυτής της ηγεμονίας) αλλά εύκολο να διατηρηθεί μετά την κατάκτησή της (με μόνη προϋπόθεση τον αφανισμό της γενιάς του ηγεμόνα που αποτελεί τη μοναδική απειλή σε αυτή τη μορφή διακυβέρνησης της ηγεμονίας). Η δεύτερη ηγεμονία κυβερνάται από έναν ηγεμόνα και από ισχυρούς ευγενείς που χαίρουν νομιμοποίησης καθώς διαθέτουν τη δική τους εξουσία (π.χ. Γαλλία). Στην περίπτωση αυτή, η ηγεμονία είναι εύκολο να κατακτηθεί (ο επίδοξος κατακτητής πάντοτε έχει την υποστήριξη κάποιων δυσαρεστημένων), αλλά εξαιρετικά δύσκολο να διατηρηθεί (ο νέος ηγεμόνας απειλείται από την ίδια την αιτία που τον ανέδειξε, πάντοτε θα υπάρχουν δυσαρεστημένοι πρόθυμοι να τον ανατρέψουν καθώς δεν μπορεί ούτε να ικανοποιήσει ούτε να αφανίσει τους ευγενείς). Το Βασίλειο του Δαρείου, διατηρήθηκε εύκολα από το Μ. Αλέξανδρο και μετά το θάνατό του, εξαιτίας του ότι ανήκει στην πρώτη κατηγορία ηγεμονίας και θα διατηρείτο για πολλά χρόνια ακόμη από τους διαδόχους του Μεγάλου στρατηγού, κατά το συγγραφέα, αν αυτοί έμεναν ενωμένοι. Στο Κεφ. Ε' ( Με ποιον τρόπο πρέπει να κυβερνώνται οι πόλεις ή οι ηγεμονίες που ζούσαν με τους δικούς τους νόμους πριν να κατακτηθούν ), ο συγγραφέας παραθέτει τους τρεις τρόπους με τους οποίους μπορεί ένας ηγεμόνας να διατηρήσει την εξουσία του σε ένα πρώην δημοκρατικό νεοκατακτηθέν κράτος και οι οποίοι είναι: 1. Η καταστροφή του κράτους (O πιο σίγουρος τρόπος κατά τον Μ.) 2. Η εγκατάστασή του σε αυτό (Ο 2ος πιο σίγουρος τρόπος κατά το Μ.) 3. Η διατήρηση της νομοθεσίας του και η διακυβέρνησή του από μια ολιγαρχία που θα τα κρατά φιλικά προς αυτόν (η ολιγαρχία συκροτείται και εξαρτάται από τον ηγεμόνα, συνεπώς έχει υποχρέωση να τον υποστηρίξει) Κατά τον Μ. ο πιο σίγουρος τρόπος διατήρησης της εξουσίας στην περίπτωση των πρώην δημοκρατικών κρατών είναι η καταστροφή τους. Διαφορετικά, ο ηγεμόνας πρέπει να ζει με το φόβο της εξέγερσης των κατοίκων και την ανατροπή του. Στο σημείο αυτό διαφαίνεται η ιδέα του συγγραφέα ότι οι υπό κατάληψη πρώην δημοκρατικές χώρες είναι πιο ασταθείς ως ηγεμονίες και άρα πιο επικίνδυνες να αποστατήσουν σε σχέση με τις παραδοσιακές ηγεμονίες (που αφενός έχουν ιστορικό ηγεμονικής διακυβέρνησης και είναι συνηθισμένες στην υπακοή, αφετέρου έχουν βρεθεί ακέφαλες από την απώλεια του ηγεμόνα τους) κι αυτό οφείλεται στους παλιούς δημοκρατικούς, ελεύθερους θεσμούς ( και αυτοί δε λησμονιούνται ποτέ, ούτε με το πέρασμα του χρόνου ούτε με ευεργετήματα ). Κατά συνέπεια, ο ηγεμόνας πρέπει να προσέχει πολύ περισσότερο στην περίπτωση των πρώην δημοκρατικών καθεστώτων. Στα Κεφ. ΣΤ' ( Σχετικά με τις νεοσύστατες ηγεμονίες που κατακτώνται με τα όπλα και την ικανότητα του κατακτητή ), Ζ' ( Σχετικά με τις νεοσύστατες ηγεμονίες που κατακτώνται με τα ξένα όπλα και την τύχη ), Η' ( Σχετικά με εκείνους που έγιναν ηγεμόνες με εγκληματικές ενέργειες ), Θ' (Σχετικά με τις δημοκρατικές ηγεμονίες ) ο Μ. περιγράφει και αναλύει τους τέσσερις τρόπους να γίνει κανείς από ιδιώτης ηγεμόνας και οι οποίοι είναι: i) H έυνοια της τύχης του ηγεμόνα και η ξένη δύναμη ii) Η επιτηδειότητα-ικανότητα και τα όπλα του ηγεμόνα iii) Η εγκληματικές και ανέντιμες ενέργειες του ηγεμόνα και iv) Η εύνοια των συμπολιτών του ηγεμόνα. (Το i) και το ii) αφορούν σε νεοσύστατες ηγεμονίες και το iii) σε δημοκρατίες ). Αναφορικά με τον 1ο τρόπο ο συγγραφέας παρατηρεί ότι συνεπάγεται εύκολη ανάληψη της ηγεμονίας (μετά από πληρωμή της χώρας από τον ηγεμόνα ή μετά από γενναιόδωρη παραχώρησή της στον ηγεμόνα από κάποιον άλλο πιο ισχυρό), αλλά δύσκολη διατήρησή της (ο ηγεμόνας δεν ξέρει και δεν μπορεί να διατηρήσει την ηγεμονία). Ο δεύτερος τρόπος σημαίνει για τον ηγεμόνα δύσκολη αναρρίχησή του στην ηγεμονία (εισαγωγή νέων, αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων και θεσμών, εχθρότητα από το παλιό κατεστημένο και χλιαρή αντίδραση από τους νέους υποστηρικτές - Όσοι είναι εχθροί...το κάνουν με φανατισμό, ενώ οι άλλοι αμύνονται τόσο χλιαρά που μαζί τους κινδυνεύει και ο ηγεμόνας ), αλλά εύκολη

4 διατήρησή της (ειδικά αν στηρίζονται στις δικές τους δυνάμεις αποκλειστικά και μπορούν να εξαναγκάσουν με τη βία). Το σημείο αυτό είναι άξιο μελέτης γιατί δείχνει τη σύμφωνη άποψη του συγγραφέα σχετικά με τη χρήση βίας ( Συμφέρει λοιπόν...να μπορεί να τους κάνει να πιστέψουν με τη βία ). Παρ όλα αυτά ο Μακκιαβέλλι δεν είναι Μακκιαβελλικός με την δημοφιλή έννοια της λέξης καθώς σε κανένα μερος του έργου του δεν επαινεί την άσκηση εξουσίας ως αυτοσκοπό ούτε συνηγορεί υπέρ της απεριόριστης χρήσης της βίας. Ακριβώς το αντίθετο θεωρεί τέτοιου είδους συμπεριφορά αυτοκαταστροφική. Η βία επιτρέπεται μόνο εφόσον είναι απόλυτα αναγκαία προκειμένου ο ηγεμόνας να διατηρήσει τη θέση του. Δεν είναι παρά ένα εργαλείο για την άσκηση εξουσίας κι αν αυτή προκαλεί εκδικητική συμπεριφορά, τότε θα πρέπει όσο το δυνατόν να αποφευχθεί. Σχετικά με τον τρίτο τρόπο απόκτησης της ηγεμονίας, δηλ. κατόπιν εγκληματικών ενεργειών, ο Μ. θεωρεί οτι αυτές δεν στερούν από τον ηγεμόνα την ικανότητα που μπορεί να έχει, ωστόσο του στερούν την τιμή και τη δόξα του. Ο συγγραφέας κάνει διάκριση στην καλή (οι βιαιοπραγίες που παύουν μετά την εξασφάλιση της ηγεμονίας από τον ηγεμόνα) και κακή χρήση της ωμότητας (οι βιαιοπραγίες που συνεχίζονται και αυξάνονται μετά την εξασφάλιση της ηγεμονίας από τον ηγεμόνα). Όπως στο προηγούμενο κεφάλαιο και σε αυτό το σημείο συναντάμε ακόμα πιο ξεκάθαρη την άποψη του Μ. για τις μεθόδους εξαναγκασμού στην πιο ακραία τους μορφή, τη χρήση βίας. Μάλιστα, ο πολιτικός αναλυτής συμβουλεύει τον ηγεμόνα να προβεί σε όλες τις βίαιες ενέργειες μονομιάς, αν το κρίνει απαραίτητο, ώστε να ξεχαστούν γρήγορα, ενώ αντίθετα να κάνει τις ευεργεσίες σιγά-σιγά, για να διαρκεί περισσότερο η γεύση τους. Τέλος, για τον τέταρτο τρόπο απόκτησης της ηγεμονίας ο Μ. επισημαίνει ότι στις δημοκρατίες απαιτείται από τον ηγεμόνα μια ιδιοφυής ικανότητα υποβοηθούμενη από την τύχη. Ο ηγεμόνας αναδεικνύεται είτε από το λαό (ευκολότερη η διατήρηση της ηγεμονίας, ο λαός θέλει απλά να μην καταπιέζεται και είναι αριθμητικά ο ισχυρός παράγων), είτε από τους ευγενείς (πιο δύσκολη η διατήρηση της ηγεμονίας, τους ευγενείς δεν μπορείς να τους διατάξεις ή να τους χρησιμοποίησεις όπως θέλεις, μπορείς όμως να επιλέγεις τους καλούς και πιστούς συμβουλάτορες και να εξοντώνεις τους φιλόδοξους). Ανεξάρτητα από το ποιος ανέδειξε τον ηγεμόνα, κύριο μέλημά του πρέπει να είναι μια διακυβέρνηση που να του εξασφαλίζει λαϊκή νομιμοποίηση, που αποτελεί την καλύτερη ασπίδα προστασίας του. Στο Κεφ. Ι' ( Με ποιον τρόπο μπορούν να υπολογιστούν οι δυνάμεις όλων των ηγεμονιών ), ο Μ. κάνει διάκριση ανάμεσα σε ένα στρατιωτικά (και οικονομικά) ισχυρό μεγάλο κράτος και σε ένα κράτος μικρότερης στρατιωτικής εμβέλειας που έχει ανάγκη την υποστήριξη των άλλων. Συμβουλεύει τον ηγεμόνα του δεύτερου να φροντίσει για τη σωστή οχύρωση της πόλης του, ώστε να μπορεί να αντέξει σε μια μακρά περίοδο πολιορκίας και να έχει εξασφαλίσει τη λαϊκή νομιμοποίηση. Έτσι, αυξάνει την ισχύ του ελαχιστοποιώντας την πιθανότητα να δεχτεί επίθεση από τον αντίπαλο. Στο Κεφ. ΙΑ' ( Σχετικά με τις εκκλησιαστικές ηγεμονίες ), ο συγγραφέας προβαίνει σε μια ιστορική αναδρομή της εκκλησιαστικής ηγεμονίας αποδεικνύοντας ότι μια λανθασμένη πολιτική επιλογή από έναν μη συνετό ηγεμόνα προκάλεσε την αύξηση της κοσμικής εξουσίας της Εκκλησίας σε τέτοιο βαθμό που κι ένας βασιλιάς της Γαλλίας να τη φοβάται. Στα Κεφ. ΙΒ' ( Πόσων ειδών στρατεύματα και μισθοφόροι υπάρχουν ), ΙΓ' ( Σχετικά με τα επικουρικά, μεικτά και εθνικά στρατεύματα ), ΙΔ' ( Εκείνο που πρέπει να κάνει ένας ηγεμόνας για τα στρατεύματα ), IE' ( Σχετικά με εκείνα τα πράγματα για τα οποία οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι ηγεμόνες επαινούνται ή δυσφημίζονται ), ΙΣΤ' ( Σχετικά με τη γενναιοδωρία και τη λιτότητα ) και ΙΖ' ( Σχετικά με τη σκληρότητα και την ευσπλαχνία και αν είναι καλύτερο να είναι κανείς αγαπητός από το να προκαλε'ί φόβο ή το αντίθετο ), ο Μ. διατυπώνει την άποψή του για τα στρατιωτικά προβλήματα του καιρού του, την πεποίθησή του ότι η στρατιωτική οργάνωση της Ιταλίας χρειάζεται αλλαγή και διακρίνει στο πρόσωπο του ιδανικού ηγεμόνα και στρατηγού ένα καινούριο είδος στρατιωτικής ηγεσίας. Καταρχήν, θεωρεί τα μισθοφορικά και επικουρικά στρατεύματα άχρηστα και επικίνδυνα ενώ χρεώνει αποκλειστικά σε αυτά την στρατιωτική αποτυχία της Ιταλίας ( το αποτέλεσμα της αξίας τους ήταν ότι η Ιταλία καταπατήθηκε από τον Κάρολο, λεηλατήθηκε από το

5 Λουδοβίκο, υπέκυψε με τη βία στο Φερδινάνδο και ντροπιάστηκε από τους Ελβετούς, σε σημείο που κατάντησαν την ιταλία σκλάβα και ντροπιασμένη ). Ο Peter Paret ( Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής, από τον Μακκιαβέλλι στην πυρηνική εποχή ) μας δίνει αρκετά βιογραφικά στοιχεία του Μ. που ενίσχυσαν τις αμφιβολίες του για την αποτελεσματικότητα των μισθοφορικών στρατευμάτων. Ενδεικτικά, σε μια αποστολή του στο φλωρεντιανό στρατόπεδο έξω από την Πίζα είδε πώς συμπεριφέρθηκαν οι πεζοί μισθοφόροι και οι Γασκόνοι που ο Βασιλιάς της Γαλλίας είχε στείλει ως σύμμαχος της Φλωρεντίας σε εκπλήρωση της υπόσχεσής του να τη βοηθήσει για να επανακτήσει την Πίζα. Τα στρατεύματα αυτά αρνήθηκαν να βαδίσουν ενάντια στην πόλη, παραπονούνταν για τους μισθούς και τη διατροφή τους, στασίασαν και τελικά εγκατέλειψαν το στρατόπεδο και εξαφανίστηκαν. Σε μια άλλη αποστολή του προς τον Καίσαρα Βοργία το 1502, στη Σινιγκάλια, όπου ο Καίσαρας διέταξε τους στρατιώτες του να σκοτώσουν όλους εκείνους τους εχθρικούς κοντοτιέρι που έπεισε να συναντηθούν μαζί του, ο βλακώδης τρόπος με τον οποίο αυτοί έπεσαν στην παγίδα επιβεβαίωσε στο συγγραφέα του Ηγεμόνα την περιφρόνηση που έτρεφε για το σύστημά τους. Η κοντόφθαλμη αντίληψη των μισθοφόρων, η φυγοπονία, η αναποφασιστικότητα και η δειλία τους αλλά και η δυσπιστία του για τα επικουρικά στρατεύματα ( τελικά τα όπλα των άλλων ή γλιστρούν από πάνω σου ή σε βαραίνουν ή σε σφίγγουν ), έκαναν το Μ. να προτείνει μια στρατιωτική μεταρρύθμιση βασισμένη σε έναν οξυδερκή ηγεμόνα-στρατηγό και το στρατό του. Τα αναγκαία προαπαιτούμενα στον πόλεμο, εμπιστοσύνη και πειθαρχία, μπορούν να υπάρξουν μόνο από άνδρες που προέρχονται από την ίδια χώρα και έχουν ζήσει μαζί αρκετό καιρό, όταν το κράτος συγκροτεί το δικό του στρατό με τα δικά του όπλα ( proprie armi ). Ο Μ. είναι πεποισμένος ότι οι πολίτες που είναι ευχαριστημένοι από την κοινωνία στην οποία ζουν είναι διατεθειμένοι να πεθάνουν γι'αυτόν. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα στρατό που είναι ευχαριστημένος και πολεμά για την υπόληψή του και σε έναν στρατό δυσμενώς προδιαθετειμένο και υποχρεωμένο να πολεμά για τα συμφέροντα των άλλων. Η άποψή του αυτή για τη στενή και αλληλένδετη σχέση ανάμεσα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς θεσμούς δεν είναι μόνο μια από τις πιο ενδιαφέρουσες, αλλά ίσως η πιο επαναστατική από τις ιδέες του Μ. Η φράση πρέπει να υπάρχουν καλοί νόμοι εκεί που υπάρχουν καλοί στρατοί και εκεί που υπάρχουν καλοί στρατοί πρέπει να υπάρχουν καλοί νόμοι συμπυκνώνει την ουσία της θεωρίας του σχετικά με την αλληλεξάρτηση της πολιτικής και της στρατιωτικής οργάνωσης. Στο Κεφ. ΙΔ' ο Μ. υπόσχεται φήμη στον καινούριο ηγέτη ο οποίος θα εφαρμόσει στον πόλεμο νέους κανόνες (παρότι οι νέοι κανόνες για τον Μ. δεν είναι παρά οι παλιοί νόμοι της ρωμαϊκής στρατιωτικής τάξης την οποία θαυμάζει) και σκιαγραφεί το πορτρέτο του Hγεμόναστρατηγού: Πρέπει να διαθέτει φιλοδοξία, επιμονή για την κατάκτηση της υπέρτατης εξουσίας, ικανότητα για μυστικούς σχεδιασμούς, εχεμύθεια, να είναι γενναιόδωροςμε τα χρήματα όλων των άλλων εκτός από τα δικά του και των υπηκόων του, να έχει ταχύτητα στη δράση, συνεχή προσήλωση στην υπόθεση πόλεμος ακόμη και εν καιρώ ειρήνης και, αν χρειάζεται, σκληρότητα. Ο Μ. σημειώνει με ικανοποίηση πως οι γερμανικές πόλεις τρέφουν μεγάλη εκτίμηση για την εκπαίδευση και για να τη διατηρούν έχουν πλήθος αυστηρούς κανονισμούς. Γιατί η εκπαίδευση ούτε ολοκληρώνεται, ούτε τελειώνει ποτέ και ο σώφρων ηγέτης πρέπει να έχει πάντα στο νου του την εκπαίδευση και να επιμένει σε αυτήν τόσο σε περιόδους ειρήνης, όσο και σε περιόδους πολέμου. Όμως, ακόμα και οι δεσμοί που δημιουργούν η εκπαίδευση και η πειρθαρχία δεν εγγυώνται την υπακοή. Για να συγκροτήσει κανείς συγκροτημένο ένα πολιτικό σώμα πρέπει αυτές να συνοδεύονται από το φόβο της τιμωρίας. ( Ο ηγεμόνας προκειμένου να κρατήσει τους υπηκόους του πιστούς και ενωμένους δεν πρέπει να διστάζει να φέρεται με σκληρότητα ). Σύμφωνα με το Μ. είναι πιο ασφαλές να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν. Π.χ. η απάνθρωπη σκληρότητα του Αννίβα ήταν αναγκαία για να κρατήσει ενωμένες τις δυνάμεις του, που συγκροτημένες από ανθρώπους ποικίλλων εθνών πολεμούσαν σε ξένες χώρες. Κύρια αιτία της επιτυχίας του ήταν η σκληρότητά του κατά τον Peter Paret. Το Κεφ. ΙΗ' ( Με ποιον τρόπο οι ηγεμόνες πρέπει να είναι συνεπείς ) είναι πολύ σημαντικό κατά τη γνώμη μου, διότι μπορεί ο αναγνώστης να εξάγει από αυτό, την άποψη του Μακκιαβέλλι για την ανθρώπινη φύση και τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα

6 από τον Ηγεμόνα. Ο συγγραφέας θεωρεί όλες τις ανθρώπινες σχέσεις εμποτισμένες με τα πολιτικά και όλους τους ανθρώπους ιδιοτελείς και κακούς. Θεωρεί οτι καλό ο άνθρωπος κάνει μόνο κάτω από εξαναγκασμό καθώς από τη φύση του είναι ένα κράμα απληστίας και κακοβουλίας που τείνει περισσότερο προς το κακό παρά προς το καλό. ( Αν οι άνθρωποι ήταν καλοί...αλλά επειδή είναι κακοί και οι ίδιοι δεν θα κρατούσαν το λόγο τους απέναντί σου, ούτε κι εσύ πρέπει να τον κρατήσεις απέναντί τους. ) Παρ όλα αυτά, παρά τη βαθιά απαισιοδοξία του, ο Μακκιαβέλλι επιμένει να πιστεύει πως οι ηγεμόνες και οι υπήκοοί τους μπορούν να σωθούν, είναι δηλαδή λυτρώσιμοι. Πιστεύει δηλαδή ότι είναι δυνατόν να επινοηθούν και να διδαχθούν κανόνες για μια αποτελεσματική συμπεριφορά. Αρκεί ο ηγεμόνας να ξέρει να δρα και ως θηρίο και ως άνθρωπος γιατί η μία (φύση) δεν μπορεί να διαρκέσει πολύ χωρίς την άλλη ). Σιγά-σιγά, όσο προχωράμε στον Ηγεμόνα, το προφίλ του Αρχηγού βάφεται με εντονότερα χρώματα: Πρέπει να διαθέτει τη δύναμη, την ευφυία του λιονταριού και την πανουργία της αλεπούς, να είναι μεγάλος ψεύτης και υποκριτής όταν χρειάζεται, αλλά πάντοτε να το κρύβει. Αντ' αυτού να δείχνει διαρκώς πως διαθέτει τις πέντε αρετές, ευσπλαχνία, συνέπεια, ακεραιότητα, ανθρωπιά και ευσέβεια, χωρίς πραγματικά να τις διαθέτει. Στο Κεφ. ΙΘ' ( Με ποιον τρόπο πρέπει να αποφεύγονται η περιφρόνηση και το μίσος ) Ο Μ. επαναλαμβάνει τη σημασία της λαϊκής νομιμοποίησης - υποστήριξης ως παράγοντα διατήρησης της εξουσίας από τον ηγεμόνα, καθώς θεωρεί γεννεσιουργό αιτία της καταστροφής πολλών μεγάλων ανδρών το μίσος που προκαλούν στους πολλούς. Με δυο τρόπους ο ηγεμόνας αποφεύγει να προκαλεί το μίσος των υπηκόων του (τουλάχιστον των πολλών) : Πρώτον, δεν πρέπει να τους προσβάλλει την περιουσία και την τιμή και στη συνέχεια είναι συχνά αναγκασμένος να μην είναι καλός ( τα καλά έργα είναι επιζήμια για τον ηγεμόνα που κυβερνά ένα διεφθαρμένο σύνολο ). Ο ηγεμόνας κινδυνεύει από δυο παράγοντες, έναν εσωτερικό, το λαό του, και έναν εξωτερικό, τους ισχυρούς ξένους. Έχοντας στο πλευρό του τον πρώτο παράγοντα προφυλάσσεται καλύτερα από τον δεύτερο. Ένας ηγεμόνας λαοφιλής είναι ένας ευτυχισμένος, ισχυρός αντίπαλος. Έχοντας στο πλευρό του τους πολλούς προφυλάσσεται από τους λίγους που μπορεί να τον μισούν και αποφεύγει τις συνωμοσίες. Η ίδια ιδέα επαναλαμβάνεται στο Κεφ. Κ' ( Σχετικά με το αν τα φρούρια και πολλά άλλα που κάνουν καθημερινά οι ηγεμόνες είναι χρήσιμα ή οχι ). Ένας ηγεμόνας αγαπητός, που δεν φοβάται το λαό του, δεν έχει ανάγκη από φρούρια. ( Το καλύτερο φρούριο που μπορείς να έχεις είναι να μη σε μισεί ο λαός. Γιατί ακόμα κι αν έχεις φρούρια, αν ο λαός σε μισεί αυτά δε σε σώζουν, γιατί στο λαό που πήρε τα όπλα δεν λείπουν ποτέ οι ξένοι που θα τον βοηθήσουν ). Στα Κεφάλαια ΚΑ' ( Τι πρέπει να κάνει ένας ηγεμόνας για να τον εκτιμούν ), ΚΒ' ( Σχετικά με τους Συμβούλους που οι ηγεμόνες έχουν στην υπηρεσία τους ), ΚΓ' ( με ποιον τρόπο πρέπει να αποφεύγονται οι κόλακες ), ο Μ. δίνει συμβουλές για μια έξυπνη και μακροβιώσιμη ηγεμονία. Ο σώφρων ηνεμόνας πρέπει να προκαλεί το θαυμασμό των υπηκόων του με ανδραγαθήματα και μεγάλες επιχειρήσεις, να επιλέγει την απροκάλυπτη φιλία ή εχθρότητα από την ουδετερότητα ( θα συμβαίνει δε..εκείνος που δεν είναι φίλος να σου ζητά να μένεις ουδέτερος και εκείνος που είναι φίλος να τον βοηθήσεις με τα όπλα σου ), να κάνει έξυπνες συμμαχίες (μόνο σε μεγάλη ανάγκη με πιο ισχυρούς από αυτόν, διαφορετικά θα είναι παίγνιό τους), να διαθέτει κρίση ώστε να επιλέγει ορθολογικά συμβούλους πιστούς σε αυτόν που του προσδίδουν αξία αντί για κόλακες, να τιμά τους συνεργάτες του όπως τους αρμόζει, να διψά για μάθηση και για την απόλυτη γνώση ( ο ίδιος όμως πρέπει να κάνει πολλές ερωτήσεις ), να είναι πάμντα ψύχραιμος και υπομονετικός ( και έπειτα να είναι υπομονετικός ακροατής της αλήθειας σχετικά με αυτά που ρώτησε ) και εντέλει, να είναι γνώστης της ανθρώπινης φύσης Στα τρία τελευταία Κεφάλαια του Ηγεμόνα ΚΔ' ( Για ποιο λόγο οι ηγεμόνες της Ιταλίας έχασαν τα κράτη τους ), ΚΕ' (Πόση δύναμη έχει η τύχη στα ανθρώπινα και πώς μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε ) και ΚΣΤ' ( Προτροπή να πάρουμε την Ιταλία και ν την απελευθερώσουμε από τα χέρια των βαρβάρων ). Απομονώνω το Κεφ. ΚΕ' που παρεμβάλλεται μεταξύ των άλλων δυο, καθώς θεωρώ ότι διαφοροποιείται κάπως η θεματική του. Τόσο ο ηγεμόνας όσο και οι λόγοι του Μακκιαβέλλε είναι βιβλία που αναφέρονται σε πολιτικούς κανόνες και

7 συμπεριφορά και όχι στη στρατιωτική οργάνωση και στον πόλεμο. Σε αυτά δεν υπάρχει τίποτα για το επιθυμητό της ειρήνης αφού ο πόλεμος εμφανίζεται ως μια αναπόφευκτη, μεγαλειώδης και τρομακτική δύναμη. Ο κόσμος παρουσιάζεται σε συνεχή ροή και ο Μ. δενσυμμερίζεται την ευρέως διαδεδομένη στην εποχή του άποψη πως ο κόσμος βρίσκεται στα χέρια της τύχης. Αναγνωρίζει όμως τη δύναμή της. Τα κράτη και οι άνθρωποι μόνο αν γίνουν όσο πιο ισχυρά μπορούν θα είναι σε θέση να αντιστέκονται και να μη γίνονται έρμαια της τύχης. Είναι άρα φυσικό για τα κράτη και τους ηγεμόνες τους να θέλουν να εξαπλώνονται και να κατακτούν. Ο πόλεμος είναι η πιο ουσιώδης δραστηριότητα της πολιτικής ζωής και ζητά έναν ικανό στρατηλάτη-ηγεμόνα. Η τύχη συνηθίζει να δοκιμάζει τους ικανούς ηγεμόνες για να αναδείξει την αξία τους. Κεφάλαια ΚΔ' και ΚΣΤ': Την εποχή που ο Μακιαβέλι γράφει τον Ηγεμόνα, η Ευρώπη και ιδιαίτερα η Ιταλία παρουσιάζουν πολύμορφα συμπτώματα διαφθοράς με ορατά τα σημάδια της πολιτικής παρακμής ( έλλειψη ενότητας, συνεχείς διαμάχες και φιλονικίες ). Σκοπός του πολιτικού φιλοσόφου ήταν να καταγράψει τη κατάσταση αυτή, να την εξηγήσει και να αποδείξει ότι ήταν δυνατό να θεραπευτεί με τελικό στόχο την ίαση των πληγών της Ιταλίας. Η χώρα αυτή κυβερνήθηκε από ανίκανους ηγεμόνες και κατήντησε πιο σκλάβα κι από τους εβραίους, πιο δούλα κι απ'τους Πέρσες, πιο διασκορπισμένοι και απ'τους Αθηναίους...χωρίς αρχηγό, χωρίς τάξη, τσακισμένη, λεηλατημένη, κουρελιασμένη, καταπατημένη από ξένους να έχει υπομείνει κάθε είδους συμφορά. Όμως ο Μακιαβέλλι επιμένει να πιστεύει πως οι Ιταλοί ηγεμόνες και οι υπήκοοί τους μπορούν να σωθούν, είναι δηλαδή λυτρώσιμοι. Πιστεύει δηλαδή ότι είναι δυνατόν να επινοηθούν και να διδαχθούν κανόνες για μια αποτελεσματική συμπεριφορά.η θεραπεία που προτείνει σε αυτή τη κατάσταση είναι η χρησιμοποίηση του κακού προς όφελος του καλού. Σκοπός του ήταν να χρησιμοποιήσει την υπάρχουσα κακία στην πολιτική των ιταλικών κρατών, δηλαδή τη βία, την απάτη και τον φόνο, στην υπηρεσία ενός ανώτατου σκοπού: τη θεμελίωση ενός ισχυρού συγκεντρωτικού κράτους, του μόνου ικανού να δημιουργήσει την νόμιμη τάξη. Έτσι, η αναζήτησή του είναι ο ηγεμόνας, ένας εξαιρετικός στρατιωτικο- πολιτικός ηγέτης ο οποίος χρησιμοποιώντας ίδιες μεθόδους με αυτές των εχθρών της ειρήνης θα δημιουργήσει την ευταξία μέσα από το χάος. Ένας τέτοιος ηγέτης θα μπορούσε να σκοτώνει, να καταπιέζει και να εξαπατά όποτε οι συνθήκες το απαιτούν. Απαιτείται λοιπόν ένας ηγεμόνας ικανός να επιβάλλει την τάξη, να ενώσει και πάλι την Ιταλία και να τη σώσει. Προϋπόθεση λοιπόν μιας ενωμένης Ιταλίας ήταν η ηγεσία ενός πολιτικού άνδρα με καινούργιο πολιτικό όραμα και την πολιτική ικανότητα να το εφαρμόσει, και αυτός στην περίπτωση του Μακιαβέλλι θα ήταν ο Λαυρέντιος των Μεδίκων, στον οποίο και αφιερώνει τον Ηγεμόνα. ( Κι έτσι καθώς η Ιταλία απόμεινε σχεδόν χωρίς ζωή, περιμένει εκείνον που θα μπορέσει να γιατρ'έψει τις λαβωματιές της, θα σταματήσει τις λεηλασίες στη Λομβαρδία, το χαράτσι του βασιλείου της Νάπολης και της Τοσκάνης και θα θεραπεύσει τις πληγές της που εδώ και πολύ καιρό έχουν κακοφορμίσει ) Εδώ εντοπίζεται και η νεωτερικότητα του Μακιαβέλι στο θέμα της εξουσίας. Η έμφαση που δίνει στην εξουσία τον καθιστά ως τον πρώτο νεότερο πολιτικό φιλόσοφο. Μετά τον Μακιαβέλι η εξουσία καθίσταται η κύρια μεταβλητή της πολιτικής ανάλυσης. Νωρίτερα, στην αρχαία δηλαδή και τη μεσαιωνική εποχή, η εξουσία δεν ήταν το καθοριστικό χαρακτηριστικό της πολιτικής πραγματικότητας. Αντίθετα, για τον Μακιαβέλι η εξουσία είναι η ουσία της πολιτκής. Είναι η ικανότητα ελέγχου των άλλων μέσω εξαναγκασμού για υπακοή. Η βία είναι η πιο ακραία μορφή εξουσίας. Ο ηγεμόνας λοιπόν αποτελεί ένα τεχνικό εγχειρίδιο της λογικής, βάσει της οποίας κάποιος μπορεί να αποκτήσει και να διατηρήσει την εξουσία. Ο Μ. προτρέπει το Λαυρέντιο των Μείκων προκειμένου να διατητηρήσει την πολιτική του θέση, να μάθει τη λογική της εξουσίας, τους κανόνες της πολιτικής ισχύος και να διδαχτεί από την αποτυχία των προηγούμενων ηγεμόνων της Ιταλίας για να αποφύγει τα λάθη τους, να υπακούσει στους κανόνες που υπαγορεύει η λογική για να σώσει τη χώρα του. ( Ας αναλάβει λοιπόν ο ένδοξος Οίκος σας αυτή την αποστολή με την ψυχή και την ελπίδα που αναλαμβάνει κανείς τις δίκαιες επιχειρήσεις ).

8 Επίλογος Βιογραφικά στοιχεία συγγραφέα - Επιστολή στον Φραγκίσκο Βεττόρι Θα ήταν λάθος να μελετήσει κανείς τον Ηγεμόνα εκτός των περιστάσεων που σημάδεψαν τη ζωή του συγγραφέα του την περίοδο της συγγραφής του και χωρίς να λάβει υπόψιν την επιστολή του προς τον πρέσβη και ευεργέτη του Φραγκίσκο Βεττόρι στην οποία αναφέρεται εκτενώς στο έργο του. Η σταδιοδρομία του Μ. ως πολιτικού συγγραφέα άρχισε το 1512, με την επάνοδο των Μεδίκων στη Φλωρεντία, οι οποίοι τον εξεδίωξαν από τη Φλωρεντινή καγκελαρία όπου για 14 χρόνια είχε υπηρετήσει τη Φλωρεντιανή δημοκρατία Κατά τη διάρκεια της θητείας του και έχοντας αναπτύξει μια στενή σχέση με τον ισόβιο γκονφαλιονέρε Pierro Sonderini (ο οποίος ανατράπηκε τελικά λόγω του ότι απογοήτευσε τους Πατρικίους, διότι θεώρησε την εκλογή του ως εντολή για τη διατήρηση και τη σταθεροποίηση του Λαϊκού καθεστώτος που αντιπροσώπευε το μεγάλο Συμβούλιο), διαπραγματευόταν με βασιλιάδες, δούκες και πρίγκηπες, όπως του έγραφε αργότερα ο Γκουιτσιαρντίνι. Ο Μ. ήταν μια αξιοθαύμαστη προσωπικότητα και γι αυτό δεν περιορίστηκε στα τυπικά του καθήκοντα, αλλά επέκτεινε τη δραστηριότητά του πέρα από το χώρο δράσης του μέσου κυβερνητικού υπολλήλου και ανέλαβε τις ανάλογες ευθύνες. Αυτό που τον συνέδεε με τους κυριότερους Φλωρεντινούς πολιτικούς (π.χ. Στρότσι, Βεττόρι, Σφόρτσα) ήταν κυρίως το κοινό ενδιαφέρον όλων για τις πολιτικές εξελίξεις του καιρού τους και είναι βέβαιο πως οι Φλωρεντινοί αυτοί έβρισκαν τις αναλύσεις του Μ. για την τότε κατάσταση γοητευτικές. Ήξερε πως ενεργώντας και ως maitre de plaisir καλλιεργούσε τη φιλία του με τους μεγάλους αυτούς άνδρες και έδινε στον εαυτό του την ευκαιρία να βρίσκεται σε επαφή με τα όσα γίνονταν τότε στον κόσμο. Ήταν έντονα αναμεμειγμένος στην πολιτική, εντούτοις την παρατηρούσε από απόσταση, κινούμενος αδιάκοπα μεταξύ εκείνου που υπήρχε και εκείνου που θα έπρεπε να υπάρχει. Κατά το Μακιαβέλι το ιδανικό, δηλαδή αυτό που θα έπρεπε να υφίσταται, διαφέρει πάρα πολύ από αυτό που στην πραγματικότητα υπάρχει. Ο μόνος κατάλληλος τρόπος να κατανοήσουμε τα πολιτικά είναι να αφήσουμε στην άκρη τα ιδανικά και να κοιτάξουμε στα μάτια την εμπειρική πραγματικότητα, δηλαδή τις καταστάσεις όπως αυτές προσφέρονται στην εμπειρία μας. Με τον εμπειρισμό του ο Μακιαβέλι εισάγει την νεότερη πολιτική σκέψη. Το έργο του Μακιαβέλι κλείνει την αρχαία και μεσαιωνική παράδοση του πολιτικού λόγου και εγκαινιάζει την εποχή της νεότερης πολιτικής σκέψης. Στο παρελθόν, αυτό που ενδιέφερε τους πολιτικούς στοχαστές ήταν οι ιδανικές καταστάσεις : Η ιδανική Πολιτεία του Πλάτωνα, η Πολιτεία του Αριστοτέλη, η Πολιτεία του Θεού του Αυγουστίνου κ.α. Ταυτόχρονα τα πολιτικά είχαν μια ηθική διάσταση. Η ηθική λοιπόν, η οποία εχει να κάνει με αξίες ( Αξία = η ιδιότητα σύμφωνα με την οποία κάτι θεωρείται καλό ή κακό), είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτική. Από την άλλη πλευρά, ο Μακιαβέλι, απορρίπτει ολόκληρη την παράδοση αυτή καθώς επιχειρεί να μελετήσει τα πολιτικά δρώμενα χωρίς ηθικές αρχές ή νόρμες. Δεν είναι λοιπόν το βιβλίο ανήθικο όπως πολλοί υποστήριξαν αλλά άηθες, δηλαδή αδιάφορο ως προς τα ηθικά ζητήματα. Είναι ένα βιβλίο που έχει να κάνει με τεχνικές για την απόκτηση και τη διατήρηση της πολιτικής εξουσίας, τεχνικές απογυμνωμένες από ηθικές ή ανήθικες σκέψεις. Ο Ηγεμόνας, για να επιστρέψω στον προηγούμενο συλλογισμό μου, αποτελεί την απόδειξη της βαθιάς σχέσης του με την πολιτική. Μελετώντας την επιστολή του Μ. προς τον Βεττόρι διαπιστώνει κανείς πως το έργο του -απευθυνόμενο στον άρχοντα των Μεδίκων- αποτελεί το μέσο του να χρησιμοποιηθεί και πάλι από τους Μεδίκους έστω και για να κυλά μια πέτρα για να ικανοποίησει την βαθιά ανάγκη του, να μαθαίνει τι γίνεται στον κόσμο. Με τον Ηγεμόνα ο Μ. προσφέρει τον εαυτό του (και την δεκαπεντάχρονη πείρα του στην τέχνη του κράτους) στην υπηρεσία των Μεδίκων προσπαθώντας να τους απαλλάξει από κάθε δυσπιστία, υπογραμμίζοντας ότι στον καθένα θα'πρεπε να αρέσει να υπηρετείται από κάποιον που είναι γεμάτος εμπειρίες με έξοδα άλλων. Και όσο για την πίστη μου, δεν θα'πρεπε να αμφιβάλλουν. Γιατί, αφού πάντα ακολούθησα την πίστη δεν θα μάθω τώρα να την προδίδω. Και όποιος ήταν καλός και πιστός για σαράντα τρία χρόνια...δεν μπορεί να αλλάξει φύση. Και για την πίστη μου και

9 την καλοσύνη μου είναι μάρτυρας η φτώχεια μου. Είναι γεγονός ότι ακόμα και στις μέρες μας, τον 21 ο αιώνα, οι αρχές του Μακιαβέλι όπως παρουσιάζονται στον Ηγεμόνα πέντε αιώνες πριν, εξακολουθούν να είναι επίκαιρες και εφαρμόσιμες. Και αυτό διότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά από τις αρχές του 16 ου αιώνα και ελάχιστα είναι αυτά που ο Μακιαβέλι δεν έχει προβλέψει και κατανοήσει στο έργο του. Ο μόνος τρόπος για να απεμπλακούμε από τους κανόνες του Μακιαβέλι θα ήταν ολόκληρη η ανθρωπότητα να αντικαταστήσει ξαφνικά τη χρήση βίας με τους κανόνες της ειρήνης και της ελευθερίας. Η ίδια η ιστορία επιβεβαιώνει τις αρχές του Μακιαβέλι : μόνο μέσω σκληρότητας και ψυχρής λογικής έχει επιτευχθεί ειρήνη. Δε θυμάται κανείς έστω μία περίπτωση της ανθρώπινης ιστορίας στην οποία οι άνθρωποι απλά έκατσαν σε ένα τραπέζι και μέσω διαπραγματεύσεων μόνο συμφώνησαν για την ειρήνη. Συνεπώς, κάθε φορά πού αυτή επετεύχθη, αυτό πραγματοποιήθηκε μέσω βίας. Η μία δύναμη συντρίβει την άλλη και ο νικητής θέτει όρους στον ηττημένο. Αυτούς τους όρους τους ονομάζουμε ειρήνη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα προσώπων που επηρεάστηκαν βαθύτατα από τις ιδέες και τις αρχές του Μακιαβέλι, υπάρχουν τόσο στο χώρο της πολιτικής κυρίως όσο και αυτόν των τεχνών : Πολιτικοί : Αμερικανοί Πρόεδροι όπως : Ρίτσαρντ Νίξον, Τζέιμς Πολκ, Λίντον Τζόνσον, Τζωρτζ Μπους ο Νεότερος κ.α. Άλλοι Αμερικανοί πολιτικοί όπως : Χένρι Κίσινγκερ ( ΥπΕξ επί Νίξον), Τζωρτζ Κέναν, Σλέσινγκερ ( Σύμβουλος του Κέννεντι) Ευρωπαίοι πολιτικοί όπως : Αδόλφος Χίτλερ, Μάργκαρετ Θάτσερ ( πρώην πρωθυπουργός Μεγάλης Βρετανίας), Μπενίτο Μουσολίνι, Ζορζ Κλεμανσώ, Ότο Μπίσμαρκ ( πρώην Καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας στα τέλη του 19 ου αιώνα), Φρειδερίκος ο Μέγας ( Πρώσος Αυτοκράτορας), Κλαίιμενς Μέτερνιχ ( Αυστριακός πολιτικός) Φιλόσοφοι-Ποιητές-Μελετητές των Διεθνών Σχέσεων : Carr, Hobbes, David Hume ( Σκώτος φιλόσοφος και ιστορικός), Hans Morgenthau, Shakespeare, Goethe, Montesquieu

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών Εκδήλωση του KEBE και ΟΠΕΚ με θέμα «Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές για την ανάπτυξη» Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Χαρίδημος Τσούκας Καθηγητής Στρατηγικής Διοίκησης στην Έδρα Columbia Ship Management, Κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης,

Διαβάστε περισσότερα

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment)

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) της έσποινας Γιαννακοπούλου Ένα ευαίσθητο κεφάλαιο, που φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από τους ασκούντες την Ωριαία, είναι οι προειδοποιητικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ Είτε κάνετε αίτηση για θέση εργασίας, είτε για τη συμμετοχή σας σε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών (ή ακόμα και σε πρόγραμμα προπτυχιακών σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΩΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΤΟΥΣ ΝΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΑΜΕΝΟΥΝ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟ 181(I)/2011 Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 8ο Μονοπάτι Επιχειρηματικότητας Διοίκηση Επιχειρήσεων Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σύμβουλος Ανθρώπινου Δυναμικού Θεσσαλονίκη, 17 Ιουνίου 2015 Ας γνωριστούμε! Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σπουδές στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο Θουκυδίδης, Ιστορίαι Ζ,48 («Αλκιβιάδης δε κατοικίζειν») ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ο δε Αλκιβιάδης είπε ή [:ισχυρίστηκε ] ότι οι (Αθηναίοι),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Γλώσσας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ Δραγάτση 8, Πλατεία Κοραή, Πειραιάς Ιερεμίου Πατριάρχου 45, Αμπελόκηποι 6934522273 info@neoellinikiglossa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού.

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Όταν το 1912 δειλά συγκροτείτο ο πρώτος αεροπορικός στόλος

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι.

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι. Αγαπημένοι μου εν Χριστώ Χριστός Ανέστη Χρειαζόμαστε απεγνωσμένα αλλαγή όσον αφορά στο θέμα της διαχείρισης χρημάτων. Οι στατιστικές των χρεών στις ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) είναι συγκλονιστικές.

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος.

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος. ΤΑΛΑΝΤΟ: Αρχαίο νόμισμα Ικανότητες, Δυνατότητες, Χαρίσματα Αυξήστε τα Τάλαντά σας!!! Ασφαλίζοντας το αυτοκίνητό σας ή δίνοντας 15 ως έναντι ασφαλίστρων και συστήνοντας 2 τουλάχιστον άτομα έχετε ΔΩΡΕΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: EΞΙ (6) ΚΕΙΜΕΝΟ Θουκυδίδης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ 15 Views December 18, 2014 Συνέντευξη στην Ιουλία Ιωάννου «Η γνώση είναι προσωπική εμπειρία, όλα τα άλλα είναι απλώς πληροφορίες». Το

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΚΡΙΟΣ Αυτήν την εβδομάδα κοίτα να τακτοποιήσεις κενά του παρελθόντος και να επεξεργαστείς στο μυαλό σου τις ιδανικότερες λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη στην εφημερίδα H Καθημερινή

Συνέντευξη στην εφημερίδα H Καθημερινή Συνέντευξη στην εφημερίδα H Καθημερινή Συνέντευξη του Aθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2011 στον Μιχάλη Περσιάνη Ερ. Οι τελευταίες εξελίξεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : Οργάνωση & Διοίκηση ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α.1 μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 1 Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 Κυρίες και Κύριοι, Η διαδρομή μου λίγο πολύ γνωστή. Εκτός από την επιχειρηματική μου δραστηριότητα ανέλαβα

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Κριτήριο αξιολόγησης

Ε. Κριτήριο αξιολόγησης 57 Ε. Κριτήριο αξιολόγησης Παιδιά, σ αυτό το σημείο σας δίνουμε ένα κριτήριο αξιολόγησης για συμπληρωματική εξάσκηση πάνω σε λεξιλογικές ασκήσεις και σε ανάπτυξη θεμάτων έκθεσης. Καλή επιτυχία!!! Η Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Στη Β Αθήνας. Νίκος Δένδιας. Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας

Στη Β Αθήνας. Νίκος Δένδιας. Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας Στη Β Αθήνας Νίκος Δένδιας Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας Στη Β Αθήνας Νίκος Δένδιας Μπορεί! 11 βασικές θέσεις του Νίκου Δένδια, για τους πολίτες της Β Αθήνας Έχουμε ένα μεγάλο πατριωτικό καθήκον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΆΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΑΕΚ Αριθμός Διαγωνισμού: 08/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός «Λέμε ΟΧΙ στο σχολικό εκφοβισμό» (Μια διασκευή παραμυθιού από τους μαθητές) Ομάδα : Αστυπάλαια ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ Σεπτέμβριος- Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα