ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ"

Transcript

1 Ντούζεβιτς Αλεξάνδρα ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΜΟΝΑ Στο Κεφ. A' ( Πόσων ειδών είναι οι ηγεμονίες και με ποιον τρόπο κατακτώνται ), ο Μακκιαβέλλι παρουσιάζει το διάγραμμα πάνω στο οποίο θα δομήσει τον Ηγεμόνα. Καταρχήν, αναλύει τα καθεστώτα που εξουσιάζουν τους λαούς σε δυο ειδών : Α) Δημοκρατίες και Β) Ηγεμονίες. Στη συνέχεια, διακρίνει τις ηγεμονίες σε: α) Κληρονομικές (οι πρόγονοι του ηγεμόνα είχαν την εξουσία για πολύ καιρό) β) Νεοσύστατες, που είτε είναι: i) εντελώς καινούριες (π.χ. Μιλάνο του Σφόρτσα) ή ii) προσαρτημένες ως συμπληρωματικά μέλη σε μια κληρονομική ηγεμονία (π.χ. Βασίλειο Νάπολης για τον Βασιλειά της Ισπανίας) Στα Κεφ. Β' ( Σχετικά με τις κληρονομικές ηγεμονίες) και Γ' ( Σχετικά με τις μεικτές ηγεμονίες ), o M. επικεντρώνεται στα δυο είδη ηγεμονιών, εξετάζοντας το βαθμό δυσκολίας και τον τρόπο διατήρησηςκαι διακυβέρνησής τους. Οι κληρονομικές ηγεμονίες κυβερνώνται και διατηρούνται εύκολα. Ο ηγεμόνας δεν έχει παρά να ακολουθήσει τη γραμμή των προγόνων του χωρίς να απαιτείται κάποια εξαιρετική ικανότητα από την πλευρά του, ενώ χαίρει -κατά κανόνα- αποδοχής και αγάπης από το λαό λόγω του στοιχείου της συνήθειας και της νομιμοποίησης της κληρονομικής του εξουσίας. Όσον αφορά στο βαθμό δυσκολίας διακυβέρνησης και διατήρησης των μεικτών ηγεμονιών (δηλ. των νεοσύστατων, προσαρτημένων ως συμπληρωματικά μέλη στο κληρονομικό κράτος του ηγεμόνα που τις απέκτησε ηγεμονιών), αυτός είναι ιδιαίτερα υψηλός για δυο βασικά λόγους: α) Ο πρώτος συνδέεται με την ίδια την ανθρώπινη φύση κατά τον Μ., δηλ.οι άνθρωποι αλλάζουν εύκολα τον ηγεμόνα τους με την φρούδα ελπίδα ότι θα βελτιώσουν την κατάστασή τους. β) Ο νέος ηγεμόνας-κατακτητής της μεικτής ηγεμονίας αντιμετωπίζει δυο φυσικούς περιορισμούς που καθιστούν δυσκολότερη την άσκηση της εξουσίας. Κληρονομεί όλους τους εχθρούς που ζημίωσε η κατάκτησή του, ενώ είναι δέσμιος εκείνων που τον εγκατέστησαν. Στο σημείο αυτό διατυπώνεται από τον Μ. η αναγκαιότητα της λαϊκής νομιμοποίησης-υποστήριξης ( γιατί πάντοτε, ακόμα κι όταν κάποιος έχει μεγάλη ισχύ στο στρατό, για να εισβάλλει σε μια επαρχία, έχει πάντα ανάγκη τη βοήθεια των κατοίκων της ). Η σημασία που της αποδίδει ο πολιτικός φιλόσοφος είναι μεγάλη, καθώς τονίζει ότι η απουσία της μπορεί να αποτελεί αιτία εξέγερσης εναντίον του ηγεμόνα και απώλεια της εξουσίας του. Ο Μ. Στο Κεφάλαιο Γ' συστήνει στους ηγεμόνες κανόνες διατήρησης της (μεικτής) ηγεμονίας τους. Κάνει διάκριση μεταξύ: i) των νέων κρατών που βρίσκονται στην ίδια επαρχία με αυτήν του κατακτητή, συνεπώς χαρακτηρίζονται από κάποια ομοιογένεια και ii) των νέων, μη ομοιογενών κρατών, εκτός της επαρχίας του ηγεμόνα. Στην πρώτη περίπτωση τα πράγματα για τον ηγεμόνα είναι απλά: Αρκεί να εξοντώσει τη γενιά του προηγούμενου ηγεμόνα και να διατηρήσει ίδιους τους νόμους και τους φόρους, ώστε να ενσωματώσει εύκολα τα κράτη στην παλιά ηγεμονία του. Στη δεύτερη περίπτωση, η διατήρηση του νέου κράτους απαιτεί ο ηγεμόνας να επιδείξει τύχη (fortuna) και επιτηδειότητα/ικανότητα (virtu) (έννοιες-κλειδιά για τον Μ.). Ο Μ. προτείνει στον ηγεμόνα τρεις τρόπους διατήρησης της εξουσίας του στο κράτος αυτό: 1. Τη μετακίνησή του στο εν λόγω κράτος, που εξασφαλίζει άμεση αντίληψη της κατάστασης (π.χ. ταραχές), άρα και άμεση (συνεπώς με μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας) δράση από

2 τον ηγεμόνα (π.χ. προσπάθεια καταστολής τους), έλεγχο και οριοθέτηση της εξουσίας των υπουργών και άμεση επαφή με τους υπηκόους και ικανοποίησή τους-άρα και νομιμοποίηση του ηγεμόνα.(1ος - Ο αποτελεσματικότερος τρόπος κατά τον Μ.) 2. Την ίδρυση αποικιών-συνδέσμων με το νέο κράτος, που αποτελούν την ανέξοδη λύση σε σχέση με τη διατήρηση στρατιωτικών δυνάμεων. Πρόκειται για έναν τρόπο διατήρησης της εξουσίας χαμηλού κόστους, τόσο οικονομικού -καθώς αποτελεί ο τρόπος αυτός την εναλλακτική στη διατήρηση στρατιωτικής δύναμης- όσο και πολιτικού, καθώς αυτοί που βλάπτονται (δηλ. αυτοί από τους οποίους αποσπάται η περιουσία, σπίτια, κτήματα κλπ) είναι ολιγάριθμοι, διασκορπισμένοι και φτωχοί, άρα ανίκανοι να βλάψουν τον ηγεμόνα Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημάνουμε μια βασική παρατήρηση του Μ.: Τους ανθρώπους πρέπει είτε να τους καλοπιάνεις, είτε να τους εξοντώνεις. Στη δεύτερη περίπτωση, ο Μ. επισημαίνει ότι πρέπει να τους προκαλείς τέτοιου μεγέθους ζημία, ώστε να μην είναι σε θέση να ανταποδώσουν. Συνεπώς, ο ηγεμόνας πρέπει να τους προκαλεί όχι επανορθώσιμη ζημιά ώστε να τους αφαιρέσει τη δυνατότητα να τον εκδικηθούν. (Άποψη του συγγραφέα για τη χρήση βίας). Στο ίδιο κεφάλαιο, ο Μ. διατυπώνει έναν κανόνα αναφορικά με την επιλογή των συμμάχων και των εχθρών που είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τη διατήρηση της εξουσίας του ηγεμόνα: Πρέπει να συμμαχεί και να προστατεύει τους πιο αδύναμους γείτονες, να αποδυναμώνει τους πιο ισχυρούς και να εμποδίζει την εγκατάσταση στη χώρα του ενός άνδρα πιο ισχυρού από τον ίδιο, γνωρίζοντας πως τους εισβολείς τους καλούν οι ίδιοι οι κάτοικοι (π.χ. Αιτωλοί που κάλεσαν τους Ρωμαίους στην Ελλάδα) και πως σε κάθε ηγεμονία υπάρχουν πρόθυμοι να καλέσουν έναν εισβολέα. ( Και όποιος δεν κάνει καλό κουμάντο σ'αυτόν τον τομέα θα χάσει γρήγορα αυτό που κατέκτησε. Και όσο καιρό θα το έχει, θα συναντά άπειρες δυσκολίες κι ενοχλήσεις ). Οι ηγεμόνες πρέπει να τηρούν τους κανόνες διατήρησης της εξουσίας που παραθέτει ο Μ., διαφορετικά το τίμημα είναι η απώλεια της εξουσίας τους (π.χ. ο Λουδοβίκος ΙΒ' που απώλεσε την εξουσία του στη Λομβαρδία, παρότι θα ήταν πολύ εύκολο να την κρατήσει, γιατί δεν τήρησε κανέναν από τους παραπάνω όρους. Αντίθετα διέπραξε πέντε σφάλματα: Δεν πήγε να κατοικήσει στη Λομβαρδία και δεν ίδρυσε αποικίες. Έδωσε βοήθεια στον πάπα Αλέξανδρο Στ' Βοργία να καταλάβει τη Ρομάνια κι έτσι ενίσχυσε στην Ιταλία τη δύναμή του -ενός άνδρα πολύ ισχυρού- ενώ εξόντωσε τους λιγότερο ισχυρούς πρώην σύμμάχους του (αυτούς που θα έπρεπε να είναι οι φυσικοί σύμμαχοί του). Τέλος, εγκατέστησε στην Ιταλία έναν ισχυρότατο ξένο με τον οποίο και μοιράστηκε την εξουσία, το βασιλιά της Ισπανίας, αντί να τον εμποδίσει να εισβάλλει. Με αφορμή την απεμπόληση της εξουσίας από το Λουδοβίκο, ο Μ. διατυπώνει έναν γενικό κανόνα: Όποιος γίνεται αιτία (με τη βία ή με επιτηδειότητα) να γίνει ισχυρός κάποιος άλλος καταστρέφεται, γιατί αυτός που έγινε ισχυρός είναι δύσπιστος απέναντι και στα δυο αυτά μέσα τα οποία τον ανέδειξαν. Αντίθετα, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποτέλεσε παράδειγμα συνετής ηγεμονίας μεικτού τύπου: έστειλε αποίκους, μεταχειρίστηκε σωστά τους λιγότερο ισχυρούς χωρίς να αυξάνει τη δύναμή τους (π.χ. στους Αχαιούς και τους Αιτωλούς ποτέ δεν επιτράπηκε να αναπτύξουν τα κράτη τους, παρά τα προνόμια που τους απέδιδαν ως αμοιβή για τις υπηρεσίες τους), στράφηκε εναντίον των πιο ισχυρών (π.χ. μείωση της ισχύος του Βασιλείου των Μακεδόνων) και εμπόδιζε τους ξένους να αποκτήσουν κύρος. Πάνω απ'όλα όμως, οι Ρωμαίοι διέθεταν ένα χαρακτηριστικό συνετής ηγεμονίας που ο Μ.. δεν διστάζει να επαναλαμβάνει στο έργο του: Την πρόληψη όχι μόνο των τρεχουσών, αλλά και των μελλοντικών δυσκολιών με σκοπό την άμεση αντιμετώπισή τους. Η αμεσότητα της επανόρθωσης βασίζεται στη γνώση ότι οι δυσχέρειες (π.χ. ένας πόλεμος) όταν δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα, αναβάλλονται προς όφελος των άλλων, γιατί ο παράγοντας χρόνος παρασύρει μαζί του το κάθε τι και μπορεί να φέρει μαζί του τοκαλό ως κακό και το κακό ως καλό. Στο Κεφ. Δ' ( Γιατί το Βασίλειο του Δαρείου, το οποίο είχε καταλάβει ο Αλέξανδρος, δεν εξεγέρθηκε εναντίον των διαδόχων του μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου, ο Μ. χρησιμοποιεί το παράδειγμα του τίτλου για να δείξει τους δυο τρόπους διακυβέρνησης των υφιστάμενων ηγεμονιών και να καταδείξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τα δυνατά τους σημεία και την αχίλλειο φτέρνα τους. Η μεν πρώτη ηγεμονία κυβερνάται από έναν ηγεμόνα με απόλυτη εξουσία, στον οποίο όλοι είναι υποτελείς (π.χ. Τουρκία) και η όποια νομιμοποίηση έχουν π.χ. οι

3 αξιωματούχοι, απορρέει από το γεγονός ότι υπηρετούν τον ηγεμόνα. Αυτή η μορφή ηγεμονίας είναι δύσκολο να κατακτηθεί,(ο επίδοξος κατακτητής θα βρει τον αντίπαλο ενωμένο, δεν μπορεί να ελπίζει ούτε σε πρόσκλησή του ούτε σε εξέγερση από το κράτος αυτής της ηγεμονίας) αλλά εύκολο να διατηρηθεί μετά την κατάκτησή της (με μόνη προϋπόθεση τον αφανισμό της γενιάς του ηγεμόνα που αποτελεί τη μοναδική απειλή σε αυτή τη μορφή διακυβέρνησης της ηγεμονίας). Η δεύτερη ηγεμονία κυβερνάται από έναν ηγεμόνα και από ισχυρούς ευγενείς που χαίρουν νομιμοποίησης καθώς διαθέτουν τη δική τους εξουσία (π.χ. Γαλλία). Στην περίπτωση αυτή, η ηγεμονία είναι εύκολο να κατακτηθεί (ο επίδοξος κατακτητής πάντοτε έχει την υποστήριξη κάποιων δυσαρεστημένων), αλλά εξαιρετικά δύσκολο να διατηρηθεί (ο νέος ηγεμόνας απειλείται από την ίδια την αιτία που τον ανέδειξε, πάντοτε θα υπάρχουν δυσαρεστημένοι πρόθυμοι να τον ανατρέψουν καθώς δεν μπορεί ούτε να ικανοποιήσει ούτε να αφανίσει τους ευγενείς). Το Βασίλειο του Δαρείου, διατηρήθηκε εύκολα από το Μ. Αλέξανδρο και μετά το θάνατό του, εξαιτίας του ότι ανήκει στην πρώτη κατηγορία ηγεμονίας και θα διατηρείτο για πολλά χρόνια ακόμη από τους διαδόχους του Μεγάλου στρατηγού, κατά το συγγραφέα, αν αυτοί έμεναν ενωμένοι. Στο Κεφ. Ε' ( Με ποιον τρόπο πρέπει να κυβερνώνται οι πόλεις ή οι ηγεμονίες που ζούσαν με τους δικούς τους νόμους πριν να κατακτηθούν ), ο συγγραφέας παραθέτει τους τρεις τρόπους με τους οποίους μπορεί ένας ηγεμόνας να διατηρήσει την εξουσία του σε ένα πρώην δημοκρατικό νεοκατακτηθέν κράτος και οι οποίοι είναι: 1. Η καταστροφή του κράτους (O πιο σίγουρος τρόπος κατά τον Μ.) 2. Η εγκατάστασή του σε αυτό (Ο 2ος πιο σίγουρος τρόπος κατά το Μ.) 3. Η διατήρηση της νομοθεσίας του και η διακυβέρνησή του από μια ολιγαρχία που θα τα κρατά φιλικά προς αυτόν (η ολιγαρχία συκροτείται και εξαρτάται από τον ηγεμόνα, συνεπώς έχει υποχρέωση να τον υποστηρίξει) Κατά τον Μ. ο πιο σίγουρος τρόπος διατήρησης της εξουσίας στην περίπτωση των πρώην δημοκρατικών κρατών είναι η καταστροφή τους. Διαφορετικά, ο ηγεμόνας πρέπει να ζει με το φόβο της εξέγερσης των κατοίκων και την ανατροπή του. Στο σημείο αυτό διαφαίνεται η ιδέα του συγγραφέα ότι οι υπό κατάληψη πρώην δημοκρατικές χώρες είναι πιο ασταθείς ως ηγεμονίες και άρα πιο επικίνδυνες να αποστατήσουν σε σχέση με τις παραδοσιακές ηγεμονίες (που αφενός έχουν ιστορικό ηγεμονικής διακυβέρνησης και είναι συνηθισμένες στην υπακοή, αφετέρου έχουν βρεθεί ακέφαλες από την απώλεια του ηγεμόνα τους) κι αυτό οφείλεται στους παλιούς δημοκρατικούς, ελεύθερους θεσμούς ( και αυτοί δε λησμονιούνται ποτέ, ούτε με το πέρασμα του χρόνου ούτε με ευεργετήματα ). Κατά συνέπεια, ο ηγεμόνας πρέπει να προσέχει πολύ περισσότερο στην περίπτωση των πρώην δημοκρατικών καθεστώτων. Στα Κεφ. ΣΤ' ( Σχετικά με τις νεοσύστατες ηγεμονίες που κατακτώνται με τα όπλα και την ικανότητα του κατακτητή ), Ζ' ( Σχετικά με τις νεοσύστατες ηγεμονίες που κατακτώνται με τα ξένα όπλα και την τύχη ), Η' ( Σχετικά με εκείνους που έγιναν ηγεμόνες με εγκληματικές ενέργειες ), Θ' (Σχετικά με τις δημοκρατικές ηγεμονίες ) ο Μ. περιγράφει και αναλύει τους τέσσερις τρόπους να γίνει κανείς από ιδιώτης ηγεμόνας και οι οποίοι είναι: i) H έυνοια της τύχης του ηγεμόνα και η ξένη δύναμη ii) Η επιτηδειότητα-ικανότητα και τα όπλα του ηγεμόνα iii) Η εγκληματικές και ανέντιμες ενέργειες του ηγεμόνα και iv) Η εύνοια των συμπολιτών του ηγεμόνα. (Το i) και το ii) αφορούν σε νεοσύστατες ηγεμονίες και το iii) σε δημοκρατίες ). Αναφορικά με τον 1ο τρόπο ο συγγραφέας παρατηρεί ότι συνεπάγεται εύκολη ανάληψη της ηγεμονίας (μετά από πληρωμή της χώρας από τον ηγεμόνα ή μετά από γενναιόδωρη παραχώρησή της στον ηγεμόνα από κάποιον άλλο πιο ισχυρό), αλλά δύσκολη διατήρησή της (ο ηγεμόνας δεν ξέρει και δεν μπορεί να διατηρήσει την ηγεμονία). Ο δεύτερος τρόπος σημαίνει για τον ηγεμόνα δύσκολη αναρρίχησή του στην ηγεμονία (εισαγωγή νέων, αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων και θεσμών, εχθρότητα από το παλιό κατεστημένο και χλιαρή αντίδραση από τους νέους υποστηρικτές - Όσοι είναι εχθροί...το κάνουν με φανατισμό, ενώ οι άλλοι αμύνονται τόσο χλιαρά που μαζί τους κινδυνεύει και ο ηγεμόνας ), αλλά εύκολη

4 διατήρησή της (ειδικά αν στηρίζονται στις δικές τους δυνάμεις αποκλειστικά και μπορούν να εξαναγκάσουν με τη βία). Το σημείο αυτό είναι άξιο μελέτης γιατί δείχνει τη σύμφωνη άποψη του συγγραφέα σχετικά με τη χρήση βίας ( Συμφέρει λοιπόν...να μπορεί να τους κάνει να πιστέψουν με τη βία ). Παρ όλα αυτά ο Μακκιαβέλλι δεν είναι Μακκιαβελλικός με την δημοφιλή έννοια της λέξης καθώς σε κανένα μερος του έργου του δεν επαινεί την άσκηση εξουσίας ως αυτοσκοπό ούτε συνηγορεί υπέρ της απεριόριστης χρήσης της βίας. Ακριβώς το αντίθετο θεωρεί τέτοιου είδους συμπεριφορά αυτοκαταστροφική. Η βία επιτρέπεται μόνο εφόσον είναι απόλυτα αναγκαία προκειμένου ο ηγεμόνας να διατηρήσει τη θέση του. Δεν είναι παρά ένα εργαλείο για την άσκηση εξουσίας κι αν αυτή προκαλεί εκδικητική συμπεριφορά, τότε θα πρέπει όσο το δυνατόν να αποφευχθεί. Σχετικά με τον τρίτο τρόπο απόκτησης της ηγεμονίας, δηλ. κατόπιν εγκληματικών ενεργειών, ο Μ. θεωρεί οτι αυτές δεν στερούν από τον ηγεμόνα την ικανότητα που μπορεί να έχει, ωστόσο του στερούν την τιμή και τη δόξα του. Ο συγγραφέας κάνει διάκριση στην καλή (οι βιαιοπραγίες που παύουν μετά την εξασφάλιση της ηγεμονίας από τον ηγεμόνα) και κακή χρήση της ωμότητας (οι βιαιοπραγίες που συνεχίζονται και αυξάνονται μετά την εξασφάλιση της ηγεμονίας από τον ηγεμόνα). Όπως στο προηγούμενο κεφάλαιο και σε αυτό το σημείο συναντάμε ακόμα πιο ξεκάθαρη την άποψη του Μ. για τις μεθόδους εξαναγκασμού στην πιο ακραία τους μορφή, τη χρήση βίας. Μάλιστα, ο πολιτικός αναλυτής συμβουλεύει τον ηγεμόνα να προβεί σε όλες τις βίαιες ενέργειες μονομιάς, αν το κρίνει απαραίτητο, ώστε να ξεχαστούν γρήγορα, ενώ αντίθετα να κάνει τις ευεργεσίες σιγά-σιγά, για να διαρκεί περισσότερο η γεύση τους. Τέλος, για τον τέταρτο τρόπο απόκτησης της ηγεμονίας ο Μ. επισημαίνει ότι στις δημοκρατίες απαιτείται από τον ηγεμόνα μια ιδιοφυής ικανότητα υποβοηθούμενη από την τύχη. Ο ηγεμόνας αναδεικνύεται είτε από το λαό (ευκολότερη η διατήρηση της ηγεμονίας, ο λαός θέλει απλά να μην καταπιέζεται και είναι αριθμητικά ο ισχυρός παράγων), είτε από τους ευγενείς (πιο δύσκολη η διατήρηση της ηγεμονίας, τους ευγενείς δεν μπορείς να τους διατάξεις ή να τους χρησιμοποίησεις όπως θέλεις, μπορείς όμως να επιλέγεις τους καλούς και πιστούς συμβουλάτορες και να εξοντώνεις τους φιλόδοξους). Ανεξάρτητα από το ποιος ανέδειξε τον ηγεμόνα, κύριο μέλημά του πρέπει να είναι μια διακυβέρνηση που να του εξασφαλίζει λαϊκή νομιμοποίηση, που αποτελεί την καλύτερη ασπίδα προστασίας του. Στο Κεφ. Ι' ( Με ποιον τρόπο μπορούν να υπολογιστούν οι δυνάμεις όλων των ηγεμονιών ), ο Μ. κάνει διάκριση ανάμεσα σε ένα στρατιωτικά (και οικονομικά) ισχυρό μεγάλο κράτος και σε ένα κράτος μικρότερης στρατιωτικής εμβέλειας που έχει ανάγκη την υποστήριξη των άλλων. Συμβουλεύει τον ηγεμόνα του δεύτερου να φροντίσει για τη σωστή οχύρωση της πόλης του, ώστε να μπορεί να αντέξει σε μια μακρά περίοδο πολιορκίας και να έχει εξασφαλίσει τη λαϊκή νομιμοποίηση. Έτσι, αυξάνει την ισχύ του ελαχιστοποιώντας την πιθανότητα να δεχτεί επίθεση από τον αντίπαλο. Στο Κεφ. ΙΑ' ( Σχετικά με τις εκκλησιαστικές ηγεμονίες ), ο συγγραφέας προβαίνει σε μια ιστορική αναδρομή της εκκλησιαστικής ηγεμονίας αποδεικνύοντας ότι μια λανθασμένη πολιτική επιλογή από έναν μη συνετό ηγεμόνα προκάλεσε την αύξηση της κοσμικής εξουσίας της Εκκλησίας σε τέτοιο βαθμό που κι ένας βασιλιάς της Γαλλίας να τη φοβάται. Στα Κεφ. ΙΒ' ( Πόσων ειδών στρατεύματα και μισθοφόροι υπάρχουν ), ΙΓ' ( Σχετικά με τα επικουρικά, μεικτά και εθνικά στρατεύματα ), ΙΔ' ( Εκείνο που πρέπει να κάνει ένας ηγεμόνας για τα στρατεύματα ), IE' ( Σχετικά με εκείνα τα πράγματα για τα οποία οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι ηγεμόνες επαινούνται ή δυσφημίζονται ), ΙΣΤ' ( Σχετικά με τη γενναιοδωρία και τη λιτότητα ) και ΙΖ' ( Σχετικά με τη σκληρότητα και την ευσπλαχνία και αν είναι καλύτερο να είναι κανείς αγαπητός από το να προκαλε'ί φόβο ή το αντίθετο ), ο Μ. διατυπώνει την άποψή του για τα στρατιωτικά προβλήματα του καιρού του, την πεποίθησή του ότι η στρατιωτική οργάνωση της Ιταλίας χρειάζεται αλλαγή και διακρίνει στο πρόσωπο του ιδανικού ηγεμόνα και στρατηγού ένα καινούριο είδος στρατιωτικής ηγεσίας. Καταρχήν, θεωρεί τα μισθοφορικά και επικουρικά στρατεύματα άχρηστα και επικίνδυνα ενώ χρεώνει αποκλειστικά σε αυτά την στρατιωτική αποτυχία της Ιταλίας ( το αποτέλεσμα της αξίας τους ήταν ότι η Ιταλία καταπατήθηκε από τον Κάρολο, λεηλατήθηκε από το

5 Λουδοβίκο, υπέκυψε με τη βία στο Φερδινάνδο και ντροπιάστηκε από τους Ελβετούς, σε σημείο που κατάντησαν την ιταλία σκλάβα και ντροπιασμένη ). Ο Peter Paret ( Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής, από τον Μακκιαβέλλι στην πυρηνική εποχή ) μας δίνει αρκετά βιογραφικά στοιχεία του Μ. που ενίσχυσαν τις αμφιβολίες του για την αποτελεσματικότητα των μισθοφορικών στρατευμάτων. Ενδεικτικά, σε μια αποστολή του στο φλωρεντιανό στρατόπεδο έξω από την Πίζα είδε πώς συμπεριφέρθηκαν οι πεζοί μισθοφόροι και οι Γασκόνοι που ο Βασιλιάς της Γαλλίας είχε στείλει ως σύμμαχος της Φλωρεντίας σε εκπλήρωση της υπόσχεσής του να τη βοηθήσει για να επανακτήσει την Πίζα. Τα στρατεύματα αυτά αρνήθηκαν να βαδίσουν ενάντια στην πόλη, παραπονούνταν για τους μισθούς και τη διατροφή τους, στασίασαν και τελικά εγκατέλειψαν το στρατόπεδο και εξαφανίστηκαν. Σε μια άλλη αποστολή του προς τον Καίσαρα Βοργία το 1502, στη Σινιγκάλια, όπου ο Καίσαρας διέταξε τους στρατιώτες του να σκοτώσουν όλους εκείνους τους εχθρικούς κοντοτιέρι που έπεισε να συναντηθούν μαζί του, ο βλακώδης τρόπος με τον οποίο αυτοί έπεσαν στην παγίδα επιβεβαίωσε στο συγγραφέα του Ηγεμόνα την περιφρόνηση που έτρεφε για το σύστημά τους. Η κοντόφθαλμη αντίληψη των μισθοφόρων, η φυγοπονία, η αναποφασιστικότητα και η δειλία τους αλλά και η δυσπιστία του για τα επικουρικά στρατεύματα ( τελικά τα όπλα των άλλων ή γλιστρούν από πάνω σου ή σε βαραίνουν ή σε σφίγγουν ), έκαναν το Μ. να προτείνει μια στρατιωτική μεταρρύθμιση βασισμένη σε έναν οξυδερκή ηγεμόνα-στρατηγό και το στρατό του. Τα αναγκαία προαπαιτούμενα στον πόλεμο, εμπιστοσύνη και πειθαρχία, μπορούν να υπάρξουν μόνο από άνδρες που προέρχονται από την ίδια χώρα και έχουν ζήσει μαζί αρκετό καιρό, όταν το κράτος συγκροτεί το δικό του στρατό με τα δικά του όπλα ( proprie armi ). Ο Μ. είναι πεποισμένος ότι οι πολίτες που είναι ευχαριστημένοι από την κοινωνία στην οποία ζουν είναι διατεθειμένοι να πεθάνουν γι'αυτόν. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα στρατό που είναι ευχαριστημένος και πολεμά για την υπόληψή του και σε έναν στρατό δυσμενώς προδιαθετειμένο και υποχρεωμένο να πολεμά για τα συμφέροντα των άλλων. Η άποψή του αυτή για τη στενή και αλληλένδετη σχέση ανάμεσα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς θεσμούς δεν είναι μόνο μια από τις πιο ενδιαφέρουσες, αλλά ίσως η πιο επαναστατική από τις ιδέες του Μ. Η φράση πρέπει να υπάρχουν καλοί νόμοι εκεί που υπάρχουν καλοί στρατοί και εκεί που υπάρχουν καλοί στρατοί πρέπει να υπάρχουν καλοί νόμοι συμπυκνώνει την ουσία της θεωρίας του σχετικά με την αλληλεξάρτηση της πολιτικής και της στρατιωτικής οργάνωσης. Στο Κεφ. ΙΔ' ο Μ. υπόσχεται φήμη στον καινούριο ηγέτη ο οποίος θα εφαρμόσει στον πόλεμο νέους κανόνες (παρότι οι νέοι κανόνες για τον Μ. δεν είναι παρά οι παλιοί νόμοι της ρωμαϊκής στρατιωτικής τάξης την οποία θαυμάζει) και σκιαγραφεί το πορτρέτο του Hγεμόναστρατηγού: Πρέπει να διαθέτει φιλοδοξία, επιμονή για την κατάκτηση της υπέρτατης εξουσίας, ικανότητα για μυστικούς σχεδιασμούς, εχεμύθεια, να είναι γενναιόδωροςμε τα χρήματα όλων των άλλων εκτός από τα δικά του και των υπηκόων του, να έχει ταχύτητα στη δράση, συνεχή προσήλωση στην υπόθεση πόλεμος ακόμη και εν καιρώ ειρήνης και, αν χρειάζεται, σκληρότητα. Ο Μ. σημειώνει με ικανοποίηση πως οι γερμανικές πόλεις τρέφουν μεγάλη εκτίμηση για την εκπαίδευση και για να τη διατηρούν έχουν πλήθος αυστηρούς κανονισμούς. Γιατί η εκπαίδευση ούτε ολοκληρώνεται, ούτε τελειώνει ποτέ και ο σώφρων ηγέτης πρέπει να έχει πάντα στο νου του την εκπαίδευση και να επιμένει σε αυτήν τόσο σε περιόδους ειρήνης, όσο και σε περιόδους πολέμου. Όμως, ακόμα και οι δεσμοί που δημιουργούν η εκπαίδευση και η πειρθαρχία δεν εγγυώνται την υπακοή. Για να συγκροτήσει κανείς συγκροτημένο ένα πολιτικό σώμα πρέπει αυτές να συνοδεύονται από το φόβο της τιμωρίας. ( Ο ηγεμόνας προκειμένου να κρατήσει τους υπηκόους του πιστούς και ενωμένους δεν πρέπει να διστάζει να φέρεται με σκληρότητα ). Σύμφωνα με το Μ. είναι πιο ασφαλές να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν. Π.χ. η απάνθρωπη σκληρότητα του Αννίβα ήταν αναγκαία για να κρατήσει ενωμένες τις δυνάμεις του, που συγκροτημένες από ανθρώπους ποικίλλων εθνών πολεμούσαν σε ξένες χώρες. Κύρια αιτία της επιτυχίας του ήταν η σκληρότητά του κατά τον Peter Paret. Το Κεφ. ΙΗ' ( Με ποιον τρόπο οι ηγεμόνες πρέπει να είναι συνεπείς ) είναι πολύ σημαντικό κατά τη γνώμη μου, διότι μπορεί ο αναγνώστης να εξάγει από αυτό, την άποψη του Μακκιαβέλλι για την ανθρώπινη φύση και τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα

6 από τον Ηγεμόνα. Ο συγγραφέας θεωρεί όλες τις ανθρώπινες σχέσεις εμποτισμένες με τα πολιτικά και όλους τους ανθρώπους ιδιοτελείς και κακούς. Θεωρεί οτι καλό ο άνθρωπος κάνει μόνο κάτω από εξαναγκασμό καθώς από τη φύση του είναι ένα κράμα απληστίας και κακοβουλίας που τείνει περισσότερο προς το κακό παρά προς το καλό. ( Αν οι άνθρωποι ήταν καλοί...αλλά επειδή είναι κακοί και οι ίδιοι δεν θα κρατούσαν το λόγο τους απέναντί σου, ούτε κι εσύ πρέπει να τον κρατήσεις απέναντί τους. ) Παρ όλα αυτά, παρά τη βαθιά απαισιοδοξία του, ο Μακκιαβέλλι επιμένει να πιστεύει πως οι ηγεμόνες και οι υπήκοοί τους μπορούν να σωθούν, είναι δηλαδή λυτρώσιμοι. Πιστεύει δηλαδή ότι είναι δυνατόν να επινοηθούν και να διδαχθούν κανόνες για μια αποτελεσματική συμπεριφορά. Αρκεί ο ηγεμόνας να ξέρει να δρα και ως θηρίο και ως άνθρωπος γιατί η μία (φύση) δεν μπορεί να διαρκέσει πολύ χωρίς την άλλη ). Σιγά-σιγά, όσο προχωράμε στον Ηγεμόνα, το προφίλ του Αρχηγού βάφεται με εντονότερα χρώματα: Πρέπει να διαθέτει τη δύναμη, την ευφυία του λιονταριού και την πανουργία της αλεπούς, να είναι μεγάλος ψεύτης και υποκριτής όταν χρειάζεται, αλλά πάντοτε να το κρύβει. Αντ' αυτού να δείχνει διαρκώς πως διαθέτει τις πέντε αρετές, ευσπλαχνία, συνέπεια, ακεραιότητα, ανθρωπιά και ευσέβεια, χωρίς πραγματικά να τις διαθέτει. Στο Κεφ. ΙΘ' ( Με ποιον τρόπο πρέπει να αποφεύγονται η περιφρόνηση και το μίσος ) Ο Μ. επαναλαμβάνει τη σημασία της λαϊκής νομιμοποίησης - υποστήριξης ως παράγοντα διατήρησης της εξουσίας από τον ηγεμόνα, καθώς θεωρεί γεννεσιουργό αιτία της καταστροφής πολλών μεγάλων ανδρών το μίσος που προκαλούν στους πολλούς. Με δυο τρόπους ο ηγεμόνας αποφεύγει να προκαλεί το μίσος των υπηκόων του (τουλάχιστον των πολλών) : Πρώτον, δεν πρέπει να τους προσβάλλει την περιουσία και την τιμή και στη συνέχεια είναι συχνά αναγκασμένος να μην είναι καλός ( τα καλά έργα είναι επιζήμια για τον ηγεμόνα που κυβερνά ένα διεφθαρμένο σύνολο ). Ο ηγεμόνας κινδυνεύει από δυο παράγοντες, έναν εσωτερικό, το λαό του, και έναν εξωτερικό, τους ισχυρούς ξένους. Έχοντας στο πλευρό του τον πρώτο παράγοντα προφυλάσσεται καλύτερα από τον δεύτερο. Ένας ηγεμόνας λαοφιλής είναι ένας ευτυχισμένος, ισχυρός αντίπαλος. Έχοντας στο πλευρό του τους πολλούς προφυλάσσεται από τους λίγους που μπορεί να τον μισούν και αποφεύγει τις συνωμοσίες. Η ίδια ιδέα επαναλαμβάνεται στο Κεφ. Κ' ( Σχετικά με το αν τα φρούρια και πολλά άλλα που κάνουν καθημερινά οι ηγεμόνες είναι χρήσιμα ή οχι ). Ένας ηγεμόνας αγαπητός, που δεν φοβάται το λαό του, δεν έχει ανάγκη από φρούρια. ( Το καλύτερο φρούριο που μπορείς να έχεις είναι να μη σε μισεί ο λαός. Γιατί ακόμα κι αν έχεις φρούρια, αν ο λαός σε μισεί αυτά δε σε σώζουν, γιατί στο λαό που πήρε τα όπλα δεν λείπουν ποτέ οι ξένοι που θα τον βοηθήσουν ). Στα Κεφάλαια ΚΑ' ( Τι πρέπει να κάνει ένας ηγεμόνας για να τον εκτιμούν ), ΚΒ' ( Σχετικά με τους Συμβούλους που οι ηγεμόνες έχουν στην υπηρεσία τους ), ΚΓ' ( με ποιον τρόπο πρέπει να αποφεύγονται οι κόλακες ), ο Μ. δίνει συμβουλές για μια έξυπνη και μακροβιώσιμη ηγεμονία. Ο σώφρων ηνεμόνας πρέπει να προκαλεί το θαυμασμό των υπηκόων του με ανδραγαθήματα και μεγάλες επιχειρήσεις, να επιλέγει την απροκάλυπτη φιλία ή εχθρότητα από την ουδετερότητα ( θα συμβαίνει δε..εκείνος που δεν είναι φίλος να σου ζητά να μένεις ουδέτερος και εκείνος που είναι φίλος να τον βοηθήσεις με τα όπλα σου ), να κάνει έξυπνες συμμαχίες (μόνο σε μεγάλη ανάγκη με πιο ισχυρούς από αυτόν, διαφορετικά θα είναι παίγνιό τους), να διαθέτει κρίση ώστε να επιλέγει ορθολογικά συμβούλους πιστούς σε αυτόν που του προσδίδουν αξία αντί για κόλακες, να τιμά τους συνεργάτες του όπως τους αρμόζει, να διψά για μάθηση και για την απόλυτη γνώση ( ο ίδιος όμως πρέπει να κάνει πολλές ερωτήσεις ), να είναι πάμντα ψύχραιμος και υπομονετικός ( και έπειτα να είναι υπομονετικός ακροατής της αλήθειας σχετικά με αυτά που ρώτησε ) και εντέλει, να είναι γνώστης της ανθρώπινης φύσης Στα τρία τελευταία Κεφάλαια του Ηγεμόνα ΚΔ' ( Για ποιο λόγο οι ηγεμόνες της Ιταλίας έχασαν τα κράτη τους ), ΚΕ' (Πόση δύναμη έχει η τύχη στα ανθρώπινα και πώς μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε ) και ΚΣΤ' ( Προτροπή να πάρουμε την Ιταλία και ν την απελευθερώσουμε από τα χέρια των βαρβάρων ). Απομονώνω το Κεφ. ΚΕ' που παρεμβάλλεται μεταξύ των άλλων δυο, καθώς θεωρώ ότι διαφοροποιείται κάπως η θεματική του. Τόσο ο ηγεμόνας όσο και οι λόγοι του Μακκιαβέλλε είναι βιβλία που αναφέρονται σε πολιτικούς κανόνες και

7 συμπεριφορά και όχι στη στρατιωτική οργάνωση και στον πόλεμο. Σε αυτά δεν υπάρχει τίποτα για το επιθυμητό της ειρήνης αφού ο πόλεμος εμφανίζεται ως μια αναπόφευκτη, μεγαλειώδης και τρομακτική δύναμη. Ο κόσμος παρουσιάζεται σε συνεχή ροή και ο Μ. δενσυμμερίζεται την ευρέως διαδεδομένη στην εποχή του άποψη πως ο κόσμος βρίσκεται στα χέρια της τύχης. Αναγνωρίζει όμως τη δύναμή της. Τα κράτη και οι άνθρωποι μόνο αν γίνουν όσο πιο ισχυρά μπορούν θα είναι σε θέση να αντιστέκονται και να μη γίνονται έρμαια της τύχης. Είναι άρα φυσικό για τα κράτη και τους ηγεμόνες τους να θέλουν να εξαπλώνονται και να κατακτούν. Ο πόλεμος είναι η πιο ουσιώδης δραστηριότητα της πολιτικής ζωής και ζητά έναν ικανό στρατηλάτη-ηγεμόνα. Η τύχη συνηθίζει να δοκιμάζει τους ικανούς ηγεμόνες για να αναδείξει την αξία τους. Κεφάλαια ΚΔ' και ΚΣΤ': Την εποχή που ο Μακιαβέλι γράφει τον Ηγεμόνα, η Ευρώπη και ιδιαίτερα η Ιταλία παρουσιάζουν πολύμορφα συμπτώματα διαφθοράς με ορατά τα σημάδια της πολιτικής παρακμής ( έλλειψη ενότητας, συνεχείς διαμάχες και φιλονικίες ). Σκοπός του πολιτικού φιλοσόφου ήταν να καταγράψει τη κατάσταση αυτή, να την εξηγήσει και να αποδείξει ότι ήταν δυνατό να θεραπευτεί με τελικό στόχο την ίαση των πληγών της Ιταλίας. Η χώρα αυτή κυβερνήθηκε από ανίκανους ηγεμόνες και κατήντησε πιο σκλάβα κι από τους εβραίους, πιο δούλα κι απ'τους Πέρσες, πιο διασκορπισμένοι και απ'τους Αθηναίους...χωρίς αρχηγό, χωρίς τάξη, τσακισμένη, λεηλατημένη, κουρελιασμένη, καταπατημένη από ξένους να έχει υπομείνει κάθε είδους συμφορά. Όμως ο Μακιαβέλλι επιμένει να πιστεύει πως οι Ιταλοί ηγεμόνες και οι υπήκοοί τους μπορούν να σωθούν, είναι δηλαδή λυτρώσιμοι. Πιστεύει δηλαδή ότι είναι δυνατόν να επινοηθούν και να διδαχθούν κανόνες για μια αποτελεσματική συμπεριφορά.η θεραπεία που προτείνει σε αυτή τη κατάσταση είναι η χρησιμοποίηση του κακού προς όφελος του καλού. Σκοπός του ήταν να χρησιμοποιήσει την υπάρχουσα κακία στην πολιτική των ιταλικών κρατών, δηλαδή τη βία, την απάτη και τον φόνο, στην υπηρεσία ενός ανώτατου σκοπού: τη θεμελίωση ενός ισχυρού συγκεντρωτικού κράτους, του μόνου ικανού να δημιουργήσει την νόμιμη τάξη. Έτσι, η αναζήτησή του είναι ο ηγεμόνας, ένας εξαιρετικός στρατιωτικο- πολιτικός ηγέτης ο οποίος χρησιμοποιώντας ίδιες μεθόδους με αυτές των εχθρών της ειρήνης θα δημιουργήσει την ευταξία μέσα από το χάος. Ένας τέτοιος ηγέτης θα μπορούσε να σκοτώνει, να καταπιέζει και να εξαπατά όποτε οι συνθήκες το απαιτούν. Απαιτείται λοιπόν ένας ηγεμόνας ικανός να επιβάλλει την τάξη, να ενώσει και πάλι την Ιταλία και να τη σώσει. Προϋπόθεση λοιπόν μιας ενωμένης Ιταλίας ήταν η ηγεσία ενός πολιτικού άνδρα με καινούργιο πολιτικό όραμα και την πολιτική ικανότητα να το εφαρμόσει, και αυτός στην περίπτωση του Μακιαβέλλι θα ήταν ο Λαυρέντιος των Μεδίκων, στον οποίο και αφιερώνει τον Ηγεμόνα. ( Κι έτσι καθώς η Ιταλία απόμεινε σχεδόν χωρίς ζωή, περιμένει εκείνον που θα μπορέσει να γιατρ'έψει τις λαβωματιές της, θα σταματήσει τις λεηλασίες στη Λομβαρδία, το χαράτσι του βασιλείου της Νάπολης και της Τοσκάνης και θα θεραπεύσει τις πληγές της που εδώ και πολύ καιρό έχουν κακοφορμίσει ) Εδώ εντοπίζεται και η νεωτερικότητα του Μακιαβέλι στο θέμα της εξουσίας. Η έμφαση που δίνει στην εξουσία τον καθιστά ως τον πρώτο νεότερο πολιτικό φιλόσοφο. Μετά τον Μακιαβέλι η εξουσία καθίσταται η κύρια μεταβλητή της πολιτικής ανάλυσης. Νωρίτερα, στην αρχαία δηλαδή και τη μεσαιωνική εποχή, η εξουσία δεν ήταν το καθοριστικό χαρακτηριστικό της πολιτικής πραγματικότητας. Αντίθετα, για τον Μακιαβέλι η εξουσία είναι η ουσία της πολιτκής. Είναι η ικανότητα ελέγχου των άλλων μέσω εξαναγκασμού για υπακοή. Η βία είναι η πιο ακραία μορφή εξουσίας. Ο ηγεμόνας λοιπόν αποτελεί ένα τεχνικό εγχειρίδιο της λογικής, βάσει της οποίας κάποιος μπορεί να αποκτήσει και να διατηρήσει την εξουσία. Ο Μ. προτρέπει το Λαυρέντιο των Μείκων προκειμένου να διατητηρήσει την πολιτική του θέση, να μάθει τη λογική της εξουσίας, τους κανόνες της πολιτικής ισχύος και να διδαχτεί από την αποτυχία των προηγούμενων ηγεμόνων της Ιταλίας για να αποφύγει τα λάθη τους, να υπακούσει στους κανόνες που υπαγορεύει η λογική για να σώσει τη χώρα του. ( Ας αναλάβει λοιπόν ο ένδοξος Οίκος σας αυτή την αποστολή με την ψυχή και την ελπίδα που αναλαμβάνει κανείς τις δίκαιες επιχειρήσεις ).

8 Επίλογος Βιογραφικά στοιχεία συγγραφέα - Επιστολή στον Φραγκίσκο Βεττόρι Θα ήταν λάθος να μελετήσει κανείς τον Ηγεμόνα εκτός των περιστάσεων που σημάδεψαν τη ζωή του συγγραφέα του την περίοδο της συγγραφής του και χωρίς να λάβει υπόψιν την επιστολή του προς τον πρέσβη και ευεργέτη του Φραγκίσκο Βεττόρι στην οποία αναφέρεται εκτενώς στο έργο του. Η σταδιοδρομία του Μ. ως πολιτικού συγγραφέα άρχισε το 1512, με την επάνοδο των Μεδίκων στη Φλωρεντία, οι οποίοι τον εξεδίωξαν από τη Φλωρεντινή καγκελαρία όπου για 14 χρόνια είχε υπηρετήσει τη Φλωρεντιανή δημοκρατία Κατά τη διάρκεια της θητείας του και έχοντας αναπτύξει μια στενή σχέση με τον ισόβιο γκονφαλιονέρε Pierro Sonderini (ο οποίος ανατράπηκε τελικά λόγω του ότι απογοήτευσε τους Πατρικίους, διότι θεώρησε την εκλογή του ως εντολή για τη διατήρηση και τη σταθεροποίηση του Λαϊκού καθεστώτος που αντιπροσώπευε το μεγάλο Συμβούλιο), διαπραγματευόταν με βασιλιάδες, δούκες και πρίγκηπες, όπως του έγραφε αργότερα ο Γκουιτσιαρντίνι. Ο Μ. ήταν μια αξιοθαύμαστη προσωπικότητα και γι αυτό δεν περιορίστηκε στα τυπικά του καθήκοντα, αλλά επέκτεινε τη δραστηριότητά του πέρα από το χώρο δράσης του μέσου κυβερνητικού υπολλήλου και ανέλαβε τις ανάλογες ευθύνες. Αυτό που τον συνέδεε με τους κυριότερους Φλωρεντινούς πολιτικούς (π.χ. Στρότσι, Βεττόρι, Σφόρτσα) ήταν κυρίως το κοινό ενδιαφέρον όλων για τις πολιτικές εξελίξεις του καιρού τους και είναι βέβαιο πως οι Φλωρεντινοί αυτοί έβρισκαν τις αναλύσεις του Μ. για την τότε κατάσταση γοητευτικές. Ήξερε πως ενεργώντας και ως maitre de plaisir καλλιεργούσε τη φιλία του με τους μεγάλους αυτούς άνδρες και έδινε στον εαυτό του την ευκαιρία να βρίσκεται σε επαφή με τα όσα γίνονταν τότε στον κόσμο. Ήταν έντονα αναμεμειγμένος στην πολιτική, εντούτοις την παρατηρούσε από απόσταση, κινούμενος αδιάκοπα μεταξύ εκείνου που υπήρχε και εκείνου που θα έπρεπε να υπάρχει. Κατά το Μακιαβέλι το ιδανικό, δηλαδή αυτό που θα έπρεπε να υφίσταται, διαφέρει πάρα πολύ από αυτό που στην πραγματικότητα υπάρχει. Ο μόνος κατάλληλος τρόπος να κατανοήσουμε τα πολιτικά είναι να αφήσουμε στην άκρη τα ιδανικά και να κοιτάξουμε στα μάτια την εμπειρική πραγματικότητα, δηλαδή τις καταστάσεις όπως αυτές προσφέρονται στην εμπειρία μας. Με τον εμπειρισμό του ο Μακιαβέλι εισάγει την νεότερη πολιτική σκέψη. Το έργο του Μακιαβέλι κλείνει την αρχαία και μεσαιωνική παράδοση του πολιτικού λόγου και εγκαινιάζει την εποχή της νεότερης πολιτικής σκέψης. Στο παρελθόν, αυτό που ενδιέφερε τους πολιτικούς στοχαστές ήταν οι ιδανικές καταστάσεις : Η ιδανική Πολιτεία του Πλάτωνα, η Πολιτεία του Αριστοτέλη, η Πολιτεία του Θεού του Αυγουστίνου κ.α. Ταυτόχρονα τα πολιτικά είχαν μια ηθική διάσταση. Η ηθική λοιπόν, η οποία εχει να κάνει με αξίες ( Αξία = η ιδιότητα σύμφωνα με την οποία κάτι θεωρείται καλό ή κακό), είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτική. Από την άλλη πλευρά, ο Μακιαβέλι, απορρίπτει ολόκληρη την παράδοση αυτή καθώς επιχειρεί να μελετήσει τα πολιτικά δρώμενα χωρίς ηθικές αρχές ή νόρμες. Δεν είναι λοιπόν το βιβλίο ανήθικο όπως πολλοί υποστήριξαν αλλά άηθες, δηλαδή αδιάφορο ως προς τα ηθικά ζητήματα. Είναι ένα βιβλίο που έχει να κάνει με τεχνικές για την απόκτηση και τη διατήρηση της πολιτικής εξουσίας, τεχνικές απογυμνωμένες από ηθικές ή ανήθικες σκέψεις. Ο Ηγεμόνας, για να επιστρέψω στον προηγούμενο συλλογισμό μου, αποτελεί την απόδειξη της βαθιάς σχέσης του με την πολιτική. Μελετώντας την επιστολή του Μ. προς τον Βεττόρι διαπιστώνει κανείς πως το έργο του -απευθυνόμενο στον άρχοντα των Μεδίκων- αποτελεί το μέσο του να χρησιμοποιηθεί και πάλι από τους Μεδίκους έστω και για να κυλά μια πέτρα για να ικανοποίησει την βαθιά ανάγκη του, να μαθαίνει τι γίνεται στον κόσμο. Με τον Ηγεμόνα ο Μ. προσφέρει τον εαυτό του (και την δεκαπεντάχρονη πείρα του στην τέχνη του κράτους) στην υπηρεσία των Μεδίκων προσπαθώντας να τους απαλλάξει από κάθε δυσπιστία, υπογραμμίζοντας ότι στον καθένα θα'πρεπε να αρέσει να υπηρετείται από κάποιον που είναι γεμάτος εμπειρίες με έξοδα άλλων. Και όσο για την πίστη μου, δεν θα'πρεπε να αμφιβάλλουν. Γιατί, αφού πάντα ακολούθησα την πίστη δεν θα μάθω τώρα να την προδίδω. Και όποιος ήταν καλός και πιστός για σαράντα τρία χρόνια...δεν μπορεί να αλλάξει φύση. Και για την πίστη μου και

9 την καλοσύνη μου είναι μάρτυρας η φτώχεια μου. Είναι γεγονός ότι ακόμα και στις μέρες μας, τον 21 ο αιώνα, οι αρχές του Μακιαβέλι όπως παρουσιάζονται στον Ηγεμόνα πέντε αιώνες πριν, εξακολουθούν να είναι επίκαιρες και εφαρμόσιμες. Και αυτό διότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά από τις αρχές του 16 ου αιώνα και ελάχιστα είναι αυτά που ο Μακιαβέλι δεν έχει προβλέψει και κατανοήσει στο έργο του. Ο μόνος τρόπος για να απεμπλακούμε από τους κανόνες του Μακιαβέλι θα ήταν ολόκληρη η ανθρωπότητα να αντικαταστήσει ξαφνικά τη χρήση βίας με τους κανόνες της ειρήνης και της ελευθερίας. Η ίδια η ιστορία επιβεβαιώνει τις αρχές του Μακιαβέλι : μόνο μέσω σκληρότητας και ψυχρής λογικής έχει επιτευχθεί ειρήνη. Δε θυμάται κανείς έστω μία περίπτωση της ανθρώπινης ιστορίας στην οποία οι άνθρωποι απλά έκατσαν σε ένα τραπέζι και μέσω διαπραγματεύσεων μόνο συμφώνησαν για την ειρήνη. Συνεπώς, κάθε φορά πού αυτή επετεύχθη, αυτό πραγματοποιήθηκε μέσω βίας. Η μία δύναμη συντρίβει την άλλη και ο νικητής θέτει όρους στον ηττημένο. Αυτούς τους όρους τους ονομάζουμε ειρήνη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα προσώπων που επηρεάστηκαν βαθύτατα από τις ιδέες και τις αρχές του Μακιαβέλι, υπάρχουν τόσο στο χώρο της πολιτικής κυρίως όσο και αυτόν των τεχνών : Πολιτικοί : Αμερικανοί Πρόεδροι όπως : Ρίτσαρντ Νίξον, Τζέιμς Πολκ, Λίντον Τζόνσον, Τζωρτζ Μπους ο Νεότερος κ.α. Άλλοι Αμερικανοί πολιτικοί όπως : Χένρι Κίσινγκερ ( ΥπΕξ επί Νίξον), Τζωρτζ Κέναν, Σλέσινγκερ ( Σύμβουλος του Κέννεντι) Ευρωπαίοι πολιτικοί όπως : Αδόλφος Χίτλερ, Μάργκαρετ Θάτσερ ( πρώην πρωθυπουργός Μεγάλης Βρετανίας), Μπενίτο Μουσολίνι, Ζορζ Κλεμανσώ, Ότο Μπίσμαρκ ( πρώην Καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας στα τέλη του 19 ου αιώνα), Φρειδερίκος ο Μέγας ( Πρώσος Αυτοκράτορας), Κλαίιμενς Μέτερνιχ ( Αυστριακός πολιτικός) Φιλόσοφοι-Ποιητές-Μελετητές των Διεθνών Σχέσεων : Carr, Hobbes, David Hume ( Σκώτος φιλόσοφος και ιστορικός), Hans Morgenthau, Shakespeare, Goethe, Montesquieu

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων Τα 5 κλειδιά στην Τεχνική Διαπραγματεύσεων 1 ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ Αντιπροσωπεύεται από φράσεις όπως Ας μοιράσουμε τη διαφορά μεταξύ αυτού που εσύ θέλεις και αυτού που εγώ θέλω Σε αυτού του είδους τον διακανονισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Παραθέτουμε με χρονική σειρά τα γεγονότα: (02-02-2006 έως 19-09-2007)

Παραθέτουμε με χρονική σειρά τα γεγονότα: (02-02-2006 έως 19-09-2007) ΠΡΟΣ ΕΦΟΑ ΑΘΗΝΑ 17-09-2007 Υπ όψιν ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΟΕ, ΓΓΑ, ΟΜΙΛΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΡΟΠΗΣ Κύριοι, Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε για το ιστορικό της ντροπής για την Ελληνική Φίλαθλη Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές τις λύσεις εµφανίζει την ίδια αδυναµία µε τις υπόλοιπες. Οπότε τι

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Χαρίδημος Τσούκας Καθηγητής Στρατηγικής Διοίκησης στην Έδρα Columbia Ship Management, Κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία.

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανάληψη Όπως αποκαλύφθηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 16 Απριλίου 2011 στο Μπόλντερ, Κολοράντο ΗΠΑ Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανώτερη Εξουσία σου μιλά τώρα, μιλώντας μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 8ο Μονοπάτι Επιχειρηματικότητας Διοίκηση Επιχειρήσεων Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σύμβουλος Ανθρώπινου Δυναμικού Θεσσαλονίκη, 17 Ιουνίου 2015 Ας γνωριστούμε! Θεόδωρος Παναγιωτόπουλος Σπουδές στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 4: Οι υποψήφιοι

Εργαστήρι 4: Οι υποψήφιοι Εργαστήρι 4: Οι υποψήφιοι Σε αυτό το εργαστήρι οι μαθητές καλούνται να καταγράψουν τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν τους αντιπροσώπους τους στα μαθητικά συμβούλια και να συζητήσουν κατά πόσο τα κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα